Ва он муштамиласт бар панҷ фасли табарруку тимни бдончи намози фариза панҷ аст

و آن مشتمل است بر پنج فصل تبرک و تیمن بدانچ نماز فریضه پنج است

Дар баёни фитрати арвоҳи вмротби маърифати он

در بیان فطرت ارواح ومراتب معرفت آن

Қоли аллоҳи таъолӣ : « лақади хлқнои алонсони фии аҳсани тақвими сами рддноаҳи асфали соФлин »у қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам : « ани аллоҳи халқи алорўоҳ қабл алоҷсоди борбъаҳи олоФи санау фии рўоиаҳи болФии сана » ин ҳадиси муфассири ояти омдбдони маънӣ ки аввали арвоҳи инсонии офариди онкии аҷсому аҷсод .

قال‌الله تعالی: «لقد خلقنا الانسان فی احسن تقویم ثم رددناه اسفل سافلین» و قال النبی صلی‌الله علیه و سلم: «ان‌الله خلق‌الارواح قبل‌الاجساد باربعه آلاف سنه و فی روایه بالفی سنه» این حدیث مفسر آیت آمدبدان معنی که اول ارواح انسانی آفرید آنکه اجسام و اجساد.

Бдонки мабдаи махлуқоту мавҷӯдоти арвоҳи инсонӣ буду мабдаи арвоҳи инсонии рӯҳи поки Маҳмадӣ буд алайҳи алслўаҳи вассалом чунонк фармуд « аввали мо халқи аллоҳи таъолии рӯҳӣ » ва дар ривоятии дигар « нурӣ » . Чун хоҷаи алайҳи алслўаҳи вассаломи зубдау хулосаи мавҷӯдоту самараи шаҷараи коинот буд ки « лўлоки лмои хилқати алоФлок » мабдаи мавҷӯдоти ҳам ӯ омаду ҷузи чунин нбоидкаҳ бошад зеро ки офариниш бар мисоли шаҷара Эйасту хоҷаи алайҳи алслўаҳи вассаломи самараи он шаҷарау шаҷара ба ҳақиқат аз тухм самара бошад .

بدانک مبدأ مخلوقات و موجودات ارواح انسانی بود و مبدأ ارواح انسانی روح پاک محمدی بود علیه‌الصلوه والسلام چنانک فرمود «اول ما خلق‌الله تعالی روحی» و در روایتی دیگر «نوری». چون خواجه علیه‌الصلوه والسلام زبده و خلاصه موجودات و ثمره شجره کاینات بود که «لولاک لما خلقت الافلاک» مبدأ موجودات هم او آمد و جز چنین نبایدکه باشد زیرا که آفرینش بر مثال شجره‌ای است و خواجه علیه‌الصلوه والسلام ثمره آن شجره و شجره به حقیقت از تخم ثمره باشد.

Пас ҳақи таъолӣ чун мавҷӯдоти хости офариди аввали нури рӯҳи Маҳмадиро аз партави нури аҳадят падед оварад чунонкии хоҷаи алайҳи алслўаҳи вассалом хабар медиҳад « анои ман аллоҳи волмўмнўни манӣ » ва дар баъзе ривоёт меояд ки ҳақи таъолӣ ба назар муҳаббат бидон нури муҳаббат Маҳмадӣ нагирист ҳаё бар вай ғолиб шуду Қатароти арақ азу равони гашти арвоҳи анбиёро алайҳими алслўаҳи вассалом аз Қатароти нури Маҳмадии бёФрид .

پس حق تعالی چون موجودات خواست آفرید اول نور روح محمدی را از پرتو نور احدیت پدید آورد چنانکه خواجه علیه‌الصلوه والسلام خبر می‌دهد «انا من‌الله والمومنون منی» و در بعضی روایات می‌آید که حق تعالی به نظر محبت بدان نور محبت محمدی نگریست حیا بر وی غالب شد و قطرات عرق از و روان گشت ارواح انبیا را علیهم الصلوه والسلام از قطرات نور محمدی بیافرید.

