Ва он муштамиласт бар чаҳор фасли табаррук ба қавлаи таъолӣ « Фхзи арбаъаи ман алтир » .

و آن مشتمل است بر چهار فصل تبرک به قوله تعالی «فخذ اربعه من الطیر».

Фасли аввал

فصل اول

Дар маъоди нафаси золим ва он нафас ливома аст

در معاد نفس ظالم و آن نفس لوامه است

Қоли аллоҳи таъолӣ « комаи бдокми тъўдўни Фриқои ҳудоу Фриқои ҳақи алайҳими алзлолаҳ » .

قال الله تعالی «کما بداکم تعودون فریقا هدی و فریقا حق علیهم الضلاله».

Ва қоли сам « аўрснои алкитоби аллазӣнаи астФинои ман ъбоднои Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид ва манеҳам собиқи болхироти бозни аллоҳ » .

و قال ثم «اورثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرات باذن الله».

Ва қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу силам « комаи тъишўни тмўтўну комаи тмўтўни тҳшрўн » .

و قال النبی صلی‌الله علیه و سلم «کما تعیشون تموتون و کما تموتون تحشرون».

Бдонки ҳақиқати маъоди бози гаштани нуфус инсонӣаст бо ҳазрати худовандӣ ё бохтёр чунонк нуфуси съдо ё бо зтрор чунонк нуфуси ашқиё . Ва бозгашти ҳама бо он ҳазратаст ки « ани алинои аёбҳм » ва фармуд « комаи бдокми тъўдўн »

بدانک حقیقت معاد باز گشتن نفوس انسانی است با حضرت خداوندی یا باختیار چنانک نفوس سعدا یا با ضطرار چنانک نفوس اشقیا. و بازگشت همه با آن حضرت است که «ان الینا ایابهم»و فرمود «کما بداکم تعودون»

Ва ӣнҷо аз нуфуси инсонӣ зўот мехоҳем ки маҷмӯъаи рӯҳу дил ва нафасаст . Ва блФзи нафаси ӣнҷо азон ваҷҳи гуфтем ки ҳақи таъолӣ дар вақти муроҷиат ӯро ҳам блФз нафас мехонд ки « ё ?итҳо алнФси алмтмӣнаҳи арҷъӣ »у бҳқиқти хитоб бо зот инсонӣаст ки маҷмӯъа Эйаст на бо як ҷузв . Дар вақти таъаллуқ ӯ бқолб ӯро рӯҳ хонд ки «у нафхати фӣаи ман рӯҳӣ » зеро ки асл ӯ буду дилу нафаси баъд аз издивоҷи рӯҳу қолаби ҳосил хост омад чунонк шарҳ он додаем ва дар вақти муроҷиати он маҷмӯъаро блФз нафас хонд зироки нафас итлоқ кунанд ва бидон зот хоҳанд « нафаси алшӣу зота » яке бошад ҳақи таъолии зоти худро нафас хонд ки « тааллуми мо фии нафасӣу влои аълами мо фии нФск » яъне « фии зотк » . Боғбони буқати зироати тухми ббоғи барад то бинишонад валикин чун бкмол расад самараи бахонаи бараду тухми худ дар самара дохил бошад . Тухми нафаси инсонии самараи рӯҳ инсонӣ омад чун тухми мёндохтнди блФзи рӯҳи хонданд чун самара бар медоранд блФзи нафаси михўоннд .

و اینجا از نفوس انسانی ذوات میخواهیم که مجموعه روح و دل و نفس است. و بلفظ نفس اینجا ازان وجه گفتیم که حق تعالی در وقت مراجعت او را هم بلفظ نفس میخواند که «یا ایتها النفس المطمئنه ارجعی» و بحقیقت خطاب با ذات انسانی است که مجموعه‌ای است نه با یک جزو. در وقت تعلق او بقالب او را روح خواند که «و نفخت فیه من روحی» زیرا که اصل او بود و دل و نفس بعد از ازدواج روح و قالب حاصل خواست آمد چنانک شرح آن داده‌ایم و در وقت مراجعت آن مجموعه را بلفظ نفس خواند زیراک نفس اطلاق کنند و بدان ذات خواهند «نفس الشی و ذاته» یکی باشد حق تعالی ذات خود را نفس خواند که «تعلم ما فی نفسی و ولا اعلم ما فی نفسک» یعنی «فی ذاتک». باغبان بوقت زراعت تخم بباغ برد تا بنشاند ولیکن چون بکمال رسد ثمره بخانه برد و تخم خود در ثمره داخل باشد. تخم نفس انسانی ثمره روح انسانی آمد چون تخم میانداختند بلفظ روح خواندند چون ثمره بر میدارند بلفظ نفس میخوانند.

Аммо миёни муҳаққиқону арбоби сулӯк хилофаст то ҳар нафас аз мақоми хеш ки дар ибтидо доштааст дар тавонад гузашту бмқомӣ дигар тавонад расед ё на ? баъзе гуфтаанд ки бтрбит тараққӣ ёбад ва аз мақоми аввал дар гузарад ва баъзе гуфтаанд чун бмқоми маълуми хеш боз расед бимонаду бмқомии дигар ки истеъдод он надоштааст натавонад расед . Чунонк тухми гандум аз мақоми гандумии бтрбит дар нагзарад ва бмқом нахудӣ нарасад ва фурӯтар наёяд ваҷу нашаваду тухми ҷӯ ҳамчунин гандум нашавад . Аммо ҳар як дар мақоми хеш чун тарбият ёбад камоли мартаба хеш расад ва агар дар тарбият тақсир равад нуқсон ёбаду заъиф ва бемағз шавад .

اما میان محققان و ارباب سلوک خلاف است تا هر نفس از مقام خویش که در ابتدا داشته است در تواند گذشت و بمقامی دیگر تواند رسید یا نه؟ بعضی گفته‌اند که بتربیت ترقی یابد و از مقام اول در گذرد و بعضی گفته‌اند چون بمقام معلوم خویش باز رسید بماند و بمقامی دیگر که استعداد آن نداشته است نتواند رسید. چنانک تخم گندم از مقام گندمی بتربیت در نگذرد و بمقام نخودی نرسد و فروتر نیاید وجو نشود و تخم جو همچنین گندم نشود. اما هر یک در مقام خویش چون تربیت یابد کمال مرتبه خویش رسد و اگر در تربیت تقصیر رود نقصان یابد و ضعیف و بی‌مغز شود.

