Бидон ки худу аёли худро аз рӯй халқ бе ниёзи доштану кифояти эшонро ҳалоли касб кардан аз ҷумла ҷиҳодаст дар роҳи дайн ва аз бисёре ибодот фозилтараст ки рӯзии расӯл ( с ) бо асҳоб нишаста буд , бурное бо қӯт , бомдоди пагоҳ бар эшон бигузашт ва ба дукон мешуд , саҳоба гуфтанд , « дариғо агар ин пагоҳи хостн дар роҳи дайн будӣ » , расӯл ( с ) гуфт , « чунин магӯӣед ки агар аз барои он меравад то худро аз рӯй халқ бениёз дорад , ё падару модари худро ё фарзанду аҳли худро , вай дар роҳ таъолӣаст ва агар аз барои тафохуру лоф ва тавонгарӣ мешавад дар роҳ шайтонаст . »у расӯл ( с ) гуфт , « ҳаркии дунёии ҳалол талаб кунад то аз халқ бениёз шавад ва ё бо ҳамсояу хешовандон некуӣ кунад , рӯз қиёмат меояд ва рӯй вай чун моҳи шаби чаҳордаҳ буд »у расӯл ( с ) гуфт , « бозаргонони ростгӯии рӯзи қиёмат бо садиқон ва шаҳидон бархезанд . » ва гуфт , « худои таъолии муъмини пешаи варро дӯст дорад » ва гуфт , « ҳалолтарин чизеи касби пеша вараст , чун насиҳат ба ҷои орад » ва гуфт , « тиҷорат кунед ки рӯзии халқ аз даҳ на дар тиҷоратаст »у расӯл ( с ) гуфт , « ҳарки дар суол бар худ кушода кунад , худои таъолии ҳафтод дар дарвешӣ бар вай кушода кунад »у исо ( ъ ) мардиро дид . Гуфт , « ту чаҳ кор кунӣ ? » гуфт , « ибодат кунам . » гуфт , « қӯт аз куҷои хурӣ ? » гуфт , « маро бародарӣаст ки ваии қӯти ман рост дорад . » гуфт , « пас бародарат аз ту обидтараст . »

بدان که خود و عیال خود را از روی خلق بی نیاز داشتن و کفایت ایشان را حلال کسب کردن از جمله جهاد است در راه دین و از بسیاری عبادات فاضلتر است که روزی رسول (ص) با اصحاب نشسته بود، برنایی با قوت، بامداد پگاه بر ایشان بگذشت و به دکان می شد، صحابه گفتند، «دریغا اگر این پگاه خاستن در راه دین بودی»، رسول (ص) گفت، «چنین مگویید که اگر از برای آن می رود تا خود را از روی خلق بی نیاز دارد، یا پدر و مادر خود را یا فرزند و اهل خود را، وی در راه تعالی است و اگر از برای تفاخر و لاف و توانگری می شود در راه شیطان است.» و رسول (ص) گفت، «هرکه دنیای حلال طلب کند تا از خلق بی نیاز شود و یا با همسایه و خویشاوندان نیکویی کند، روز قیامت می آید و روی وی چون ماه شب چهارده بود»و رسول (ص) گفت، «بازرگانان راستگوی روز قیامت با صدیقان و شهیدان برخیزند.» و گفت، «خدای تعالی مومن پیشه ور را دوست دارد»و گفت، «حلال ترین چیزی کسب پیشه ور است، چون نصیحت به جای آرد» و گفت، «تجارت کنید که روزی خلق از ده نه در تجارت است» و رسول (ص) گفت، «هرکه در سوال بر خود گشاده کند، خدای تعالی هفتاد در درویشی بر وی گشاده کند» و عیسی (ع) مردی را دید. گفت، «تو چه کار کنی؟» گفت، «عبادت کنم.» گفت، «قوت از کجا خوری؟» گفت، «مرا برادری است که وی قوت من راست دارد.» گفت، «پس برادرت از تو عابدتر است.»

