[ боз омадан тркмонон баҷанг ]

[باز آمدن ترکمانان بجنگ‌]

Ва дигари рӯзи хасмони қавӣтар ва далертар ва бисёртар ва бакортар омаданд ва аз ҳамаи ҷавониб ҷанг пайвастанду кор сахт шуду бонгу нафир аз лашкаргоҳи бхост . Амир барнишаст пӯшидау мтнкри бҷонбӣ берун рафт ва бмъоинаҳ бидид ончӣ солорон гуфта буданд . Ва намози пешини бозгашту бўзир пайғом фиристод ва гуфт « ончии хоҷаи бознамуд барои алъайн дида шуд »у намози дигари аъёнро бихонад ва гуфт : кори сахт суст меравад , сабаб чист ? гуфтанд « зиндагонии худованди дарози бод , ҳавои сахт гармаст ва алаф ноёфту сутурон ночиз мешаванд ,у тадбири шоФӣ тар мебояд дар ҷанги ин қавм . » ва гуфтанд « сӯии хоҷаи бузурги пайғоми фиристода будему узри хеши бознамӯда , ва шак нест ки бигуфта бошад . Ва худовандро низ мнҳённд дар миёни лашкар , бознамӯда бошанд . » вазир гуфт « бо худованди султони дарин боб маҷлисӣ кардааму дӯши ҳамаи шаби дарин андеша бӯдааму тадбирии ёд омадааст , бо худованд нагуфтаам ва холӣ бихоҳам гуфт . »у аъён бҷмлаҳ бозгаштанд , амир монаду вазиру устодам . Вазир гуфт : зиндагонии худованди дарози боду ҳамаи корҳо бмроди худованди бод , на чунонаст ки агар лашкари мо сутӯҳ шудаанд , тркмонони сутӯҳ тар нестанд , Фомои эшон мардумонеанд сабуртару бҷони дармондау ҷонро микўшнд . Бандаро савоби чунон май намояд ки расӯлӣ фиристад ва аз хештан насиҳат кунад ин қавмро , ки сахт тарсонанд аз он як қафо ки хӯрдаанд , ва бигӯед « агар худованд бар асар эшон биёмадӣ , як тани зиндаи нмондӣу ҷони набардӣ , агар дигари бораи камари ҷанги бандад , як тан аз шумо намонад . Ва савоб онаст ки узрӣ хоҳед ва тавозуъӣ намоед то ман худованди султонро бар он дорам ки тақарруби шумо қабул кунад ва гӯям ки кӯшиши эшон аз бим ҷонаст ва тлтФ кунам то сӯй Ҳирот равад ва эшон дарин ҳудӯд бошанд ва расӯлон оянд раванд то қоида ӣӣ рост ниҳода ояд , чунонкӣ мкошФт бархезаду лутфи ҳол пайдо ояд . » амир гуфт : ин сира май намояд ,у локини дӯст ва душман донад ки аҷзаст .