Пас аз анвори арвоҳи анбёءи арвоҳи авлиёъи бёФрид ва аз анвори арвоҳи авлиёи арвоҳи муъминони бёФрид ва аз арвоҳи муъминони арвоҳи осӣони бёФрид ва аз арвоҳи осӣони арвоҳи мунофиқони бёФриду кофарон ва аз анвори арвоҳи инсонии арвоҳи мулкии бёФрид ва аз арвоҳи мулкии арвоҳи ҷини бёФрид ва аз арвоҳи ҷини арвоҳи шаётину мурдау аболсаҳи бёФрид бар тафовути маротибу аҳволи эшон ва аз дарди арвоҳи эшон арвоҳи ҳайвоноти мутафовити бёФрид онгаҳ анвоъи малакӯтӣоту нуфусу нботёту маодину мураккаботу муфрадоти аносир падед оварад чунонк шарҳи он дар фасли дувум ва сим бияёд ани шоаллоҳ .

پس از انوار ارواح انبیاء ارواح اولیاء بیافرید و از انوار ارواح اولیا ارواح مومنان بیافرید و از ارواح مومنان ارواح عاصیان بیافرید و از ارواح عاصیان ارواح منافقان بیافرید و کافران و از انوار ارواح انسانی ارواح ملکی بیافرید و از ارواح ملکی ارواح جن بیافرید و از ارواح جن ارواح شیاطین و مرده و ابالسه بیافرید بر تفاوت مراتب و احوال ایشان و از درد ارواح ایشان ارواح حیوانات متفاوت بیافرید آنگه انواع ملکوتیات و نفوس و نباتیات و معادن و مرکبات و مفردات عناصر پدید آورد چنانک شرح آن در فصل دوم و سیم بیاید ان‌شاءالله.

Ва мисоли ин маротиб ҳамчунон буд ки қаннодӣ аз нешикари қади сипед берун оварад пас аз он қанди сипеди аввали бор ки Биҷӯшанд наботи сипеда берун овараду дувум бор Биҷӯшанд шукри сипед берун гирад сим Крет Биҷӯшанд шукри сурх берун гирад чаҳорум Крет Биҷӯшанд тбр зад берун гирад панҷум Крет Биҷӯшанд қўолби сиёҳ берун гирад шашум Крет Биҷӯшанд дардӣ монад ки онро қатора гӯйанд бғоити сиёҳу кидир буд .

و مثال این مراتب همچنان بود که قنادی از نیشکر قد سپید بیرون آورد پس از آن قند سپید اول بار که بجوشاند نبات سپیده بیرون آورد و دوم بار بجوشاند شکر سپید بیرون گیرد سیم کرت بجوشاند شکر سرخ بیرون گیرد چهارم کرت بجوشاند طبر زد بیرون گیرد پنجم کرت بجوشاند قوالب سیاه بیرون گیرد ششم کرت بجوشاند دردی ماند که آن را قطاره گویند بغایت سیاه و کدر بود.

Аз аввали мартабати қандӣ то ин қатораи сафоу сипедӣ кам мешавад то сиёҳӣ ва тирагӣ бимонад . Он кас ки бар тасарруфи қаннод вуқуфӣ надорад надонад ки қанноди ин аҷноси мухталифи мутанаввиъи мутаъаддид аз як қанд берун оварад инкор кунад ва гуё ҳаргизи қатораи сиёҳи тира аз қанди сипеди софӣ набӯдааст . Надонад ки ин сиёҳӣу тирагии дроҷзои вҷўдқнди сипеди софӣ таъбия бӯдааст . байт

از اول مرتبت قندی تا این قطاره صفا و سپیدی کم می‌شود تا سیاهی و تیرگی بماند. آن کس که بر تصرف قناد وقوفی ندارد نداند که قناد این اجناس مختلف متنوع متعدد از یک قند بیرون آورد انکار کند و گویا هرگز قطاره سیاه تیره از قند سپید صافی نبوده است. نداند که این سیاهی و تیرگی دراجزای وجودقند سپید صافی تعبیه بوده است. بیت

