Ман бигӯям ҳолати қозии тамом

من بگویم حالت قاضی تمام

Зонка ришват гирад ӯ аз халқи ом

زانکه رشوت گیرد او از خلق عام

ӯ ҳаме бинад ки дорад номи вннг

او همی بیند که دارد نام وننگ

Дар шавад дар нори дӯзах бе диранг

در شود در نار دوزخ بی‌درنگ

Ришват бисёр ва зарҳои ятем

رشوت بسیار و زرهای یتیم

Дар наоне гирад ӯ аз рӯй бим

در نهانی گیرد او از روی بیم

Пас ятеми биксӣ пайдо кунад

پس یتیم بیکسی پیدا کند

Мол ӯ дар дафтари худ ҷокнд

مال او در دفتر خود جاکند

Қозӣиро як мулозим буд фард

قاضیی را یک ملازم بود فرد

Забт кардӣ моли айтом аз набард

ضبط کردی مال ایتام از نبرد

Кард пайдо ӯ ятемӣ бе сухан

کرد پیدا او یتیمی بی سخن

Қозиши гуфто ки молаш забт кун

قاضیش گفتا که مالش ضبط کن

Шаш ҳазорӣ дошт нуқраи он ятем

شش هزاری داشت نقره آن یتیم

Гуфт ҳақ дода маро хон Наим

گفت حق داده مرا خوان نعیم

Пас гирифт он зари басӯи хона кард

پس گرفت آن زر بسوی خانه کرد

Вази ятем бепадар бегона кард

وز یتیم بی پدر بیگانه کرد

Барграфт ӯ як ҳазор аз баҳри худ

برگرفت او یک هزار از بهر خود

Панҷ дигарро бқозӣ кард рад

پنج دیگر را بقاضی کرد رد

Бе такаллуфи баҳри худ қозӣ гирифт

بی‌تکلّف بهر خود قاضی گرفت

Венаи ҳикоятро з мардум ме наҳуфт

وین حکایت را ز مردم می نهفت

Гуфт қозии ту чаҳ кардӣ ваҷҳ ро

گفت قاضی تو چه کردی وجه را

Гуфт кардам харҷ ӯ бе моҷаро

گفت کردم خرج او بی ماجرا

Кард қозии як ҳазорӣ қарз аз ӯ

کرد قاضی یک هزاری قرض از او

Гуфт дигарро нигаҳи дор эй накӯ

گفت دیگر را نگه دار ای نکو

Чун баромад чанд рӯзии зини сухан

چون برآمد چند روزی زین سخن

Гуфт бо қозӣ ки бо мо раҳм кун

گفت با قاضی که با ما رحم کن

Ваҷҳи он мискини ятеми мустаманд

وجه آن مسکین یتیم مستمند

Баради дузду аўФтодш дар каманд

برد دزد و اوفتادش در کمند

Ҷумларо дуздони бдздиднд ва рафт

جمله را دزدان بدزدیدند و رفت

Ҷон аз ин оташи бўддри тобу тафт

جان از این آتش بوددر تاب و تفت

Гуфт рӯ чун бртўи ин даъвӣ кунанд

گفت رو چون برتو این دعوی کنند

Бо ту ин даъвӣ бемаънӣ кунанд

با تو این دعویّ بی‌معنی کنند

Гӯии зарро дузд аз ман барда аст

گوی زر را دزد از من برده است

Хотири ман зини сабаб афсурда аст

خاطر من زین سبب افسرده است

Ман бҳФзи он бкрдми ҷаҳди нек

من بحفظ آن بکردم جهد نیک

Ҷумларо муҳками ниҳодами зери рег

جمله را محکم نهادم زیر ریگ

Ман заратро чун Аминӣ бӯда ам

من زرت را چون امینی بوده‌ام

Кӣ бидон ман дасти худ олӯда ам

کی بدان من دست خود آلوده‌ام

Ҳеҷ бар ту менаёяд мард бош

هیچ بر تو می‌نیاید مرد باش

Вази ғами вондўаҳи олам фард бош

وز غم واندوه عالم فرد باش

