Қоли аллоҳи таъолӣ : « Фсбҳони алзии бедаи малакӯти кули шийъи волӣаи трҷъўн »

قال‌الله تعالی: «فسبحان الذی بیده ملکوت کل شیء والیه ترجعون»

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам : « аввали мо халқи аллоҳи алъқл » .

و قال النبی صلی‌الله علیه و سلم: «اول ما خلق الله العقل».

Бдонк чунонк мабдаи олами арвоҳи рӯҳи поки Маҳмадии алайҳи алслўаҳ ва алслм омад бидон шарҳ ки дар фасл собиқ бирафт мабдаи олами малакӯти ақл кул омаду малакӯти ботин ҷаҳон бошад зоҳири ҷаҳонро малик хонанд ботини ҷаҳонро малакӯт . Ва бҳқиқти малакӯт ҳар чизи ҷони он чиз бошад ки он чиз бидон қоим бошаду ҷони ҷумлаи чизҳо ба сифати қиўмии худованди таъолӣ қоимаст чунонк фармуд « бедаи малакӯти кули шийъ » ва ҳеҷ чизи бахуд қоим нест алои зоти поки худовандии ҷли ҷалола . Ва малакӯт ҳар чизи муносиби он чиз бошад чунонкии миФрмоид « аввалами инзрўои фии малакӯти алсмўоти волорз » малакӯти осмони муносиби осмону малакӯти замини муносиби замин .

بدانک چنانک مبدأ عالم ارواح روح پاک محمدی علیه‌الصلوه و السلم آمد بدان شرح که در فصل سابق برفت مبدأ عالم ملکوت عقل کل آمد و ملکوت باطن جهان باشد ظاهر جهان را ملک خوانند باطن جهان را ملکوت. و بحقیقت ملکوت هر چیز جان آن چیز باشد که آن چیز بدان قایم باشد و جان جمله چیزها به صفت قیومی خداوند تعالی قایم است چنانک فرمود «بیده ملکوت کل شیء» و هیچ چیز بخود قایم نیست الا ذات پاک خداوندی جل جلاله. و ملکوت هر چیز مناسب آن چیز باشد چنانکه میفرماید «اولم ینظروا فی ملکوت السموات والارض» ملکوت آسمان مناسب آسمان و ملکوت زمین مناسب زمین.

Аммо малакӯтӣот агарчӣ бар анвоъаст валикини ҷумла бар ду қисмаст : қисмӣ аз қабили олам арвоҳаст ва он ҳар бар ду навъаст алавӣу суфлои алавӣ чун арвоҳи инсону малику суфло чун арвоҳи ҷину шаётину ҳайвон ва рӯҳ наУмияу мабдау маншаи ин қисми рӯҳ Маҳмадӣаст алайҳи алслўаҳи волслм чунонк шарҳ он бирафт .

اما ملکوتیات اگرچه بر انواع است ولیکن جمله بر دو قسم است: قسمی از قبیل عالم ارواح است و آن هر بر دو نوع است علوی و سفلی علوی چون ارواح انسان و ملک و سفلی چون ارواح جن و شیاطین و حیوان و روح نامیه و مبدأ و منشأ این قسم روح محمدی است علیه‌الصلوه والسلم چنانک شرح آن برفت.

Ва қисмии дигар аз қабили олам нуфусаст ва он ҳам брдў навъаст : алавӣу суфлои алавӣ чун нуфуси самовӣ аз нуфуси кавокиби воФлоку буруҷу суфло чун нуфуси аҷсоми заминӣ ва он ҳам бар ду навъаст : муфраду мураккаб . Муфрад чун аносири арбаъау малакӯти он хавосу табоиъ онаст . Чунонк обро рутӯбат ва баравадат табиатасту дафъи тишнагии хосияти вотшро юбусату ҳарорат табиатасту аҳроқи хосияту хокро юбусат ва баравадат табиатасту анботи хосияту бодро рутӯбату ҳарорат табиатасту имдоди рӯҳи хосият .

