Меравад снҷобгўн бар чарх аз дарёи бухор

میرود سنجابگون بر چرخ از دریا بخار

намекунад пари ҳўосл бар сари олами нисор

می کند پر حواصل بر سر عالم نثار

Маркази хок оҳанӣн шуд пок ва муставле шудаст

مرکز خاک آهنین شد پاک و مستولی شدست

Бар зари гардуни сурби симои саҳоби сими бор

بر زر گردون سرب سیما سحاب سیم بار

Гар буд аз сими пушт ҳар касе гарм , аз чаҳ рӯ

گر بود از سیم پشت هر کسی گرم ، از چه رو

Олимӣ ларзон шуданд аз бим ӯ симоби вор ?

عالمی لرزان شدند از بیم او سیماب وار ؟

Чархи чарха , абри пунба , риштаи борони кноғ

چرخ چرخه ، ابر پنبه ، رشتۀ باران کناغ

Дӯки рейсии турфа пеш оварад золи рӯзгор

دوک ریسی طرفه پیش آورد زال روزگار

Рӯй қурси офтоб аз абр мегардад ниҳон

روی قرص آفتاب از ابر میگردد نهان

Ҳамчуи қурси гарми монда аз бар сангини тғор

همچو قرص گرم مانده از بر سنگین تغار

Морўи каждум то зи сармо дар замин пинҳон шуданд

مارو کژدم تا ز سرما در زمین پنهان شدند

Об дорад неши каждум бод дорад заҳри мор

آب دارد نیش کژدم باد دارد زهر مار

Пас кунун он ба ки дорад ранги рухсори тзрў

پس کنون آن به که دارد رنگ رخسار تذرو

Чун зи абри фохта гаван шуд ҳўосли кӯҳсор

چون ز ابر فاخته گون شد حواصل کوهسار

Кӯҳ агарчӣ чун ҳўосл шуд аз он ғамгин мабош

کوه اگرچه چون حواصل شد از آن غمگین مباش

Кини ҳўосл зуд хоҳад гашти товуси баҳор

کین حواصل زود خواهد گشت طاووس بهار

Офтоб аз баси азизии нозҳо дар сар гирифт

آفتاب از بس عزیزی نازها در سر گرفت

намекашад бечорагонро дар фироқи интизор

می کشد بیچارگان را در فراغ انتظار

зи офтоби осмони кари дасти моро бе ниёз

ز آفتاب آسمان کر دست ما را بی نیاز

Як назар аз офтоби ҷӯади махдуми кбор

یک نظر از آفتاب جود مخدوم کبار

Мухлиси ин ҷо карда будам хатми бозори сухан

مخلص این جا کرده بودم ختم بازار سخن

Ақлро гуфтам : машав коҳили сухан , маънӣ биор

عقل را گفتم : مشو کاهل سخن ، معنی بیار

Ақли гуфто : ормат аз бодау оташи сухан

عقل گفتا : آرمت از باده و آتش سخن

Кандарин сармо ҷузин ноед писанди ҳӯшёр

کاندرین سرما جزین ناید پسند هوشیار

Бодае бояд ки андозад бонаҷми пари шуъоъ

باده ای باید که اندازد بانجم پر شعاع

Оташӣ бояд ки афрӯзади бгрдўн бар шарор

آتشی باید که افروزد بگردون بر شرار

Аз шуъоъи он яке рухсорҳо ёқӯти ранг

از شعاع آن یکی رخسارها یاقوت رنگ

Вази шарори ин дигар ёқӯти резон бе шумор

وز شرار این دگر یاقوت ریزان بی شمار

Аз паии он ин якеро гашта ҷома аз булӯр

از پی آن این یکی را گشته جامه از بلور

Вази паии ин он дигарро гашта аз оҳани ҳисор

وز پی این آن دگر را گشته از آهن حصار

Он яке мари шохи гулро хок созад дар замон

آن یکی مر شاخ گل را خاک سازد در زمان

Вена дигар бар чеҳраи андари ҳоли гули оради бабор

وین دگر بر چهره اندر حال گل آرد ببار

Мо дар он ток ва карда хештани онрои ғизо

ما در آن تاک و کرده خویشتن آنرا غذا

Модари ин сангу парвардаи мар ӯро дар канор

مادر این سنگ و پرورده مر او را در کنار

Ҳам бидон нисбат ки бошад зоҳир ҳар нори нур

