Посбоно то ба чанд ин мастӣу хоби гарон

پاسبانا تا به چند این مستی و خواب گران

Посбонро нест хоб , аз хоб сар бурдор , ҳон !

پاسبان‌را نیست‌ خواب،‌از خواب‌ سر بردار، هان‌!

Гилаи худро нигар бепосбон ва бе шубон

گلهٔ خود را نگر بی‌پاسبان و بی‌شبان

Як тарафи гурги дмон ва як тарафи шери жён

یک‌طرف گرگ دمان و یک‌طرف شیر ژیان

Он зи чанг ин рибоед туъма , ин аз чанги он

آن ز چنگ این رباید طعمه‌، این از چنگ آن

Ҳаряки олӯда ба хӯни ин гилаи чангу даҳон

هریک آلوده به خون این گله چنگ و دهان

Панд бипазир эй малики зини поки гавҳари доягон

پند بپذیر ای ملک زین پاک گوهر دایگان

Некӣ аз зиштони мҷўӣу ёрӣ аз ҳамсоягон

نیکی از زشتان مجوی و یاری از همسایگان

Вонгаҳ аз сари дўркни гуфтори ин бе моягон

وانگه از سر دورکن گفتار این بی‌مایگان

Пойдорӣ чанд хоҳии ҷусти азин бе поягон

پایداری چند خواهی جست ازین بی‌پایگان

Кишвари ту хсрўо ганҷӣаст , ганҷии шоягон

کشور تو خسروا گنجی است‌، گنجی شایگان

Тарсами ин ганҷ аз кафат шоҳо барояд ройгон

ترسم این گنج از کفت شاها برآید رایگان

Ганҷӣ омад дар кафат беш аз сипеҳраши фару ҷоҳ

گنجی آمد در کفت بیش از سپهرش فر و جاه

Сяти қадар ва ҳишматаш бигузашта аз моҳӣу моҳ

صیت قدر و حشمتش بگذشته از ماهی و ماه

Хусравон карда дар ӯ аз дидаи ҳасрати нигоҳ

خسروان کرده در او از دیدهٔ حسرت نگاه

Ҳадаш аз онсӯии диҷла то бад-ӣни сӯии ҳроаҳ

حدش از آنسوی دجله تا بدین سوی هراه

Дасти андари дасти монда токунӯн аз дайргоҳ

دست اندر دست مانده تاکنون از دیرگاه

Вндр ӯ зини диргаҳи бегонагони нобардаи роҳ

وندر او زین دیرگه بیگانگان نابرده راه

Шаҳи Каюмарс аз нахусти ин ганҷро ганҷур буд

شه کیومرث از نخست این گنج را گنجور بود

Вази сиёмаки чеҳри бедоду ситами мастур буд

وز سیامک چهر بیداد و ستم مستور بود

Ҳам зи Ҳушангаши басии перояу дастур буд

هم ز هوشنگش بسی پیرایه و دستور بود

Ҳам зи тҳмўрси даду деви Фтни мақҳур буд

هم ز تهمورس دد و دیو فتن مقهور بود

Ҳам зи ҷами ҷони раияти хурраму масрур буд

هم ز جم جان رعیت خرم و مسرور بود

Бории ин кишвар аз ӣнони солҳо маъмур буд

باری این کشور از اینان سال‌ها معمور بود

Ҷам дар оғоз шаҳӣ бигирифт роҳ ва расм дод

جم در آغاز شهی بگرفت راه و رسم داد

Лек дар охир ба истибдод ва хўдроиӣ фитод

لیک در آخر به استبداد و خودرایی فتاد

Ҳам дар истибдод шуд то малики худ бар бод дод

هم در استبداد شد تا ملک خود بر باد داد

Ореи ореи малик аз истибдод хоҳад шуд ба бод

آری آری ملک از استبداد خواهد شد به‌باد

Зон сипас заҳҳоки тозии афсари шоҳии ниҳод

زان سپس ضحاک تازی افسر شاهی نهاد

Бар шаҳаншоҳу раияти даст адуон баргушод

بر شهنشاه و رعیت دست عدوان برگشاد

Чун зи истибдоди онон малик шуд вайрону паст

چون ز استبداد آنان ملک شد ویران و پست

Ковау дигар ҳунармандон бароварданд даст

کاوه و دیگر هنرمندان برآوردند دست

Бар амир тозён омад дар он ғавғои шикаст

بر امیر تازیان آمد در آن غوغا شکست

Пас Фаридун омад ва бар маснад шоҳӣ нишаст

پس فریدون آمد و بر مسند شاهی نشست

Бар рухи мардум дар адл ва ситам багушӯду баст

بر رخ مردم در عدل و ستم بگشود و بست

Кишвари андари аҳд ӯ аз панҷа бедод раст

کشور اندر عهد او از پنجهٔ بیداد رست

Шоҳи аФридўн ба « Эраҷ » дод Эроншаҳр ро

شاه افریدون به «‌ایرج‌» داد ایرانشهر را

Кард бахш « тӯр » малики моўроءи алнҳр ро

کرد بخش «‌تور» ملک ماوراء‌النهر را

« силам »ро рӯму хазар то бозёбад баҳр ро

«‌سلم‌» را روم و خزر تا بازیابد بهر را

Лек пар чин сохтанд ӣнони ҷабини қаҳр ро

لیک پر چین ساختند اینان جبین قهر را

