Расед Искандари рӯмии бҷоӣӣ

رسید اسکندر رومی بجائی

Талаб мекард аз онҷои ошноӣӣ

طلب می‌کرد از آنجا آشنائی

Ки то чизеи зи ҳикмат ёд гирад

که تا چیزی ز حکمت یاد گیرد

зи шогирдии яке устод гирад

ز شاگردی یکی اُستاد گیرد

Раҳат илмаст агар шоҳи ҷаҳонӣ

رهت علمست اگر شاه جهانی

Ту зулқарнайни гардигар бадоне

تو ذوالقرنین گردی گر بدانی

Бадв гуфтанд ӣнҷо ҳаст мардӣ

بدو گفتند اینجا هست مردی

Ки дар дайн нест ӯро ҳам набардӣ

که در دین نیست او را هم نبردی

Гуруҳеи мардумаш девона хонанд

گروهی مردمش دیوانه خوانند

Гуруҳеи комил ва мардона донанд

گروهی کامل و مردانه دانند

Ватани гуҳ бар дар дарвоза дорад

وطن گه بر در دروازه دارد

Ба азлат дар ҷаҳон овоза дорад

به عزلت در جهان آوازه دارد

Сикандар кас фиристоду бхўондш

سکندر کس فرستاد و بخواندش

Касе конҷо шуд алқсаҳи брондш

کسی کانجا شد القصّه براندش

Бадви гуфтои расӯли шаҳ ки бархез

بدو گفتا رسول شه که برخیز

Малик мехондат манишину мстиз

ملک می‌خواندت منشین و مستیز

Иҷобат кун чаҳгар бар ту гаронаст

اجابت کن چه گر بر تو گرانست

Ки зулқарнайн султон ҷаҳонаст

که ذوالقرنین سلطان جهانست

Забон бикшод он марди ягона

زبان بگشاد آن مرد یگانه

Ки ман озодам аз шоҳи замона

که من آزادم از شاه زمانه

Ки он касро ки шоҳат банда ӯст

که آن کس را که شاهت بندهٔ اوست

Худовандаши манам кӣ дорамаш дӯст

خداوندش منم کی دارمش دوست

Шаҳат аз бандагони бандаи мост

شهت از بندگان بندهٔ ماست

Набояд рафт пеш ӯ марои рост

نباید رفت پیش او مرا راست

Расӯл омад бидод азмрди пайғом

رسول آمد بداد ازمرد پیغام

Бахшам омад азуи шоҳи накӯном

بخشم آمد ازو شاه نکونام

Пас онгаҳ гуфт ё девона мардӣаст

پس آنگه گفت یا دیوانه مردیست

Ва ё аз ҷоҳилӣ бегоҳ мардӣаст

و یا از جاهلی بیگاه مردیست

Чу ман ҳам бандаам ҳақро ва ҳам дӯст

چو من هم بنده‌ام حق را و هم دوست

Ки гуяд ҳақи таъолӣ банда ӯст

که گوید حق تعالی بندهٔ اوست

Наёрад хонд на шоҳ ва на дарвеш

نیارد خواند نه شاه و نه درویش

Маро аз бандагони бандаи хеш

مرا از بندگان بندهٔ خویش

Бар ӯ рафт ва кард онгаҳ саломаш

بر او رفت و کرد آنگه سلامش

Ҷавобӣ дод дархуради мақомаш

جوابی داد درخورد مقامش

Шаҳаши гуфто чарогар кордонӣ

شهش گفتا چرا گر کاردانی

Маро аз бандагони бандаи хуоне

مرا از بندگان بنده خوانی

Ҷавобаш дод мард ва гуфт эй шоҳ

جوابش داد مرد و گفت ای شاه

Бзир пой кардӣ олимии роҳ

بزیر پای کردی عالمی راه

Ки то бар оби ҳайвони дасти ёбӣ

که تا بر آبِ حیوان دست یابی

Намирӣ зиндагии пайвасти ёбӣ

نمیری زندگی پیوست یابی

Кунун инро амл гӯйанд эй шоҳ

کنون این را امل گویند ای شاه

Туро чун бандагони афканда дар роҳ

ترا چون بندگان افکنده در راه

Баҳам оварда сад дасти лашгар

بهم آوردهٔ صد دست لشگر

Ки то молики шӯй бар ҳафт кишвар

که تا مالک شوی بر هفت کشور

Кунун ин ҳирс бошадгар бадоне

کنون این حرص باشد گر بدانی

Ки ӯро бандаи бастаи миёнӣ

که او را بندهٔ بسته میانی

Чу дар ҳирсу амли афкандаи тан

چو در حرص و امل افکندهٔ تن

Худованд ту омад бандаи ман

