Баноми онки маликаш бе заволаст

بنام آنک ملکش بی زوالست

БўсФши нутқи соҳиб ақл лоласт

بوصفش نطق صاحب عقل لالست

Муфарраҳи номаи ҷонҳости номаш

مفرّح نامهٔ جانهاست نامش

Сари феҳристи диўонҳости номаш

سر فهرست دیوانهاست نامش

зи номаши пар шукр шуд коми ҷонҳо

ز نامش پُر شکر شد کام جانها

Зиёдаши пари гуҳари теғи забонҳо

زیادش پر گهر تیغ زبانها

Агар беёд ӯ бўӣист рангӣаст

اگر بی یادِ او بوئیست رَنگیست

Вагар беном ӯ номӣаст ннгист

وگر بی نام او نامیست ننگیست

Худовандӣ ки чандоне ки ҳастӣаст

خداوندی که چندانی که هستیست

Ҳама дар ҷанби зотш айн пастӣаст

همه در جنب ذاتش عین پستیست

Чу зотш бартараст аз ҳарчӣ донем

چو ذاتش برترست از هرچه دانیم

Чигуна шарҳи он кардан тавонем

چگونه شرح آن کردن توانیم

Бадасти сунъи гӯии маркази хок

بدست صنع گوی مرکز خاک

Фиканда дрхми чавгони афлок

فکنده درخم چوگان افلاک

Чу ақли ҳеҷ каси болой ӯ нест

چو عقل هیچ کس بالای او نیست

Касе донанда олой ӯ нест

کسی دانندهٔ آلای او نیست

Ҳамаи нафии ҷаҳон асботш омад

همه نفی جهان اثباتش آمد

Ҳамаи олами далел зотш омад

همه عالم دلیل ذاتش آمد

Сафоташи зоту зотш чун сифотаст

صفاتش ذات و ذاتش چون صفاتست

Чу некӯи бенгарӣ худ ҷумла зотаст

چو نیکو بنگری خود جمله ذاتست

Вуҷӯди ҷумлаи зилл ҳазрат ӯст

وجود جمله ظلّ حضرت اوست

Ҳамаи осори сунъ қудрат ӯст

همه آثار صنع قدرت اوست

Нкўгўӣӣ накӯ гуфтаст дар зот

نکوگوئی نکو گفته‌ست در ذات

Ки алтўҳиди исқоти алозоФот

که التوحید اِسقاطُ الاضافات

Зиҳии ртбт ки азмаҳ то бмоҳӣ

زهی رتبت که ازمه تا بماهی

Буд пешаш чу мўӣӣ аз сиёҳӣ

بود پیشش چو موئی از سیاهی

Зиҳии иззат ки чандон бе нёзист

زهی عزّت که چندان بی نیازیست

Ки чандини ақлу ҷони онҷои ббозист

که چندین عقل و جان آنجا ببازیست

Зиҳии ҳишмат кигар дар ҷони даройад

زهی حشمت که گر در جان درآید

з ҳар як зарраи сад тӯфон барояд

ز هر یک ذرّه صد طوفان برآید

Зиҳии ваҳдат ки мўӣӣ дар нагунҷад

زهی وحدت که موئی در نگنجد

Дар он ваҳдати ҷаҳон мўӣӣ насинҷид

در آن وحدت جهان موئی نسنجد

Зиҳии раҳмат кигар як зарраи Иблис

زهی رحمت که گر یک ذرّه ابلیس

Биёбад гӯй бирабоед зи Идрӣс

بیابد گوی برباید ز ادریس

Зиҳии ғайрат кигар бар олам уфтад

زهی غیرت که گر بر عالم افتد

Бики соъати ду олам барҳам уфтад

بیک ساعت دو عالم برهم افتد

Зиҳии ҳайбат кигар як зарраи хуршед

زهی هیبت که گر یک ذرّه خورشید

Наёбад гум шавад дар сояи ҷовид

نیابد گم شود در سایه جاوید

Зиҳии ҳурмат ки азтъзими он ҷоҳ

زهی حرمت که ازتعظیم آن جاه

Наёбади каси варои аўбдони роҳ

نیابد کس ورای اوبدان راه

Зиҳии маликат ки воҷиби гашти лобуд

زهی ملکت که واجب گشت لابد

Ки на нуқсони изирд на тзоид

که نه نقصان یذیرد نه تزاید

Зиҳии қӯт ки грхўоҳди бики дам

زهی قوّت که گرخواهد بیک دم

Замин чун мум гирданд фалаки ҳам

زمین چون موم گرداند فلک هم

Зиҳии шарбат ки дар хӯн мезанад ҷон

زهی شربت که در خون می‌زند جان

Бомед сқокм рбкм хон