Ва ба ҳақиқат мебоист ки он кудурату зулмат дар аҷзои вуҷӯди қанд таъбия бошад то қанд дар мақоми қандӣ аз он сифати насибаи он хосият ки дар зулмату кудурат ниҳода анд бардорад ба қадари эҳтиёҷ ва чун ба мақом наботӣ расад набот аз он насиба хеш бардорад ва чун ба мақом шукрӣ расад шукр аз он насиба хеш бардорад ва ҳам чунин ҳаряк дар мақоми хеш ба ҳади истеъдоди хеш аз сипедӣу сафоу зулмату кудурат ки дар аҷзои қанди таъбия буд брмидорнду боқӣ раҳо мекунанд . То бохр дар қатораи андакӣ аз сипедӣ ва сафо монаду боқии ҷумлаи зулмат ва кудурат бошад ва дар наботи андакии зулмат ва кудурат бошад боқии сипедӣу сафо буд . Чунонкӣ дар наботи он зулмату кудурат ба назар ҳис натавон дид аммо бошад дар қатораи сипедӣ ва сафо натавон дид аммо бошад .

و به حقیقت می‌بایست که آن کدورت و ظلمت در اجزای وجود قند تعبیه باشد تا قند در مقام قندی از آن صفت نصیبه آن خاصیت که در ظلمت و کدورت نهاده‌اند بردارد به قدر احتیاج و چون به مقام نباتی رسد نبات از آن نصیبه خویش بردارد و چون به مقام شکری رسد شکر از آن نصیبه خویش بردارد و هم‌چنین هریک در مقام خویش به حد استعداد خویش از سپیدی و صفا و ظلمت و کدورت که در اجزای قند تعبیه بود برمیدارند و باقی رها میَکنند. تا بآخر در قطاره اندکی از سپیدی و صفا ماند و باقی جمله ظلمت و کدورت باشد و در نبات اندکی ظلمت و کدورت باشد باقی سپیدی و صفا بود. چنانکه در نبات آن ظلمت و کدورت به نظر حس نتوان دید اما باشد در قطاره سپیدی و صفا نتوان دید اما باشد.

Ва ин тафовуту маротиб дар сафоу тирагӣу сипедӣу сиёҳӣ дар ҳар як аз ин аҷноси наботу шукру ғайри он май бояд ва ҳар як дрмқоми хеш камолӣ дорад ва дар ҳар як хосиятӣ ба сабаби он тафовут ниҳодаанд ки дар он дигар ёфта нашаваду онҷо ки яке азинҳои бтхсис бакор ояд дайгарии наёбад то онҷокаҳи набот муфид бошад табиб шукр нафармоеду онҷо ки шукр бояд набот нишоед ва ҳеҷ азинҳои қоими мақомии дайгарӣ натавонад кард пас маълум мешавад ки ҳаряк дар мақоми хеш камолӣ доранд ки он ҷуз дар вай ёфта нашавад . Чунонк миФрмоид « алзии аҳсани кули шииءи халқа » .

و این تفاوت و مراتب در صفا و تیرگی و سپیدی و سیاهی در هر یک از این اجناس نبات و شکر و غیر آن می‌باید و هر یک درمقام خویش کمالی دارد و در هر یک خاصیتی به سبب آن تفاوت نهاده‌اند که در آن دیگر یافته نشود و آنجا که یکی ازینها بتخصیص بکار آید دیگری نیابد تا آنجاکه نبات مفید باشد طبیب شکر نفرماید و آنجا که شکر باید نبات نشاید و هیچ ازینها قایم مقامی دیگری نتواند کرد پس معلوم میشود که هریک در مقام خویش کمالی دارند که آن جز در وی یافته نشود. چنانک میفرماید «الذی احسن کل شییء خلقه».

Пас дарин мисоли бдонки он қанди софии рӯҳи пок Маҳмадӣаст ки бҳқиқти одам арвоҳ ӯст чунонк одами алайҳи ассалом абўолбшр омад хоҷаи алайҳи алслўаҳи вассалом абўолорўоҳ омад « нҳни алохрўни алсобқўн » ишорати бад-ӣн маънӣаст ки агар чаҳ сӯрати мо бохри табаъи сувар буд рӯҳи мо дар аввали мақдами арвоҳ буд . Арвоҳи анбиёро алайҳими алслўаҳу ассаломи наботи сифат аз қанди рӯҳи Маҳмадӣ берун овараданду арвоҳи авлиёъро ба мсобти шукр сипед бигирифтанду арвоҳи муъминонро бмсобти шукри сурху арвоҳи осӣонро бмсобти тбрзду арвоҳи куффорро бмсобти шукри қўолб . Ҳам барин қиёси арвоҳи мулкӣу ҷинӣу шайтонӣ аз он мегирифтанд то ончи дардии он буд ки қатора хондем аз латифу софии он рӯҳи ҳайвонӣ ва наботӣ бигирифтанд . Ва аз касифу кидири он мураккаботу муфрадот аносир сохтанд .