Сохтанд омода чун афъӣ ба дандони заҳр ро

ساختند آماده چون افعی به دندان زهر را

Дар азои бншонднд аз марги Эраҷи даҳр ро

در عزا بنشاندند از مرگ ایرج دهر را

Зон сипас Эрон ба чанги силаму тӯр андар фитод

زان سپس ایران به چنگ سلم و تور اندر فتاد

Ва Эраҷи вологуҳар хотир накард аз малики шод

و ایرج والاگهر خاطر نکرد از ملک شاد

Пас манӯчеҳрамад ва дияем шоҳӣ барниҳод

پس منوچهر امد و دیهیم شاهی برنهاد

Кӣна Эраҷ кашид аз он ду деви бадниҳод

کینهٔ ایرج کشید از آن دو دیو بدنهاد

Аз пас ӯ навзар ва зуро расед ойини вдод

از پس او نوذر و زو را رسید آئین وداد

Лек худ афросйоби ин маликро бар бод дод

لیک خود افراسیاب این ملک را بر باد داد

Киқбод омад , чу берун шуд зи малики афросйоб

کیقباد آمد، چو بیرون شد ز ملک افراسیاب

Кард ободи ончӣ буд аз фитнаи таркони хароб

کرد آباد آنچه بود از فتنهٔ ترکان خراب

Зон сипас коўс кӣ шуд маликро молики рқоб

زان سپس کاوس کی شد ملک را مالک رقاب

Вндри оғоз шаҳӣ шуд кишвар аз ӯ комёб

وندر آغاز شهی شد کشور از او کامیاب

Лек аз он пас кард аз истибдоду нихвати фатҳи боб

لیک‌از آن‌پس کرد از استبداد و نخوت فتح باب

Ҳам зи истибдод ва нихват кард зии гардуни шитоб

هم ز استبداد و نخوت کرد زی گردون شتاب

Сӯй Эрон шуд сипас Кайхусрави пирўзбхт

سوی ایران شد سپس کیخسرو پیروزبخت

Адл кард оғоз ва бигирифт он киёнии тоҷу тахт

عدل کرد آغاز و بگرفت آن کیانی تاج و تخت

Кард бо султони турони кори разми вкинаҳи сахт

کرد با سلطان توران کار رزم وکینه سخت

Бози ҷуст аз ростии кини падар зон шӯрбахт

باز جست از راستی کین پدر زان شوربخت

Пас ба лҳросби супурди он малик ва худ барбаст рахт

پس به لهراسب‌ سپرد آن‌ ملک‌ و خود بربست‌ رخت

Ва он малик чун кишт дар ин гулшан аз некии дарахт

و آن ملک چون کِشت‌ در این گلشن از نیکی درخت

Даргаи гуштосби шаҳ , дайн кард пайдои зрдҳшт

درگه گشتاسب شه‌، دین کرد پیدا زردهشت

Кард яздонро ҷудо аз деву дӯзах аз биҳишт

کرد یزدان را جدا از دیو و دوزخ از بهشت

Гуфт бедоду дурӯғу римнии зишти сет , зишт

گفت بیداد و دروغ و ریمنی زشت ست، زشت

Ростии ҷӯ дар манишату дргўшту дркншт

راستی جو در منشت و درگوشت و درکنشت

Порсои марди онкии варзади меҳр ва доду ёру кишт

پارسا مرد آنکه ورزد مهر و داد و یار و کشت

Ростӣу варзиш ва доданд дарҳои биҳишт

راستی و ورزش و دادند درهای بهشت

Дайнаш аз Балху хуросони андари Эрони пуркушод

دینش از بلخ و خراسان اندر ایران پرگشاد

Бо зари гуштосби шоҳу найзаи асФндёд

با زر گشتاسب شاه و نیزهٔ اسفندیاد

Шоҳи турону сексатон дар бдондишии ситод

شاه توران و سکستان در بداندیشی ستاد

Қофияи гавдоли шӯ , бар пой шуд ҷангу ҷиҳод

قافیه گودال شو، بر پای شد جنگ و جهاد

Андарин пайкорҳо Исфандиёр аз по фитод

اندرین پیکارها اسفندیار از پا فتاد

Куштаи андар Балх шуд ҳам зарди ҳашт покзод

کشته اندر بلخ شد هم زرد هشت پاکزاد

Бории азгштосби шаҳи вази баҳману Исфандиёр

باری ازگشتاسب شه وز بهمن و اسفندیار

Ваз дигар шоҳон бимонад аз неку бади баси ёдгор

وز دگر شاهان بماند از نیک و بد بس یادگار

Вони казин шоҳон ба истибдоду ҷаври андохти кор

وآن کزین شاهان به استبداد و جور انداخت کار

Чарх чун дорои бен дорокшид аз ваии дамор

چرخ چون دارای بن داراکشید از وی دمار

Алғрзи кибр ва нифоқ омад дар ин малики ошкор

الغرض کبر و نفاق آمد در این ملک آشکار

То шуд аз пӯри Филлипи ин малик , бемиқдору хор

تا شد از پور فیلیپ این‌ملک‌،‌بی‌مقدار و خوار

Достони гӯии гурги бози ин чунин фармуд ёд

داستان گوی گرگ باز این‌چنین فرمود یاد