و قسمی دیگر از قبیل عالم نفوس است و آن هم بردو نوع است: علوی و سفلی علوی چون نفوس سماوی از نفوس کواکب وافلاک و بروج و سفلی چون نفوس اجسام زمینی و آن هم بر دو نوع است: مفرد و مرکب. مفرد چون عناصر اربعه و ملکوت آن خواص و طبایع آن است. چنانک آب را رطوبت و برودت طبیعت است و دفع تشنگی خاصیت وآتش را یبوست و حرارت طبیعت است و احراق خاصیت و خاک را یبوست و برودت طبیعت است و انبات خاصیت و باد را رطوبت و حرارت طبیعت است و امداد روح خاصیت.

Ва мураккаб аз ду навъаст : ҷмодўи набот . Ҷамодро малакӯти ҳам хавос ва табоиъ ӯст чунонк хавоси аҳҷору табоиъи он . Ва малакӯти набот нафас наУмияасту хавосу табиати ону маншаи ин қисми олам ақласт . Дигари бораи ақсоми малакӯтӣоти арвоҳу нуфус дар набот ҷамъ шавад азинаст ки малакӯти наботро рӯҳ наУмия ва нуфус наУмия хонанд зеро ки ӯ воситау олами ҳайвонӣ ва ҷамодӣ омад чун дрўншў ва намост ки дар ҷамод нест ва аз хавос ҳайвонӣаст аз қабили зўоти алрўҳу малакӯти онро рӯҳ наУмия гӯйанд ва чун дарав ҳис нест ки аз хосият ҷамодаст аз қабили зўот алнФўс шимурданд ва нафас наУмия хонанд .

و مرکب از دو نوع است: جمادو نبات. جماد را ملکوت هم خواص و طبایع اوست چنانک خواص احجار و طبایع آن. و ملکوت نبات نفس نامیه است و خواص و طبیعت آن و منشأ این قسم عالم عقل است. دیگر باره اقسام ملکوتیات ارواح و نفوس در نبات جمع شود ازین است که ملکوت نبات را روح نامیه و نفوس نامیه خوانند زیرا که او واسطه و عالم حیوانی و جمادی آمد چون درونشو و نماست که در جماد نیست و از خواص حیوانی است از قبیل ذوات الروح و ملکوت آن را روح نامیه گویند و چون درو حس نیست که از خاصیت جماد است از قبیل ذوات‌النفوس شمردند و نفس نامیه خوانند.

Ва дар ҳар навъи малакӯти арвоҳу нуфуси алавӣу суфлои сифатӣ аз сифоти малакӯтӣоти дигар тавон ёфт чунонк дар малакӯти арвоҳ аз сифоти малакӯти нафасу дрмлкўти нуфус аз сифоти малакӯти арвоҳ аммо дар ҳар як чун он навъ ғолиб афтод ва дигарҳо мағлуб бидон навъ ёд карда омаду шарҳи ҳаряки ботаноби анҷомад .

و در هر نوع ملکوت ارواح و نفوس علوی و سفلی صفتی از صفات ملکوتیات دیگر توان یافت چنانک در ملکوت ارواح از صفات ملکوت نفس و درملکوت نفوس از صفات ملکوت ارواح اما در هر یک چون آن نوع غالب افتاد و دیگرها مغلوب بدان نوع یاد کرده آمد و شرح هریک باطناب انجامد.

Аммо ҷумлаи офариниш бар ду навъ мнқсмаст : малику малакӯт ва онро халқу амр ҳам гӯйанду ҳақи таъолӣ дар як ояти зикри ҷумла ҷамъ кардааст чунонк фармуд ани рбкми аллоҳи алзии халқи алсмўоти волорз . . . . То онҷо ки гуфт « алои ?лаи алхлқи воломр » . Олами амри иборат аз зиддиаҷсомаст ки қобили масоҳату қисмати ту тҷзӣ нест . Дигари онки бошорт « кун » бетаваққуф дар вуҷӯд омадааст .

اما جمله آفرینش بر دو نوع منقسم استَ: ملک و ملکوت و آن را خلق و امر هم گویند و حق تعالی در یک آیت ذکر جمله جمع کرده است چنانک فرمود ان ربکم الله الذی خلق‌السموات والارض... . تا آنجا که گفت «الا له الخلق والامر». عالم امر عبارت از ضداجسام است که قابل مساحت و قسمت تو تجزی نیست. دیگر آنک باشارت «کن» بی توقف در وجود آمده است.

