Қоли аллоҳи таъолӣ : « вҳўи алзии ибдўи алхлқи сами иъидаҳ »

قال‌الله تعالی: «وهو الذی یبدو الخلق ثم یعیده»

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳи вслм : « имўти анноси алии мо ъоши фӣау иҳшри анноси алии момоати алайҳ »

و قال النبی صلی‌الله علیه وسلم: «یموت الناس علی ما عاش فیه و یحشر الناس علی مامات علیه»

Бдонки инсонро ба ҳукми ин ояту хабари се ҳолат собит мешавад : аввали бдоити фитрат ва онро мабда хонему дувуми муддати айёми ҳаёт ва онро маош мегӯйем сими ҳолати қатъи таъаллуқи рӯҳ аз қолаб ба изтирор ё аз сифоти қолаб ба ихтиёр ва онро маъод менаҳем .

بدانک انسان را به حکم این آیت و خبر سه حالت ثابت می‌شود: اول بدایت فطرت و آن را مبدأ خوانیم و دوم مدت ایام حیات و آن را معاش می‌گوییم سیم حالت قطع تعلق روح از قالب به اضطرار یا از صفات قالب به اختیار و آن را معاد می‌نهیم.

Пас ин китоби мабнӣ бар се асл меуфтад аз мабдау маошу маъод дар ҳар асл бо бениҳода меояд муштамил бар чанд фасли тодр ҳар мақоми шамае аз аҳволи инсони фарохури ин мухтасар баён карда шавад ани шоءи аллоҳ .

پس این کتاب مبنی بر سه اصل می‌افتد از مبدأ و معاش و معاد در هر اصل با بی‌نهاده می‌آید مشتمل بر چند فصل تادر هر مقام شمه‌ای از احوال انسان فراخور این مختصر بیان کرده شود ان‌شاء‌الله.

Чунонкӣ дар боби мабда аз бдоити фитрати арвоҳу ашбоҳу малику малакӯт шарҳӣ дода ояд ва дар боби маош аз тарбияти инсону сайру сулӯк ӯ дар атвори башарияту анвори рӯҳонияту табдили ахлоқу тағйири сифоту аҳволи мухталиф ӯ дар аснои равишу эҳтиёҷ ба асбоби тарбият тарафӣ намӯда шаваду дрбоби маъод аз муроҷиату мъоўдти нуфуси съдоу ашқиёу марҷаъу маъод ҳар синф беоне карда ояд бар қонӯни равиши анбиёу авлиё . Ва як боб дар баёни сулӯки тавоиф мухталиф бидон мақрун шавад то ҳар тайифае аз фавойиди ин китоби маҳзузу баҳра манд бошанд . Ва як боб дар дебоча китоб гуфта омадааст . Ҷумлагии китоб бар панҷ боб ва чиҳил фасл банно меуфтад чунонк дар феҳристи шарҳ он намӯда омад . Табарруку тимн дар адади панҷ абвоби бдончи баннои ислом бар панҷ рукнаст ки « банӣ алисломи алии хумси шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳу ани Муҳамади расӯли аллоҳу ақоми алслўаҳу аитоءи алзкўаҳу савми шаҳри рамазону ҳаҷи албити ман асттоъи илайҳ » ҳадис саҳеҳаст ба ривояти Абдуллоҳи бен умри разии аллоҳи ънҳмо .

چنانکه در باب مبدأ از بدایت فطرت ارواح و اشباح و ملک و ملکوت شرحی داده آید و در باب معاش از تربیت انسان و سیر و سلوک او در اطوار بشریت و انوار روحانیت و تبدیل اخلاق و تغییر صفات و احوال مختلف او در اثنای روش و احتیاج به اسباب تربیت طرفی نموده شود و درباب معاد از مراجعت و معاودت نفوس سعدا و اشقیا و مرجع و معاد هر صنف بیانی کرده آید بر قانون روش انبیا و اولیا. و یک باب در بیان سلوک طوایف مختلف بدان مقرون شود تا هر طایفه‌ای از فواید این کتاب محظوظ و بهره‌مند باشند. و یک باب در دیباچه کتاب گفته آمده است. جملگی کتاب بر پنج باب و چهل فصل بنا می‌افتد چنانک در فهرست شرح آن نموده آمد. تبرک و تیمن در عدد پنج ابواب بدانچ بنای اسلام بر پنج رکن است که «بنی‌الاسلام علی خمس شهاده ان لا اله الا الله و ان محمد رسول‌الله و اقام الصلوه و ایتاء الزکوه و صوم شهر رمضان و حج‌البیت من استطاع الیه» حدیث صحیح است به روایت عبدالله بن عمر رضی‌الله عنهما.

