Дошт мардии ҷавони рафиқӣ чанд
داشت مردی جوان رفیقی چند
Ҳама бо ҳам бародару дилбанд
همه با هم برادر و دلبند
Ин ҷавонони содаи дайни дор
این جوانان سادهٔ دیندار
Карда дар дил ба мбдӣии иқрор
کرده در دل به مبدئی اقرار
Хонаҳоашон ба икдгри наздик
خانههاشان به یکدگر نزدیک
Ҳама бо ҳам ба Киеву ҳоли шарик
همه با هم به کیف و حال شریک
Диўхўиӣ ба сӯрати инсон
دیوخویی به صورت انسان
Зоин ба худ бастаи тӯҳмати виҷдон
زاین به خود بسته تهمت وجدان
Гашт бо он ҷавони зи беруни дӯст
گشتبا آن جوان ز بیرون دوست
Муттаҳид чун ду мағзи дарӣки пӯст
متحد چوندو مغز دریک پوست
Ҳалқаи дӯстии бҷнбонид
حلقهٔ دوستی بجنبانید
Сараш аз дӯстони бгрдонид
سرش از دوستان بگردانید
Зоҳири хубашро чунон орост
ظاهر خوبش را چنان آراست
Ки ту гуфтӣ фиришта Эй зебост
که تو گفتی فرشتهای زیباست
Чанд сатр аз « лоФнтн » ва « мўлир »
چند سطر از «لافنتن» و «مولیر»
Чанд шеърии з « русу » ва « велтар »
چند شعری ز «روسو» و «ولتر»
Гуҳи з « мўнтскиў » сухан ронадӣ
گه ز «مونتسکیو» سخن راندی
Гуҳи з « дарвин » мқолтӣ хондӣ
گه ز «داروین» مقالتی خواندی
Суханони қашанги содаи фиреб
سخنان قشنگ سادهفریب
Барад аз он содаи лавҳи сабру шикеб
برد از آن سادهلوح صبر و شکیب
Гуфт дайн ту чист ? марди ҷавон
گفت دین تو چیست؟ مرد جوان
Гуфт Иблис : дайни ман виҷдон
گفت ابلیس: دین من وجدان
Гуфт бо ӯ : рафиқ ! виҷдон чист ?
گفتبا او: رفیق!وجدان چیست؟
Гуфт : виҷдон ба ғайр виҷдон нест
گفت:وجدان به غیر وجدان نیست
Ҳаст ҳиссии даруни қалби ниҳон
هست حسی درون قلب نهان
Ки буд номи номяши виҷдон
که بود نام نامیش وجدان
Мардро дар амал ҷавоз диҳад
مرد را در عمل جواز دهد
Хубро аз бад имтиёз диҳад
خوب را از بد امتیاز دهد
Хубу бад чун мутобиқ ақл аст
خوب و بد چون مطابق عقل است
Фарқ додан намесаҳл аст
فرق دادن میانشان سهل است
эй басои корҳо ки дар ислом
ای بسا کارها که در اسلام
Муртакиб мешаванд ва нест ҳаром
مرتکب میشوند و نیست حرام
Лек виҷдон ҳаром ме донад
لیک وجدان حرام میداند
Дар раҳи ақл , дом ме донад
در ره عقل، دام میداند
Чун қисосу таъаддуди завҷот
چون قصاص و تعدد زوجات
Рӯзау ҳаҷу ғзўу хумсу зкўаҳ
روزه و حج و غزو و خمس و زکوه
Ваии басои чизҳокаҳ дар ислом
وی بسا چیزهاکه در اسلام
Ҳаст кории қабеҳу феъли ҳаром
هست کاری قبیح و فعل حرام
Лек виҷдон мубоҳ ме хонд
لیک وجدان مباح میخواند
Зон ки айбӣ дар он наме донад
زان که عیبی در آن نمیداند
Чун рибоу қимору созу шароб
چون ربا و قمار و ساز و شراب
Вази занони латифи рафъи ҳиҷоб
وز زنان لطیف رفع حجاب
Ки рибо дар тиҷорати олам
که ربا در تجارت عالم
Гар набошад ҷаҳон хӯрд барҳам
گر نباشد جهان خورد برهم
Низ созу шароби нобу қимор
نیز ساز و شراب ناب و قمار
Ҳайати иҷтимои рост ба кор
هیئت اجتماع راست به کار
Венаи вуҷӯди латиф яъне зан
وین وجودِ لطیف یعنی زن
То ба кӣ зиндагӣ кунад ба кафан
تا به کی زندگی کند به کفن
Чун ки узви муҳим ҷомеъа ӯст
چون که عضو مهم جامعه اوست
Буданаши узви иҷтимо , накӯаст
بودنش عضو اجتماع، نکوست
На худоисти неи паёмбарӣ !