Аммо ончи назари ин заъиф иқтизо мекунад ва дар кашфи маъонӣу ҳақоиқи ашёи мушоҳида афтодааст онаст ки баъзе нуфус аз мақоми хеши бтрбит тараққӣ ёбанду бмқомӣ дигар расанд ва баъзе дигар агарчӣ тараққӣ ё банд аммо бмқомӣ дигар нарасанд ва он чунонаст ки дар бдоити фитрати суфӯфи арвоҳ чаҳор омад ки « алорўоҳи ҷунуди мҷндаҳ » .

اما آنچ نظر این ضعیف اقتضا میکند و در کشف معانی و حقایق اشیا مشاهده افتاده است آن است که بعضی نفوس از مقام خویش بتربیت ترقی یابند و بمقامی دیگر رسند و بعضی دیگر اگرچه ترقی یا بند اما بمقامی دیگر نرسند و آن چنان است که در بدایت فطرت صفوف ارواح چهار آمد که «الارواح جنود مجنده».

Сафи аввали арвоҳи анбиёи алайҳими ассалому арвоҳи хавоси авлиё буд дар мақом бе воситагии сафи дувуми арвоҳи авоми авлиёу хавоси муъминон буд сафи сими арвоҳи авоми муъминону хавоси осӣон буд сафи чаҳоруми арвоҳи авоми осӣон буду арвоҳи мунофиқону кофарон . Пас аҳли сафи чаҳоруми бмқом сим нарасанду аҳли сафи сими бмқоми саф дувум нарасанду аҳли сафи дувуми бмқоми саф аввал нарасанд .

صف اول ارواح انبیا علیهم السلام و ارواح خواص اولیا بود در مقام بی واسطگی صف دوم ارواح عوام اولیا و خواص مومنان بود صف سیم ارواح عوام مومنان و خواص عاصیان بود صف چهارم ارواح عوام عاصیان بود و ارواح منافقان و کافران. پس اهل صف چهارم بمقام سیم نرسند و اهل صف سیم بمقام صف دوم نرسند و اهل صف دوم بمقام صف اول نرسند.

Аммо аҳли сафи аввал ки дар мақом бевоситагӣ афтодаанд ва дар тобиши анвори сифоти ҳазрати алуҳият парвариш ёфта мустаҳаққи ҷазбот алуҳиятанд то аз мақоми рӯҳонияти бъолми сифот худовандӣ расанд . Чун ҳроқаҳ ки аз тасарруфи парвариш оташ ёфтааст дар ниҳод ӯ қабули шарари таъбия афтодааст . То агар барқӣ биҷаҳад ё сангӣ бар оҳанӣ зананд ё шуълаи оташӣ тохтан оварад агар ҳазор навъи амтъаҳу ақмшаҳи шарифу ҷавоҳири латиф ҳозир бошад дар ҳеҷ нагирад ало дарон сӯхта . байт

اما اهل صف اول که در مقام بی‌واسطگی افتاده‌اند و در تابش انوار صفات حضرت الوهیت پرورش یافته‌ مستحق جذبات الوهیت‌اند تا از مقام روحانیت بعالم صفات خداوندی رسند. چون حراقه که از تصرف پرورش آتش یافته است در نهاد او قبول شرر تعبیه افتاده است. تا اگر برقی بجهد یا سنگی بر آهنی زنند‌ یا شعله آتشی تاختن آورد اگر هزار نوع امتعه و اقمشه شریف و جواهر لطیف حاضر باشد در هیچ نگیرد الا دران سوخته. بیت

Ҷони сӯхтаи сифати бзбони шавқ бо шарари оташ ҷазбот мегуяд : байт

جان سوخته صفت بزبان شوق با شرر آتش جذبات میگوید: بیت

Чун он сӯхтагони оташи иштиёқ аз бодияи фироқи башарияти халос ё банду бсрҳди каъбаи висол боз расанд бахудии худ аз ани мақом дар натавонанд гузашт . Аммо мстқблони карам аз роҳи лутф дар сӯрати ҷазботи илоҳии пеши бози раванду бмносбти он истеъдод ки дар бдоити таъбия афтодааст ӯро дар паноҳи давлати оранд ки « сабъаи излми аллоҳи фии зилла » . Азин маънии миФрмоид « ҷазбаи ман ҷазбот алҳақ тавозии амали алсқлин » зеро ки муомилаи ҷумлаи муллои аълоу ҷину инс агар ҷамъ кунанд як бандаро бар хурдори таҷаллии ҳазрат худовандӣ натавонанд кард алои ҷазбаи ҳақ ки бандаро бар бисоти қурб « аўоднӣ » нишонд . Лоҷарами як ҷазба беҳтар омад аз муомилаи ҷумлаи хилоиқ .

چون آن سوختگان آتش اشتیاق از بادیه فراق بشریت خلاص یا بند و بسرحد کعبه وصال باز رسند بخودی خود از ان مقام در نتوانند گذشت. اما مستقبلان کرم از راه لطف در صورت جذبات الهی پیش باز روند و بمناسبت آن استعداد که در بدایت تعبیه افتاده است او را در پناه دولت آرند که «سبعه یظلم الله فی ظله». ازین معنی میفرماید «جذبه من جذبات الحق توازی عمل الثقلین» زیرا که معامله جمله ملا اعلی و جن و انس اگر جمع کنند یک بنده را بر خوردار تجلی حضرت خداوندی نتوانند کرد الا جذبه حق که بنده را بر بساط قرب «اوادنی» نشاند. لاجرم یک جذبه بهتر آمد از معامله جمله خلایق.