Ва умр гуяд ки даст аз касби бозмдорид ва магӯӣед худои таъолӣ рӯз диҳад ки худои таъолӣ аз осмони зар ва сим нафаристанд . Ва луқмони фарзанди худро васият кард ва гуфт , « даст аз касби бозмдорид ки ҳаркии дарвеш ва ҳоҷатманд шавад ба халқ , дайни вай танг шаваду ақли ваии заъифу муруввати вай ботил шаваду халқ ба чашми ҳақорат бадв нигаранд . »

و عمر گوید که دست از کسب بازمدارید و مگویید خدای تعالی روز دهد که خدای تعالی از آسمان زر و سیم نفرستند. و لقمان فرزند خود را وصیت کرد و گفت، «دست از کسب بازمدارید که هرکه درویش و حاجتمند شود به خلق، دین وی تنگ شود و عقل وی ضعیف و مروت وی باطل شود و خلق به چشم حقارت بدو نگرند.»

Ва яке аз бузургонро пурседанд ки обиди фозилтар ё бозаргон бо амонат ? гуфт , « бозаргон бо амонат ки вай дар ҷиҳодаст ки шайтон аз роҳи тарозу ва додану стдни қасд вай кунаду вайро хилоф мекунад . » ва умр гуфт , « ҳеҷ ҷой ки маро марг ояд дӯсттар аз он надорам ки дар бозор бошам вброи аёли хеши талаб ҳалол кунам . »у Аҳмади бен ҳанбалро пурседанд ки чаҳ гӯйӣ дар мардӣ ки дар масҷид биншинад ба ибодат ва гуяд худои таъолии рӯзии падеди орад ? гуфт , « он мардӣ ҷоҳил бошад ва шаръ намедонад , ки расӯл ( с ) мегуяд худои ъзўҷли рӯзии ман дар сояи найзаи ман бастааст , яъне ғзо кардан . »

و یکی از بزرگان را پرسیدند که عابد فاضلتر یا بازرگان با امانت؟ گفت، «بازرگان با امانت که وی در جهاد است که شیطان از راه ترازو و دادن و ستدن قصد وی کند و وی را خلاف می کند.» و عمر گفت، «هیچ جای که مرا مرگ آید دوست تر از آن ندارم که در بازار باشم وبرای عیال خویش طلب حلال کنم.» و احمد بن حنبل را پرسیدند که چه گویی در مردی که در مسجد بنشیند به عبادت و گوید خدای تعالی روزی پدید آرد؟ گفت، «آن مردی جاهل باشد و شرع نمی داند، که رسول (ص) می گوید خدای عزوجل روزی من در سایه نیزه من بسته است، یعنی غزا کردن.»

Ва аўзоъӣ , иброҳӣми адҳамро дид бо ҳзмаҳ эй ҳизум бар гардани ниҳода . Гуфт , « то кӣ хоҳад буд ин касби ту ? бародарони ту ин касб аз ту кифоят кунанд » , гуфт , « хомӯш ки дар хабараст ки ҳарки дар мавқиф мазаллат боистад дар талаби ҳалол , биҳишти вайро воҷиб шавад . »

و اوزاعی، ابراهیم ادهم را دید با حزمه ای هیزم بر گردن نهاده. گفت، «تا کی خواهد بود این کسب تو؟ برادران تو این کسب از تو کفایت کنند»، گفت، «خاموش که در خبر است که هرکه در موقف مذلت بایستد در طلب حلال، بهشت وی را واجب شود.»