و دیگر روز خصمان قویتر و دلیرتر و بسیارتر و بکارتر آمدند و از همه جوانب جنگ پیوستند و کار سخت شد و بانگ و نفیر از لشکرگاه بخاست. امیر برنشست پوشیده و متنکّر بجانبی بیرون رفت و بمعاینه بدید آنچه سالاران گفته بودند. و نماز پیشین بازگشت و بوزیر پیغام فرستاد و گفت «آنچه خواجه بازنمود برای العین‌ دیده شد» و نماز دیگر اعیان را بخواند و گفت: کار سخت سست‌ میرود، سبب چیست؟ گفتند «زندگانی خداوند دراز باد، هوا سخت گرم است و علف نایافت‌ و ستوران ناچیز میشوند، و تدبیر شافی‌تر میباید در جنگ این قوم.» و گفتند «سوی خواجه بزرگ پیغام فرستاده بودیم و عذر خویش بازنموده، و شک نیست که بگفته باشد . و خداوند را نیز منهیانند در میان لشکر، بازنموده باشند.» وزیر گفت «با خداوند سلطان درین باب مجلسی کرده‌ام و دوش همه شب درین اندیشه بوده‌ام و تدبیری یاد آمده است، با خداوند نگفته‌ام و خالی‌ بخواهم گفت.» و اعیان بجمله بازگشتند، امیر ماند و وزیر و استادم. وزیر گفت: زندگانی خداوند دراز باد و همه کارها بمراد خداوند باد، نه چنان است که اگر لشکر ما ستوه‌ شده‌اند، ترکمانان ستوه‌تر نیستند، فامّا ایشان مردمانی‌اند صبورتر و بجان درمانده‌ و جان را میکوشند. بنده را صواب چنان می‌نماید که رسولی فرستد و از خویشتن نصیحت کند این قوم را، که سخت ترسانند از آن یک قفا که خورده‌اند، و بگوید «اگر خداوند بر اثر ایشان بیامدی، یک تن زنده نماندی و جان نبردی، اگر دیگر باره کمر جنگ بندد، یک تن از شما نماند. و صواب آن است که عذری خواهید و تواضعی نمایید تا من خداوند سلطان را بر آن دارم که تقرّب‌ شما قبول کند و گویم که کوشش ایشان از بیم جان است و تلطّف‌ کنم تا سوی هرات رود و ایشان درین حدود باشند و رسولان آیند روند تا قاعده‌یی راست نهاده آید، چنانکه مکاشفت‌ برخیزد و لطف حال‌ پیدا آید.» امیر گفت: این سره می‌نماید، و لکن دوست و دشمن داند که عجز است.

Вазир гуфт : чунинаст аммо беҳтарасту саломаттар ва мо дарин ҳол бсломт бозгардем .

وزیر گفت: چنین است امّا بهتر است و سلامت‌تر و ما درین حال بسلامت بازگردیم.

Ва худованди ҷанг эшон бидиду сомон кор дарёфт , агар хоҳад аз Ҳироти сохта ва бо басирати тамоми пас аз меҳргон рӯй бад-ӣни қавми орад . Агар барқарори мо роҳ рост гиранд , чунонкӣ мурод бошад кор гзордаҳ шавад ; ва агар бхлоФ он бошад , Фолъёзи биллоҳ , об шуд , ки бошад халалӣ уфтад ки онро дар натавон ёфт . Агар худованд бингарад , дарин некӯ андеша кунад ва бар хотири муборак хеш бигардонад то бар ончии рои ъолиш қарор гирад кор карда ояд . »

و خداوند جنگ ایشان بدید و سامان کار دریافت، اگر خواهد از هرات ساخته و با بصیرت تمام پس از مهرگان روی بدین قوم آرد. اگر برقرار ما راه راست گیرند، چنانکه مراد باشد کار گزارده شود؛ و اگر بخلاف آن باشد، فالعیاذ باللّه‌، آب شد، که باشد خللی افتد که آن را در نتوان یافت. اگر خداوند بنگرد، درین نیکو اندیشه کند و بر خاطر مبارک خویش بگرداند تا بر آنچه رای عالیش قرار گیرد کار کرده آید.»

Эшон бозгаштанду устодам чун бхимаҳ бозомад , маро бихонад ва гуфт : май бинӣ ки ин кори бкдом манзалат расед ? ва кошкӣ мурда будемӣ ва ин рсўоӣиҳои ндидимӣ .

ایشان‌ بازگشتند و استادم چون بخیمه بازآمد، مرا بخواند و گفت: می‌بینی که این کار بکدام منزلت رسید؟ و کاشکی مرده بودیمی و این رسوائیها ندیدیمی‌ .

Ва дар истод ва ҳар чаҳ рафта буду рои вазир бар он қарори гирифта боз гуфт [ ва гуфт ] ки ҳамчунонаст ки амир мегуяд , ин аҷзӣ бошад ва зоҳираст , аммо заруратаст . Ва маро гуфт « эй бӯи алФзл , вазир рое некӯ дидааст , магари ин тадбир рост баравад то баноми некӯ баҳрот рӯем , ки набояд ки халалӣ уфтаду шуғли дилӣ пеш ояд ки ин аҷзро бозҷӯӣам .

