Аз ончии дрънўони мусулмонии гуфтем маълум шуд ки одамиро бад-ӣни олами ғариб ки олами хок ва обаст ба тиҷорат фиристодаанд , агарна ҳақиқати рӯҳ алавӣаст ва аз онҷо омадаасту боз онҷо хоҳад шуд . Сармояи вай дар ин тиҷорати умр вайаст ва ин сармоя Эйаст ки бар давом бар нуқсонаст . Агар фоидау суд ҳар нафасӣ аз ваии нстонд , сармоя ба зиён ояд ва ҳалок шавад . Ва барои ин гуфт ҳақи таъолӣ , « волъсри ани алонсони лФии хуср . Алоолзини омнўо . . . Алоиаҳ » . Ва мисоли вай чун он мардӣаст ки сармояи вай ях зада буд . Дар миён тобистон мефурухт ва мунодӣ мекард ва мегуфт , « эй мусулмонон раҳмат кунед бар касе ки сармояи вай май гудозад . » , ҳамчунин сармояи умри одамӣ бар давом май гудозад ки ҷумлаи ваии анфосӣ маъдӯдӣаст дар илми худои таъолӣ , пас касоне ки хатари ин кор бидиданд анфоси худро муроқиб буданд ки донистанд ки ҳаряки нафас гавҳарӣаст ки ба ваии саодати абади сайд тавон кард , бар ваии мушфиқтар аз он буданд ки касе бар сармояи зар ва сим бошад ва ин шафқат бидон буд ки авқоти шабу рӯзро тавзеъ карданд бар хайрот ва ҳар чизеро вақте таъйин карданд ва вирдҳои мухталиф биниҳоданд .

از آنچه درعنوان مسلمانی گفتیم معلوم شد که آدمی را بدین عالم غریب که عالم خاک و آب است به تجارت فرستاده اند، اگرنه حقیقت روح علوی است و از آنجا آمده است و باز آنجا خواهد شد. سرمایه وی در این تجارت عمر وی است و این سرمایه ای است که بر دوام بر نقصان است. اگر فایده و سود هر نفسی از وی نستاند، سرمایه به زیان آید و هلاک شود. و برای این گفت حق تعالی، «والعصر ان الانسان لفی خسر. الاالذین آمنوا... الایه». و مثال وی چون آن مردی است که سرمایه وی یخ زده بود. در میان تابستان می فروخت و منادی می کرد و می گفت، «ای مسلمانان رحمت کنید بر کسی که سرمایه وی می گدازد.»، همچنین سرمایه عمر آدمی بر دوام می گدازد که جمله وی انفاسی معدودی است در علم خدای تعالی، پس کسانی که خطر این کار بدیدند انفاس خود را مراقب بودند که دانستند که هریک نفس گوهری است که به وی سعادت ابد صید توان کرد، بر وی مشفق تر از آن بودند که کسی بر سرمایه زر و سیم باشد و این شفقت بدان بود که اوقات شب و روز را توزیع کردند بر خیرات و هر چیزی را وقتی تعیین کردند و وردهای مختلف بنهادند.

Аммо асли вирд аз он ниҳоданд то ҳеҷ вақти эшон зойеъ нашавад ки донистанд ки ба саодати охират касе расад ки аз ин олами бишаваду инсу муҳаббати ҳақи таъолӣ бар ваии ғолиб буд . Ва инси ҷуз ба давом зикр набӯду муҳаббати ҷуз ба маърифат набӯду маърифати ҷуз ба тафаккур ҳосил нашавад . Пас мудовимати зикру фикри тухм саодатасту тарки дунёу тарки шаҳавоту маосӣ барои он май бояд то фароғати зикр ва фикр ёбад . Ва давоми зикрро ду тариқаст . Яке он ки « аллоҳи аллоҳ » бар давом мегуяд , ба дил на ба забон , балки ба дил низ нагӯяд ки гуфтани дили ҳам ҳадиси нафас буд балки ҳамеша дар мушоҳида буд , чунон ки ҳеҷ ғофил набошад валикини ин сахти мутааззиру душвор буду ҳаркасии тоқат ин надорад ки дили хеши як сифат ва як ҳолат дорад ки аз ин бештари халқро малол гирад . Пас бад-ӣни сабаби авроди мухталиф ниҳодаанд , баъзе ба колбуд чун намоз ва баъзе ба забон чун қуръони хондану тасбеҳ ва баъзе ба дил чун тафаккур то малол ҳосил наёяд , чаҳ дар ҳар вақте шуғлӣ дигар бошад ва дар интиқол аз ҳолатӣ ба ҳолати дигари сукӯнатӣ буду дигар низ бо авқотӣ ки ба зарурат ба ҳоҷоти дунёи сарф бояд кард мтмиз шавад . Ва асл онаст ки агар ҳамаи авқот ба кори охират сарф накунад , бории бештари авқот сарф кунад то каффаи ҳасанот роҷҳ шавад . Ки агар як нимаи авқот ба дунёу таматтуъ дар мубоҳот сарф кунад ва як нима дар кори дайн , бим буд ки он дигари каффа роҷҳ шавад ки табъ ёр бошад дар ҳарчӣ муқтазоӣ табъаст .