خداوند تو آمد بندهٔ من

Чу аз ҳирсу амл даранда бошӣ

چو از حرص و امل درّنده باشی

Ба пеши бандаи ман банда бошӣ

به پیش بندهٔ من بنده باشی

Амл чун шох зад ҷовиди амони хост

امل چون شاخ زد جاوید امان خواست

зи ту оби ҳаёт аз баҳри он хост

ز تو آب حیات از بهرِ آن خواست

Вале ҳирсати ҷаҳон май хости азтў

ولی حرصت جهان می‌خواست ازتو

Сипаҳи чандин азон май хост аз ту

سپه چندین ازان می‌خواست از تو

Касе кӯи толиби ҷон ва ҷаҳонаст

کسی کو طالب جان و جهانست

Агар ҷон ва ҷаҳонаш нест зонаст

اگر جان و جهانش نیست زانست

Чу бурҷону ҷаҳони хеши ларзӣ

چو برجان و جهان خویش لرزی

Бар ҷону ҷаҳони пас ҳеҷ нрзӣ

بر جان و جهان پس هیچ نرزی

Ҷаҳону ҷони турои баси ҷовдонӣ

جهان و جان ترا بس جاودانی

Чу ту на марди ин ҷони ваҷҳоне

چو تو نه مرد این جان وجهانی

Здўи чашми Сикандари хӯн равон шуд

زدو چشم سکندر خون روان شد

Дилаш мегуфт азин ғами хӯн тавон шуд

دلش می‌گفت ازین غم خون توان شد

Сикандар гуфт ӯ девона нест

سکندر گفت او دیوانهٔ نیست

Ки оқилтар азу фарзона нест

که عاقل‌تر ازو فرزانهٔ نیست

Басои роҳат ки омад зу брўҳм

بسا راحت که آمد زو بروحم

Тамомаст аз сафари ин як футуҳам

تمامست از سفر این یک فتوحم

зи бими марги оби зиндагонӣ

ز بیم مرگ آب زندگانی

Сикандари ҷусту марди андари ҷавонӣ

سکندر جُست و مُرد اندر جوانی

Чаҳ пурсӣ қиссаи сади Сикандар

چه پرسی قصّهٔ سدّ سکندر

Тўӣии ҳам сади хеш аз хеш бигузар

توئی هم سدِّ خویش از خویش بگذر

Вуҷӯди ту турои саддест дар пеш

وجود تو ترا سدیست در پیش

Ту пайваста дарон сади монда дар хеш

تو پیوسته دران سد مانده در خویش

Тўӣӣ дар сади худ ёҷўҷу моҷўҷ

توئی در سدِّ خود یاجوج و ماجوج

Ки тавқи гарданати саддест чун ъўҷ

که طوق گردنت سدّیست چون عُوج

Ту гар баргирӣ аз пеши ин ттқ ро

تو گر برگیری از پیش این تُتُق را

Чу ъўҷи бен ънқи тавқи ънқ ро

چو عوج بن عُنُق طَوق عُنُق را

Агар озод кардӣ гардани хеш

اگر آزاد کردی گردن خویش

Брстии зини ҳамаи ғам хӯрдани хеш

برستی زین همه غم خوردن خویش

Вагарнаи сад ҳазорон пардаи бинӣ

وگرنه صد هزاران پرده بینی

Даруни пардаи ҷони мурдаи бинӣ

درون پرده جان مرده بینی

Вагар хоҳӣ каз оташ бигузарӣ ту

وگر خواهی کز آتش بگذری تو

Ботши гоҳ дунё нанигарӣ ту

بآتش گاهِ دنیا ننگری تو

Агар мўӣӣ хиёнат карда бошӣ

اگر موئی خیانت کرده باشی

Бкўҳии оташин дар парда бошӣ

بکوهی آتشین در پرده باشی

Чу бар оташи гузаштан айн роҳаст

چو بر آتش گذشتن عین راهست

Чаҳ пурсигар Сиёвуш бе гуноҳаст

چه پرسی گر سیاوش بی‌گناهست

Турогар ҳақ муҳобо ме накардӣ

ترا گر حق محابا می‌نکردی

Бик нафаст тақозо ме накардӣ

بیک نفست تقاضا می‌نکردی

Нигунсории мардум аз муҳобост

نگونساری مردم از محاباست

Муҳобо гар набӯдӣ каж шудӣ рост

محابا گر نبودی کژ شدی راست

Турои чандини бало дар пеши охир

ترا چندین بلا در پیش آخر

Чаҳ мехоҳӣ бигӯ аз хеши охир

چه می‌خواهی بگو از خویش آخر

Ҷаҳонии хасм гирд оварда ту

جهانی خصم گرد آوردهٔ تو

Битарс аз марги охири мурдаи ту

بترس از مرگ آخر مردهٔ تو