[ иқдоми вазир дар мусолиҳа бо тркмонон ]
[اقدام وزیر در مصالحه با ترکمانان]
Ва чун дигари рӯз буд , маҷлисӣ карданд ва аз ҳар гӯна сухан рафт ва рой заданд , он суханон ки хасмон гуфта буданду корӣ ки карда буданд ёд оварда . Бидон қарор гирифт ки вазир расӯлӣ фиристад ва насиҳат кунад то бпрогннду расӯлон дар миён оянду бқоъдаҳи аввали бозшўнд то кор бслоҳ бозояду ҷанг ва мкошФт бархезад . Чун бозгаштанд аз пеши амир , вазири ҳокими бӯи насри мтўъии зўзниро бихонад - ва ӯ мардии ҷилду сухангӯӣ буду рӯзгори дарози хизмати Муҳамади ъробӣ солорӣ бидон муҳташамӣ кардау русуми корҳо бдонстаҳ ва пас аз ваии ин подшоҳ ӯро бишнохта бкФоиту кордонӣу шуғли арабу кифояти неку бади эшон бгрдн ӯ карда - ва ин сухан бо вай боз ронад ва мисолҳо бидод ва гуфт « албата набояд гуфт ки султони азин огоҳӣ дорад , аммо чун ман вазираму масолеҳи кори мусулмонону дӯсту душманро андеша бояд дошт , ночор дар чунин корҳо сухан гӯям то шамшерҳо дар ниёам шавад ва хӯнҳои ноҳақ рехта наёяду раият эмин гардад . Ва шумо чандин ранҷ мебайнед ва задау кӯфта ва кушта мешавед ва ин подшоҳӣаст баси муҳташам , ӯро хасм хеш кардаед , фардо аз дунболи шумо бознхўоҳди истод то брниндозд . Агар чаҳ шуморо дарин биёбони вақт аз вақт корӣ меравад , онро оқибатии натавонад буд . Агар сар бар хат оред ва фармон мекунед ман дар ҳазрати ин подшоҳи дарин боб шафоат кунаму бознмоим ки эшон ҳам ин ҷангу ҷидолу машаққату парешоне аз бими ҷони хешу зану бача хеш мекунанд ки дар ҷаҳон ҷое надоранд ки онҷо мтўтн шаванд , агар раҳмату ъотФти подшоҳонаи эшонро дарёбаду чрохўрӣу вилоятии бадишон арзонӣ дошта ояд , бандагии намоянду бандагони худованди азин тохтҳо ва ҷангҳо бросоинд . Ва чунон созам ки музиъии эшонро муайян шавад то онҷо сокин гирданду осӯдау мураффаҳ рӯзгор гузаронанд . » азин ва монанди ин суханони хираду бузургу гарму сард боз гуфт ва бисёр танбеҳу инзор ва ъзот намӯд ва ӯро гусел кард .
و چون دیگر روز بود، مجلسی کردند و از هر گونه سخن رفت و رای زدند، آن سخنان که خصمان گفته بودند و کاری که کرده بودند یاد آورده . بدان قرار گرفت که وزیر رسولی فرستد و نصیحت کند تا بپراگنند و رسولان در میان آیند و بقاعده اوّل بازشوند تا کار بصلاح بازآید و جنگ و مکاشفت برخیزد. چون بازگشتند از پیش امیر، وزیر حاکم بو نصر مطّوّعی زوزنی را بخواند- و او مردی جلد و سخنگوی بود و روزگار دراز خدمت محمد عرابی سالاری بدان محتشمی کرده و رسوم کارها بدانسته و پس از وی این پادشاه او را بشناخته بکفایت و کاردانی و شغل عرب و کفایت نیک و بد ایشان بگردن او کرده - و این سخن با وی باز راند و مثالها بداد و گفت «البتّه نباید گفت که سلطان ازین آگاهی دارد، امّا چون من وزیرم و مصالح کار مسلمانان و دوست و دشمن را اندیشه باید داشت، ناچار در چنین کارها سخن گویم تا شمشیرها در نیام شود و خونهای ناحق ریخته نیاید و رعیّت ایمن گردد. و شما چندین رنج میبینید و زده و کوفته و کشته میشوید و این پادشاهی است بس محتشم، او را خصم خویش کردهاید، فردا از دنبال شما بازنخواهد ایستاد تا برنیندازد. اگر چه شما را درین بیابان وقت از وقت کاری میرود، آن را عاقبتی نتواند بود. اگر سر بر خط آرید و فرمان میکنید من در حضرت این پادشاه درین باب شفاعت کنم و بازنمایم که ایشان هم این جنگ و جدال و مشقت و پریشانی از بیم جان خویش و زن و بچه خویش میکنند که در جهان جایی ندارند که آنجا متوطّن شوند، اگر رحمت و عاطفت پادشاهانه ایشان را دریابد و چراخوری و ولایتی بدیشان ارزانی داشته آید، بندگی نمایند و بندگان خداوند ازین تاختها و جنگها برآسایند. و چنان سازم که موضعی ایشان را معیّن شود تا آنجا ساکن گردند و آسوده و مرفّه روزگار گذرانند.» ازین و مانند این سخنان خرد و بزرگ و گرم و سرد باز گفت و بسیار تنبیه و انذار و عظات نمود و او را گسیل کرد.