و در ایستاد و هر چه رفته بود و رای وزیر بر آن قرار گرفته باز گفت [و گفت‌] که همچنان است که امیر میگوید، این عجزی باشد و ظاهر است، اما ضرورت است. و مرا گفت «ای بو الفضل، وزیر رایی نیکو دیده است، مگر این تدبیر راست برود تا بنام نیکو بهرات رویم، که نباید که خللی افتد و شغل دلی‌ پیش آید که‌ این عجز را بازجوییم.

Эзад , ъзу ҷл , некӯ кунод . » мо ин ҳадис мекардем ки фаррошӣ султонӣ биёмад ва гуфт : амир мебихонад . Ва устодам бархест ва бирафт . Ва ман бхимаҳи хеш боз рафтам сахти ғамнок .

ایزد، عزّ و جلّ، نیکو کناد .» ما این حدیث میکردیم که‌ فرّاشی سلطانی بیامد و گفت: امیر می‌بخواند . و استادم برخاست و برفت. و من بخیمه خویش باز رفتم سخت غمناک.

Ва шаб давр кашида буд ки устодам бозомад ва маро бихонад ва ман наздик вай рафтам .

و شب دور کشیده بود که استادم بازآمد و مرا بخواند و من نزدیک وی رفتم.

Холӣ кард ва гуфт : « чун наздики амири расидам дар харгоҳ буд , танҳо маро бинишонад ва ҳар ки буданд ҳамаро давр кард ва маро гуфт : ин кор бипечед ва дароз шуд , чунин ки май бинӣ ва хасмон зада шуда чунин шӯх бозомаданд ва акнӯн марои муқарари гашт ва муъоина шуд ки бгтғдӣу сбоширо бо эшон ҷанг кардан савоб набӯду пеши эшон фиристодан . Ва гузаштании гузашт . Ва эшонро қавмии муҷаррад бояд чун эшон бо моя ва бебуна то эшонро молидаа ояд . Ва бо ҳар касе ки дарин сухани мигўиим , намеёбем ҷавобии шоФӣ , ки ду солор муҳташам задау кӯфта ин қавманд ва раво медоранд ки ин кор печида монад то эшонро маъзӯр дорем . Ва хоҷа аз гӯнаи дигар мардӣаст ки роҳи бадв наме барам ҳўолти бспоаҳ солор кунаду солори бадв . Рои мо дарин мутаҳайири гашт , ту мардӣ эй ки ҷзраст бнгўиӣу ғайр салоҳ нахоҳӣ , дарин кор чаҳ бинӣ ? бе ҳишмати бозгуӣ ки моро аз ҳамаи хидматкорони дил бар ту қарор гирифтааст ки пеши мо сухани гӯйӣ ва ин ҳайрат аз мо давр кунӣу салоҳи кори бознамоӣ . « ман ки бӯ наср гуфтам : зиндагонии худованди дарози бод , худованди саргушода бо банда бигӯед ки чаҳ андешӣдаасту рои олӣ бар чаҳ қарор додаанд , то салоҳу савоби бознмоиди бмқдори дониши хеш , ва бевуқуф бар муроди худованди ҷавобии надиҳад .

خالی کرد و گفت: «چون نزدیک امیر رسیدم در خرگاه بود، تنها مرا بنشاند و هر که بودند همه را دور کرد و مرا گفت: این کار بپیچید و دراز شد، چنین که می‌بینی و خصمان زده شده‌ چنین شوخ‌ بازآمدند و اکنون مرا مقرّر گشت و معاینه شد که بگتغدی و سباشی را با ایشان جنگ کردن صواب نبود و پیش ایشان فرستادن. و گذشتنی گذشت‌ . و ایشان را قومی مجرّد باید چون ایشان با مایه‌ و بی‌بنه تا ایشان را مالیده آید. و با هر کسی که درین سخن میگوییم، نمی‌یابیم جوابی شافی‌، که دو سالار محتشم زده و کوفته این قومند و روا میدارند که این کار پیچیده ماند تا ایشان را معذور داریم. و خواجه از گونه دیگر مردی است‌ که راه بدو نمی‌برم‌ حوالت‌ بسپاه سالار کند و سالار بدو . رای ما درین متحیّر گشت، تو مردی‌ای‌ که جزر است بنگویی و غیر صلاح نخواهی، درین کار چه بینی‌؟ بی‌حشمت بازگوی که ما را از همه خدمتکاران دل بر تو قرار گرفته است که پیش ما سخن گویی و این حیرت از ما دور کنی و صلاح کار بازنمایی. «من که بو نصر گفتم: زندگانی خداوند دراز باد، خداوند سرگشاده‌ با بنده بگوید که چه اندیشیده است و رای عالی بر چه قرار داده‌اند، تا صلاح و صواب بازنماید بمقدار دانش خویش، و بی‌وقوف‌ بر مراد خداوند جوابی ندهد.

