Сикандар дар китобӣ дид як рӯз

سکندر در کتابی دید یک روز

Ки ҳаст оби ҳаёти обии длФрўз

که هست آب حیات آبی دلفروز

Касе каз вай хӯрд хуршед гардад

کسی کز وی خورد خورشید گردد

Бақои умр ӯ ҷовид гардад

بقای عمرِ او جاوید گردد

Дигар тблист бо ӯ серумаи доне

دگر طبلیست با او سرمه دانی

Ки ҳар ду ҳаст бо ӯ хурдаи доне

که هر دو هست با او خرده دانی

Шунидам ман зи устоди мударрис

شنیدم من ز استاد مدرّس

Ки буд он серума ваон табли он ҳирмис

که بود آن سرمه وان طبل آنِ هرمس

Агар қўлнҷи каси сахти аўФтодӣ

اگر قولنجِ کس سخت اوفتادی

Бар он табл ар задӣ дастии кушодӣ

بر آن طبل ار زدی دستی گشادی

Касе каз серумаи майлии дркшидӣ

کسی کز سرمه میلی درکشیدی

зи моҳӣ то бсоқ арш дидӣ

ز ماهی تا بساق عرش دیدی

Сикандарро бғоит орзӯ хост

سکندر را بغایت آرزو خاست

Ки ӯро гардад ин се орзӯи рост

که او را گردد این سه آرزو راست

Ҷаҳон май гашт бо хеле гуруҳе

جهان می‌گشت با خیلی گروهی

Ки то рӯзӣ расед охири бкўҳӣ

که تا روزی رسید آخر بکوهی

Нишоне дошт онҷо кӯҳ бшикофт

نشانی داشت آنجا کوه بشکافت

Пас аз даҳ рӯз ва даҳ шаб хона ёфт

پس از ده روز و ده شب خانهٔ یافت

Дараш бикшоду тоқии дармиён буд

درش بگشاد و طاقی درمیان بود

Дар ӯ он табл буду серумаи дон буд

در او آن طبل بود و سرمه دان بود

Кашид он серумаи вчшмш чунон шуд

کشید آن سرمه وچشمش چنان شد

Ки аршу фарш дар ҳолаш аён шуд

که عرش و فرش در حالش عیان شد

Амӣрӣ буд пешаши истода

امیری بود پیشش ایستاده

Магар зад даст бар табли ниҳода

مگر زد دست بر طبل نهاده

Раҳо шуд зу магари бодии боўоз

رها شد زو مگر بادی بآواز

Бадаред он зи хиҷлат аз сари ноз

بدرّید آن ز خجلت از سر ناز

Сикандар гарчи хомаш кард аммо

سکندر گرچه خامُش کرد اما

Даридаи гашти он табли муаммо

دریده گشت آن طبل معمّا

Шуд алқсаҳ барои оби ҳайвон

شد القصّه برای آبِ حیوان

Бҳндстону торикӣ чу кайвон

بهندستان و تاریکی چو کیوان

Чаро бо ту кунам ин қиссаи такрор

چرا با تو کنم این قصّه تکرار

Ки ин қиссаи шнидстии ту сад бор

که این قصّه شنیدستی تو صد بار

Чу шуд оҷиз дар он торикии роҳ

چو شد عاجز در آن تاریکی راه

Бимонада ҳам сипаҳи ҳайрон ва ҳам шоҳ

بمانده هم سپه حیران و هم شاه

Падед омад қавии икпораҳи ёқӯт

پدید آمد قوی یکپاره یاقوت

Ки дар вай хира шуд он марди мабҳут

که در وی خیره شد آن مردِ مبهوت

Ҳазорон мӯрро медид ҳар сӯй

هزاران مور را می‌دید هر سوی

Ки май рафтанд ҳар як аз дигар сӯй

که می‌رفتند هر یک از دگر سوی

Чунон пиндошти кони ёқӯти пора

چنان پنداشت کان یاقوت پاره

Барои аҷзи Ӯшади ошкора

برای عجز اوشد آشکاره

Хитоб омад ки ин шамъи фурӯзон

خطاب آمد که این شمع فروزان

Барои хайли мўронсти сӯзон

برای خیلِ مورانست سوزان

Ки то бар нури он мӯрони гумроҳ

که تا بر نورِ آن موران گمراه

Шаванд аз ҷойгоҳи хеши огоҳ

شوند از جایگاه خویش آگاه

Магари навмеди гашти онҷои Сикандар

مگر نومید گشت آنجا سکندر

Ки чун шуд баҳри мӯрии санги гавҳар

که چون شد بهرِ موری سنگ گوهر

зи торикӣ бурун омад ҷигари хӯн

ز تاریکی برون آمد جگر خون

Дилашро ҳар нафаси ҳолеи дигаргун

دلش را هر نفس حالی دگرگون

Биҷои манзилии ду манзил омад

بجای منزلی دو منزل آمد

Ки то охири бхок Бобул омад

که تا آخر بخاک بابل آمد

Навишта дошт Искандар ки онгоҳ

نوشته داشت اسکندر که آنگاه

Ки вақти марги бргирндш аз роҳ

که وقت مرگ برگیرندش از راه

Буд аз ҷавшанаши болини ниҳода

بود از جوشنش بالین نهاده

зи оҳани бистарии зераши фитода

ز آهن بستری زیرش فتاده

Буд аз зумуррадони девори хона

بود از زمردان دیوارِ خانه

зи зари сурхи онро осмона

ز زرّ سرخ آن را آسمانه