Ҳокими мтўъии наздики он нўхостгон рафту пайғоми хоҷаи бузурги мшбъ боз ронаду ончии бмсолҳи эшон бозгашти бознамуд ва савгандон хӯрд ки султони аъзами Носири аддӣни азин ҳоли ҳеҷ хабар надорад аммо вазир аз ҷиҳати салоҳи кори шумоу дигари мусулмонони маро фиристодааст . Эшон ӯро тбҷил карданду баҷое фурӯд овараданду нзлҳоӣ гарон фиристоданд . Баъд аз он ҷумлаи сарон якҷо шуданд ва дарин боб рой заданд ки ҷавоби вазир бар чаҳ ҷумла боз фиристем . Аз ҳар навъ сухан гуфтанд ва андешеданд , охири ройҳо бар он қарор гирифт ки ин корро барин ҷумла ки вазири маслиҳат дида аст бипардозанд , ки подшоҳӣаст бузургу лашкару хзоӣну вилоят беандоза дорад . Агар чаҳ чанд корҳо моро баромад ва чанд лашкар ӯро бишикастем ва вилоят бигирифтем , дарин як тохтан ки бнФс хеш кард , нкоитии қавӣ бмо расед ва агар ҳамчунон бар Фўр дар ақаб мо биёмадӣ , яке аз моу занону бачагони мо бози нрстӣ . Аммо давлатӣ буд моро ки бар ҷой фурӯд омаданд ва дар дунбол мо наомаданд .
حاکم مطّوّعی نزدیک آن نوخاستگان رفت و پیغام خواجه بزرگ مشبع باز راند و آنچه بمصالح ایشان بازگشت بازنمود و سوگندان خورد که سلطان اعظم ناصر الدّین ازین حال هیچ خبر ندارد امّا وزیر از جهت صلاح کار شما و دیگر مسلمانان مرا فرستاده است. ایشان او را تبجیل کردند و بجایی فرود آوردند و نزلهای گران فرستادند. بعد از آن جمله سران یکجا شدند و درین باب رای زدند که جواب وزیر بر چه جمله باز فرستیم. از هر نوع سخن گفتند و اندیشیدند، آخر رایها بر آن قرار گرفت که این کار را برین جمله که وزیر مصلحت دیده است بپردازند، که پادشاهی است بزرگ و لشکر و خزائن و ولایت بیاندازه دارد. اگر چه چند کارها ما را برآمد و چند لشکر او را بشکستیم و ولایت بگرفتیم، درین یک تاختن که بنفس خویش کرد، نکایتی قوی بما رسید و اگر همچنان بر فور در عقب ما بیامدی، یکی از ما و زنان و بچگان ما باز نرستی. امّا دولتی بود ما را که بر جای فرود آمدند و در دنبال ما نیامدند.
Ва маслиҳат ҳамин бошад ки вазир гуфтааст . Чун барин қарор доданд , дигари рӯзи ҳокими мтўъиро бхўонднд ва бандагӣ намуданд ва муроот карданд ва гуфтанд : « ҳоли ҳамаи барин ҷумлааст ки хоҷаи бузург боздидааст , акнӯн меҳтарӣ ва бузургӣ мебояд кард ва дар боби мо аноят арзонӣ дошт ва шафоат кард то озори дили султони муаззам баргирифта ояд ва моро вилоятӣ ва биёбонеу чрохўрии фармӯда , то онҷо сокин шавем ва дар давлати ин султони ббошим ва рӯй бхдмти орему мардумони хуросон аз хисорату тороҷ ва тохтан фориғ оянд . »у муътамадони худ бо ҳокими мтўъӣ номзад карданд ва ҳам барин ҷумлаи пайғомӣ мтўл доданду мтўъиро ҳақӣ некӯ гузорданад ва бо расӯли худ баҳам бозгардонеданд .