نه خداییست نی پیامبری!
Бе муассири вуҷӯд ҳар асарӣ !
بی موثر وجود هر اثری!
Дайн бпо шуд барои омӣ чанд
دین بپا شد برای عامی چند
Кори дайн пухта шуд зи хомӣ чанд
کار دین پخته شد ز خامی چند
Кори ин мардум аз сиёҳу сифед
کار این مردم از سیاه و سفید
Наравад пеши ҷуз ба биму умед
نرود پیش جز به بیم و امید
Набӣ аз баҳри пешрафти умӯр
نبی از بهر پیشرفت امور
Дӯзах ва нор гуфту ҷинату ҳур
دوزخ و نار گفت و جنت و حور
Чун ки худ даъвӣ худоӣ дошт
چون که خود دعوی خدایی داشت
Миннатӣ бар сар умум гузошт
منتی بر سر عموم گذاشت
Нотамому бурӣда суҳбат кард
ناتمام و بریده صحبت کرد
Аз худои надида суҳбат кард
از خدای ندیده صحبت کرد
То раёсат кунад ба халқи замин
تا ریاست کند به خلق زمین
Кунаду бандии ниҳоди номаши дайн
کند و بندی نهاد نامش دین
Чун ки виҷдон ба марди ёр буд
چون که وجدان به مرد یار بود
Дигар ӯро ба дайн чаҳ кор буд
دگر او را به دین چه کار بود
Гашти зи афкори марди бовиҷдон
گشت ز افکار مرد باوجدان
Марди дайн аз ақидаи рӯгардон
مرد دین از عقیده روگردان
Чун асосӣ надошт муътақидаш
چون اساسی نداشت معتقدش
Вази аб ва моам буд мустанадаш
وز اَب و مام بود مستندش
Зуд балъед қавли он нснос
زود بلعید قول آن نسناس
Марди нодон чу « ҳуби доктори рас »
مرد نادان چو «حب دکتر راس»
Ба яке дами дамӣдани лаб ӯ
به یکی دم دمیدن لب او
Гашти вайрони баннои мазҳаб ӯ
گشت ویران بنای مذهب او
Дайн ӯ чун ҳубоби гашти хароб
دین او چون حباب گشت خراب
Рафт барбоди азон ки буд бар об
رفت برباد ازآن که بود بر آب
Хумс ва рӯза гурехтанд азу
خمس و روزه گریختند ازو
Шуд Фромши намозу ғуслу вузӯ
شد فرامش نماز و غسل و وضو
Дӯстони қадимро хар хонд
دوستان قدیم را خر خواند
Ғазали алўдоъро бархонад
غزل الوداع را برخواند
Аҳли мндилро тмохраҳ кард
اهل مندیل را تماخره کرد
Гоҳи бдгФт вагоҳ масхара кард
گاه بدگفت وگاه مسخره کرد
Ҳркҷо дид марди муллое
هرکجا دید مرد ملایی
Сайидӣ , равзаи хуоне , оқое
سیدی، روضهخوانی، آقایی
Соди слўоаҳро баланд кашид
صاد صلواهٔ را بلند کشید
Бо саломӣ ба ришашон хандид
با سلامی به ریششان خندید