اما اصل ورد از آن نهادند تا هیچ وقت ایشان ضایع نشود که دانستند که به سعادت آخرت کسی رسد که از این عالم بشود و انس و محبت حق تعالی بر وی غالب بود. و انس جز به دوام ذکر نبود و محبت جز به معرفت نبود و معرفت جز به تفکر حاصل نشود. پس مداومت ذکر و فکر تخم سعادت است و ترک دنیا و ترک شهوات و معاصی برای آن می باید تا فراغت ذکر و فکر یابد. و دوام ذکر را دو طریق است. یکی آن که «الله الله» بر دوام می گوید، به دل نه به زبان، بلکه به دل نیز نگوید که گفتن دل هم حدیث نفس بود بلکه همیشه در مشاهده بود، چنان که هیچ غافل نباشد ولیکن این سخت متعذر و دشوار بود و هرکسی طاقت این ندارد که دل خویش یک صفت و یک حالت دارد که از این بیشتر خلق را ملال گیرد. پس بدین سبب اوراد مختلف نهاده اند، بعضی به کالبد چون نماز و بعضی به زبان چون قرآن خواندن و تسبیح و بعضی به دل چون تفکر تا ملال حاصل نیاید، چه در هر وقتی شغلی دیگر باشد و در انتقال از حالتی به حالت دیگر سکونتی بود و دیگر نیز با اوقاتی که به ضرورت به حاجات دنیا صرف باید کرد متمیز شود. و اصل آن است که اگر همه اوقات به کار آخرت صرف نکند، باری بیشتر اوقات صرف کند تا کفه حسنات راجح شود. که اگر یک نیمه اوقات به دنیا و تمتع در مباحات صرف کند و یک نیمه در کار دین، بیم بود که آن دیگر کفه راجح شود که طبع یار باشد در هرچه مقتضای طبع است.

Ва сарфи дил ба кори дайни бархилоф табъасту ихлос дар он душвораст ва беихлос ҳарчӣ равад бефоида буд ва бисёр аъмол бояд ки то яке ба ихлос аз миён берун ояд , пас бештари авқот бояд ки дар кор дайн бошаду кори дунёи табаъ бояд ки буд . Ва барои ин гуфт ҳақи таъолии расӯл ( с )ро , « дўмни аноءи аллили Фсбҳу атрофи алнҳори лълки трзӣ » . Ва гуфт , «у азкри исми рбки бикрау асило . Ва ман аллили Фосҷдлаҳу сбҳаҳи Лайлои тўило » ва гуфт , « конўои қлилои ман аллили мо иҳҷъўн » , ва дар ҳама ишорат бидонаст ки бештари авқот май бояд ки ба ҳақи таъолии машғӯл буд , пас ин ҷуз ба қисмати авқоти рӯзу шаб рост наёяд , пас баёни ин лобудаст .

و صرف دل به کار دین برخلاف طبع است و اخلاص در آن دشوار است و بی اخلاص هرچه رود بی فایده بود و بسیار اعمال باید که تا یکی به اخلاص از میان بیرون آید، پس بیشتر اوقات باید که در کار دین باشد و کار دنیا تبع باید که بود. و برای این گفت حق تعالی رسول (ص) را، «دومن اناء اللیل فسبح و اطراف النهار لعلک ترضی». و گفت، «و اذکر اسم ربک بکره و اصیلا. و من اللیل فاسجدله و سبحه لیلا طویلا» و گفت، «کانوا قلیلا من اللیل ما یهجعون»، و در همه اشارت بدان است که بیشتر اوقات می باید که به حق تعالی مشغول بود، پس این جز به قسمت اوقات روز و شب راست نیاید، پس بیان این لابد است.