Воин чунин зи истахру нақши бистўи Ни матлаби кушод

واین ‌چنین ز استخر و نقش بیستو‌ن مطلب گشاد

Каз Маҳободӣ шуд Эрони солҳо беҳрузу шод

کز مهابادی شد ایران سال‌ها بهروز و شاد

Бади нахустинашон джўсси хусрав бо фар ва дод

بد نخستینشان دژوسس خسرو با فر و داد

Шаҳри Икботон ба ойинии аҷаби бунёни ниҳод

شهر اکباتان به آئینی عجب بنیان نهاد

Худ Маҳободии мадии дони сарзамини моҳ , Мод

خود مهابادی مِدی‌دان سرزمین ماه‌، ماد

Достони Кӯрушу Кайхусрави вологуҳар

داستان کورش و کیخسرو والاگهر

Сахт наздиканд аз аҳди сбӣ бо икдгр

سخت نزدیکند از عهد صبی با یکدگر

Духти астиҳож « мандон » буд моам он писар

دخت استیهاژ «‌مندان‌» بود مام آن پسر

Низ шоҳи порс « кмбиз »аст Кӯрушро падар

نیز شاه پارس « کمبیز» است کورش را پدر

Аз мадӣу Форс , Кӯруши сохт ҳам паймони ҳашар

از مدی و فارس‌، کورش ساخت هم‌پیمان حشر

Малик Ошӯрӣ гирифт ва ёфт бар Бобули зафар

ملک آشوری گرفت و یافت بر بابل ظفر

Кӯруши ойинҳои нек оварад даркишвари пдбд

کورش آئین‌های نیک آورد درکشور پدبد

Шеваи қонӯни гузорӣ ӯ ба олам густаред

شیوهٔ قانون‌گزاری او به عالم گسترید

Ҷодаҳо афканд ва дар фарсангҳо харсанги чид

جاده‌ها افکند و در فرسنگ‌ها خرسنگ چید

Низ ӯ эҷод кард ойини чопор ва бурид

نیز او ایجاد کرد آئین چاپار و برید

Дар нахустин ҷанг чун беназмӣ лашгар бидид

در نخستین جنگ چون بی‌نظمی لشگر بدید

Нақшаи танзиму тақсимот лашгарҳо кашид

نقشهٔ تنظیم و تقسیمات لشگرها کشید

Аз пас ӯ пӯри аўкмбиз шоҳаншоҳ шуд

از پس او پور اوکمبیز شاهنشاه شد

Сарзамини Миср ӯро фатҳ бар дилхоҳ шуд

سرزمین مصر او را فتح بر دلخواه شد

Баъди маргаши мамлакати ошуфта ва гумроҳ шуд

بعد مرگش مملکت آشفته و گمراه شد

Низ асмрдиси ғосиб бар газофа шоҳ шуд

نیز اسمردیس غاصب بر گزافه شاه شد

Зон миёни дорои бен гуштосби зеб гоҳ шуд

زان میان دارای بن گشتاسب زیب‌گاه شد

Дасти шоҳони дурӯғӣ ҳар тараф кӯтоҳ шуд

دست شاهان دروغی هر طرف کوتاه شد

Хотами он хусравони дороӣ кдмонўс шуд

خاتم آن خسروان دارای کدمانوس شد

Онкии аҳдаш дар ватани сармоя афсӯс шуд

آنکه عهدش در وطن سرمایهٔ افسوس شد

Малики Эрони баҳраи Искандар манҳус шуд

ملک ایران بهرهٔ اسکندر منحوس شد

Вази пас марги Сикандари бахш сўлўкўс шуд

وز پس مرگ سکندر بخش سولوکوس شد

Зонтиўхси шому Миср аз он Батламиюс шуд

زانطیوخس شام ‌و مصر از آن بطلمیوس شد

Санаду кобули ҳам ба сардорӣ дигар мрӣўс шуд

سند و کابل هم به‌ سرداری دگر مرئوس شد

Наҳзати ашкониёни гашт аз хуросони ошкор

نهضت اشکانیان گشت از خراسان آشکار

Ашк аввал кард бунёди он баннои устувор

اشک اول کرد بنیاد آن بنای استوار

Номи онони паҳлавии бад , паҳлавонишони шиор

نام آنان پهلوی بد، پهلوانیشان شعار

Ёфт хати паҳлавии зи онони ривоҷи андари диёр

یافت خط پهلوی ز آنان رواج اندر دیار

Ҷяши Юнонро бронднд аз ватани зоғози кор

جیش یونان را براندند از وطن زآغاز کار

Бар сипоҳи Роми зафари ҷустанд дар ҳар корзор

بر سپاه رم ظفر جستند در هر کارزار

Ин раҳ низ аз ситами ин маликро перостанд

این ره نیز از ستم این ملک را پیراستند

Рӯй Эронро чу рӯй некӯон оростанд

روی ایران را چو روی نیکوان آراستند

Бар накукорӣ фузуданд аз татовул коштанд

بر نکوکاری فزودند از تطاول کاشتند

То абади зини раҳ ба табъи андари хушу зибостнд

تا ابد زین ره به طبع اندر خوش و زیباستند

Ёфтанд охири ҳронч аз подшоҳӣ хостанд

یافتند آخر هرآنچ از پادشاهی خواستند

Вар аз ӣнон чанд тани астмгру ношостнд

ور از اینان چند تن استمگر و ناشاستند

Аз пас Бобаки мар ӯро бади яке шопӯри пӯр