پس درین مثال بدانک آن قند صافی روح پاک محمدی است که بحقیقت آدم ارواح اوست چنانک آدم علیه‌السلام ابوالبشر آمد خواجه علیه‌الصلوه والسلام ابوالارواح آمد «نحن الاخرون السابقون» اشارت بدین معنی است که اگر چه صورت ما بآخر تبع صور بود روح ما در اول مقدم ارواح بود. ارواح انبیا را علیهم الصلوه و السلام نبات صفت از قند روح محمدی بیرون آوردند و ارواح اولیاء را به مثابت شکر سپید بگرفتند و ارواح مومنان را بمثابت شکر سرخ و ارواح عاصیان را بمثابت طبرزد و ارواح کفار را بمثابت شکر قوالب. هم برین قیاس ارواح ملکی و جنی و شیطانی از آن می‌گرفتند تا آنچ دردی آن بود که قطاره خواندیم از لطیف و صافی آن روح حیوانی و نباتی بگرفتند. و از کثیف و کدر آن مرکبات و مفردات عناصر ساختند.

ӣнҷои латифае ғайбӣ рӯй менамояд дар ғояти латофат ки пеши азин ҳмоноксӣ дар иборат наёвардааст ва он онаст ки зулмату кудурат ки дар қанди таъбия буд зулмати мтиаҳи ҳарорати омдўи кудурати мтиаҳи касофат то ҳар куҷо аз зулмату кудурат дар аҷноси мухталифи наботу шукр ва тбр заду қўолбу қатора беш ёфта шавад ҳарорату касофати онҷои зиёдат буд чунонкии шукр аз наботи бики дараҷаи гармтару касиф тар бошад боқӣ бар ҳамин қиёс мекун .

اینجا لطیفه‌ای غیبی روی مینماید در غایت لطافت که پیش ازین هماناکسی در عبارت نیاورده است و آن آن است که ظلمت و کدورت که در قند تعبیه بود ظلمت مطیه حرارت آمدو کدورت مطیه کثافت تا هر کجا از ظلمت و کدورت در اجناس مختلف نبات و شکر و طبر زد و قوالب و قطاره بیش یافته شود حرارت و کثافت آنجا زیادت بود چنانکه شکر از نبات بیک درجه گرم‌تر و کثیف‌تر باشد باقی بر همین قیاس میکن.

Ва ҳарорати сифат оташасту оташи моя муҳаббатасту касофати сифат хокасту хок моя хасту фурӯтанӣ буд ва низ хосияти оташи саркашӣу талаб улуввау рифъат буд аз ӣнҷост ки Иблис саркашӣ кард ва « ано хайр манеҳ » гуфт ки аз оташ буду хосияти хоки дноӣту ркокт буд . Аз ӣнҷост ки ҳайвоноти ракики табъу дун ҳиммат бошанду талаби ғизоҳои суфлои фонии кнндкаҳи асли эшон аз хокаст ва аз сифати оташии ҳамаи зулми хезад ва аз сифати хокии ҳамаи ҷаҳли хезад ва чун ҳар ду бғоит расад злўмӣ ва ҷҳўлӣ бошад ки ин лафзи маболиғати рост .

و حرارت صفت آتش است و آتش مایه محبت است و کثافت صفت خاک است و خاک مایه خست و فروتنی بود و نیز خاصیت آتش سرکشی و طلب علو و رفعت بود از اینجاست که ابلیس سرکشی کرد و «انا خیر منه» گفت که از آتش بود و خاصیت خاک دنائت و رکاکت بود. از اینجاست که حیوانات رکیک طبع و دون همت باشند و طلب غذاهای سفلی فانی کنندکه اصل ایشان از خاک است و از صفت آتشی همه ظلم خیزد و از صفت خاکی همه جهل خیزد و چون هر دو بغایت رسد ظلومی و جهولی باشد که این لفظ مبالغت راست.