Ва дар фусӯли адади чиҳил табарруки бдонч дар тарбияти инсони адади арбаъӣн хусусиятӣ дорад чунонк фармуд « вози воъднои Мӯсои арбаъӣни лайла » вхўоҷаҳи алайҳи ассаломи миФрмоид « ман ахлси аллоҳи арбаъӣни сбоҳои зуҳрати инобиъи алҳкмаҳи ман қалбаи алии лисона » . Ва дар аввал ҳар фасли оятӣ аз қуръону ҳадисӣ аз пайғомбари слии аллоҳи алайҳу силами муносиби он фасл оварда ояд тотмск ба китобу суннат буд .

و در فصول عدد چهل تبرک بدانچ در تربیت انسان عدد اربعین خصوصیتی دارد چنانک فرمود «واذ واعدنا موسی اربعین لیله» وخواجه علیه‌السلام میفرماید «من اخلص الله اربعین صباحا ظهرت ینابیع الحکمه من قلبه علی لسانه». و در اول هر فصل آیتی از قرآن و حدیثی از پیغامبر صلی‌الله علیه و سلم مناسب آن فصل آورده آید تاتمسک به کتاب و سنت بود.

Ва чун аз ибтидо то интиҳои шарҳи камолу нуқсони инсону парваришу равиш ӯ дар ҳар ҳолатӣ аз ҳолот ва мақомот дода ояд маҳакӣ бошад муддаӣони роҳи тариқату ҳақиқатроу арбоби сулӯку маърифатро ки нақди вақти худро бар он мезананд агар аз Имороту ъломоти мақомии азин мақомот дар хештан ёбанд мстзҳр ва умедвор бошанд ки қадам бар ҷода ҳақ доранд ва бар сироти мустақӣм май раванд ва агар азин маънӣ дар худ хабарӣ набенанд ғурури нафасу ишваи шайтони нхрнду пиндори мағрурона аз димоғ берун кунанд ва бар тариқи савоби қадам дар роҳ талаб ниҳанд ва ба ҳарфҳои пусида мағрур нашаванд .

و چون از ابتدا تا انتها شرح کمال و نقصان انسان و پرورش و روش او در هر حالتی از حالات و مقامات داده آید محکی باشد مدعیان راه طریقت و حقیقت را و ارباب سلوک و معرفت را که نقد وقت خود را بر آن می‌زنند اگر از امارات و علامات مقامی ازین مقامات در خویشتن یابند مستظهر و امیدوار باشند که قدم بر جاده حق دارند و بر صراط مستقیم می‌روند و اگر ازین معنی در خود خبری نبینند غرور نفس و عشوه شیطان نخرند و پندار مغرورانه از دماغ بیرون کنند و بر طریق صواب قدم در راه طلب نهند و به حرفهای پوسیده مغرور نشوند.

Ва номи китоби ҳам бар минволи аҳволи китоб ниҳода омад : « мирсоди алъбоди ман алмбдأи илои алмъоди тӯҳфаи ллслтони киқбоди ҷаълаи аллоҳи ман хавоси алъбоду силкаи сиблати алршоду ҳлки аъдоди аҳлоки самуду од .

و نام کتاب هم بر منوال احوال کتاب نهاده آمد: «مرصاد العباد من‌المبدأ الی المعاد تحفه للسلطان کیقباد جعله‌الله من خواص العباد و سلکه سبیل الرشاد و هلک اعداد اهلاک ثمود و عاد.

Ва чун мурӣди содиқу толиби ошиқ аз сари сидқу тааннӣ на аз сари ҳавоу тмнӣ мутолиа кунад ва бар усӯли ин фусӯл итилоъ ёбад воқиф гардад ки ӯ кист ва аз куҷо омадааст ва чун омадааст ва ба чаҳ кор омадааст ва куҷо хоҳад рафт ва чун хоҳад рафту мақсаду мақсӯд ӯ чист ?