Ва он бандагонӣ ки эшон аз худии худ халос ёфтаанду бтсрФоти ҷазбот дар олами алуҳият сайр доранд як нафаси эшон бмъомлаҳи аҳл ҳар ду олам бароед ва барон бчрбд . байт

و آن بندگانی که ایشان از خودی خود خلاص یافته‌اند و بتصرفات جذبات در عالم الوهیت سیر دارند یک نفس ایشان بمعامله اهل هر دو عالم براید و بران بچربد. بیت

Ҳар дами сӯфии фониро вуҷӯдӣ нав мезояду бтсрФи ҷазба маҳв мешавад ва азон маҳви қадӣмии дигар сайр меуфтад дар олами алуҳияти бтсрФи ҷазба ки « имҳўооллаҳи мо ишоу исбт » . Пас ҳар дами маҳвӣу исботӣ ҳосил мешавад ки сӯфӣ дарон ду ид мекунад як ид аз маҳву дувум аз исбот . Ва ин он мақомаст ки вуҷӯди солики вуҷӯди калима « лоолаҳи алои аллоҳ » ббўд дар айни нафйу исбот . ӯро агар дарин мақом « рӯҳи аллоҳ » ва « калимаи аллоҳ » хонанд бар ваии бзибд ва ин қабо бар қад ӯ чуст ояд .

هر دم صوفی فانی را وجودی نو می‌زاید و بتصرف جذبه محو میشود و ازان محو قدیمی دیگر سیر میافتد در عالم الوهیت بتصرف جذبه که «یمحواالله ما یشا و یثبت». پس هر دم محوی و اثباتی حاصل میشود که صوفی دران دو عید میکند یک عید از محو و دوم از اثبات. و این آن مقام است که وجود سالک وجود کلمه «لااله الا الله» ببود در عین نفی و اثبات. او را اگر درین مقام «روح الله» و «کلمه الله» خوانند بر وی بزیبد و این قبا بر قد او چست آید.

Аҳли суфӯфи дигар аз давлати ин камол маҳрӯманд аммо дар мақоми хеш чун парвариши бкмол ё банд ҳар тайифае бмқоми хеш боз расанд бо тараққии камол ки аввал надоштаанд чун тухми гандум ки аввал бакоранд агарчӣ аввал заъиф бошад чун парвариш бшрт ёбад яке ҳафтсад шуда ва бқўт гашта бо анбор ояд .

اهل صفوف دیگر از دولت این کمال محرومند اما در مقام خویش چون پرورش بکمال یا بند هر طایفه‌ای بمقام خویش باز رسند با ترقی کمال که اول نداشته‌اند چون تخم گندم که اول بکارند اگرچه اول ضعیف باشد چون پرورش بشرط یابد یکی هفتصد شده و بقوت گشته با انبار آید.

Ҳамчунин арвоҳи аҳл ҳар саф чун ҳасани истеъдоду сафо ҳосил карда бошад дар муқобилаи он саф дигар уфтад ки фавқ ӯст пазирои акси камолот эшон гардад агарчӣ азишон набошад бо эшон бошад ки « алмри маъаи ман аҳб » ва чунонк фармуд « аўлӣки маъаи аллазӣнаи анъми аллоҳи алайҳими ман алнабӣину алсдиқин » илои қавла « ман аллоҳ » . Яъне ин мартаба ки бо эшон бошад на дар асли фитрату истеъдод ӯ буд маҳзи фазл илоҳӣаст ки ӯро каромат кардем . Ишорати ллзини аҳснўои алҳснӣу зиёда » бад-ӣн маънӣаст « ҳасанӣ » Наим биҳиштаст ки самараи тухм « аҳснўо » омаду онч аз давлати рӯяту мушоҳидаи сифот худовандӣ меёбанд зиёдати фазл ва карамаст .

همچنین ارواح اهل هر صف چون حسن استعداد و صفا حاصل کرده باشد در مقابله آن صف دیگر افتد که فوق اوست پذیرای عکس کمالات ایشان گردد اگرچه ازیشان نباشد با ایشان باشد که «المر مع من احب» و چنانک فرمود «اولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین» الی قوله «من الله». یعنی این مرتبه که با ایشان باشد نه در اصل فطرت و استعداد او بود محض فضل الهی است که او را کرامت کردیم. اشارت للذین احسنوا الحسنی و زیاده» بدین معنی است «حسنی» نعیم بهشت است که ثمره تخم «احسنوا» آمد و آنچ از دولت رویت و مشاهده صفات خداوندی مییابند زیادت فضل و کرم است.

Пас худованди таъолии аҳли суфӯфи арбаъаро дар чаҳор синф баён фармуд : се синфи аҳли астФоу қабул ва як синф аз аҳли шқои вирд . Чунонк фармуд « аўри санои алкитоби аллазӣнаи астФинои ман ъбоднои Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид ва манеҳам собиқ бо лхироти бозни аллоҳ » ин се тайифа аз аҳл қабуланд зироки блФзи астФои зикр эшон кард яъне бар гузидем эшонро аз бандагони моу мардӯдонро дар як силк кашид ки « лои ислиҳои алои алои шқии алзии кизбу тўлӣ » . Ва марҷаъу маъоди он се тайифа биҳишт фармуд бо тафовути дараҷоти эшон ки « ани алоброри лФии Наим »у марҷаъу маъоди мардӯдон аз кофару мунофиқ дӯзах фармуд ки « ани аллоҳи ҷомеъи алмноФқину алкоФрини фии ҷаҳаннами ҷмиъо » .

پس خداوند تعالی اهل صفوف اربعه را در چهار صنف بیان فرمود: سه صنف اهل اصطفا و قبول و یک صنف از اهل شقا ورد. چنانک فرمود «اور ثنا الکتاب الذین اصطفینا من عبادنا فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق با لخیرات باذن الله» این سه طایفه از اهل قبولند زیراک بلفظ اصطفا ذکر ایشان کرد یعنی بر گزیدیم ایشان را از بندگان ما و مردودان را در یک سلک کشید که «لا یصلیها الا الا شقی الذی کذب و تولی». و مرجع و معاد آن سه طایفه بهشت فرمود با تفاوت درجات ایشان که «ان الابرار لفی نعیم» و مرجع و معاد مردودان از کافر و منافق دوزخ فرمود که «ان الله جامع المنافقین و الکافرین فی جهنم جمیعا».