« амир гуфт : савоб омад ончии хоҷаи имрӯзи намоз дигар гуфт ки расӯлӣ фиристад ва бо ин қавми гурги оштӣ ӣӣ кунад ва мо сӯй Ҳирот биравем ва ин тобистони онҷои ббошим то лашкар осоиш ёбад ва аз ғазнӣн низ асбу уштуру силаҳи дигари хоҳем ва корҳо аз лавнӣ дигар бисозем , акнӯн ки сомони кори ин қавми бдонстим ; чун меҳргон фароз ояд , қасди пўшнгу Тӯс ва ншобўр кунем , агар пеш оянд ва сабот кунанд , мхФ бошем ки нест эшонро , чун чунин карда омад , баси хатарӣ . Ва агар сабот накунанд ва бираванд бар асари эшон то бовирд ва нисо биравем ва ин зимистони дарин кор кунем то бтўФиқи эзад , ъзи зикра , хуросонро пок карда ояд азишон .

«امیر گفت: صواب آمد آنچه‌ خواجه امروز نماز دیگر گفت که رسولی فرستد و با این قوم گرگ آشتی‌یی‌ کند و ما سوی هرات برویم و این تابستان آنجا بباشیم تا لشکر آسایش یابد و از غزنین نیز اسب و اشتر و سلاح دیگر خواهیم و کارها از لونی دیگر بسازیم، اکنون که سامان کار این قوم بدانستیم؛ چون مهرگان فراز آید، قصد پوشنگ و طوس و نشابور کنیم، اگر پیش آیند و ثبات کنند، مخفّ‌ باشیم که نیست ایشان را، چون چنین کرده آمد، بس خطری‌ . و اگر ثبات نکنند و بروند بر اثر ایشان تا باورد و نسا برویم و این زمستان درین کار کنیم‌ تا بتوفیق ایزد، عزّ ذکره‌، خراسان را پاک کرده آید ازیشان.

« гуфтам : некӯ дидааст , аммо ҳеҷ кас аз вазиру солорони лашкар бар худованд ишорат накунад ки ҷангии қоим шудау хасмонро нозада боз бояд гашт , ки тарсанд ки фардои рӯз ки худованди баҳроти бозрасад , эшонро гуяд коҳилӣ кардед то марои бзрўрт боз боист гашт . Ва ман бандаи ҳам ин ишорат накунам ки ин ҳадис ман набошад . Аммо масъалатии мушкил афтодааст ки ночор мебояд пурсед . Гуфт : чист ? гуфтам : ҳар куҷои санглохӣ ва ё хорстонӣ бошад , лашкаргоҳи мо онҷо мебошад ва ин қавм бар хуеду ғалла фурӯд оянд ва ҷойҳои гузидатар . Ва яху об равон ёбанд , ва моро оби чоҳ бибояд хӯрд , оби равон ва ях наёбем . Ва уштурони эшон ба кном алаф тавонанд шуд ва аз даври ҷой алаф тавонанд оварад ва моро уштурон дар лашкаргоҳ бар дар хайма бояд дошт , ки бикрон лашкаргоҳ натавонанд чаронед . Гуфт : сабаб онаст ки бо эшон буна гарон нест , чунонкӣ хоҳанд , меоянд ва мераванд , ва бо мо бунаҳои гаронаст ки аз нигоҳ дошт он бакорҳои дигар натавон расед . Ва инаст ки ман мегӯям ки моро аз бунаҳо дили фориғ май бояд ки бошад ки эшонро бас хатарӣ набошад , кори эшонро фасл тавон кард . Гуфтам : масъалатӣ дигараст , ҳам бевазиру сипоҳи солору ҳоҷиби бузургу аъёни лашкар рост наёяд , агар рой олӣ бинад , фардо маҷлисӣ карда ояд то дарин боб рой зананду кории пухта пеш гиранд ва тамом кунанд . Гуфт : нек омад .