Ббобл омадаш қўлнҷи пайдо

ببابل آمدش قولنج پیدا

зи дарди он фурӯд омад ба саҳро

ز درد آن فرود آمد به صحرا

Наомад сабри чандонеи броҳш

نیامد صبرِ چندانی براهش

Ки кас бар пой кардӣ боргоҳаш

که کس بر پای کردی بارگاهش

Яке зебои зира зераш кушоданд

یکی زیبا زره زیرش گشادند

Сараши зи андӯҳ бар зону ниҳоданд

سرش ز اندوه بر زانو نهادند

Дар устоданд халқии гирд ӯ дар

در استادند خلقی گردِ او در

Сипари бастанд бар ҳам ҷумла аз зар

سپر بستند بر هم جمله از زر

Сикандари хештанро чун чунон дид

سکندر خویشتن را چون چنان دید

Дар он қўлнҷи марги худ аён дид

در آن قولنج مرگ خود عیان دید

Басӣ бигирист аммо суд кӣ дошт

بسی بگریست امّا سود کَی داشت

Ки марг бемуҳоборо з пай дошт

که مرگ بی محابا را ز پی داشت

зи шогирдони афлотӯни ҳакимӣ

ز شاگردانِ افلاطون حکیمی

Ки зулқарнайнро будӣ надимӣ

که ذوالقرنین را بودی ندیمی

Нишаст ва гуфт мари шоҳи ҷаҳон ро

نشست و گفت مر شاه جهان را

Ки он таблӣ ки ҳирмиси сохт он ро

که آن طبلی که هرمس ساخت آن را

Чу ту дар даст ноаҳлон наҳодӣ

چو تو در دستِ نااهلان نهادی

Бадасти ин чунин иллат фитодӣ

بدست این چنین علّت فتادی

Агар онро бкси ннмўдӣии ту

اگر آن را بکس ننمودئی تو

Бад-ӣни ғами мубтало кӣ бўдӣии ту

بدین غم مبتلا کی بودئی تو

Бидон толеъ ки кард он табли ҳозир

بدان طالع که کرد آن طبل حاضر

Куҷои он вақт гардад низ зоҳир

کجا آن وقت گردد نیز ظاهر

Чу қадари он қадар нашинохтӣ ту

چو قدر آن قدر نشناختی تو

зи чашми хеши даври андохтии ту

ز چشم خویش دور انداختی تو

Агар он ҳамчуи ҷон будӣ азизат

اگر آن همچو جان بودی عزیزت

Раседӣ шарбатӣ зон чашма низат

رسیدی شربتی زان چشمه نیزت

Валикин ғам махӯр ду ҳарфи бниўш

ولیکن غم مخور دو حرف بنیوش

Ки ба аз оби ҳайвон гар кунӣ нӯш

که به از آبِ حیوان گر کنی نوش

Чунин мулкӣу чандинии сиёсат

چنین ملکی و چندینی سیاست

Ҳама мавқуф бодӣаст аз наҷосат

همه موقوف بادیست از نجاست

Чунин мулкӣ ки кардӣ ту дарав зист

چنین ملکی که کردی تو درو زیست

Бибин то ин замони бунёд бар чист

ببین تا این زمان بنیاد بر چیست

Чунин мулкӣ чаро бунёд бошад

چنین ملکی چرا بنیاد باشد

Ки гар бошад вагарна бод бошад

که گر باشد وگرنه باد باشد

Махӯр зини ғами Марв аз дасти берун

مخور زین غم مرو از دست بیرون

Ки бодӣ меравад аз пасти берун

که بادی میرود از پست بیرون

Дар он оби ҳайвонро ки ҷустӣ

در آن آبِ حیوان را که جُستی

Агарчӣ ин замон зу дасти шастӣ

اگرچه این زمان زو دست شُستی

Тафаккур кун мадаи худро басии печ

تفکّر کن مده خود را بسی پیچ

Ки он илми рзинст ва дигар ҳеҷ

که آن علم رزینست و دگر هیچ

Агар он илм бинмоед басӯрат

اگر آن علم بنماید بصورت

Буд он оби ҳайвон бе кудурат

بوَد آن آبِ حیوان بی کدورت

Турои ин илм ҳақ додаст бисёр

ترا این علم حق دادست بسیار

Чу донистӣ бимири озоду ҳушёр

چو دانستی بمیر آزاد و هشیار

Чу бишунид ин сухан аз Авестоад ӯ

چو بشنید این سخن از اوستاد او

Дилаш хӯн шуд бшодӣ ҷон бидод ӯ

دلش خون شد بشادی جان بداد او

Махӯр ғам эй писари ту низ бисёр

مخور غم ای پسر تو نیز بسیار

Ки ҳаст он оби илму кашфи асрор

که هست آن آب علم و کشفِ اسرار

Агар бар ҷони ту тобанда гардад

اگر بر جان تو تابنده گردد

Дилати кунинро бинанда гардад

دلت کَوَنین را بیننده گردد

Агар ту роҳи илму айни доне

اگر تو راهِ علم و عین دانی

Туро онаст оби зиндагонӣ

ترا آنست آب زندگانی

Агар ту роҳи дон он набошӣ

اگر تو راه دان آن نباشی

Дар он бениш ба ҷуз шайтон набошӣ

در آن بینش به جز شیطان نباشی

Каромоти ту шайтонии намояд

کرامات تو شیطانی نماید

Ҳамаи нури ту зулмонеи намояд

همه نور تو ظلمانی نماید