و مصلحت همین باشد که وزیر گفته است. چون برین قرار دادند، دیگر روز حاکم مطّوّعی را بخواندند و بندگی نمودند و مراعات کردند و گفتند: «حال همه برین جمله است که خواجه بزرگ بازدیده است، اکنون مهتری و بزرگی میباید کرد و در باب ما عنایت ارزانی داشت و شفاعت کرد تا آزار دل سلطان معظّم برگرفته آید و ما را ولایتی و بیابانی و چراخوری فرموده، تا آنجا ساکن شویم و در دولت این سلطان بباشیم و روی بخدمت آریم و مردمان خراسان از خسارت و تاراج و تاختن فارغ آیند.» و معتمدان خود با حاکم مطّوّعی نامزد کردند و هم برین جمله پیغامی مطوّل دادند و مطّوّعی را حقی نیکو گزاردند و با رسول خود بهم بازگردانیدند.
Ва чун эшон блшкргоаҳи расиданд , ҳоким пештар биёмад ва дар хизмати хоҷаи бузурги пайваст ва ҳолҳо бтмом шарҳ дод ва гуфт « ин тайифа агар чаҳ ҳолеи пайғомҳо барин ҷумла доданду ризо талабӣ мекунанд аммо бҳичи ҳол азишон ростӣ наёяду нихвати подшоҳӣ ки дар сари эшон шудааст зуд берун нашавад ,у локини ҳоле таскин хоҳад буд ва эшон нахоҳанд оромед . Ончӣ маълум шуд бар рои хоҷаи бузурги бознамуд то ончӣ маслиҳат бошад онрои бомзои расонад . » чун вазири барин аҳволи воқиф гашт бифармуд то расӯли нўхостгонро хонданд ва пеш овараданд ва аҳмод кард ,у расӯли хидматӣ бўоҷб кард ва бандагӣ намӯду фармони бозронд . Ва ӯро бозгардонеданд ва дар расӯли хона фурӯд овараданд ва назул бисёр доданд . Ва вазир дар хизмат султон рафт ва холӣ карданду хоҷаи бӯи наср буду ончии аҳволи бишнида буд аз мтўъӣу пайғомӣ ки расӯл оварда буд бозронду ҳамаи маълуми рои олии гашт , фармуд ки агар чаҳ ин кор рӯй бъҷз дорад , чун хоҷаи бузург маслиҳат бинаду салоҳи вақт инаст , баргузорад , чунонкӣ воҷиб кунад .
و چون ایشان بلشکرگاه رسیدند، حاکم پیشتر بیامد و در خدمت خواجه بزرگ پیوست و حالها بتمام شرح داد و گفت «این طایفه اگر چه حالی پیغامها برین جمله دادند و رضا طلبی میکنند امّا بهیچ حال ازیشان راستی نیاید و نخوت پادشاهی که در سر ایشان شده است زود بیرون نشود، و لکن حالی تسکین خواهد بود و ایشان نخواهند آرامید. آنچه معلوم شد بر رای خواجه بزرگ بازنمود تا آنچه مصلحت باشد آنرا بامضا رساند .» چون وزیر برین احوال واقف گشت بفرمود تا رسول نوخاستگان را خواندند و پیش آوردند و احماد کرد، و رسول خدمتی بواجب کرد و بندگی نمود و فرمان بازراند . و او را بازگردانیدند و در رسول خانه فرود آوردند و نزل بسیار دادند. و وزیر در خدمت سلطان رفت و خالی کردند و خواجه بو نصر بود و آنچه احوال بشنیده بود از مطّوّعی و پیغامی که رسول آورده بود بازراند و همه معلوم رای عالی گشت، فرمود که اگر چه این کار روی بعجز دارد، چون خواجه بزرگ مصلحت بیند و صلاح وقت این است، برگزارد، چنانکه واجب کند.