Ва чун шахси инсонии маҷмӯъаи ду олами рӯҳонӣ ва ҷисмонӣ омад ҳар ч дар ҳар ду олам буд дар ваии намӯдорӣ азон бошад . Чунонк дар олами арвоҳи чаҳор саф падед оварад дар олами шахси инсонии чаҳор мартабаи нафасро зоҳир кард : амморау ливомау мулҳамау мтӣмнаҳ . То ҳар синф аз ани арвоҳ ки дар сафӣ буданд сафи дувумро нафас мулҳама бошаду аҳли сафи симро нафас ливома бошаду аҳли сафи чаҳорумро нафас аммора бошад . Ва ҳар як аз мақоми хеши натавонади гузашт зеро ки дарон тухми азин истеъдод наниҳода буданд магари аҳли сафи аввалро чунонк шарҳи додем .

و چون شخص انسانی مجموعه دو عالم روحانی و جسمانی آمد هر چ در هر دو عالم بود در وی نموداری ازان باشد. چنانک در عالم ارواح چهار صف پدید آورد در عالم شخص انسانی چهار مرتبه نفس را ظاهر کرد: اماره و لوامه و ملهمه و مطئمنه. تا هر صنف از ان ارواح که در صفی بودند صف دوم را نفس ملهمه باشد و اهل صف سیم را نفس لوامه باشد و اهل صف چهارم را نفس اماره باشد. و هر یک از مقام خویش نتواند گذشت زیرا که دران تخم ازین استعداد ننهاده بودند مگر اهل صف اول را چنانک شرح دادیم.

Агар касе суол кунад ки : чун баҳмони мақом боз хоҳад рафт ки омад сабаб омадану фоидаи он чаҳ буд ? ҷавоб гӯйем : агарчӣ бо ҳамон мақом шаванд аммо на чунон шаванд ки омаданд . Баъзе бо дараҷаи саодат боз гирданд ва баъзе бо даракаи шақоват чунонк фармуд «у алъсри ани алонсони лФии хусри алои аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳот » .

اگر کسی سوال کند که: چون بهمان مقام باز خواهد رفت که آمد سبب آمدن و فایده آن چه بود؟ جواب گوییم: اگرچه با همان مقام شوند اما نه چنان شوند که آمدند. بعضی با درجه سعادت باز گردند و بعضی با درکه شقاوت چنانک فرمود «و العصر ان الانسان لفی خسر الا الذین آمنوا و عملوا الصالحات».

Мисоли ин чун тухмаст ки дар замин андозанд аввали тухм бФсод ояд ва нест шудан гирад онгаҳ баъзе ки парвариш бшрт ёбад ва аз офот маҳфӯз монад яке даҳ ё сад ё ҳафтсад шаваду ончи парвариши наёбади бакулӣ ботил шавад на тухм бошад на самара .

مثال این چون تخم است که در زمین اندازند اول تخم بفساد آید و نیست شدن گیرد آنگه بعضی که پرورش بشرط یابد و از آفات محفوظ ماند یکی ده یا صد یا هفتصد شود و آنچ پرورش نیابد بکلی باطل شود نه تخم باشد نه ثمره.

Ва низ тухмҳо мутафовитаст : баъзе онаст ки тухм чун парвариш ёбад самараи он ҳам он тухм бошад бъинаҳ чунонк гандум ваҷуу нухуду адасу боқулӣу амсоли ин чун бкмол худ расад онро пӯстӣ ва мағзӣ набошад . Ва баъзе тухмҳо онаст ки бъинаҳ боз ояд аммо пӯстӣ дорад нои мунтафаъи интифоъи он мағз он бошад . Чунонк ҷўзу лўзу писта ва монанди ин пӯстӣ сабз дорад аммо номунтафаъ буд . Ва баъзе тухмҳо онаст ки бъинаҳ боз ояд ва пӯстӣ оварад ки самараи он пӯст буду мағзи он номунтафаъ буд . Чунонк хурмоу синҷиду зайтӯн ва монанди ин пӯсти он мунтафаъ буд ва устихон набӯд . Ва баъзе тухмҳо онаст ки бъинаҳ боз ояд ва самара овараду самарау тухми ҷумлаи мунтафаъ буд чун зардолуу шафтолуу анҷӣру амсоли ин . Ва миваҳо азин чҳо навъ берун нест .

و نیز تخمها متفاوت است: بعضی آن است که تخم چون پرورش یابد ثمره آن هم آن تخم باشد بعینه چنانک گندم وجو و نخود و عدس و باقلی و امثال این چون بکمال خود رسد آن را پوستی و مغزی نباشد. و بعضی تخمها آن است که بعینه باز آید اما پوستی دارد نا منتفع انتفاع آن مغز آن باشد. چنانک جوز و لوز و پسته و مانند این پوستی سبز دارد اما نامنتفع بود. و بعضی تخمها آن است که بعینه باز آید و پوستی آورد که ثمره آن پوست بود و مغز آن نامنتفع بود. چنانک خرما و سنجد و زیتون و مانند این پوست آن منتفع بود و استخوان نبود. و بعضی تخمها آن است که بعینه باز آید و ثمره آورد و ثمره و تخم جمله منتفع بود چون زردآلو و شفتالو و انجیر و امثال این. و میوه‌ها ازین چها نوع بیرون نیست.

Ва арвоҳи инсон ки дарон чаҳор саф бӯдаанд ҳамин муносибат доранд чун бтхмии базмин қолаби мирснди самара бар чаҳор навъ медиҳанд : яке тухми арвоҳ кофаронаст ки соҳиби нафас аммораанд ҳамчунонк рафт боз ояд бепӯсту мағз чун гандум ваҷу . Дувуми тухми арвоҳи муъминон золимаст ки соҳиби нафас ливомаанд бо пӯсти ливомагӣ боз ояд аммо пӯсти он мунтафаъ набӯд чун ҷўзу лўзу мағзи он мунтафаъ буд . Сими тухми арвоҳи муъминон муқтасидаст ки соҳиби нафас мулҳамаанд бо пӯсти илҳомоти раббонии боз омадааст лоҷарами самараи ин ширинаст чун рутаб аммо мағзӣ надорад ки ҳқиқтои мунтафаъ буд . Чаҳоруми тухми арвоҳ собиқонаст ки соҳиби нафас мутмаинаанд бо пӯсту мағзи ширини боз омадааст чун зарди олуу шафтолуу анҷӣри ҳам пӯсти он мунтафаъаст ҳам мағз . Чунонк шарҳи аҳвол ҳар як дар фасл он гуфта ояд ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