Пас ин ду сифати зулмату кудурат агар чаҳ дар қанди таъбия буд аммо зоҳир набӯд дар қанду наботу шукри зуҳӯри камоли ин ду сифат дар қатора омад ки охири дардӣ буд аз қанди бозмондау сафоу сипедии даравии андак буду камоли сипедӣу сафои дрнбот буду зулмату кудурат дар ваии андак буд .

پس این دو صفت ظلمت و کدورت اگر چه در قند تعبیه بود اما ظاهر نبود در قند و نبات و شکر ظهور کمال این دو صفت در قطاره آمد که آخر دردی بود از قند بازمانده و صفا و سپیدی دروی اندک بود و کمال سپیدی و صفا درنبات بود و ظلمت و کدورت در وی اندک بود.

Ҳам чунин дар наботи арвоҳи нӯронии андаки ҳарорат буд ки моя муҳаббат бошаду андаки кудурат ки хамири мояи тавозуъу убудийяти бўдўликн чун ин ду сифат дар вай бкмол набӯд бори амонат маърифат натавонист кашӣдан ва дар қатораи обу гули ҳайвонии андаки сафови нӯронӣати рӯҳоният буд валикин чун бкмол набӯд ҳам бори амонат маърифат натавонист кашид .

هم‌چنین در نبات ارواح نورانی اندک حرارت بود که مایه محبت باشد و اندک کدورت که خمیر مایه تواضع و عبودیت بودولیکن چون این دو صفت در وی بکمال نبود بار امانت معرفت نتوانست کشیدن و در قطاره آب و گل حیوانی اندک صفاو نورانیت روحانیت بود ولیکن چون بکمال نبود هم بار امانت معرفت نتوانست کشید.

Маҷмӯъа Эй мебоист аз ҳар ду олами рӯҳонӣу ҷисмонӣ ки ҳам олати муҳаббату бандагӣ бкмол дорад ва ҳам олати илму маърифат бкмол дорад то бори амонати мардонау ошиқона дар сифт ҷон кашад ва ин ҷузи вилояти ду ранг инсон набӯд чунонк фармуд « анои ързнои аломонаҳи алии алсмўоти волорзу аҷбол » тоонҷо ки « . . . Ва ҳамлҳо алонсони анаи кони злўмои ҷҳўло » злўмӣу ҷҳўлӣ аз лавозими ҳол инсон омад зеро ки бори амонати ҷуз ба қӯти злўмӣ ва ҷҳўлӣ натавон кашид агар чаҳ ҷуз ба нуру сафои рӯҳонӣ боз натавон дид . Млоикаҳ ба нуру сафоӣ рӯҳонӣ бидиданд аммо қӯти сифот ҷисмонӣ надоштанд бар натавонистанд гирифт ҳайвоноти қӯту истеъдоди сифот ҷисмонӣ доштанд аммо нури всФоӣ рӯҳонӣ надоштанд шарафи бор амонат надиданд қабул накарданд чун инсони маҷмӯъаи ду олами рӯҳонӣу ҷисмонӣ буд ӯро ба каромати ҳамли амонат макрам гардониданд сар «у лақади крмно банӣ одам » он буд .

مجموعه‌ای میبایست از هر دو عالم روحانی و جسمانی که هم آلت محبت و بندگی بکمال دارد و هم آلت علم و معرفت بکمال دارد تا بار امانت مردانه و عاشقانه در سفت جان کشد و این جز ولایت دو رنگ انسان نبود چنانک فرمود«انا عرضنا الامانه علی‌السموات والارض و اجبال» تاآنجا که «... و حملها الانسان انه کان ظلوما جهولا» ظلومی و جهولی از لوازم حال انسان آمد زیرا که بار امانت جز به قوت ظلومی و جهولی نتوان کشید اگر چه جز به نور و صفای روحانی باز نتوان دید. ملایکه به نور و صفای روحانی بدیدند اما قوت صفات جسمانی نداشتند بر نتوانستند گرفت حیوانات قوت و استعداد صفات جسمانی داشتند اما نور وصفای روحانی نداشتند شرف بار امانت ندیدند قبول نکردند چون انسان مجموعه دو عالم روحانی و جسمانی بود او را به کرامت حمل امانت مکرم گردانیدند سر «و لقد کرمنا بنی آدم» آن بود.