هم بدان نسبت که باشد ظاهر هر نار نور

Бода нур зоҳирасту мзмри андари нури нор

باده نور ظاهرست و مضمر اندر نور نار

намеботш гуфт рӯзӣ : ҳаст нурати ёрдўд

می بآتش گفت روزی : هست نورت یاردود

Гуфт оташ : лиззат ту ҳаст ҳам ҷуфти хумор

گفت آتش : لذت تو هست هم جفت خمار

Бодаи гуфто : ман зрўӣ дилбарон дорам сифат

باده گفتا : من زروی دلبران دارم صفت

Гуфт оташ : ман зрои сар кашон дорам айёр

گفت آتش : من زرای سر کشان دارم عیار

Бода ӯро гуфт : ҳар ҷисмӣ ки ёбии ту хурӣ

باده او را گفت : هر جسمی که یابی تو خوری

Оташ ӯро гуфт : беҳтари ҷисми хўорози ақли хор

آتش او را گفت : بهتر جسم خواراز عقل خوار

Бодаи гуфто : ман мураккаб гаштаам аз чори табъ

باده گفتا:من مرکب گشته ام از چار طبع

Чор як бошӣ занӣ , чун ту яке бошӣ зи чор

چار یک باشی زنی ، چون تو یکی باشی ز چار

Гуфт оташ : рост гуфтӣ , лек майдонӣ манам

گفت آتش : راست گفتی ، لیک میدانی منم

Дар ту он рукни ҳарорат каз ту он ояд бакор

در تو آن رکن حرارت کز تو آن آید بکار

Ақли гуфто : ҳар давон бошед ва макунед ин лҷоҷ

عقل گفتا : هر دوان باشید و مکنید این لجاج

Ман бигӯям як сухан , бояд бад-ӣн кард ихтисор

من بگویم یک سخن ، باید بدین کرد اختصار

Фахр меҷӯйед ҳар ду , бррсми имрӯзи ман

فخر می جویید هر دو ، بررسم امروز من

Дар ҳузур ҳар ду ин маънии зи асли ифтихор

در حضور هر دو این معنی ز اصل افتخار

Хоҷаи дунё , зиёвуддини низоми малики шоҳ

خواجۀ دنیا ، ضیاءالدین نظام ملک شاه

Онкӣ фазлаш ҳаст дар офоқи фазли кирдигор

آنکه فضلش هست در آفاق فضل کردگار

Онкӣ то бар чарх хоҳад буд анҷумро масир

آنکه تا بر چرخ خواهد بود انجم را مسیر

Буд хоҳад брўҷўд ӯ мамоликро мадор

بود خواهد بروجود او ممالک را مدار

Гарчи дорад ҳам вазирӣ ва ҳам исми хоҷагӣ

گرچه دارد هم وزیری و هم اسم خواجگی

Ҳаст дар фармону маънии подшоҳи комгор

هست در فرمان و معنی پادشاه کامگار

Гар набошад баҳри базлаши зар бурун ноед зи кон

گر نباشد بهر بذلش زر برون ناید ز کان

Вар надорад ишқи базмаши гул бурун ноед зи хор

ور ندارد عشق بزمش گل برون ناید ز خار

Саҳни девони кифояти онкии девон ном ёфт

صحن دیوان کفایت آنکه دیوان نام یافت

Мисли ӯ ҳаргиз набинад дар ҳамаи олами савор

مثل او هرگز نبیند در همه عالم سوار

Садри ӯрои фии алмислгар осмони хуонеи зи қадар

صدر اورا فی المثل گر آسمان خوانی ز قدر

Фахри оради осмону садр ӯ зини номи ор

فخر آرد آسمان و صدر او زین نام عار

Бскаҳи халқ осӯда шуд дар сояи анъом ӯ

بسکه خلق آسوده شد در سایۀ انعام او

Чарх хонд ҳар замонаши осмони сояи дор

چرخ خواند هر زمانش آسمان سایه دار

Даҳшат омад халқро аз рой ӯ дар астноъ

دهشت آمد خلق را از رای او در اصطناع

Иззат омад чархро аз амр ӯ дар иқтидор

عزت آمد چرخ را از امر او در اقتدار

Душманони мамлакатро калак ӯ мақҳур кард

دشمنان مملکت را کلک او مقهور کرد

Ҳамчу дар аҳди набии мари кофаронро зулфиқор

همچو در عهد نبی مر کافران را ذوالفقار

Ҳар ки бефармон ӯ як дам қалам гирад бадаст

هر که بی فرمان او یک دم قلم گیرد بدست