و ارواح انسان که دران چهار صف بوده‌اند همین مناسبت دارند چون بتخمی بزمین قالب میرسند ثمره بر چهار نوع میدهند: یکی تخم ارواح کافران است که صاحب نفس اماره‌اند همچنانک رفت باز آید بی‌پوست و مغز چون گندم وجو. دوم تخم ارواح مومنان ظالم است که صاحب نفس لوامه‌اند با پوست لوامگی باز آید اما پوست آن منتفع نبود چون جوز و لوز و مغز آن منتفع بود. سیم تخم ارواح مومنان مقتصد است که صاحب نفس ملهمه‌اند با پوست الهامات ربانی باز آمده است لاجرم ثمره این شیرین است چون رطب اما مغزی ندارد که حقیقتا منتفع بود. چهارم تخم ارواح سابقان است که صاحب نفس مطمئنه‌اند با پوست و مغز شیرین باز آمده است چون زرد‌آلو و شفتالو و انجیر هم پوست آن منتفع است هم مغز. چنانک شرح احوال هر یک در فصل آن گفته آید ان شاء الله تعالی.

Дарин фасли шарҳи ҳоли нафас ливома мебояд дод ки иборат азон « Фмнҳми золими лнФсаҳ » омаду баёни маъод ӯ мебояд кард чунонк ҳақи таъолии ибтидо бадв кард .

درین فصل شرح حال نفس لوامه میباید داد که عبارت ازان «فمنهم ظالم لنفسه» آمد و بیان معاد او میباید کرد چنانک حق تعالی ابتدا بدو کرد.

Бдонки золими аҳли саф симаст дар олами арвоҳ ва дарин олами ҳам дар мартабаи сим афтодааст аз маротиби нуфус . Зирокаҳи соҳиби нафас ливомааст ки чун аз мутмаинау мулҳамаи фурӯи ое дар сими дараҷа ливома бошад ва дар қуръони ҳам дар сим дараҷааст чун аз собиқу муқтасиди даргузарӣ золимаст ва он нафаси авоми муъминону хавос осӣонаст .

بدانک ظالم اهل صف سیم است در عالم ارواح و درین عالم هم در مرتبه سیم افتاده است از مراتب نفوس. زیراکه صاحب نفس لوامه است که چون از مطمئنه و ملهمه فرو آیی در سیم درجه لوامه باشد و در قرآن هم در سیم درجه است چون از سابق و مقتصد درگذری ظالم است و آن نفس عوام مومنان و خواص عاصیان است.

Ва номи золимӣ бар вай азон афтод ки бо нури имон ки дар дил дорад басӯрат муомилаи аҳл куфр мекунад пас золим омад ки ҳақиқати зулм « вазъи алшии фии ғайри мавзеа » бошад .

و نام ظالمی بر وی ازان افتاد که با نور ایمان که در دل دارد بصورت معامله اهل کفر میکند پس ظالم آمد که حقیقت ظلم «وضع الشی فی غیر موضعه» باشد.

Дигари онки нури имонро бзлмти зулм маъсият мепӯшоанд алҷрм золим хондаш одил касеаст ки нури имонро бзлмти зулм маъсият напӯшоанд ки « аллазӣнаи омнўоу лами илбсўои аимонҳми бзлми аўлӣки ?лаами аломн » . Дигари онки золими нафас хеш омад ки гуноҳ беш аз тоъат мекунад ва чун дар қиёмати каффаи маъсият ӯ бар каффаи тоъати бчрбди истеҳқоқ дӯзах ёбад чунонк фармуд « ва аммо ман хуфт мавозинаи фомаи ҳоўиаҳ » .

دیگر آنک نور ایمان را بظلمت ظلم معصیت میپوشاند الجرم ظالم خواندش عادل کسی است که نور ایمان را بظلمت ظلم معصیت نپوشاند که «الذین آمنوا و لم یلبسوا ایمانهم بظلم اولئک لهم الامن». دیگر آنک ظالم نفس خویش آمد که گناه بیش از طاعت میکند و چون در قیامت کفه معصیت او بر کفه طاعت بچربد استحقاق دوزخ یابد چنانک فرمود «و اما من خفت موازینه فامه هاویه».

Ва бҳқиқти бдонки аҳл ҳар саф аз суфӯфи мақбулони дигари бора бар се синф бошанд : яке онҳо ки бар ҷониб рост бӯдаанд дувуми онк бар ҷониб чап бӯдаанд сими онк дар пешгоҳи саф дар миёна бӯдаанд чунонк миФрмоид « вкнтми азўоҷои сулса » то онҷо ки « алмқрбўн » дар ҳар сафи муносиби он сафи асҳоби ямину асҳоби шимол ва собиқон бошад .

و بحقیقت بدانک اهل هر صف از صفوف مقبولان دیگر باره بر سه صنف باشند: یکی آنها که بر جانب راست بوده‌اند دوم آنک بر جانب چپ بوده‌اند سیم آنک در پیشگاه صف در میانه بوده‌اند چنانک میفرماید «وکنتم ازواجا ثلثه» تا آنجا که «المقربون» در هر صف مناسب آن صف اصحاب یمین و اصحاب شمال و سابقان باشد.

Асҳоби ямин касонеанд ки тухми рӯҳонияти эшон чун базмин қолаб таъаллуқ гирифт агарчӣ парвариш бкмол наёфт то яке сад ва ҳафтсад шавад борӣ дар замини қолаби бтсрФи сифоти башарӣ банд нашуд бар омаду бози бмқом тухмӣ расед ва агар зиёдат нашуд нуқсон напазируфт . Ин тайифаро сифати мулкии ғолиб буд аҳл тоъат бошанду майли эшон бмъсити камтар буд арбоб наҷотанд бар ямини саодати роҳ биҳишт гиранду бмқоми рӯҳонияти хеш боз расанд бетаваққуф .