Ва олами халқи иборат аз аҷсомаст латифу касиф ки муқобили масоҳат ва тҷзӣаст агарчӣ ҳам ба ишорат « кун » падед омадааст валикин ба Васоити вомтдоди айём ки « халқи алсмўоти волорзи фии сетаи айём » . Фомои амри ҳам малакӯти арвоҳро фаро мегирад ваҳми малакӯти нуфусро чунонк фармуд «у исأлўнки ани алрўҳи қул алрўҳи амри рабӣ »

و عالم خلق عبارت از اجسام است لطیف و کثیف که مقابل مساحت و تجزی است اگرچه هم به اشارت «کن» پدید آمده است ولیکن به وسایط وامتداد ایام که «خلق‌السموات والارض فی‌ سته ایام». فاما امر هم ملکوت ارواح را فرا میگیرد وهم ملکوت نفوس را چنانک فرمود «و یسألونک عن الروح قل الروح امر ربی»

Ва фармуд « волшмсу алқмри волнҷўми мусаххароти бомраҳ » валикини рӯҳи инсонӣ ба шарафи ихтисоси азоФт « ман рӯҳӣ » махсӯсаст воз ӣнҷо ёфт каромат «у лақади крмно банӣ одаму ҳмлнои ҳам фии албри волбҳр » . Маънии зоҳири оят шунӯда бошӣ валикини маънӣ ботинаш бишинав ки қуръонро зоҳирӣ ва ботинӣаст « ани ллқрони зҳроу бтно » . намефармоед ки одамизодро мо бар гирифтем ӯ мҳмўли анояти мост дар бару баҳр бар олам аҷсомасту баҳри малакӯт ва бару баҳри одамиро бар натавонад гирифт зеро ки ӯ бори амонат мо дорад он бор ки баҳр ва бар бар нмигрФт ки « Фобини ани иҳмлнҳоу ашФқни минҳо ва ҳамлҳо алонсон » чун одамии он бор барграфт бирав баҳр ӯро бо он бор чигуна бртўонд гирифт чун ӯ бо ҳамаи аҷзи взъФи бор мо кашад мобои ҳамаи қӯту қудрату карами аўлитр ки бор ӯ кашем зеро ки мо ошиқ ва маъшӯқем ончии моро бо одамӣу одамиро бо мост на моро бо дайгарӣ ва на дайгариро бо мо афтодааст .

و فرمود «والشمس و القمر والنجوم مسخرات بامره» ولیکن روح انسانی به شرف اختصاص اضافت «من روحی» مخصوص است واز اینجا یافت کرامت «و لقد کرمنا بنی آدم و حملنا هم فی‌البر والبحر» . معنی ظاهر آیت شنوده باشی ولیکن معنی باطنش بشنو که قرآن را ظاهری و باطنی است «ان للقرآن ظهرا و بطنا». می‌فرماید که آدمیزاد را ما بر گرفتیم او محمول عنایت ماست در بر و بحر بر عالم اجسام است و بحر ملکوت و بر و بحر آدمی را بر نتواند گرفت زیرا که او بار امانت ما دارد آن بار که بحر و بر بر نمیگرفت که «فابین ان یحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان» چون آدمی آن بار برگرفت برو بحر او را با آن بار چگونه برتواند گرفت چون او با همه عجز وضعف بار ما کشد مابا همه قوت و قدرت و کرم اولیتر که بار او کشیم زیرا که ما عاشق و معشوقیم آنچه ما را با آدمی و آدمی را با ماست نه ما را با دیگری و نه دیگری را با ما افتاده است.

байт

بیت

Миёни ошиқу маъшӯқ касе дрнгнҷди бори нози маъшӯқии маъшӯқи ошиқи тўондкшиду бори нози ошиқии ошиқи ҳам маъшӯқ тавонад кашид чунонк маъшӯқи ногузарон ошиқаст ошиқи ҳам ногузарон маъшӯқаст хости маъшӯқи ошиқро пеш аз хости ошиқи бўдмъшўқро блаки нозу киришмаи маъшӯқонаи ошиқро мерасад зеро ки ошиқи пеш аз вуҷӯди хеши маъшӯқро мурӣд набӯд аммо маъшӯқи пеш аз вҷўдъошқи мурӣди ошиқ буд . Чунонк хрқонии гўидо : « ӯро хост ки моро хост » .