Фомои маърифати моҳияти рӯҳ агарчӣ мутақаддимон дар шарҳи он шурӯӣ зиёдат накардаанд валикини шама Эй гуфта ояд . Бдонк ҳар бар ин муносибат чунонк дар қндҳФти сифат таъбияаст аз сипедӣу сиёҳӣу сафоу кудурату латофату касофату ҳаловат ҳамчунин дар рӯҳ ки латифаи исти раббонӣу шарафи ихтисоси ёءи азоФт « ман рӯҳӣ » ёфта ҳафт сифат таъбияаст аз нӯронӣату муҳаббату илму ҳалами вонсу бақоу ҳаёту сифоти дигар аз ин сифот таваллуд кунад чунонк аз нӯронӣати самиъӣу басирӣу мутакаллимӣ ва аз муҳаббати шавқу талабу сидқ ва аз илми иродату маърифат ва аз ҳалами виқору ҳаёу таҳаммулу сукӯн ва аз инси шафқату раҳмат ва аз бақои саботу давом ва аз ҳаёти ақлу фаҳму дигари идрокот ва ҷузин сифоти дигар таваллуд кунад чаҳ пеш аз таъаллуқи рӯҳ ба қолаб ва чаҳ баъд аз таъаллуқи рӯҳ ба қолаб ки шарҳи он итнобӣ дорад .

فاما معرفت ماهیت روح اگرچه متقدمان در شرح آن شروعی زیادت نکرده‌اند ولیکن شمه‌ای گفته آید. بدانک هر بر این مناسبت چنانک در قندهفت صفت تعبیه است از سپیدی و سیاهی و صفا و کدورت و لطافت و کثافت و حلاوت همچنین در روح که لطیفه ایست ربانی و شرف اختصاص یاء اضافت «من روحی» یافته هفت صفت تعبیه است از نورانیت و محبت و علم و حلم وانس و بقا و حیات و صفات دیگر از این صفات تولد کند چنانک از نورانیت سمیعی و بصیری و متکلمی و از محبت شوق و طلب و صدق و از علم ارادت و معرفت و از حلم وقار و حیا و تحمل و سکون و از انس شفقت و رحمت و از بقا ثبات و دوام و از حیات عقل و فهم و دیگر ادراکات و جزین صفات دیگر تولد کند چه پیش از تعلق روح به قالب و چه بعد از تعلق روح به قالب که شرح آن اطنابی دارد.

Аммо асли ҳамаи он ҳафт сифатаст ва ҳар сифатӣ аз сифоти рӯҳ ба мсобти сифатӣ аз сифот қандаст чунонк нӯронӣати бмсобти сифедӣу муҳаббати бмсобти зулмат . Шарҳи ин муносибат бирафтааст . Ва илми бмсобти сафоу ҳалами бмсобти кудурату инси бмсобти латофату бақои бмсобти касофату ҳаёти бмсобти ҳаловат ва ҳар сифат ки дар қанди асари он андактар зоҳираст баҳмони мсобт дар рӯҳи асари он сифати андактар зоҳираст .

اما اصل همه آن هفت صفت است و هر صفتی از صفات روح به مثابت صفتی از صفات قند است چنانک نورانیت بمثابت سفیدی و محبت بمثابت ظلمت. شرح این مناسبت برفته است. و علم بمثابت صفا و حلم بمثابت کدورت و انس بمثابت لطافت و بقا بمثابت کثافت و حیات بمثابت حلاوت و هر صفت که در قند اثر آن اندک‌تر ظاهر است بهمان مثابت در روح اثر آن صفت اندک‌تر ظاهر است.

Тоогр хоҳанд ки он сифати бкмол дар вай зоҳир шавад ӯро ба маъданӣ бояд барад ки камоли он сифат дар вай бошад . Маслан агар хоҳанд ки наботро сифати сиёҳӣ ки дар вай андак зоҳираст камол расонанд дар қатора бояд омехт ки маъдан сиёҳӣаст то наботи ҳам ба нисбат сиёҳ шавад .