«گفتم: نیکو دیده است، امّا هیچ کس از وزیر و سالاران لشکر بر خداوند اشارت نکند که جنگی قائم شده و خصمان را نازده‌ باز باید گشت، که ترسند که فردا روز که خداوند بهرات بازرسد، ایشان را گوید کاهلی کردید تا مرا بضرورت باز بایست گشت. و من بنده هم این اشارت نکنم که این حدیث من‌ نباشد. امّا مسئلتی مشکل افتاده است که ناچار میباید پرسید. گفت: چیست؟ گفتم: هر کجا سنگلاخی‌ و یا خارستانی باشد، لشکرگاه ما آنجا میباشد و این قوم بر خوید و غله فرود آیند و جایهای گزیده‌تر . و یخ و آب روان یابند، و ما را آب چاه بباید خورد، آب روان و یخ نیابیم. و اشتران ایشان به کنام‌ علف توانند شد و از دور جای علف توانند آورد و ما را اشتران در لشکرگاه بر در خیمه باید داشت، که بکران لشکرگاه نتوانند چرانید. گفت: سبب آنست که با ایشان بنه گران نیست، چنانکه خواهند، میآیند و میروند، و با ما بنه‌های گران است که از نگاه داشت آن بکارهای دیگر نتوان رسید. و این است که من میگویم که ما را از بنه‌ها دل فارغ می‌باید که باشد که ایشان را بس خطری نباشد، کار ایشان را فصل توان کرد . گفتم: مسئلتی دیگر است، هم‌ بی‌وزیر و سپاه سالار و حاجب بزرگ و اعیان لشکر راست نیاید، اگر رای عالی بیند، فردا مجلسی کرده آید تا درین باب رای زنند و کاری پخته پیش گیرند و تمام کنند. گفت: نیک آمد.

« гуфтам нукта ӣӣ дигараст , зиндагонии худованди дарози бод , ки банда шарм медорад ки бознмоид . Гуфт : бибояд гуфту бознамуд ки бигӯаш ризо шунӯда ояд . Гуфтам : зиндагонии худованди дарози бод , маълумаст ки ончии имрӯз дар хуросони азин қавм меравад аз фасоду мардуми куштан ва мислаи кардану занони ҳарами мусулмононро бҳлоли доштан , чунонаст ки дарин сад сол нишон надодаанд ва набӯдааст ва дар таворих наёмадааст , ва бо ин ҳама дар ҷангҳо ки кунанд зафари эшонро мебошад . Бдои қўмо ки моием ки эзад , ъзи зикра , чунин қавмро бар мо мусаллат кардааст ва нусрат медиҳад . Ва кори ҷаҳон бар подшоҳону шариъат бастаасту давлату миллат ду бародаранд ки баҳам бираванд ва аз якдигар ҷудо набошанд . Ва чун подшоҳиро эзад , ъзу ҷл , аз анояти хеши фурӯгузорад то чунин қавмӣ бар вай даст ёбанд , далел бошад ки эзад , таъолӣ , аз вай бёзрдаҳаст . Худованд андеша кунад ки кор бидон ҳазрати бузурги осмонӣ чигуна дорад . Гуфт нашиносам ки чизе рафтааст бо ҳеҷ кас ё карда омадааст ки аз ризои эзад , таъолӣ , давр бӯдааст . Гуфтам : алҳмд - ллаҳ , ва ин беадабӣаст ки кардам ва мекунам аммо аз шафқатаст ки мегӯям . Худованд беҳтар бингарад миёни хешу худоӣ , ъзу ҷл , агар узрӣ бояд хост , бихоҳад ва ҳам имшаб пеш гираду пеш офаридагор равад бо тазаррӯъу зорӣ рӯй бар хок наад ва назрҳо кунад ва бар гузаштаҳо ки миёни вайу худоӣ , ъзу ҷл , агар чизе бӯдааст , пушаймонӣ хӯрд то ҳам аз фардо бибинад ки асари он пайдо ояд , ки дуои подшоҳонро ки аз дили росту эътиқод дуруст равад , ҳеҷ ҳиҷоб нест . Ва бандаро бад-ӣни фарохи суханӣ , агар бибинад , набояд гирифт ки худ дастурӣ додааст . Чун ин бигуфтам , гуфт : пазируфтам ки чунин кунам ,у турои маъзӯри доштам , ки бФрмон ман гуфтӣу ҳақи неъмати маро ва аз он падарами бгзордӣ .