از پس بابک مر او را بد یکی شاپور پور

Тоҷи малики порс ӯро гашт аз таъйиди ҳўр

تاج ملک پارس او را گشت از تایید هور

Ардашер аз хитта доробҷрд оварад зӯр

اردشیر از خطه دارابجرد آورد زور

Мардуми истахр каз шопӯр будандӣ нФўр

مردم استخر کز شاپور بودندی نفور

Тоҷи рокрднди бахши Ардашер аз роҳи давр

تاج راکردند بخش اردشیر از راه دور

Разм нокарда бишуд шопӯри мискини рўзкўр

رزم ناکرده بشد شاپور مسکین روزکور

Ардашер Бобакон омад зи сосони ёдгор

اردشیر بابکان آمد ز ساسان یادگار

Буд сосон аз нажоди баҳмани Исфандиёр

بود ساسان از نژاد بهمن اسفندیار

Дар замини Форс май гаштанди чандини рӯзгор

در زمین فارس می گشتند چندین روزگار

Ҳамраҳи гардон шуда ҳарҷо чрогаҳи хостор

همره گردان شده هرجا چراگه خواستار

Бобаки андари шермардӣ буд марди сад савор

بابک اندر شیرمردی بود مرد صد سوار

Ҷумлаи андари порси мари дайни Муғонро посдор

جمله اندر پارس مر دین مغان را پاسدار

Достони корномаи ин чунин гуяд хабар

داستان کارنامه این‌چنین گوید خبر

Кордшир аз пушти доро буду сосонаши падар

کاردشیر از پشت دارا بود و ساسانش پدر

Буд сосони худ шубони поики пирӯзгар

بود ساسان خود شبان پایک پیروزگر

Марзбони Ардавони бади попки андари порс дар

مرزبان اردوان بد پاپک اندر پارس در

Баҳр сосон дид хобии хуши се шаби он тоҷу р

بهر ساسان‌دید خوابی خوش سه شب آن تاجو‌ر

Каз брпилии сипеди оростаи ҷустаи мақар

کز برپیلی سپید آراسته جسته مقر

Шоҳи попии сар ба сари ахтршморонро бхўост

شاه پاپی سر به‌سر اخترشماران را بخواست

Хобҳои худ якояк гуфташон бе кам вкост

خواب‌های خود یکایک گفتشان بی کم وکاست

Ҷумлагӣ гуфтанд мардӣ рака дидӣ подшост

جملگی گفتند مردی راکه دیدی پادشاست

ё зи фарзандонаши як тани подшоҳиро сазост

یا ز فرزندانش یک تن پادشاهی را سزاست

Зонка пелу ҳарасаи оташи давлату дайну дҳост

زانکه پیل و هرسه آتش دولت و دین و دهاست

Хости сосонро ба бар попк взў пурсед рост

خواست‌ساسان را به‌بر پاپک وزو پرسید راست

Шуд чу аз ин рози огаҳи попки фаррухи нажод

شد چو از این راز آگه پاپک فرخ‌نژاد

Духтари худро бадви пайвасту ҷоҳ ва мол дод

دختر خود را بدو پیوست و جاه و مال داد

Ва Ардашери Бобакон аз духтари попки бзод

و اردشیر بابکان از دختر پاپک بزاد

Попкш омӯзгор овараду прўрдш ба дод

پاپکش آموزگار آورد و پروردش به داد

Шуд ба зӯдии Ардашери андари ҳунарҳо Авестоад

شد به‌ زودی اردشیر اندر هنرها اوستاد

Шӯҳрати фарҳангу ҳонгаши андари Эрони аўФтод

شهرت فرهنگ و هنگش اندر ایران اوفتاد

Ардашер аз Форс шуд бо ъдтии зии Ардавон

اردشیر از فارس شد با عدتی زی اردوان

Ҷой додаш Ардавон дар сафи родону гӯон

جای دادش اردوان در صف رادان و گوان

Дар шикор ва разм шуд ҳамдӯши хайли хусравон

در شکار و رزم شد همدوش خیل خسروان

Дар ҳамаи фарҳангу ҳонг аз ҳамгинон сар шуд ҷавон

در همه‌فرهنگ و هنگ از همگنان‌سر شد جوان

Ардавон бо хайли баҳр сайд шуд рӯзии равон

اردوان با خیل بهر صید شد روزی روان

Ҳар тарафи ронданди мардони баҳри сайди оҳӯон

هر طرف راندند مردان بهر صید آهوان

Тохти пӯри Ардавони онҷо ки буд он шермард

تاخت پور اردوان آنجا که بود آن شیرمرد

Гуфт ҳон бар дашт ман рафт ин ҳунари вена кор кард

گفت ‌هان بر دشت من‌ رفت این هنر وین کار کرد

Ардашераш гуфт гирди кизбу ръноӣии магарад

اردشیرش گفت گرد کذب و رعنائی مگرد

Он туу тиру камон ва он гӯр ва он дашти набард

آن تو و تیر و کمان و آن گور و آن دشت نبرد

Ардавон онҷо шуд ва бартофт зон гуфтори сард

اردوان آنجا شد و برتافت زان گفتار سرد

Гуфт бо фарзанди ман ҷўӣии ситезу дору барад ?