Чун ятеми он зар талаб кард аз амин

چون یتیم آن زر طلب کرد از امین

Пеш қозӣ рафт нолон ва ғамин

پیش قاضی رفت نالان و غمین

Моҷрӣ гуфтанд бо қозии баҳам

ماجری گفتند با قاضی بهم

Кард қозии нотавонро муттаҳам

کرد قاضی ناتوان را متّهم

Гуфт қозӣ бо ятем эй бўолъҷиб

گفت قاضی با یتیم ای بوالعجیب

Ин чунин дар шаръ мо набӯд ғариб

این چنین در شرع ما نبود غریب

Аўикии марди амин одил аст

اویکی مرد امین عادل است

Солҳо дар маҳкама дорад нишаст

سالها در محکمه دارد نشست

Зу хиёнат кӣ раво бошад раво

زو خیانت کی روا باشد روا

Бар ту бошад зини ҳикояти ҳади раво

بر تو باشد زین حکایت حدّ روا

Дигари онкӣ ҳеҷ меноед бшръ

دیگر آنکه هیچ می‌ناید بشرع

Бромини ту барои аслу фаръ

برامین تو برای اصل و فرع

Чун ятем аз қозӣ аъзам шунид

چون یتیم از قاضی اعظم شنید

Ин суханро гуфт аз шаръи ин баъӣд

این سخن را گفت از شرع این بعید

Кори қозии ину кори муфтии он

کار قاضی این و کار مفتی آن

Кори муллои мударрисро бимон

کار ملاّی مدرّس را بمان

Роҳ шаръ инаст к-эйашон май раванд

راه شرع اینست کایشان می‌روند

Ин ҳамаи дунболи шайтон май раванд

این همه دنبال شیطان می‌روند

Роҳи роҳи Мустафо ва ол ӯст

راه راه مصطفی و آل اوست

Чун бдонстӣ бирав кин раҳ накӯаст

چون بدانستی برو کاین ره نکوست

Ман бтўи сад бор гуфтам сад ҳазор

من بتو صد بار گفتم صد هزار

Даст аз домони ҳайдар бар мадор

دست از دامان حیدر بر مدار

Роҳи ҳайдари рӯ ки андари роҳ ӯ

راه حیدر رو که اندر راه او

Нури ҳақи бад аз дили огоҳ ӯ

نور حق بد از دل آگاه او

Роҳ роҳ ӯст дигар роҳ нест

راه راه اوست دیگر راه نیست

Гар рӯй ҷой дигар ҷуз чоҳ нест

گر روی جای دگر جز چاه نیست

Хешро мФкни ту андари чоҳи тан

خویش را مفکن تو اندر چاه تن

Ҷаҳд кун то ту буруни оӣӣ чу ман

جهد کن تا تو برون آئی چو من

Ин ҳамаи дарҳо ки ин аттори сифт

این همه درها که این عطّار سفت

Дар даруни гӯш ӯ каррор гуфт

در درون گوش او کرّار گفت

Гуфт бишинав гири дргўши ин ҳама

گفت بشنو گیر درگوش این همه

То шавад равшани шаби ту зини ҳама

تا شود روشن شب تو زین همه

зи онкии шаби торику зулмоне буд

ز آنکه شب تاریک و ظلمانی بود

Дар дарунаши оби ҳайвонӣ буд

در درونش آب حیوانی بود

Ман басии шабҳо бкнҷӣ бӯда ам

من بسی شبها بکنجی بوده‌ام

Роҳи ирфонро басӣ фарсӯда ам

راه عرفان را بسی فرسوده‌ام

Ганҷ ҷонасту ҷавоҳири маърифат

گنج جانست و جواهر معرفت

Ман аз инҳо мекунам боту сифат

من از اینها می‌کنم باتو صفت

эй ту мағрури ҷаҳону моли худ

ای تو مغرور جهان و مال خود

Раҳм меноед туро бар ҳоли худ

رحم می‌ناید ترا بر حال خود