Солҳо дасташ буд бекор чун дасти чанор

سالها دستش بود بی کار چون دست چنار

Аз ҳамаи корӣ ки ҷӯяд бод дар даст оядаш

از همه کاری که جوید باد در دست آیدش

Балки аз он бод уфтад дар миёни хоки хор

بلکه از آن باد افتد در میان خاک خوار

Ҳосидон ар муътабар буданд дидам ҷоишон

حاسدان ار معتبر بودند دیدم جایشان

Аҳмақ он бошад ки накунад ҷоишонро эътибор

احمق آن باشد که نکند جایشان را اعتبار

эй худованд , ошнои хизмат дар гоҳи ту

ای خداوند،آشنای خدمت در گاه تو

Гашти андар ҳар замони номаш аз йени пас Бахтиёр

گشت اندر هر زمان نامش از ین پس بختیار

Ҳар ки чун ӯ бошад андари хизмату ихлоси ту

هر که چون او باشد اندر خدمت و اخلاص تو

Аз миён ҷон шавад чун Бахтиёраши бахти ёр

از میان جان شود چون بختیارش بخت یار

Рӯз чанд аз ғифлат ар бандаи бхдмт кам расед

روز چند از غفلت ار بنده بخدمت کم رسید

Гардиш айём кардаш аз ҳаводиси дили фигор

گردش ایام کردش از حوادث دل فگار

Пеш аз ин будӣ чу гул дар маҷлиси ту тоза рӯй

پیش از این بودی چو گل در مجلس تو تازه روی

Чун бунафша кард чархиши сарнигӯни всўкўор

چون بنفشه کرد چرخش سرنگون وسوکوار

Ёри дигар бар сари носози горӣ кӣ шавад

یار دیگر بر سر ناساز گاری کی شود

Даҳр ?гар рой ту шуд бо бандаи ту сози гор

دهر ؟ گر رای تو شد با بندۀ تو ساز گار

Бас буд танбеҳ ӯро ӣнқадаргар гӯйяш :

بس بود تنبیه او را اینقدر گر گوییش :

Дасти бедоди втърз аз фулонии боздор

دست بیداد وتعرض از فلانی بازدار

Тнгдл монадаст банда кандар айёми чунин

تنگدل ماندست بنده کاندر ایام چنین

Лашгар ояд ҳамраҳи ройоти фаррухи шаҳриёр

لشگر آید همره رایات فرخ شهریار

Ошкорои ранги ҳоли хеш натавонад намӯд

آشکارا رنگ حال خویش نتواند نمود

Гарчи баъзе ҳаст бар рои рафеъати ошкор

گرچه بعضی هست بر رای رفیعت آشکار

Ҷузи тан лоғар надорад дар ҷаҳони дастури хос

جز تن لاغر ندارد در جهان دستور خاص

Ҷузи дил ғамгин надорад дар замини дастури бор

جز دل غمگین ندارد در زمین دستور بار

Бо чунин баргу навои андари зимистонии чунин

با چنین برگ و نوا اندر زمستانی چنین

Гар сафар хоҳад шуд аз бандаи худоё зинҳор

گر سفر خواهد شد از بنده خدایا زینهار

Худкасеи зобнои ҷинси ман бпиши тахти шоҳ

خودکسی زابنای جنس من بپیش تخت شاه

Рўзўшби андари сафарҳо бандагӣ дорад шиор ?

روزوشب اندر سفرها بندگی دارد شعار؟

То тавонад кард хизмат ; боядаш зин ба мисол

تا تواند کرد خدمت ؛ بایدش زین به مثال

Шуғл рафтан чун бидорад , боядаш ба зини ясор

شغل رفتن چون بدارد ، بایدش به زین یسار

Ин сухангар пеш ту ёбад маҳали истимоъ

این سخن گر پیش تو یابد محل استماع

Астноъ ту кунад кораши базӯдӣ чун нигор

اصطناع تو کند کارش بزودی چون نگار

Бо ашорот ту карданд анҷуми воФлоки хатм

با اشارات تو کردند انجم وافلاک ختم

Дар замона амрў наҳйу ҳалу ақду гири вадор

در زمانه امرو نهی و حل و عقد و گیر ودار

Бод ё аҳли ҳунарро офтоби дастгир

باد یا اهل هنر را آفتاب دستگیر

Вндрин маънӣ бимонад ҳар қарории пойдор

وندرین معنی بماند هر قراری پایدار