گفت با فرزند من جوئی ستیز و دار و برد؟

Ардашер аз он сухани печиду дам андар кашид

اردشیر از آن سخن پیچید و دم اندر کشید

Пеши шоҳаншаҳи ҷуз аз Фрмонбрӣ роҳӣ надид

پیش شاهنشه جز از فرمانبری راهی ندید

Сӯии Бобаки нома Эй бинвишт ва кард он ғами падед

سوی‌ بابک نامه‌ای بنوشت و کرد آن غم پدید

Бобак ӯро пандҳо бинвишт ва додаш баси навид

بابک او را پندها بنوشت و دادش بس نوید

Навҷавон назд сутурони пойгоҳии баргузед

نوجوان نزد ستوران پایگاهی برگزید

Соз ромиш карду сархуш буд бо ҷом набед

ساز رامش کرد و سرخوش بود با جام نبید

Ҳам дарин аҳволи рӯзии Ардавони подшо

هم درین احوال روزی اردوان پادشا

Дар бар худ дошт мари ахтршморонро бпо

در بر خود داشت مر اخترشماران را بپا

Гуфт ҳон байнед рози ахтаронро бармало

گفت هان بینید راز اختران را برملا

Он касони рафтанд ва бинишастанд дар меҳмони саро

آن کسان رفتند و بنشستند در مهمان‌سرا

Буд бар эшон канизии зи Ардавони фармонраво

بود بر ایشان کنیزی ز اردوان فرمانروا

Пас бснҷиднди рози ахтаронро борҳо

پس بسنجیدند راز اختران را بارها

Он канизакро ба пинҳон буд раҳ бо шермард

آن کنیزک را به پنهان بود ره با شیرمرد

Рафту рози ахтаронро дар бар ӯ фош кард

رفت و راز اختران را در بر او فاش کرد

Ардашераш гуфт бояд ҷуст ва раст аз ранҷу дард

اردشیرش گفت‌ باید جست ‌و رست از رنج و درد

Шаб чу харгоҳ сияҳ зад зери тоқи лоҷувард

شب چو خرگاه سیه زد زیر طاق لاجورد

Зин ниҳоданд аз бар ду тозии асби раҳнавард

زین نهادند از بر دو تازی اسب رهنورد

Ҳар ду сӯй порс бигирифтанд раҳ бедору барад

هر دو سوی پارس بگرفتند ره بی‌دار و برد

Чаҳ рн ки шуд рӯз , Ардавони ҷусту канизакро надид

چه‌رن که‌شد روز، اردوان‌جست‌و کنیزک را ندید

Ҳам дарони соъати ҳадис рафтан онон шунид

هم درآن ساعت حدیث رفتن آنان شنید

Дар паии онони фаровони тохти лекин кам расед

در پی آنان فراوان تاخت لیکن کم رسید

Пӯр ӯ баҳмани зи малики порс лашкарҳо кашид

پور او بهمن ز ملک پارس لشکرها کشید

Ардашер омад ба дарёи бору манзили баргузед

اردشیر آمد به دریا بار و منزل برگزید

Ҷяши пӯри Ардавон зон шаҳи шикастӣ сахт дид

جیش پور اردوان زان‌شه شکستی سخت دید

Дод адл ва дод дод аз он миёни Нӯшервон

داد عدل و داد داد از آن میان نوشیروان

Зон бадви гетии мар ӯро шод шуд рўшнрўон

زان بدو گیتی مر او را شاد شد روشنروان

Давлати Эрони з адлаш ёфт неруӣ ва тавон

دولت ایران ز عدلش یافت نیروی و توان

Халқро озод кард аз меҳнату злу ҳўон

خلق را آزاد کرد از محنت و ذل و هوان

Кас набӯдӣ дар замони адл ӯ зору навон

کس نبودی در زمان عدل او زار و نوان

Даст дар занҷир адлаш доштӣ перу ҷавон

دست در زنجیر عدلش داشتی پیر و جوان

Зини сухани ҷону дил доно барафрӯзад ҳаме

زین سخن جان و دل دانا برافروزد همی

Ҷаврро зин гуфта хону мони фурӯи сӯзади ҳаме

جور را زین گفته خان و مان فرو سوزد همی

Подшоҳӣ кин насиҳатро биндўзди ҳаме

پادشاهی کاین نصیحت را بیندوزد همی

Дидаи душман ба тири адли брдўзди ҳаме

دیدهٔ دشمن به تیر عدل بردوزد همی

Гуфта ин , то хусравонро адл омӯзад ҳаме

گفته این‌، تا خسروان را عدل آموزد همی

Қиссаи онкў ба чунин шоҳи кинтузад ҳаме

قصهٔ آنکو به چونین شاه کین توزد همی

Зон шаҳаншоҳон ба охири хусрави парвиз буд

زان شهنشاهان به آخر خسرو پرویز بود

Хусравии ҳушёру соҳиби рой ва бо тмииз буд

خسروی هشیار و صاحب‌رای و با تمییز بود

Бо забонии нарм , ӯро ханҷарии хўнриз буд

با زبانی نرم‌، او را خنجری خونریز بود

Кишвари андари аҳд ӯ шоиста дар ҳар чиз буд

کشور اندر عهد او شایسته در هر چیز بود