تااگر خواهند که آن صفت بکمال در وی ظاهر شود او را به معدنی باید برد که کمال آن صفت در وی باشد. مثلا اگر خواهند که نبات را صفت سیاهی که در وی اندک ظاهرست کمال رسانند در قطاره باید آمیخت که معدن سیاهی است تا نبات هم به نسبت سیاه شود.

Пас чун дар рӯҳи сифати муҳаббати андак буд ки бмсобт сиёҳӣаст дар набот ва хостанд ки муҳаббат дар вай ба камол расад ӯро бо қолаб ки маъдани зулмат буд таъаллуқ доданд то ба парвариши сифати муҳаббат дар вай ба камол расад . Яке аз асрори таъаллуқи рӯҳ ба қолаб инаст чун млоикаҳи ин таъаллуқ бо қолаби ҷисмонӣ зулмоне надоштанд тухми муҳаббати эшон ҳаргиз ба камол тарбият наёфт ки мусмир « иҳиҳму иҳбўнаҳ » гардад .

پس چون در روح صفت محبت اندک بود که بمثابت سیاهی است در نبات و خواستند که محبت در وی به کمال رسد او را با قالب که معدن ظلمت بود تعلق دادند تا به پرورش صفت محبت در وی به کمال رسد. یکی از اسرار تعلق روح به قالب این است چون ملایکه این تعلق با قالب جسمانی ظلمانی نداشتند تخم محبت ایشان هرگز به کمال تربیت نیافت که مثمر «یحیهم و یحبونه» گردد.

Агар касе суоли кндкаҳ « чун гуфтӣ дар қанди нури рӯҳи Маҳмадии алайҳи алслўаҳи вассаломи зулмату кудурату касофати таъбия буд ва шарҳ додӣ ки арвоҳи инсонии бад-ӣни сифоти муҳтоҷ буд ки ҳар як дрмқоми хеши маърифатро олатии хост буд ва гуфтӣ рӯҳи Маҳмадӣ аз партави нури аҳадят падед омад пас дар нури аҳадяти ин сифоти таъбия тавон гуфт ё на ? агар гӯйӣ тавон гуфт онҷои ҳам эҳтиёҷ собит шавад ва агар гӯйӣ натавон гуфт пас дар рӯҳи поки Маҳмадии онч дар нур аҳадят набӯд аз куҷо омад ? »

اگر کسی سوال کندکه «چون گفتی در قند نور روح محمدی علیه‌الصلوه والسلام ظلمت و کدورت و کثافت تعبیه بود و شرح دادی که ارواح انسانی بدین صفات محتاج بود که هر یک درمقام خویش معرفت را آلتی خواست بود و گفتی روح محمدی از پرتو نور احدیت پدید آمد پس در نور احدیت این صفات تعبیه توان گفت یا نه؟ اگر گویی توان گفت آنجا هم احتیاج ثابت شود و اگر گویی نتوان گفت پس در روح پاک محمدی آنچ در نور احدیت نبود از کجا آمد؟»

Ҷавоб аз се ваҷҳ бишинав : аввали онк агарчӣ қанди рӯҳи поки Маҳмадӣ аз неи шукри партави нури аҳадят буд валикин ба всмти ҳудуси мавсуф буд ва ин сифати дрнўр аҳадят набӯду ҳарч муҳаддисаст мутлақан онро зулмати халқят ҳосиласту нур мутлақан сифати хос худовандӣаст ки « аллоҳи нўролсмўоти волорз »у зулмат мутлақан сифати хос халқятаст чунонк Фрмўдкаҳ « ани аллоҳи халқи алхлқи фии зулмата » пас ин зулмату кудурату касофат шояд ки аз сифати халқяту хосият ҳудус бошад .

جواب از سه وجه بشنو: اول آنک اگرچه قند روح پاک محمدی از نی شکر پرتو نور احدیت بود ولیکن به وصمت حدوث موصوف بود و این صفت درنور احدیت نبود و هرچ محدث است مطلقا آن را ظلمت خلقیت حاصل است و نور مطلقا صفت خاص خداوندی است که «الله نورالسموات والارض» و ظلمت مطلقا صفت خاص خلقیت است چنانک فرمودکه «ان الله خلق الخلق فی ظلمته» پس این ظلمت و کدورت و کثافت شاید که از صفت خلقیت و خاصیت حدوث باشد.