Гар ҳазорон соли ту заҳмати барӣ

گر هزاران سال تو زحمت بری

Моли дунёро ҳамаи ҷамъ оварӣ

مال دنیا را همه جمع آوری

Оқибат бигзорӣу берун рӯй

عاقبت بگذاری و بیرون روی

Худ яқини майдон ки ту малъун рӯй

خود یقین میدان که تو ملعون روی

Ҳаст дунёи пари зи оташи баҳри кас

هست دنیا پر ز آتش بهر کس

АўФтодаҳи андрў чун хору хас

اوفتاده اندرو چون خار و خس

эй гирифтори аёлу зан шуда

ای گرفتار عیال و زن شده

Ҳамчуи ҳайвон дар пай хӯрдан шуда

همچو حیوان در پی خوردن شده

Боту кардам борҳои ин моҷаро

باتو کردم بارها این ماجرا

То ба кӣ ту парварии ин нафас ро

تا به کی تو پروری این نفس را

Рӯи ту аз дунёӣ дун бигузар чу ман

رو تو از دنیای دون بگذر چو من

Гар ту инсонии гузари зини анҷуман

گر تو انسانی گذر زین انجمن

эй тўдри бозори дунёи баси хароб

ای تودر بازار دنیا بس خراب

Май надории ҳеҷ дар уқбои савоб

می نداری هیچ در عقبی ثواب

Баҳри як нони бесару сомон шуда

بهر یک نان بیسر و سامان شده

Дар миёни мардумони ҳайрон шуда

در میان مردمان حیران شده

Гар ту сад уштури пар аз дебо кунӣ

گر تو صد اشتر پر از دیبا کنی

Венаи ҷаҳонро ҷумла пурғавғо кунӣ

وین جهان را جمله پرغوغا کنی

Сақфу айвонсозӣу султони шӯй

سقف و ایوان سازی و سلطان شوی

Тоҷдори малики ҳндстони шӯй

تاجدار ملک هندستان شوی

Вар чу Искандари шӯй бо тоҷу тахт

ور چو اسکندر شوی با تاج و تخت

ё Фаридунии шӯй бо ҳаззу бахт

یا فریدونی شوی با حظّ و بخت

Оқибати роҳи фаногирӣ ба пеш

عاقبت راه فنا گیری به پیش

Май адами бинии ҳамаи аъзои хеш

می عدم بینی همه اعضای خویش

Баъд аз он дар хок пинҳонат кунанд

بعد از آن در خاک پنهانت کنند

Пас азизони хатм қуръонат кунанд

پس عزیزان ختم قرآنت کنند

Ин чунинҳо байну фикр хеш кун

این چنین ها بین و فکر خویش کن

Зоди роҳати мазҳар дарвеш кун

زاد راهت مظهر درویش کن

Рӯи ту дарвешӣ гузин ва пок бош

رو تو درویشی گزین و پاک باش

Дар миёни ошиқон чолок бош

در میان عاشقان چالاک باش

Рӯи ту бо ҳақи босу рози ҳақи шинав

رو تو با حق باس و راز حق شنو

То биёбӣ сари ирфони нави бнў

تا بیابی سرّ عرفان نو بنو

Ту наёбӣ бе вале роҳи худо

تو نیابی بی ولی راه خدا

Гар ҳазорон сол бошӣ раҳнамо

گر هزاران سال باشی رهنما

Бе далелии роҳ гум гардад туро

بی دلیلی راه گم گردد ترا

Хуш далелӣ ҳаст шоҳи авлиё

خوش دلیلی هست شاه اولیا

Роҳ ӯ роҳи Муҳамади дон ва бош

راه او راه محمّد دان و باش

Роҳи Аҳмади дони раҳи яздон ва бош

راه احمد دان ره یزدان و باش

Ҳамчуи аттори андари ин раҳи зани қадам

همچو عطّار اندر این ره زن قدم

Гар ҳамеи хоҳӣ ки ёбии сари ҷам

گر همی خواهی که یابی سرّ جم