و چون مرید صادق و طالب عاشق از سر صدق و تأنی نه از سر هوا و تمنی مطالعه کند و بر اصول این فصول اطلاع یابد واقف گردد که او کیست و از کجا آمده است و چون آمده است و به چه کار آمده است و کجا خواهد رفت و چون خواهد رفت و مقصد و مقصود او چیست؟

Ва маълум гардад ки рӯҳи поки алавии нӯрониро дар сӯрати қолаби хокии суфло зулмоне кашӣдан чаҳ ҳикмат буду бози мФорқт додану қатъи таъаллуқи рӯҳ аз қолаб кардану харобӣ сӯрат чаросту боз дар ҳашари қолабро нашр кардану кисвати рӯҳи сохтан сабаб чист ?

و معلوم گردد که روح پاک علوی نورانی را در صورت قالب خاکی سفلی ظلمانی کشیدن چه حکمت بود و باز مفارقت دادن و قطع تعلق روح از قالب کردن و خرابی صورت چراست و باز در حشر قالب را نشر کردن و کسوت روح ساختن سبب چیست؟

Онкӣ аз зумра « аўлӣки колонъоми бали ҳам азл » берун ояд ва ба мартаба инсонӣ расад ва аз ҳиҷоби ғифлат « иълмўн зоҳиран ман алҳиўаҳи алднё ва ҳам ани алохраҳи ҳам ғоФлўн » халос ёбаду қадам ба завқу шавқ дар роҳи сулӯк наад то онч дар назар оварад дар қадам оварад ки самараи назар имонасту самараи қадами ирфон .

آنکه از زمره «اولئک کالانعام بل هم اضل» بیرون آید و به مرتبه انسانی رسد و از حجاب غفلت «یعلمون ظاهرا من الحیوه الدنیا و هم عن‌الاخره هم غافلون» خلاص یابد و قدم به ذوق و شوق در راه سلوک نهد تا آنچ در نظر آورد در قدم آورد که ثمره نظر ایمان است و ثمره قدم عرفان.

Бечораи фалсафӣу даҳрӣу табоиъӣ ки азин ҳар ду мақом маҳрӯманду саргашта ва гум гашта то яке аз фузало ки ба назд эшон ба фазлу ҳикмат ва киёст маърӯфи вмшҳўрст ва он умр хайёмаст аз ғояти ҳайрат дар тӣаи залолат ӯро ҷинси ин байтҳо мебояд гуфту изҳор нобенаӣ кард байт

بیچاره فلسفی و دهری و طبایعی که ازین هر دو مقام محرومند و سرگشته و گم‌گشته تا یکی از فضلا که به نزد ایشان به فضل و حکمت و کیاست معروف ومشهورست و آن عمر خیام است از غایت حیرت در تیه ضلالت او را جنس این بیتها می‌باید گفت و اظهار نابینایی کرد بیت

байт

بیت

Он саргаштаи нобӣноӣ « ?фонҳо лотъмии алобсору локини тъмии улқулуби алтии фии алсдўр »ро хабар нест ки ҳақи таъолиро бандагонӣанд ки дар мтобъти Сайиди аввалин ва охирин бар кули коинот убӯр кардаанд ва аз қоби қавсин дар гузаштау дрср « аўоднӣ » ҳамагӣ ҳастӣ хеш кам зада вдидаҳи басиратро ба кӯҳл « мозоғи албсру мотғии мкҳли гардонида ва дар мутолиа « рои ман оёти рабаи алкбрӣ » астФодти нурӣ аз анвор « иҳдии аллоҳи лнўраҳи ман ишоء » карда ки бидон нур дар мақом « беибср » бдоити олами амр ки мабда арвоҳаст мушоҳида кардаанду боздида ки аз ктми адам ҳар чиз чигуна ба саҳроӣ вуҷӯд меояд ва хоҳад омад номунқаризи оламу сари вуҷӯди ҳаряки бдонстаҳ ва миннатҳои ҳар синф аз мавҷӯдот бишнохтау марҷаъу маъод ҳар тайифа муъоина карда вози даричаи азал ба абад нагиристау паргори сифати гирди доираи азалу абади баромада ва ба карот аз вуҷӯд ба адами рафта ва аз адам ба вуҷӯди омадаи гоҳи мавҷӯд маъдӯм бӯдау гоҳи маъдӯм мавҷӯд бӯдау гоҳ на мавҷӯд ва на маъдӯм бӯда ва дар зери ин пардаи бенавоёнро асрор бисёраст ва ин маъонии лоиқи идрок ҳар ақл ки олӯда ҳавост набошаду бештари халқ томот пиндоранд ва ҳар якро сиррӣ бузургаст аз асрори макнуни ғайб ки ҷузи дидаи аҳли ғайб бар он науфтад ки гуфтаанд забони лолони ҳам модар лолон донад . байт