Лекин ӯро бадгумониҳои хавфомез буд

لیکن او را بدگمانی‌‌های خوف‌آمیز بود

Венаи гумони бад ба малики андари нифоқи ангез буд

وین گمان بد به ملک اندر نفاق‌انگیز بود

Аз пас марги шҳншаҳи хусравӣ маъдӯм шуд

از پس مرگ شهنشه خسروی معدوم شد

Хӯни он шоҳаншаҳи доно бар Эрон шавам шуд

خون آن شاهنشه دانا بر ایران شوم شد

Фитнаҳо барпо шуд ва ҳар ҳокимӣ маҳкӯм шуд

فتنه‌ها برپا شد و هر حاکمی محکوم شد

Аҳи ин вкоаҳи он дорои марз ва бум шуд

اه این وکاه آن دارای مرز و بوم شد

Арсаи айвони касрии ошён бум шуд

عرصهٔ ایوان کسری آشیان بوم شد

Диргоҳии кишвар аз амну амон маҳрӯм шуд

دیرگاهی کشور از امن و امان محروم شد

Хайли урёни араб ғолиб наомад дар набард

خیل عریان عرب غالب نیامد در نبرد

КохтлоФот бузургон кард бо мо ҳарчӣ кард

کاختلافات بزرگان کرد با ما هرچه کرد

Ҳашт бағии зердастони дардҳо бар рӯй дард

هشت بغی زیردستان دردها بر روی درد

Хок ёғӣ шуд куҷои хӯни дил парвиз хӯрд

خاک یاغی شد کجا خون دل پرویز خورد

Чеҳри малик аз қатли озрмӣу пӯрони кишти зард

چهر ملک از قتل آذرمی و پوران کشت زرد

Зини масоиби теғи ҳиндӣ чӯб шуд дар дасти мард

زین مصائب تیغ هندی چوب شد در دست مرد

Эзади Аҳмадро ба шурии мурсал ва маъмур кард

ایزد احمد را به شوری مرسل و مأمور کرد

То ба дасти овези шурии хасмро мақҳур кард

تا به دست‌آویز شوری خصم را مقهور کرد

Адлу шурӣ буд кони соҳотро маъмур кард

عدل و شوری بود کان ساحات را معمور کرد

Пӯри ъФонро стбдод аз хилофат давр кард

پور عفان را ستبداد از خلافت دور کرد

Ва оли Сафёнро зи малики ин хуи дисирӣ маҳҷӯр кард

و آل سفیان ‌را ز ملک این خو‌دسری‌ مهجور کرد

Вонкаҳи зинони халқро аз никўӣӣ масрур кард

وانکه زینان خلق را از نیکوئی مسرور کرد

Оли аббос арча дерии Сайид ва султон баданд

آل عباس ارچه دیری سید و سلطان بدند

Лек то буданд дасти овези ин ва он баданд

لیک تا بودند دست‌آویز این و آن بدند

Гуҳи зи туғёни адуии хонагӣ ҳайрон баданд

گه ز طغیان عدوی خانگی حیران بدند

Гуҳи зи бими фитнаи бегона саргардон баданд

گه ز بیم فتنهٔ بیگانه سرگردان بدند

Зон миёнгар чанд тани фармондиҳ кайҳон баданд

زان میان گر چند تن فرمانده کیهان بدند

Аз раҳи адлу камолу родӣ эҳсон баданд

از ره عدل و کمال و رادی احسان بدند

Худ шунидӣ эй малики ахбори ҳорӯни алрашед

خود شنیدی ای ملک اخبار هارون‌الرشید

Каз камолу адл ва родӣ бӯда дар гетии ваҳид

کز کمال و عدل و رادی بوده در گیتی وحید

Дарга бахшиш нагуфтӣ кин триФаст он телед

درگه بخشش نگفتی کاین طریف است آن تلید

Дар раҳ ҷунбиш нагуфтӣ кин қарибаст он баъӣд

در ره جنبش نگفتی کاین قریب است آن بعید

Низ Абдуллоҳи мأмўн буд дар дониши Фарид

نیز عبدالله مأمون بود در دانش فرید

Хусравӣ карданд бо рӯй хушу бахти Саид

خسروی کردند با روی خوش و بخت سعید

зи амри Маъмуни лашкари тоҳири сӯй Бағдод шуд

ز امر مامون لشکر طاهر سوی بغداد شد

Бар амин аз он гуруҳи ҷангҷӯи бидодшд

بر امین از آن گروه جنگجو بیدادشد

То таниш дар хок рафт вкшўрш бар бод шуд

تا تنش در خاک رفت وکشورش بر باد شد

Гарчи Маъмунро дил аз қатли амин ношод шуд

گرچه مامون را دل از قتل امین ناشاد شد

Лек худ маликаши зи қайди ҳамсарӣ озод шуд

لیک خود ملکش ز قید همسری آزاد شد

Марв ва он сомон ба аҳдаши хуррам ва обод шуд

مرو و آن سامان به عهدش خرم و آباد شد

Зон сипас як рӯзи Маъмун рӯй шодӣ баргушод

زان سپس یک روز مامون روی شادی برگشاد

Низ дар он базми тоҳирро ба хизмат бор дод

نیز در آن بزم طاهر را به خدمت بار داد

Чун ба тоҳир дид , Маъмун баркашид оҳ аз ниҳод

چون به طاهر دید، مامون برکشید آه از نهاد