میان عاشق و معشوق کسی درنگنجد بار ناز معشوقی معشوق عاشق تواندکشید و بار ناز عاشقی عاشق هم معشوق تواند کشید چنانک معشوق ناگذران عاشق است عاشق هم ناگذران معشوق است خواست معشوق عاشق را پیش از خواست عاشق بودمعشوق را بلک ناز و کرشمه معشوقانه عاشق را می‌رسد زیرا که عاشق پیش از وجود خویش معشوق را مرید نبود اما معشوق پیش از وجودعاشق مرید عاشق بود. چنانک خرقانی گویدا: «او را خواست که ما را خواست».

Агарчӣ бҳқиқти миёни ошиқи вмъшўқи бегонагӣ ва дугонагӣ нест

اگرچه بحقیقت میان عاشق ومعشوق بیگانگی و دوگانگی نیست

Блаки ҷомаи ишқро тор « иҳбҳм » омаду пуд « иҳбўнаҳ » . Сарриштаи фитнаи ин ҳадис аз ишорат « Фоҳббти ани аърФ » бархест валикини сомони сухани гуфтан бо лабҳо нест .

بلک جامه عشق را تار «یحبهم» آمد و پود «یحبونه». سررشته فتنه این حدیث از اشارت «فاحببت ان اعرف» برخاست ولیکن سامان سخن گفتن با لبها نیست.

Стўти ҳадат Мӯсо меёбад тодм « ани ҳаии алоФтнтк » тавонад зад . Агарчӣ ӯро низ бо зарба « лнтароне » гӯшмолии бдодндто бар кӯҳи тавр чун млоикаҳ ба таън « ё ибни алнсоءи алҳизи мо ллтробу раби алорбоб » забон дароз карданд ӯ забон дар ком кашид ва нагуфт бо ман мегуед « мо ллтробу раби алорбоб » чаро бо ӯ нагӯед « молрби алорбобу алтроб » . Мо ба мақоми хокии розӣ будему аввал истиғфор мехостем гилӣми гӯшаи идбори баъд дар дӯш саломат кашида ва дар кунҷи фароғати пои ҳиммат дар доман таслим оварда ва « алҳзми сӯъи алзн » брхўондаҳу дониста ки қурбати мулӯкро агарчӣ фавойид бисёраст аммо офот бешумораст . байт

سطوت حدت موسی می‌یابد تادم «ان هی الافتنتک» تواند زد. اگرچه او را نیز با ضربه «لن ترانی» گوشمالی بدادندتا بر کوه طور چون ملایکه به طعن «یا ابن النساء الحیض ما للتراب و رب الارباب» زبان دراز کردند او زبان در کام کشید و نگفت با من میگویید «ما للتراب و رب‌الارباب» چرا با او نگویید «مالرب الارباب و التراب». ما به مقام خاکی راضی بودیم و اول استغفار می‌خواستیم گلیم گوشه ادبار بعد در دوش سلامت کشیده و در کنج فراغت پای همت در دامن تسلیم آورده و «الحزم سوء الظن» برخوانده و دانسته که قربت ملوک را اگرچه فواید بسیارست اما آفات بی‌شمار است. بیت

Ва аз он тарсида ки набояд ки сармоя аз даст бараваду суд бадаст наёяду оқибати мартабаи хокӣ дар оби талаби боидкрд ки « ё литнии канти тробо » моро ба аноят беиллат аз кунҷи адёри хмўл берун оварад бе ихтиёри мов ба каромати тахмир « бедӣ » махсӯс гардониду халъати азоФт « ман рӯҳӣ » дарси вуҷӯди мо андохт ва бар тахти хилофат « вҷълкми хлоиФи аларз » нишонду тоҷ « иҳбҳм » бар фарқи мо ниҳоду ҷумлагии муллои аълоро пеши тахти мо суҷуд фармуд ва бар мо Нидоӣ « аддӣни астФинои ман ъбодно » дар малик ва малакӯт дод . Агар ончии тамомии асбоби маъшӯқӣ мост баршумурем ки тоби он шунидан дорад ? ва кунину хоФқин чаҳ кунҷи боргоҳи ноз мо дорад ? байт