بامید سَقاکُم رَبُّکُم خوان

Зиҳии соҳат кигар олам набӯдӣ

زهی ساحت که گر عالم نبودی

Сари мўӣӣ аз онҷо кам набӯдӣ

سر موئی از آنجا کم نبودی

Зиҳии ғоят ки чашми ақлу идрок

زهی غایت که چشم عقل و ادراک

Бимонад аз баъди он афканда бар хок

بماند از بُعدِ آن افکنده بر خاک

Зиҳии муҳлат ки чун ҳангом ояд

زهی مهلت که چون هنگام آید

Бмўӣии олимӣ дардоам ояд

بموئی عالمی دردام آید

Зиҳии шиддати бҳҷт баргирафтан

زهی شدّت بحجّت برگرفتن

На барги хомшӣ на рӯй гуфтан

نه برگ خامشی نه روی گفتن

Зиҳии азлат ки чандонеи зану мард

زهی عزلت که چندانی زن و مرد

Давиданд ва надиданд аз раҳаши гирд

دویدند و ندیدند از رهش گرد

Зиҳии ғифлат ки моро кард занҷир

زهی غفلت که ما را کرد زنجیر

Вагарна нест азмои ҳеҷ тақсир

وگرنه نیست ازما هیچ تقصیر

Зиҳии тоқат кигар мо зини амонат

زهی طاقت که گر ما زین امانت

Буруни оӣими нокардаи хиёнат

برون آئیم ناکرده خیانت

Зиҳии ҳасрат ки хоҳад буд мо ро

زهی حسرت که خواهد بود ما را

Вале ҳасрат надорад суди мо ро

ولی حسرت ندارد سود ما را

Ҷаҳони ишқро пой ва сиррӣ нест

جهان عشق را پای و سری نیست

Биҷузи хӯни дил ӯро раҳбарӣ нест

بجز خون دل او را رهبری نیست

Касе ошиқ буд каз пой то фарқ

کسی عاشق بوَد کز پای تا فرق

Чўгл дар хӯн шавад аввали қадами ғарқ

چوگل در خون شود اوّل قدم غرق

Худовандо басӣ беҳуда гуфтам

خداوندا بسی بیهوده گفتم

Фаровон бӯда ва нобӯда гуфтам

فراوان بوده و نابوده گفتم

Агарчӣ ҷурми осӣ сад ҷаҳонаст

اگرچه جُرمِ عاصی صد جهانست

Вале як зарраи фазлат беш азонст

ولی یک ذرّه فضلت بیش ازانست

Чу моро нест ҷузи тақсири тоъат

چو ما را نیست جز تقصیر طاعت

Чаҳ вазни орем ? муштӣ кам бизоъат

چه وزن آریم؟ مشتی کم بضاعت

Кунун чун аўФтоди ин кори мо ро

کنون چون اوفتاد این کار ما را

Худовандо бмо магузор мо ро

خداوندا بما مگذار ما را

Мубарро аз кам ва чуну чроӣӣ

مبرا از کم و چون و چرائی

Варои оламу халқии вроӣӣ

ورای عالم و خلقی ورائی

Худоёи раҳматат дар ёӣ ом аст

خدایا رحمتت در یای عام است

Аз онҷои қатраи моро тамом аст

از آنجا قطرهٔ ما را تمام است

Агар олоиши халқи гунаҳи кор

اگر آلایش خلق گنه کار

Дар он дарёи фурӯи шўӣии бикбор

در آن دریا فرو شوئی بیکبار

Нагардад тираи он дарёи замонӣ

نگردد تیره آن دریا زمانی

Вале равшан шавад кори ҷаҳонӣ

ولی روشن شود کارِ جهانی

Чаҳ кам гардад азон дарёии раҳмат

چه کم گردد ازان دریای رحمت

Ки як қатра кунӣ бар халқи қисмат

که یک قطره کنی بر خلق قسمت

Хушо ҳоӣии зи ҳақу зи бандаи ҳўӣӣ

خوشا هائی ز حق و ز بنده هوئی

Миёни бандау ҳақҳоиу ҳўӣӣ

میان بنده و حق های و هوئی

Надорӣ дар ҳамаи олам касе ту

نداری در همه عالم کسی تو

Чаро бар худ наме грӣии басии ту

چرا بر خود نمی‌گرئی بسی تو

Агар сад ошнои дрхонаҳи дорӣ

اگر صد آشنا درخانه داری

Чу мардии он ҳамаи бегонаи дорӣ

چو مُردی آن همه بیگانه داری

Босонити ин андӯҳ ндиҳанд

بآسانیت این اندوه ندهند

Бадасти коҳи баррагӣ кӯҳ ндиҳанд

بدست کاه برگی کوه ندهند