آن سرگشته نابینای «فانها لاتعمی الابصار و لکن تعمی القلوب التی فی‌الصدور» را خبر نیست که حق تعالی را بندگانی‌اند که در متابعت سید اولین و آخرین بر کل کاینات عبور کرده‌اند و از قاب قوسین در گذشته و درسر «اوادنی» همگی هستی خویش کم زده ودیده بصیرت را به کحل «مازاغ البصر و ماطغی مکحل گردانیده و در مطالعه «رای من آیات ربه الکبری» استفادت نوری از انوار «یهدی‌الله لنوره من یشاء» کرده که بدان نور در مقام «بی‌یبصر» بدایت عالم امر که مبدأ ارواح است مشاهده کرده‌اند و بازدیده که از کتم عدم هر چیز چگونه به صحرای وجود می‌آید و خواهد آمد نامنقرض عالم و سر وجود هریک بدانسته و منتهای هر صنف از موجودات بشناخته و مرجع و معاد هر طایفه معاینه کرده واز دریچه ازل به ابد نگریسته و پرگار صفت گرد دایره ازل و ابد برآمده و به کرات از وجود به عدم رفته و از عدم به وجود آمده گاه موجود معدوم بوده و گاه معدوم موجود بوده و گاه نه موجود و نه معدوم بوده و در زیر این پرده بینوایان را اسرار بسیار است و این معانی لایق ادراک هر عقل که آلوده هواست نباشد و بیشتر خلق طامات پندارند و هر یک را سری بزرگ است از اسرار مکنون غیب که جز دیده اهل غیب بر آن نیفتد که گفته‌اند زبان لالان هم مادر لالان داند. بیت

Куҷоанд ончунон нобӣноён гум гашта то агар даришон дрдтлби бенаии боқӣ будӣ ба таъӣди раббонӣ ба андакии рӯзгор ба дасткории тариқати сбли худ бинӣ аз чашми ҳақиқати байн эшон бардошта шудӣ ба шарти таслим то аз нобенаӣ « сами бкми ъмии фаҳми лоиъқлўн » халос ёфтандӣ баъд аз он ҳамаи лоф « луи кашфи алғтоءҳо аз дадат яқинан » задандӣ ва чун дилхоҳи чунон бўдкаҳ бар моидаҳи фоидаи ин китоби хавос ва авом нишинанд ва ҳар тайифа аз аҷносу анвоъи халқи алии ихтилофи тбқотҳм аз мақомоти муқаррабон бенасиб намонанд ва аз мшорби авлиёии ҳақ бечошнӣ набошанд . Чунонк аз санъату ҳарфати вазӣу кисвати хеш берун набояд омад ки корҳо мӯҳмал монаду ҳоҷоти зарурии халқ мухтал гардад дрбоби панҷуми баёни сулӯк ҳар тайифа карда ояд . Чаҳ ҳеҷ тайифа Эй нест ки аз ҳарфату санъат ӯ роҳӣ ба ҳазрат ҳақ несту роҳӣ ба биҳишту роҳӣ ба дӯзахи блак аз зери қадам ҳар шахси ин се роҳи брмихизид . Амосроти мустақӣми он роҳаст ки ба ҳақ мераваду роҳи биҳишт аз дасти росту роҳи дӯзах аз дасти чапи чунонкии миФрмоид «у кантами азўоҷоӣлотаҳи Фосҳоби алмимнаҳи мо асҳоби алмимнаҳи восҳоби амшأмаҳи мо асҳоби алмшأмаҳу алсобқўни алсобқўни аўлӣки алмқрбўн » ва машойих гуфтаанд » алтрқи илои аллоҳи баъдади анфоси алхлқ »у мурод аз анфоси халқи қадамгоҳу ҳарфату санъат эшонаст ки онҷо нафас мезананд .