و از آن ترسیده که نباید که سرمایه از دست برود و سود بدست نیاید و عاقبت مرتبه خاکی در آب طلب بایدکرد که «یا لیتنی کنت ترابا» ما را به عنایت بی‌علت از کنج ادیار خمول بیرون آورد بی اختیار ماو به کرامت تخمیر «بیدی» مخصوص گردانید و خلعت اضافت «من روحی» درس وجود ما انداخت و بر تخت خلافت «وجعلکم خلایف الارض» نشاند و تاج «یحبهم» بر فرق ما نهاد و جملگی ملا اعلی را پیش تخت ما سجود فرمود و بر ما ندای «الدین اصطفینا من عبادنا» در ملک و ملکوت داد. اگر آنچه تمامی اسباب معشوقی ماست برشمریم که تاب آن شنودن دارد؟ و کونین و خافقین چه کنج بارگاه ناز ما دارد؟ بیت

Омадем бо сар «у ҳмлноҳми фии албру албҳр » бар олам маликасту баҳри олами малакӯт чунонк ҳар куҷо барост бар рӯй баҳраст ҳар куҷо маликаст бар рӯй малакӯтаст . Яъне одамиро дар малику малакӯт мо барграфтем бидон маънӣ ки агар маликаст ва агар малакӯт аз партави нури рӯҳи въқл ӯ офаридем тоҳр чаҳ зўоти рӯҳи андҳёт аз партави нури рӯҳ ӯ доранд аз малику ҷини вшитону ҳайвон ва ҳар чаҳ зўот нуфусанд аз кавокиби воФлоку осмону замину аносиру ҷамоду наботи ҷумлаи мояи нуфус аз натиҷаи ақл ӯ доранд .

آمدیم با سر «و حملناهم فی‌البر و البحر» بر عالم ملک است و بحر عالم ملکوت چنانک هر کجا براست بر روی بحر است هر کجا ملک است بر روی ملکوت است. یعنی آدمی را در ملک و ملکوت ما برگرفتیم بدان معنی که اگر ملک است و اگر ملکوت از پرتو نور روح وعقل او آفریدیم تاهر چه ذوات روح‌اندحیات از پرتو نور روح او دارند از ملک و جن وشیطان و حیوان و هر چه ذوات نفوس‌اند از کواکب وافلاک و آسمان و زمین و عناصر و جماد و نبات جمله مایه نفوس از نتیجه عقل او دارند.

Аммо ақли рӯҳро ҳамчун ҳавво омад одамро ки аз паҳлавии чап ӯ гирифтанд . Дарин маънии ишоратӣ латифаст . Онҷо чун занон аз паҳлавӣ чап буданд хоҷаи алайҳи алслўаҳ вассалом фармуд « шоўрўҳну холФўҳн » бо занон дар корҳо машварат кунед ва ҳар чаҳ эшон гӯйанд хилоф он кунед ки рои рост он бошад зеро ки занон аз устихони паҳлавӣ чапанд каж бошанд ҳар рой ки зананд рои рости зид он бошад .

اما عقل روح را همچون حوا آمد آدم را که از پهلوی چپ او گرفتند. درین معنی اشارتی لطیف است. آنجا چون زنان از پهلوی چپ بودند خواجه علیه‌الصلوه‌والسلام فرمود «شاوروهن و خالفوهن» با زنان در کارها مشورت کنید و هر چه ایشان گویند خلاف آن کنید که رای راست آن باشد زیرا که زنان از استخوان پهلوی چپ‌اند کژ باشند هر رای که زنند رای راست ضد آن باشد.

ӣнҷо низ ақл аз паҳлавии чап рӯҳаст бо ӯ дар маърифати зоту сифоти бории ҷли ҷалолаи машварат бояд кард ва ҳар чаҳ идрок ӯ бидон расаду фаҳм ӯ дарёбад аз зоту сифоти бории ҷли ҷалолаи бдонки ҳазрати иззат аз он муназзаҳаст ва ба хилоф онаст ки ақли идроки канаи зоту сифот ӯ кунад блаки зот ӯ ҳам бадв тавон донист чунонк фармуд « урфати рабии брбӣу лўлоФзли рабии моърФти рабӣ » .