?герати як зарраи ин андӯҳ бояд

گرت یک ذرّه این اندوه باید

Сафои баҳру сабри кӯҳ бояд

صفای بحر و صبر کوه باید

Агар пеш аз аҷали як дами бимирӣ

اگر پیش از اجل یک دم بمیری

Дар он як дами ҳама олам бигирӣ

در آن یک دم همه عالم بگیری

Агар огаҳи шӯй эй марди маҳҷӯр

اگر آگه شوی ای مردِ مهجور

Ки азнзд ки монадӣ ин чунин давр

که ازنزد کِه ماندی این چنین دور

зи ҳасрати доғ бар паҳлу наҳй ту

ز حسرت داغ بر پهلو نهی تو

Сари ташвиш бар зону наҳй ту

سر تشویش بر زانو نهی تو

Агар шоистаи роҳи худо ро

اگر شایستهٔ راه خدا را

Бакулии майли каши чашми ҳаво ро

بکلی میل کش چشم هوا را

Чу нобӣно шавад чашми ҳавоят

چو نابینا شود چشم هوایت

Баҳақ бино шавад чашми ҳидоят

بحق بینا شود چشم هُدایت

Таҳайюрро ниҳоят нест пайдо

تحیّر را نهایت نیست پیدا

Ки ёбад бози як сӯзани зи дарё

که یابد باز یک سوزن ز دریا

Ҷаҳонро чун работӣ бо ду дар дон

جهان را چون رباطی با دو در دان

Ки чун зин дар дроӣӣ бигузарӣ зон

که چون زین در درآئی بگذری زان

ТўғоФли хуфтаи вази ҳеҷат хабар на

توغافل خفته وز هیچت خبر نه

Бихоҳӣ мард агар хоҳии вагарна

بخواهی مُرد اگر خواهی وگرنه

Турогар худ гдоӣии вари шаҳаншоҳ

ترا گر خود گدائی ور شهنشاه

Се гази карбос ва даҳ хиштаст ҳамроҳ

سه گز کرباس و ده خشتست همراه

Басӣ кардаст гардуни шуълаи корӣ

بسی کردست گردون شعله کاری

Нахоҳад буд касро растгорӣ

نخواهد بود کس را رستگاری

Заҳри чизе ки дории кому ноком

زهر چیزی که داری کام و ناکام

Ҷудо май боядат гаштани саранҷом

جدا می‌بایدت گشتن سرانجام

Вагар маликати зи моҳӣ то бмоҳст

وگر ملکت ز ماهی تا بماهست

Саранҷомати бад-ӣн дарвоза роҳаст

سرانجامت بدین دروازه راهست

Вагар Искандарӣ , дунёии ?фонят

وگر اسکندری، دنیای فانیت

Кунад рӯзии кафани аскндронит

کند روزی کفن اسکندرانیت

Ъзизо бе ту ганҷии подшоӣӣ

عزیزا بی تو گنجی پادشائی

Барои хештан биниҳод ҷоӣӣ

برای خویشتن بنهاد جائی

Агар райш буд бар дорад он ганҷ

اگر رایش بود بر دارد آن گنج

Вагарна ҳамчунон бигузоради он ганҷ

وگرنه همچنان بگذارد آن گنج

Ҷаҳон бевафо нурӣ надорад

جهان بی وفا نوری ندارد

Дамӣ бемотамӣ сӯрӣ надорад

دمی بی ماتمی سوری ندارد

Агар симат бубахшад санг бошад

اگر سیمت ببخشد سنگ باشد

Вагар узрят хоҳад ланг бошад

وگر عذریت خواهد لنگ باشد

Висолӣ бе фироқии қисм кас нест

وصالی بی فراقی قسمِ کس نیست

Ки гул бехору шукр бемагас нест

که گل بی خار و شکر بی مگس نیست

намедонам касеро бе ғамии ман

نمی‌دانم کسی را بی غمی من

Ки тодстӣ бирав молами дамии ман

که تادستی برو مالم دمی من

Бирав тан дар ғами бори гарон на

برَو تن در غم بار گران نه

Басӣ ҷон кун чу ҷон хоҳанд ҷони даҳ

بسی جان کَن چو جان خواهند جان ده

Наме байнами турои он мардӣу зӯр

نمی‌بینم ترا آن مردی و زور

Ки бар гардуни шӯии нои рафтаи дргўр

که بر گردون شوی نا رفته درگور

На шашсад сол одам монад ғамнок

نه ششصد سال آدم ماند غمناک

зи баҳри гандумии хӯни рехти брхок ?