اصحاب یمین کسانی‌اند که تخم روحانیت ایشان چون بزمین قالب تعلق گرفت اگرچه پرورش بکمال نیافت تا یکی صد و هفتصد شود باری در زمین قالب بتصرف صفات بشری بند نشد بر آمد و باز بمقام تخمی رسید و اگر زیادت نشد نقصان نپذیرفت. این طایفه را صفت ملکی غالب بود اهل طاعت باشند و میل ایشان بمعصیت کمتر بود ارباب نجات‌اند بر یمین سعادت راه بهشت گیرند و بمقام روحانیت خویش باز رسند بی توقف.

Ва асҳоби шимол касонеанд ки бар тухми рӯҳоният зиён кардаанд ва агарчӣ тухми бакулӣ ботил накардаанд аммо бтсрФи муомилоти сифоти башарии халалу нуқсон дар ваии падед омадааст майли ин тайифаи бмъсит бештар бошад . Инҳоро бар шимоли шақоват бдўзх баранд ва бар даракоти он гузар медиҳанд то он олоиш азишон маҳв шавад пас бмқоми маълуми хеш боз расанд бо нақсоне .

و اصحاب شمال کسانی‌اند که بر تخم روحانیت زیان کرده‌اند و اگرچه تخم بکلی باطل نکرده‌اند اما بتصرف معاملات صفات بشری خلل و نقصان در وی پدید آمده است میل این طایفه بمعصیت بیشتر باشد. اینها را بر شمال شقاوت بدوزخ برند و بر درکات آن گذر میدهند تا آن آلایش ازیشان محو شود پس بمقام معلوم خویش باز رسند با نقصانی.

Ва собиқон касонеанд ки тухми рӯҳониятро парвариш додаанду бкмоли мартабаи худ расонида то яке сад ва ҳафтсад кардаанд . Ва инҳо низ ду синф бошанд : яке онҳо ки аз ибтидо то интиҳои сифоти рӯҳоният бар ӣашон ғолиб бӯдааст ҳаргизи мулавваси офот маосӣ нагаштаанд ва бар қазия « ани аллазӣнаи сабқати ?лаами мнои алҳснии аўлӣки анҳо мбъдўн » аз мувофиқати нафасу мтобъти ҳаво давр бӯдаанд . Дувуми тайифа агарчӣ ибтидо бар вифқи муроди нафаси қадамӣ чанд ниҳодаанд ва бар муқтазои табъ дамӣ зада бози бкмнди уннобату ҷазбаи алуҳият рӯй аз маротеъи бҳимӣу маротиби ҳайвонӣ бгрдонидаҳанду боксири шариъати муомилоти миси сифати табиатро зари холис убудийят карда ки « аўлӣки ибдли аллоҳи сётҳми ҳасанот » . Ин ҳар ду тайифаро муроҷиат бо мақоми хеш азон суфӯф ки омадаанд бқдм сулӯк бошад бохтёр дар ҳёли ҳаёт . Номи собиқӣ бар эшон азин сабабаст ки бар асҳоби ямину асҳоби шимоли мсобқти намоянди эшон баъд аз вафот бо мақом хеш расанд ва инҳо дар ҳоли ҳаёт чунонк хоҷаи алайҳ ассалом фармуд « сирўои сабақи алмФрдўн » .

و سابقان کسانی‌اند که تخم روحانیت را پرورش داده‌اند و بکمال مرتبه خود رسانیده تا یکی صد و هفتصد کرده‌اند. و اینها نیز دو صنف باشند: یکی آنها که از ابتدا تا انتها صفات روحانیت بر یشان غالب بوده است هرگز ملوث آفات معاصی نگشته‌اند و بر قضیه «ان الذین سبقت لهم منا الحسنی اولئک عنها مبعدون» از موافقت نفس و متابعت هوا دور بوده‌اند. دوم طایفه اگرچه ابتدا بر وفق مراد نفس قدمی چند نهاده‌اند و بر مقتضای طبع دمی زده باز بکمند عنابت و جذبه الوهیت روی از مراتع بهیمی و مراتب حیوانی بگردانیده‌اند و باکسیر شریعت معاملات مس صفت طبیعت را زر خالص عبودیت کرده که «اولئک یبدل الله سیاتهم حسنات». این هر دو طایفه را مراجعت با مقام خویش ازان صفوف که آمده‌اند بقدم سلوک باشد باختیار در حیال حیات. نام سابقی بر ایشان ازین سبب است که بر اصحاب یمین و اصحاب شمال مسابقت نمایند ایشان بعد از وفات با مقام خویش رسند و اینها در حال حیات چنانک خواجه علیه السلام فرمود «سیروا سبق المفردون».

Аммо асҳоби нафаси ливомаро ки аҳли саф симанд асҳоби алимини эшонро тоъат бар маъсияти ғолиб буд аҳл наҷот бошанд ки « Фомои ман сиқлати мавозинаи ФҳўФии айшаи розӣа » асҳоби алшмоли эшонро маъсият бар тоъати ғолиб буд чун ӣнҷои мтобът ҳаво карданд ҷои эшон ҳоўиаҳ бошад .

اما اصحاب نفس لوامه را که اهل صف سیم‌اند اصحاب الیمین ایشان را طاعت بر معصیت غالب بود اهل نجات باشند که «فاما من ثقلت موازینه فهوفی عیشه راضیه» اصحاب الشمال ایشان را معصیت بر طاعت غالب بود چون اینجا متابعت هوا کردند جای ایشان هاویه باشد.

Зирокаҳ чун ҳақи таъолии дилро бёФриди ақлро бар ямин ӯ бдошту ҳаворо бар шимол ӯ бдошту ишқро дар собиқа ӯ бдошт . Асҳоби алимин онҳо буданд ки мтобът ақл карданду асҳоби алшмол онҳо буданд ки мтобът ҳаво карданду собиқон онҳо буданд ки мтобът ишқ карданд . Пас ақли оқилро бмъқўли расонаду ҳавои ҳоўиро бҳоўиаҳи расонаду ишқи ошиқро бмъшўқи расонад . Ҳар ки имрӯзи мтобът ҳаво кунад бар қазия « комаи тъишўни тмўтўну комаи тмўи туни тҳшрўн » фардои маъод ӯ ҳоўиаҳ бошад ки « фомаи ҳоўиаҳ » блФз ам фармуд яъне модар ӯ ҳоўиаҳаст . Ишорат бидон маънӣаст ки ӯ дар вуҷӯди нафаси ливома бандаст дарин ҷаҳон ҳануз аз худ назодааст аммо ҳомила буд бтФли имон агар бзодаҳ будӣ аз раҳми сифоти ҳайвонӣу сабъии беруни омада будӣ аз ҳоўиаҳ халос ёфтӣ валикин чун ҳомила буду ӣнҷои бнзод дар убӯр бар даракоти дӯзах чандон бимонад ки ончи насиба оташаст аз сифоти ҳайвонии всбъӣу шайтонӣ азу бустонанду ончи Тифл имонаст дар раҳми дил аз модари ҳоўиаҳи бзоиду истеҳқоқ биҳишт гирад ки « ихрҷи ман алнори ман кони фии қалбаи мисқоли зарраи ман алоямон » .