کجااند آنچنان نابینایان گم‌گشته تا اگر دریشان دردطلب بینایی باقی بودی به تأیید ربانی به اندکی روزگار به دستکاری طریقت سبل خود بینی از چشم حقیقت بین ایشان برداشته شدی به شرط تسلیم تا از نابینایی «صم بکم عمی فهم لایعقلون» خلاص یافتندی بعد از آن همه لاف «لو کشف الغطاءها از ددت یقینا» زدندی و چون دلخواه چنان بودکه بر مایده فایده این کتاب خواص و عوام نشینند و هر طایفه از اجناس و انواع خلق علی اختلاف طبقاتهم از مقامات مقربان بی‌نصیب نمانند و از مشارب اولیای حق بی‌چاشنی نباشند. چنانک از صنعت و حرفت وزی و کسوت خویش بیرون نباید آمد که کارها مهمل ماند و حاجات ضروری خلق مختل گردد درباب پنجم بیان سلوک هر طایفه کرده‌ آید. چه هیچ طایفه‌ای نیست که از حرفت و صنعت او راهی به حضرت حق نیست و راهی به بهشت و راهی به دوزخ بلک از زیر قدم هر شخص این سه راه برمیخیزید. اماصراط مستقیم آن راه است که به حق می‌رود و راه بهشت از دست راست و راه دوزخ از دست‌چپ چنانکه میفرماید «و کنتم ازواجائلاته فاصحاب المیمنه ما اصحاب المیمنه واصحاب امشأمه ما اصحاب المشأمه و السابقون السابقون اولئک المقربون» و مشایخ گفته‌اند»الطرق الی‌الله بعدد انفاس الخلق» و مراد از انفاس خلق قدمگاه و حرفت و صنعت ایشان است که آنجا نفس می‌زنند.

Ва мисоли ин чун роҳ каъбааст ки аз ҳар мавзеу ҷонибу ҷиҳат ки халқ бошанд дар ҷумлаи ҷаҳон роҳӣ бошад ба каъба « ва ман ҳайси харҷати Фўлу ҷҳки штри алмсҷдулҳаром » аммо аввали хурӯҷи шартӣ бузургаст дарин боб чун ҳосил ояд дувуми шарти тавваҷуҳ ба ҷиҳати каъба бибояд то намоз дуруст ояд аммо ҳаҷ дуруст наёяду шарти сим бояд ва он қатъи масофат баъдаст . Чун ин се шарт ҳосил омад ҳаҷ муяссар шавад .

و مثال این چون راه کعبه است که از هر موضع و جانب و جهت که خلق باشند در جمله جهان راهی باشد به کعبه «و من حیث خرجت فول و جهک شطر‌المسجد الحرام» اما اول خروج شرطی بزرگ است درین باب چون حاصل آید دوم شرط توجه به جهت کعبه بباید تا نماز درست آید اما حج درست نیاید و شرط سیم باید و آن قطع مسافت بعد است. چون این سه شرط حاصل آمد حج میسر شود.

Ҳамчунин ҳар тайифае дар санъату ҳарфати хеш бояд ки аввал аз ҳаззи нафасу насиби хеш хурӯҷ кунанд ва дар ҳар кори тавваҷуҳи рост ба ҳақи оранд ва ба қадами сидқи қатъ масофат ҳастӣ воҷиб шиносанд то ба каъбаи висоли брсндкаҳ « Финмои тўлўоФсми ваҷҳи аллоҳ » . байт

همچنین هر طایفه‌ای در صنعت و حرفت خویش باید که اول از حظ نفس و نصیب خویش خروج کنند و در هر کار توجه راست به حق آرند و به قدم صدق قطع مسافت هستی واجب شناسند تا به کعبه وصال برسندکه «فینما تولوافثم وجه‌الله». بیت

Шарҳи ҳақи муомила ҳар тайифа дар мақоми хеш бар сиблати эҷоз ва ақтсор дода ояд ани шоءи аллоҳ ва аз ибороти мғлқу алфози ғарибу мусаҷҷаъоти такаллуфӣ эҳтироз равад то мубтадӣу мунтаҳиро муфид буду хосу омро мувофиқ « раби ашрҳи лии садрӣу исрлии амреу аҳлли уқдаи ман лисонии иФқҳўои қавлӣ »у слии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала .

شرح حق معامله هر طایفه در مقام خویش بر سبیل ایجاز و اقتصار داده آید ان شاء‌الله و از عبارات مغلق و الفاظ غریب و مسجعات تکلفی احتراز رود تا مبتدی و منتهی را مفید بود و خاص و عام را موافق «رب اشرح لی صدری و یسرلی امری و احلل عقده من لسانی یفقهوا قولی» و صلی الله علی محمد و آله.