Рӯи ту гардӣ бош андари пой ӯ

رو تو گردی باش اندر پای او

Тодрии ёбии ту аз дарёӣ ӯ

تادری یابی تو از دریای او

Гар бмъними рисии инсони шӯй

گر بمعنیّم رسی انسان شوی

Варна мерӯ то ки чун ҳайвони шӯй

ورنه میرو تا که چون حیوان شوی

Ман ба санъат саҳар дорам дар сухан

من به صنعت سحر دارم در سخن

Ман ҳам аз ҳақ дорам ин сркҳн

من هم از حق دارم این سرّکهن

Ман зи дарёҳо ҷавоҳири ормат

من ز دریاها جواهر آرمت

Вндр ӯ сарҳо бзоҳри ормат

وندر او سرّها بظاهر آرمت

Аҳли дил огаҳ шаванд аз рамзи ман

اهل دل آگه شوند از رمز من

Орифон карданд фаҳми ин сухан

عارفان کردند فهم این سخن

Фаҳми ман дар ҷони ошиқ нур шуд

فهم من در جان عاشق نور شد

Зини сухани доноӣ момстўр шуд

زین سخن دانای مامستور شد

Ҳар ки ӯ мастур шуд дар роҳи ишқ

هر که او مستور شد در راه عشق

Ҳаст ӯ аз ҷону дили огоҳи ишқ

هست او از جان و دل آگاه عشق

Ишқи саргардон ӯ дар кули ҳол

عشق سرگردان او در کلّ حال

Ҳол ӯ маъшӯқ донад чун зулол

حال او معشوق داند چون زلال

Ҳар ки ӯ ҳамранги ёри хеш буд

هر که او همرنگ یار خویش بود

Аз ҷаҳони гӯии маъониро рабӯд

از جهان گوی معانی را ربود

эй ту дар роҳи худои икрнг на

ای تو در راه خدا یکرنگ نه

Вази даруну вази буруни ҷузи ранг на

وز درون و وز برون جز رنگ نه

Занги дилро бртрошу поки шӯ

زنگ دل را برتراش و پاک شو

Ва онгаҳе дар роҳи ҳақ чун хоки шӯ

و آنگهی در راه حق چون خاک شو

Ҳар ки чун дона биафтад саркашад

هر که چون دانه بیفتد سرکشد

Хами маъниро ба як дами дркшд

خم معنی را به یک دم درکشد

Сарфарозии ҳақи даравишон буд

سرفرازی حقّ درویشان بود

Оҳу сӯзу дарди ҳам зи эшон буд

آه و سوز و درد هم ز ایشان بود

Гар ту май хоҳӣ ки ёбии давлатӣ

گر تو می‌خواهی که یابی دولتی

Вораӣ бешубҳа аз ҳар зиллатӣ

وارهی بی شبهه از هر ذلّتی

Рӯи тариқу роҳ даравишон бигир

رو طریق و راه درویشان بگیر

Ҳамчу эшон бош ва бо эшон бигир

همچو ایشان باش و با ایشان بگیر

Ҳаст шаръи Аҳмадии роҳи дуруст

هست شرع احمدی راه درست

Ҳар ки ҷузи ин роҳ рафт ӯ ранҷи ҷуст

هر که جز این راه رفت او رنج جست

Ҳар ки дар алтоф сармад бошад ӯ

هر که در الطاف سرمد باشد او

Пайрави шаръ Муҳамад бошад ӯ

پیرو شرع محمد باشد او

Гар ту як дам ҳамнишин ҷони шӯй

گر تو یک دم همنشین جان شوی

Ҳамчуи Носири сарвари имони шӯй

همچو ناصر سرور ایمان شوی

Носири хусрави баҳақ чун роҳ ёфт

ناصر خسرو بحق چون راه یافت

Ҳамчуи Мансур ӯ назар дар шоҳ ёфт

همچو منصور او نظر در شاه یافت

Ту яқини майдон ки шаҳ бироаҳ нест

تو یقین میدان که شه بیراه نیست

Гар рӯй роҳ дигар шаҳ роҳ нест

گر روی راه دگر شه راه نیست