Гавҳари ашкаши зи дарҷи дида дар домон фитод

گوهر اشکش ز درج دیده در دامان فتاد

Гуфт аз тоҳири марои қатл амин омад баҳоад

گفت از طاهر مرا قتل امین آمد بهٔاد

Пас ба тоҳир дод маншурии зи роҳи дайн ва дод

پس به طاهر داد منشوری ز راه دین و داد

Рафт тоҳири зии хуросони вондр анҷо дод кард

رفت طاهر زی خراسان واندر انجا داد کرد

Вази раҳи эҳсон ва дод он маликро обод кард

وز ره احسان و داد آن ملک را آباد کرد

Хотири он қавмро аз қайди ранҷ озод кард

خاطر آن قوم را از قید رنج آزاد کرد

Маликро хуррам чу боғи андари ма хурдод кард

ملک را خرم چو باغ اندر مه خرداد کرد

Пас ба хутбаи номи Маъмунро ба амд аз ёд кард

پس به خطبه نام مامون را به‌ عمد از یاد کرد

Ҳам ба шаб ҷон доду Маъмуни ол ӯро шод кард

هم به‌ شب جان داد و مامون آل او را شاد کرد

Чун Муҳамади онкии тоҳирро бадии сими писар

چون محمد آنکه طاهر را بدی سیم پسر

Шуд қарини айши вгшти азкоркшўр бе хабар

شد قرین عیش وگشت ازکارکشور بی‌خبر

Оли зайди андари рай вгргон бароварданд сар

آل زید اندر ری وگرگان برآوردند سر

Ҳам хуросонро ситади ёқӯби Лайс рӯйгар

هم خراسان را ستد یعقوب لیث رویگر

Пас ба пӯри зайди ҷусти он рўигрзодаҳи зафар

پس به پور زید جست آن رویگرزاده ظفر

Форсро ҳам дар замони бастад ба неруии ҳунар

فارس را هم در زمان بستد به نیروی هنر

Чун шикаста шуд аз анраҳи манзилӣ вопас нишаст

چون شکسته شد از انره منزلی واپس نشست

Ҳам дар он манзили зи ранҷ ва дард шуд нолону паст

هم در آن منزل ز رنج و درد شد نالان و پست

Пас Халифа кас фиристодаш ки ҷой сулҳ ҳаст

پس خلیفه کس فرستادش که جای صلح هست

Рӯйгар биниҳод теғу пораи ӣии нони пеши даст

رویگر بنهاد تیغ و پاره‌ئی نان پیش دست

Гуфт кови барраади зи мангар ҷони ман зин ғам нараст

گفت کاو برهد ز من گر جان من زین غم نرست

Варна зини теғи афканами даркишвару маликаши шикаст

ورنه زین تیغ افکنم درکشور و ملکش شکست

Гарчи худ бадрӯд гетӣ гуфт бо хории хор

گرچه خود بدرود گیتی گفت با خواری خوار

Лек номаш зинда монад андари басити рӯзгор

لیک نامش زنده ماند اندر بسیط روزگار

Худ сазад , зинон агар ҷӯянди шоҳони эътибор

خود سزد، زینان اگر جویند شاهان اعتبار

Мкрмти оранди пешу азми созанди ошкор

مکرمت آرند پیش و عزم سازند آشکار

Кори поси маликро бахшанд бо мардони кор

کار پاس ملک را بخشند با مردان کار

То ба кор оянд ӣнони рӯзи ҷангу корзор

تا به کار آیند اینان روز جنگ و کارزار

Азпс ӯ ъмрўлис омад буруни зии систон

ازپس او عمرولیث آمد برون زی سیستان

Рафт шери систон дар ҷанд шопӯр аз миён

رفت شیر سیستان در جند شاپور از میان

Бар хуросону Ироқу порс то Мозандарон

بر خراسان و عراق و پارس تا مازندران

Вомдши маншури шоҳӣ аз Халифа тозён

وآمدش منشور شاهی از خلیفهٔ تازیان

Будаш андари назми лашкари сирати Нӯшервон

بودش اندر نظم لشکر سیرت نوشیروان

Буд шоҳӣ бар дилу лшкркшу бсёрдон

بود شاهی بر دل و لشکرکش و بسیاردان

Ваон амирони хуросону бузургони Ироқ

وان امیران خراسان و بزرگان عراق

Маликро дарёфтанд аз фари адлу иттифоқ

ملک را دریافتند از فر عدل و اتفاق

Мамлакатро оли сомони бози ҷустанд аз вифоқ

مملکت را آل سامان باز جستند از وفاق

Вази диҳиши Маҳмӯд ғозӣ ёфт аз шоҳони сбоқ

وز دهش محمود غازی یافت از شاهان سباق

Низ худ вайрон ва бебунён шуд аз кибру нифоқ

نیز خود ویران و بی‌بنیان شد از کبر و نفاق

Давлати масъӯд ва он оростаи коху равоқ

دولت مسعود و آن آراسته کاخ و رواق

Чун сари сомониён аз моўроء алнҳр хост

چون سر سامانیان از ماوراء‌النهر خاست

Ҳам хуросону раии вгргони мар ӯро гашти рост