Ваҷҳи дувуми онки зоти аҳадяти ҷлу ъло мавсуфаст ба сифоти лутфу қаҳр шояд гуфт ки ҳарч аз нӯронӣату сафо дар арвоҳаст аз партави сифат лутф бошаду ҳарч аз зулмат ва кудуратаст аз партави сифат қаҳр бошад .

وجه دوم آنک ذات احدیت جل و علا موصوف است به صفات لطف و قهر شاید گفت که هرچ از نورانیت و صفا در ارواح است از پرتو صفت لطف باشد و هرچ از ظلمت و کدورت است از پرتو صفت قهر باشد.

Ваҷҳи сими онкӣ чун зулматро дар қанди бмсобти сифати оташ муҳаббат ниҳодем дар рӯҳ шак нест ки тухми муҳаббат дар ниҳоди арвоҳи пеш аз ҷумлаи сифот дигар андохтанд байт :

وجه سیم آنکه چون ظلمت را در قند بمثابت صفت آتش محبت نهادیم در روح شک نیست که تخم محبت در نهاد ارواح پیش از جمله صفات دیگر انداختند بیت:

Ва яқинаст ки рӯҳро муҳаббат бар ҷумлаи сифот собиқ омад зеро ки рӯҳро муҳаббати натиҷаи ташриф « иҳбҳм » буд агар иҳбҳм собиқ набӯдӣ бар « иҳбўнаҳ » ҳечкас Зуҳра надоштӣ ки лоф муҳаббат задӣ . Сари ин ришта аз инбисот « иҳбҳм » боз шуд . Байт :

و یقین است که روح را محبت بر جمله صفات سابق آمد زیرا که روح را محبت نتیجه تشریف «یحبهم» بود اگر یحبهم سابق نبودی بر «یحبونه» هیچکس زهره نداشتی که لاف محبت زدی. سر این رشته از انبساط «یحبهم» باز شد. بیت:

Пас « иҳбҳм » сифат қадамаст ва « иҳбўнаҳ » ҳамин завқ дорад рӯҳро кадоми сифат дар муқобила ин нишинад ки рӯҳро ҳеҷ сифат нест ки пайванд аз қадам дорад алои сифоти муҳаббат .

پس «یحبهم» صفت قدم است و «یحبونه» همین ذوق دارد روح را کدام صفت در مقابله این نشیند که روح را هیچ صفت نیست که پیوند از قدم دارد الا صفات محبت.

Ва дар зери ин нуктаи асрор бисёраст ки кутуби таҳаммули шарҳ он накунад « Фзрўаҳи фии сунбула » ҷумлагии муллои аъло Каррӯбӣу рӯҳонии дами муҳаббат нёрстнд зад зеро ки бор муҳаббат натавонистанд кашид чаҳ муҳаббату меҳнат аз як хонаанду муҳаббату шодӣ аз ҳам бегона .

و در زیر این نکته اسرار بسیار است که کتب تحمل شرح آن نکند «فذروه فی سنبله» جملگی ملا اعلی کروبی و روحانی دم محبت نیارستند زد زیرا که بار محبت نتوانستند کشید چه محبت و محنت از یک خانه‌اند و محبت و شادی از هم بیگانه.

Шайхи Абдуллоҳ Ансорӣ мегуяд : муҳаббат дар бикуфт меҳнат ҷавоб дод эй ман ғуломи онк аз он худ фаро об дод . Мискини ибни одам ки аз злўмӣу ҷҳўлии борӣ ки аҳли ду ҷаҳон азу бигурехтанд ӯ дар он овехту меҳнати ҷовдонӣ ихтиёр карду шодӣ ҳар ду ҷаҳонии дрбохт . Ин заъиф гуяд

شیخ عبدالله انصاری می‌گوید: محبت در بکوفت محنت جواب داد ای من غلام آنک از آن خود فرا آب داد. مسکین ابن آدم که از ظلومی و جهولی باری که اهل دو جهان ازو بگریختند او در آن آویخت و محنت جاودانی اختیار کرد و شادی هر دو جهانی درباخت. این ضعیف گوید