ز بهر گندمی خون ریخت برخاک؟

Чу ӯро гандумӣ бе сад бало нест

چو او را گندمی بی صد بلا نیست

Турои ҳам луқма беғам раво нест

ترا هم لقمهٔ بی غم روا نیست

Зиён омад ҳамаи суди ман ва ту

زیان آمد همه سود من و تو

Фиғон аз зод ва аз буд ман ва ту

فغان از زاد و از بود من و تو

Ҷаҳоно кист каз ҷавр ту шодаст

جهانا کیست کز جَور تو شادست

Ҳамаи ҷаври туу давр ту бодаст

همه جَور تو و دَور تو بادست

Ҷаҳон чун нест аз кори ту ғамнок

جهان چون نیست از کار تو غمناک

Чаро бар сар кунӣ аз даст ӯ хок

چرا بر سر کنی از دستِ او خاک

Ҷаҳон чун ту басӣ домод дорад

جهان چون تو بسی داماد دارد

Басии иду арӯсии ёддорд

بسی عید و عروسی یاددارد

Маро умрӣаст тодрбнди онам

مرا عمریست تادربندِ آنم

Ки то бо ҳамдамӣ рамзӣ баронам

که تا با همدمی رمزی برانم

Наме байнами яке ҳам дами мувофиқ

نمی‌بینم یکی هم دم موافق

Фиғони зин ҳам нишинон мунофиқ

فغان زین هم نشینان منافق

Чу баҳри хоки зодстии зи модар

چو بهر خاک زادستی ز مادر

Дарин пастӣ чаҳсозӣ коху манзар

درین پستی چه سازی کاخ و منظر

Чу ҷисмат суда хоҳад гашт дар хок

چو جسمت سوده خواهد گشت در خاک

Сари манзар чаҳ афрозӣ бар афлок

سر منظر چه افرازی بر افلاک

Агар огндаҳ аз симу зари ганҷ

اگر آگندهٔ از سیم و زر گنج

Нахоҳӣ хӯрд як дами об бе ранҷ

نخواهی خورد یک دم آب بی رنج

Ғами худ хур ки касро азтў ғам нест

غم خود خور که کس را ازتو غم نیست

Чаҳ мегӯям турои ҳқо ки ҳам нест

چه می‌گویم ترا حقّا که هم نیست

Агарчӣ ҷои ту дар зер хокаст

اگرچه جای تو در زیر خاکست

Валикини ҷони пок аз хок покаст

ولیکن جان پاک از خاک پاکست

На масҷуди млоики гавҳари тест ?

نه مسجود ملایک گوهر تست؟

На тоҷӣ аз хилофат бар сари тест ?