زیراکه چون حق تعالی دل را بیافرید عقل را بر یمین او بداشت و هوا را بر شمال او بداشت و عشق را در سابقه او بداشت. اصحاب الیمین آنها بودند که متابعت عقل کردند و اصحاب الشمال آنها بودند که متابعت هوا کردند و سابقان آنها بودند که متابعت عشق کردند. پس عقل عاقل را بمعقول رساند و هوا هاوی را بهاویه رساند و عشق عاشق را بمعشوق رساند. هر که امروز متابعت هوا کند بر قضیه «کما تعیشون تموتون و کما تمو تون تحشرون» فردا معاد او هاویه باشد که «فامه هاویه» بلفظ ام فرمود یعنی مادر او هاویه است. اشارت بدان معنی است که او در وجود نفس لوامه بند است درین جهان هنوز از خود نزاده است اما حامله بود بطفل ایمان اگر بزاده بودی از رحم صفات حیوانی و سبعی بیرون آمده بودی از هاویه خلاص یافتی ولیکن چون حامله بود و اینجا بنزاد در عبور بر درکات دوزخ چندان بماند که آنچ نصیبه آتش است از صفات حیوانی وسبعی و شیطانی ازو بستانند و آنچ طفل ایمان است در رحم دل از مادر هاویه بزاید و استحقاق بهشت گیرد که «یخرج من النار من کان فی قلبه مثقال ذره من الایمان».

ӯ бар мисоли ҷўз буд ки дар ваии мағзи имон буд аммо пӯсти тлхи аъмол фосида дошт зарбатӣ чанд барон пӯст дувум зананд ки ҳомили пӯсти аввал буд ва он Тифли мағзро аз раҳми пӯст халос диҳанд пӯстро ғизоӣ оташ кунанд ки « клмои нзҷти ҷилави даҳум » олойау мағзро дар пӯсти қтоиФи латоиф ҳақ печанд ва бар саҳн биҳишт ниҳанд ва бихон « ахўонои алии срри мутақобилин » оранд . Ин сифати он тайифааст ки дар ҳақ эшон фармуд «у охрўни мрҷўни ломри аллоҳ аммо иъзи баҳам ва аммо итўби алайҳим » .

او بر مثال جوز بود که در وی مغز ایمان بود اما پوست طلخ اعمال فاسده داشت ضربتی چند بران پوست دوم زنند که حامل پوست اول بود و آن طفل مغز را از رحم پوست خلاص دهند پوست را غذای آتش کنند که «کلما نضجت جلو دهم» آلایه و مغز را در پوست قطایف لطایف حق پیچند و بر صحن بهشت نهند و بخوان «اخوانا علی سرر متقابلین» آرند. این صفت آن طایفه است که در حق ایشان فرمود «و آخرون مرجون لامر الله اما یعذ بهم و اما یتوب علیهم».

Ва агар фазли раббонӣу таъӣди осмонӣ ӯро дарёбаду пеш аз марг агар ҳамаи бик нафас бошад насими нафаҳоти алтофи худ бмшоми ҷон ӯ расонад то аз дили шикастау ҷони хаста ӯ ин нафас бар ояд ва аз сари дарди ин ду байти бсроид : байт

و اگر فضل ربانی و تأیید آسمانی او را دریابد و پیش از مرگ اگر همه بیک نفس باشد نسیم نفحات الطاف خود بمشام جان او رساند تا از دل شکسته و جان خسته او این نفس بر آید و از سر درد این دو بیت بسراید: بیت

Дар ҳоли дардӣ дар ниҳоди вай падед ояду оташи надомат дар хирмани муомила ӯ занад то ончи бсолҳои фаровони дӯзахи азуи бхўости сӯхти оташи надомати бик нафас бисӯзад ва ӯро аз раҳми модари ҳаво ки ҳоўиаҳи сифат буд бзоид ки « алндми тавба » ва он тавбаи насӯҳ ӯро бики дами чунон пок кунад ки гӯйӣ ҳаргиз бидон олоиши мулаввас набӯдааст ки « алтоӣби ман алзнби кмни лознби ?ла » . Чун дар ваии насиба дӯзах намонад чун бар дар дӯзах гузар кунад аз дӯзахи фарёд бар хезад ки : « ҷуз ё муъмини Фқди итфои нўрки лҳбӣ » .

در حال دردی در نهاد وی پدید آید و آتش ندامت در خرمن معامله او زند تا آنچ بسالهای فراوان دوزخ ازو بخواست سوخت آتش ندامت بیک نفس بسوزد و او را از رحم مادر هوا که هاویه صفت بود بزاید که «الندم توبه» و آن توبه نصوح او را بیک دم چنان پاک کند که گویی هرگز بدان آلایش ملوث نبوده است که «التائب من الذنب کمن لاذنب له». چون در وی نصیبه دوزخ نماند چون بر در دوزخ گذر کند از دوزخ فریاد بر خیزد که: «جز یا مومن فقد اطفا نورک لهبی».