اینجا نیز عقل از پهلوی چپ روح است با او در معرفت ذات و صفات باری جل جلاله مشورت باید کرد و هر چه ادراک او بدان رسد و فهم او دریابد از ذات و صفات باری جل جلاله بدانک حضرت عزت از آن منزه است و به خلاف آن است که عقل ادراک کنه ذات و صفات او کند بلک ذات او هم بدو توان دانست چنانک فرمود «عرفت ربی بربی و لولافضل ربی ماعرفت ربی».

Латифае сахти ғариб рӯй май намояди онки хоҷаи алайҳи алслўаҳ ва алслм фармуд « аввали мо халқи аллоҳи алқлми аввали мо халқи аллоҳи алъқли аввали мо халқи аллоҳи рӯҳӣ » ҳар се ростаст ва ҳар се якеаст ва бисёр халқи дарин сар гардонанд то ин чигунааст ? онч фармуд « аввали мо халқи аллоҳи алқлм » он қалам ба қалами мост қалам худосту қалами худои муносиби азимату ҷалол ӯ бошад ва он рӯҳи пок Маҳмадӣаст внўр ӯ он вақт ки ҳақи таъолии он рӯҳро бёФрид ва ба назари муҳаббат бадв нагирист ҳаё бар вай ғолиб шуд рӯҳ аз ҳаё шқ ёфт ақли яке шқ ӯ омад .

لطیفه‌ای سخت غریب روی می‌نماید آنک خواجه علیه‌الصلوه و السلم فرمود «اول ما خلق‌الله القلم اول ما خلق‌الله العقل اول ما خلق‌الله روحی» هر سه راست است و هر سه یکی است و بسیار خلق درین سر گردانند تا این چگونه است؟ آنچ فرمود «اول ما خلق‌الله القلم» آن قلم به قلم ماست قلم خداست و قلم خدای مناسب عظمت و جلال او باشد و آن روح پاک محمدی است ونور او آن وقت که حق تعالی آن روح را بیافرید و به نظر محبت بدو نگریست حیا بر وی غالب شد روح از حیا شق یافت عقل یکی شق او آمد.

Азинҷост ки ҳар куҷо ақл бошад ҳаё бошад ва ҳар куҷо ақл набошад ҳаё набошаду сар « алҳёءи шуъбаи ман алоямон » инаст чун қалами ҳақро яке шқи рӯҳи хоҷа буду дувуми ақл агар чаҳ се менамӯд аммо як қалам буд бо ду шқу қалам ба яди қудрати худовандӣ то ҳар чаҳ хост аз малику малакӯти бавосита срқлм менавишт ва онро маҳал қисм гардонид ки « Ни волқлму моистрўн » ва бар изҳори ин қудрат бар ҳазрати худовандӣ сано гуфт ки « аўлиси алзии халқи алсмўоту аларзи бқодри алии ани ихлқи мслҳми балӣу ҳўолхлоқи алълими анмои амраи азои ?ераади шӣёи ани иқўл ?ла кун Фикўни Фсбҳони алзии бедаи малакӯти кули шайъи волӣаи трҷъўн »у слии аллоҳи алии сиднои Муҳамаду ?алаи аҷмъин .

ازینجاست که هر کجا عقل باشد حیا باشد و هر کجا عقل نباشد حیا نباشد و سر «الحیاء شعبه من‌الایمان» این است چون قلم حق را یکی شق روح خواجه بود و دوم عقل اگر چه سه می‌نمود اما یک قلم بود با دو شق و قلم به ید قدرت خداوندی تا هر چه خواست از ملک و ملکوت بواسطه سرقلم می‌نوشت و آن را محل قسم گردانید که «ن والقلم و مایسطرون» و بر اظهار این قدرت بر حضرت خداوندی ثنا گفت که «اولیس الذی خلق‌السموات و الارض بقادر علی ان یخلق مثلهم بلی و هوالخلاق العلیم انما امره اذا اراد شئیاً ان یقول له کن فیکون فسبحان‌الذی بیده ملکوت کل شی والیه ترجعون» و صلی‌الله علی سیدنا محمد و آله اجمعین.