نه تاجی از خلافت بر سر تست؟

Халифаи зодаи гулхан раҳо кун

خلیفه زادهٔ گلخن رها کن

Бглшни шӯи гарони ҷонӣ раҳо кун

بگلشن شو گران جانی رها کن

Бмсри андар барои тести шоҳӣ

بمصر اندر برای تست شاهی

Ту чун Юсуф чаро дар қаъри чоҳӣ

تو چون یوسف چرا در قعر چاهی

Азон бар малик хешат нест фармон

ازان بر ملک خویشت نیست فرمان

Ки деват ҳаст барҷои сулаймон

که دیوت هست برجای سلیمان

Ту шоҳии ҳам дар охири ҳам дар аввал

تو شاهی هم در آخر هم در اوّل

Вале бинандаро чашмаст аҳвал

ولی بیننده را چشمست احول

Ду май бинии якеро ва ду сад сад

دو می‌بینی یکی را و دو صد صد

Чаҳ як чаҳ ду чаҳ сад , ҷумлаи тўӣии худ

چه یک چه دو چه صد، جمله توئی خود

Ту як дили дорӣ эй мискин ва сад бор

تو یک دل داری ای مسکین و صد بار

Бики дил чун туоне кард сад кор

بیک دل چون توانی کرد صد کار

Турои андӯҳи нону ҷома то кӣ

ترا اندوهِ نان و جامه تا کی

Туро аз ному нанги омма то кӣ

ترا از نام و ننگ عامه تا کی

Наҳодӣ булъаҷаби дории ту дар асл

نهادی بوالعجب داری تو در اصل

Пилосӣ карда андари атласии васл

پلاسی کرده اندر اطلسی وصل

Агар ҳар дами ҳузуриро бакӯшӣ

اگر هر دم حضوری را بکوشی

Зўосҷдўоқтрб халъат бапушӣ

زواَسجدواَقتَرِب خلعت بپوشی

зи баси кондишаҳ беҳуда кардӣ

ز بس کاندیشهٔ بیهوده کردی

Ниҳоди хешро фарсӯда кардӣ

نهاد خویش را فرسوده کردی

Ало эй хуфта гар ҳастӣ хирадманд

الا ای خفته گر هستی خردمند

Дрбоисти худ брхўди фурӯи банд

دربایست خود برخود فرو بند

Зиҳии ҳирси дили фарзанди одам

زهی حرص دل فرزندِ آدم

Зиҳии ҳайрону саргардони олам

زهی حیران و سرگردانِ عالم

Ало эй аз ҳарисӣ бо дили кӯр

الا ای از حریصی با دل کور

Бимонадӣ дар ҳирсро маргаст марҳам

بماندی در حرص را مرگست مرهم

. . .

...

Ту номурда нагардад ҳирси ту кам

تو نامرده نگردد حرصِ تو کم

Чаҳ хоҳӣ кард чандини моли дунё

چه خواهی کرد چندین مال دنیا

Чашидӣ ҷоми моломоли дунё

چشیدی جامِ مالامالِ دنیا

Матоъи ҷумлаи дунёи бики ҷӯ

متاع جملهٔ دنیا بیک جَو

Наярзад биллоҳи андари чашми раҳрав

نیرزد بالله اندر چشمِ رهرَو

Ҳама чун каркасони дарбанди мурдор

همه چون کرکسان دربند مردار

. . .

...

Фиғони зини мӯри табъони сухани чин

فغان زین مور طبعان سخن چین

Чу мӯрони ҷумла на раҳбар на раҳи байн

چو موران جمله نه رهبر نه ره بین

Фиғон аз ҳирси муштии устихони ринд

فغان از حرص مشتی استخوان رند

Ҳамаи саги сайратони мӯши пайванд

همه سگ سیرتان موش پیوند

Ало эй рӯзу шаби ғмхўораҳи монда

الا ای روز و شب غمخواره مانده

Бадасти ҳирс дар бечораи монда

بدست حرص در بیچاره مانده

Ҳарисӣ бар сарат карда Фсорӣ

حریصی بر سرت کرده فساری

Туро ҳирсасту уштурро маҳорӣ

ترا حرصست و اشتر را مهاری

Ту бар раззоқ эмин бош охир

تو بر رزّاق ایمن باش آخر

Сабурии варз ва сокин бош охир

صبوری وَرز و ساکن باش آخر

зи кофар ӯ нагирад ризқи худ боз

ز کافر او نگیرد رزقِ خود باز

Куҷо гирад зи марди пари хиради боз

کجا گیرد ز مرد پر خرد باز

Макун дар вақти субҳ эй дӯсти сустӣ

مکن در وقت صبح ای دوست سستی

Чу дории эминӣу тани дурустӣ

چو داری ایمنی و تن درستی

Чу ту бедор бошӣ субҳгоҳӣ

چو تو بیدار باشی صبحگاهی

Биёбӣ ҳар чаҳ он соъат бихоҳӣ

بیابی هر چه آن ساعت بخواهی

Ҳар он халъат каз он даргоҳ пӯшанд

هر آن خلعت کز آن درگاه پوشند

Чу ояд субҳи гоҳ онгоҳ пӯшанд

چو آید صبح گاه آنگاه پوشند

Дар равза саҳаргоҳон гушойанд

در روضه سحرگاهان گشایند

Ҷамол ӯ бмштоқони намоянд

جمال او بمشتاقان نمایند

?герат бояд дар он дами подшоӣӣ

گرت باید در آن دم پادشائی

зи даргоҳ Муҳамад кун гдоӣӣ

ز درگاه محمد کن گدائی