Ин чаҳ ишоратаст ? дӯзахи бҳқиқт дар тест ва он сифоти змимаҳи нафас амморааст . Чун насими сабои аноят бар ту вазиду оташи сифоти змимаҳи ту фурӯи марду нури тавба ки аз анвори сифат таввобӣаст дар дили ту ҷой гирифт фарёд бар даракоти дӯзахи вуҷӯд башарӣ афтод ки : « ҷзёи тоӣб » ки ту акнӯн маҳбӯби ҳазратӣ ки « ани аллоҳи бҳби алтўобину иҳби алмттҳрин »у маҳбӯбонро ҳашт биҳишт бар нтобад дӯзахи тнки ҳавсилаи ҳафт дар ки чаҳ тоби орад ? чунонк ин заъиф гуяд байт

این چه اشارت است؟ دوزخ بحقیقت در تست و آن صفات ذمیمه نفس اماره است. چون نسیم صبای عنایت بر تو وزید و آتش صفات ذمیمه تو فرو مرد و نور توبه که از انوار صفت توابی است در دل تو جای گرفت فریاد بر درکات دوزخ وجود بشری افتاد که: «جزیا تائب» که تو اکنون محبوب حضرتی که «ان الله بحب التوابین و یحب المتطهرین» و محبوبان را هشت بهشت بر نتابد دوزخ تنک حوصله هفت در که چه تاب آرد؟ چنانک این ضعیف گوید بیت

Ва нафаси ливома агарчӣ дар сафи сими афтода буд дар олами арвоҳ аммо аз осори шароби таҳури файзони фазли ҳақ ки ҷомҳои моломоли соқӣ «у сқиҳми рбҳми шробои тҳўро » бдўстгонӣ дар маҷлиси инс бо рӯҳи анбиёу хавос авлиё медод дар сафи аввал ва эшон бар мушоҳидаи ҷамоли самадӣ нӯш мекарданд ҷуръае азон бар арвоҳи аҳли сафи дувуми мирихтнд ки : «у ллорзи ман коси алкроми насиб » .

و نفس لوامه اگرچه در صف سیم افتاده بود در عالم ارواح اما از آثار شراب طهور فیضان فضل حق که جامهای مالامال ساقی «و سقیهم ربهم شرابا طهورا» بدوستگانی در مجلس انس با روح انبیا و خواص اولیا میداد در صف اول و ایشان بر مشاهده جمال صمدی نوش میکردند جرعه‌ای ازان بر ارواح اهل صف دوم میریختند که: «و للارض من کاس الکرام نصیب».

Бӯе азон ҷуръаи боҳилли саф сим мерасед аз стўти буии он шароб маст мешуданд . Байт .

بویی ازان جرعه باهل صف سیم میرسید از سطوت بوی آن شراب مست میشدند. بیت.

Бо он буи чун бад-ӣн олам пайвастанд бар буии он буии гирди хароботи дунё бар гаштанд ва аз хмхонаҳи лаззоту шаҳавоти он бромиди он буи аз ҳар хам чошнӣӣ мекарданд . Чун аз ҳеҷ завқи он буи наёфтанд гирди хами хонаҳои тоъоти ҳам бар гаштанди бӯеи брдндкаҳ агар моро рангӣ падед ояд ҳам аз ӣнҷо бошад . Азон буии бурдани иборат имон омад .

با آن بوی چون بدین عالم پیوستند بر بوی آن بوی گرد خرابات دنیا بر گشتند و از خمخانه لذات و شهوات آن برامید آن بوی از هر خم چاشنیی میکردند. چون از هیچ ذوق آن بوی نیافتند گرد خم خانه‌های طاعات هم بر گشتند بویی بردندکه اگر ما را رنگی پدید آید هم از اینجا باشد. ازان بوی بردن عبارت ایمان آمد.

Нури он имон нагузошт ки аз хами дунёи якбора маст шаванд ва бо лаззоту шаҳавоти он ором гиранд чун дигари бихброн ки бмзхрФоти дунё мағрур шуданду бзндгонии пнҷрўзаҳи дунёи розии гаштанд ва бо Наими фонии дунё ором гирифтанд ки « рзўои болҳиўаҳи алднёу атмӣнўои баҳо » . Гоҳи ҷомӣ аз муродоти нафсонӣ дар мекашиданду гоҳи соғарӣ аз хмхонаҳи тоъоти рӯҳонии мичшиднд « хлтўо амалан солҳоу охири сиӣо » .

نور آن ایمان نگذاشت که از خم دنیا یکباره مست شوند و با لذات و شهوات آن آرام گیرند چون دیگر بیخبران که بمزخرفات دنیا مغرور شدند و بزندگانی پنجروزه دنیا راضی گشتند و با نعیم فانی دنیا آرام گرفتند که «رضوا بالحیوه الدنیا و اطمئنوا بها». گاه جامی از مرادات نفسانی در میکشیدند و گاه ساغری از خمخانه طاعات روحانی میچشیدند «خلطوا عملا صالحا و آخر سیئا».

Ҳар вақт ки аз хмхонаҳи шаҳавоти днёўӣ ҷомӣ нӯшедӣ нафаси ливома бо худ ҷавшани маломати пӯшедии хумори он хамри сар ӯ бар кори дунё гарон кардӣ рӯй бакори охиратоварӣ то аноят беиллат аз камоли ъотФти якборагии бдстгирӣ « ъсии аллоҳи ани итўби алайҳим » бархезаду нақди муомилаи умр ӯро дар бута нааду ботши шавқи бгдозд ва як ҷӯи кимиёӣ муҳаббат биравӣ андозаду абризи холис маҳбӯбӣ гирданд ки « ани аллоҳи иҳби алтўобину иҳби алмттҳрин » байт

هر وقت که از خمخانه شهوات دنیاوی جامی نوشیدی نفس لوامه با خود جوشن ملامت پوشیدی خمار آن خمر سر او بر کار دنیا گران کردی روی بکار آخرت آوری تا عنایت بی علت از کمال عاطفت یکبارگی بدستگیری «عسی الله ان یتوب علیهم» برخیزد و نقد معامله عمر او را در بوته نهد و بآتش شوق بگدازد و یک جو کیمیای محبت بروی اندازد و ابریز خالص محبوبی گرداند که «ان الله یحب التوابین و یحب المتطهرین» بیت

ӣнҷои нФси ливомаи маҳали ҳазрат худовандӣ гардад ки « лои ақсми биўми алқёмаҳи влои ақсми болнФси аллўомаҳ » . Ва слии аллоҳи алии Муҳамаду ?ала

اینجا نفص لوامه محل حضرت خداوندی گردد که «لا اقسم بیوم القیامه ولا اقسم بالنفس اللوامه». و صلی الله علی محمد و آله