هم خراسان و ری وگرگان مر او را گشت راست

Гуфт як тан эй малики санги хароҷ рай ҷудост

گفت‌ یک‌ تن ای ملک سنگ خراج ری جداست

Ҳам фузунаст аз дигар меъёрҳо вена кӣ равост

هم فزون است از دگر معیارها وین کی رواست

Подшоҳи додгари меъёри вайро бозхост

پادشاه دادگر معیار وی را بازخواست

Бо дигар меъёрҳо санҷиду афзӯняши кост

با دگر معیارها سنجید و افزونیش کاست

Худ чунин буданд он шоҳон бо тоҷу кулоҳ

خود چنین بودند آن شاهان با تاج و کلاه

Маликро ореи малик бояд чунин дорад нигоҳ

ملک را آری ملک باید چنین دارد نگاه

Ганҷи бахшӯданад ва афзуданд бар хайлу сипоҳ

گنج بخشودند و افزودند بر خیل و سپاه

Малик бигирифтанд ва барбастанд бар бегонаи роҳ

ملک بگرفتند و بربستند بر بیگانه راه

То ба ҳангоми Муҳамад , хусрави хоразми шоҳ

تا به هنگام محمد، خسرو خوارزم شاه

Гашти ин малики қадим аз ғифлати султони табоҳ

گشت این ملک قدیم از غفلت سلطان تباه

Маликро Чингизи худ аз толеъ маймун гирифт

ملک را چنگیز خود از طالع میمون گرفت

Каз раҳ ёсо гирифт ва аз раҳ қонӯн гирифт

کز ره یاسا گرفت و از ره قانون گرفت

Дар паии иҷрои ёсои пешӣ аз гардун гирифт

در پی اجرای یاسا پیشی از گردون گرفت

Хӯни онро рехти кӯи ёсоӣ дигргўн гирифт

خون آن را ریخت کو یاسای دیگرگون گرفت

Буд ҳҷоми табиат , зон биёмад хӯн гирифт

بود حجام طبیعت‌، زان بیامد خون گرفت

Сайли хӯни куштагонаши бешӣ аз Ҷайҳун гирифт

سیل خون کشتگانش بیشی از جیحون گرفت

Шуд чаро Хоразмшоҳ аз ваии гурезон , эй дареғ

شد چرا خوارزمشاه از وی گریزان، ای دریغ

Бо чунон лашкар ки будаш зери фармон , эй дареғ

با چنان لشکر که بودش زیر فرمان‌، ای دریغ

Монад бесардор аз ин маънии хуросон , эй дареғ

ماند بی‌سردار از این معنی خراسان‌، ای دریغ

Зон қабл ҷонҳои ширини гашти қурбон , эй дареғ

زان قبل جان‌های شیرین گشت قربان‌، ای دریغ

эй дареғи он малик ҳамчун боғи ризвон , эй дареғ

ای دریغ آن ‌ملک همچون باغ رضوان‌، ای دریغ

Кончнон шуд дркФи куффори вайрон , эй дареғ

کانچنان شد درکف کفار ویران‌، ای دریغ

Шуд сипас аўктои қоони мамлакатро пишбр

شد سپس اوکتای قاآن مملکت را پیشبر

Буд султонии Кариму подшоҳии додгар

بود سلطانی کریم و پادشاهی دادگر

Сяти адлу ҷӯад ӯ шуд дар ҳамаи китии смр

صیت عدل و جود او شد در همه کیتی سمر

Дар ҷҳондорӣ ва шоҳӣ дошт ойин дигар

در جهانداری و شاهی داشت آیین دگر

Кард ободи ончӣ вайрон кард пеш аз ӯ падар

کرد آباد آنچه ویران کرد پیش از او پدر

Зон падар нашигифт агар ояд чунин фаррухи писар

زان پدر نشگفت اگر آید چنین فرخ‌پسر

То гуҳӣ кин малик дар чанг ҳлокўхон фитод

تا گهی کاین ملک در چنگ هلاکوخان فتاد

Аз муғулони рахнаҳо дар кишвар Эрон фитод

از مغولان رخنه‌ها در کشور ایران فتاد

Низ аз ӯ мстъсми андари панҷа хизлон фитод

نیز از او مستعصم اندر پنجهٔ خذلان فتاد

Малики асмъилён дар аҳдаш аз бунён фитод

ملک اسمعیلیان در عهدش از بنیان فتاد

Ҷои бӯмон буд то дар панҷа ғозон фитод

جای بومان بود تا در پنجهٔ غازان فتاد

Зини малики осоишии даркишвар вайрон фитод

زین ملک آسایشی درکشور ویران فتاد

Сарвар аҳрор Эронанд , оли сурбдор

سرور احرار ایرانند، آل سربدار

Каз фишор зулм ошуфтанд андари сабзивор

کز فشار ظلم آشفتند اندر سبزوار

Шаҳр Найшобӯр бигирифтанду баси шаҳру диёр

شهر نیشابور بگرفتند و بس شهر و دیار

Вази даҳоқин лашкарӣ карданд берун аз шумор

وز دهاقین لشکری کردند بیرون از شمار

Баъди тғотимўри Чингизӣ ба гиреҳгони шаҳриёр

بعد طغاتیمور چنگیزی به گرگان شهریار

Ва охирин хирси муғул ӯ буд дар ин марғзор

و آخرین خرس مغول او بود در این مرغزار