«گفتم نکته‌یی دیگر است، زندگانی خداوند دراز باد، که بنده شرم میدارد که بازنماید. گفت: بباید گفت و بازنمود که بگوش رضا شنوده آید. گفتم: زندگانی خداوند دراز باد، معلوم است که آنچه امروز در خراسان ازین قوم میرود از فساد و مردم کشتن و مثله‌ کردن و زنان حرم‌ مسلمانان را بحلال داشتن‌، چنان است که درین صد سال نشان نداده‌اند و نبوده است و در تواریخ نیامده است، و با این همه در جنگها که کنند ظفر ایشان را می‌باشد. بدا قوما که ماییم‌ که ایزد، عزّ ذکره، چنین قوم را بر ما مسلّط کرده است و نصرت میدهد. و کار جهان بر پادشاهان و شریعت‌ بسته است و دولت و ملّت‌ دو برادرند که بهم بروند و از یکدیگر جدا نباشند. و چون پادشاهی را ایزد، عزّ و جلّ، از عنایت خویش فروگذارد تا چنین قومی بر وی دست یابند، دلیل باشد که ایزد، تعالی، از وی بیازرده است‌ . خداوند اندیشه کند که کار بدان حضرت بزرگ‌ آسمانی چگونه دارد . گفت نشناسم‌ که چیزی رفته است با هیچ کس یا کرده آمده است که از رضای ایزد، تعالی، دور بوده است. گفتم: الحمد- للّه، و این بی‌ادبی است که کردم و میکنم امّا از شفقت است که میگویم. خداوند بهتر بنگرد میان خویش و خدای، عزّ و جلّ، اگر عذری باید خواست، بخواهد و هم امشب پیش گیرد و پیش آفریدگار رود با تضرّع و زاری روی بر خاک نهد و نذرها کند و بر گذشته‌ها که میان وی و خدای، عزّ و جلّ، اگر چیزی بوده است، پشیمانی خورد تا هم از فردا ببیند که اثر آن پیدا آید، که دعای پادشاهان را که از دل راست و اعتقاد درست رود، هیچ حجاب نیست. و بنده را بدین فراخ سخنی‌، اگر ببیند، نباید گرفت که خود دستوری داده است. چون این بگفتم، گفت: پذیرفتم که چنین کنم، و ترا معذور داشتم، که بفرمان من گفتی و حقّ نعمت مرا و از آن پدرم بگزاردی.

Бозгарду баҳр вақте ки хоҳӣ , ҳамчунин мегӯйӣ ва насиҳат мекунӣ ки бар ту ҳеҷ тӯҳмат нест . Хизмат кардаму бозгаштам ,у умедворам ки худоӣ , ъзу ҷл , маро подош диҳад барин ҷумла ки гуфтам . Ва надонам ки хуш омад ва ё наомад , борӣ аз гардани хеш берун кардам . » ман ки бӯ алФзлм гуфтам : зиндагонии худованди дарози бод , ончӣ бар ту буд кардӣу ҳақи неъмату давлати бгзордӣ ,у бозгаштам .

بازگرد و بهر وقتی که خواهی، همچنین میگویی‌ و نصیحت میکنی که بر تو هیچ تهمت نیست. خدمت کردم و بازگشتم، و امیدوارم که خدای، عزّ و جلّ، مرا پاداش دهد برین جمله که گفتم. و ندانم که خوش آمد و یا نیامد، باری از گردن خویش‌ بیرون کردم.» من که بو الفضلم گفتم: زندگانی خداوند دراز باد، آنچه بر تو بود کردی و حقّ نعمت و دولت بگزاردی، و بازگشتم.