Суол : агар касе гуяд ки расӯл ( с ) мегуяд , « мо аўҳии илои ани аҷмъи алмол ва кун ман алтоҷрин , локини илои ан : сбҳи бҳмди рбк ва кун ман алсоҷдину аъбди рбк ҳатто ётик алиқин гуфт , маро нагуфтанд мол ҷамъ кун ва аз бозаргонон бошад , балки гуфтанд тасбеҳ кун ва аз соҷдон бош ва ибодат кун худои таъолӣ то ба охири умр . Ва ин далеласт бар он ки ибодат аз касб фозилтараст . » ҷавоб онаст ки бадоне ки ҳаркии кифояти хешу аёл хеш дорад , бе хилофи вайро ибодат аз касби фозилтар . Ҳаркасӣ барои зиёдат аз кифоят буд дар ваии ҳеҷ фазилат набӯд , балки нуқсон буду дил дар дунё бастан бошад ва ин сари ҳама гуноҳонаст . Ва он кас ки мол надорад , валикини кифояти вай аз моли масолеҳу авқоф ба вай мерасад , вайро касб нокардани аўлитр , ва ин чаҳор касро бошад : ё касеро ки ба илмии машғӯл буд ки халқро аз он манфиатии динӣ буд чун улӯми шариъат ё манфиати дунёе чун илми тиб ё касе ки ба вилояти қазоу авқофу масолеҳи халқи машғӯл буд ё касе ки вайро дар ботин роҳӣ бошад ба мукошифоти суфиён ё касе ки ба авроду ибодати зоҳири машғӯл буд дар хонақоҳ ки вақф бошад , пас чунин мардумонро нокардани аўлитр .

سوال: اگر کسی گوید که رسول (ص) می گوید، «ما اوحی الی ان اجمع المال و کن من التاجرین، لکن الی ان: سبح بحمد ربک و کن من الساجدین و اعبد ربک حتی یاتیک الیقین گفت، مرا نگفتند مال جمع کن و از بازرگانان باشد، بلکه گفتند تسبیح کن و از ساجدان باش و عبادت کن خدای تعالی تا به آخر عمر. و این دلیل است بر آن که عبادت از کسب فاضلتر است.» جواب آن است که بدانی که هرکه کفایت خویش و عیال خویش دارد، بی خلاف وی را عبادت از کسب فاضلتر. هرکسی برای زیادت از کفایت بود در وی هیچ فضیلت نبود، بلکه نقصان بود و دل در دنیا بستن باشد و این سر همه گناهان است. و آن کس که مال ندارد، ولیکن کفایت وی از مال مصالح و اوقاف به وی می رسد، وی را کسب ناکردن اولیتر، و این چهار کس را باشد: یا کسی را که به علمی مشغول بود که خلق را از آن منفعتی دینی بود چون علوم شریعت یا منفعت دنیایی چون علم طب یا کسی که به ولایت قضا و اوقاف و مصالح خلق مشغول بود یا کسی که وی را در باطن راهی باشد به مکاشفات صوفیان یا کسی که به اوراد و عبادت ظاهر مشغول بود در خانقاه که وقف باشد، پس چنین مردمان را ناکردن اولیتر.

Пас агар қӯти эшон аз даст мардумон хоҳад буду рӯзгорӣ буд ки мардумон дар чунин хайр роғиб бошанд бе он ки ба суол ҳоҷат ояду миннатии қабул бояд кардан , ҳам нокардани аўлитр ки касе бӯдааст аз бузургон ки вайро сесад ва шаст дӯст бӯдааст , мешаҳ ба ибодати машғӯл будӣ ва ҳар шабии меҳмони яке будӣу сабаби ин ибодати дӯстон вай будандӣ ки вайро фориғ доштандӣ ва ин сабабӣ буд ки дар хайр бар халқ кушода гирданд ва касе бӯдааст ки вайро сӣ дӯст бӯдааст , дар моҳӣ ҳар шабии наздикии яке будӣ . Аммо чун рӯзгори чунон буд ки мардумон бесуол кардану мазаллати эҳтимол кардан рағбат накунанд дар кифояти вай , касб кардани аўлитр ки суол аз ҷумла фавоҳишаст ва ба зарурат ҳалол шавад , магар касе ки дараҷаи ваии бузург буд , илми вайро фоида бисёр буду мазаллати вай дар талаби қӯти андак буд , он гоҳ бошад ки гӯйем касб нокардани аўлитри мари вайро . Ва аммо касе ки аз ваии ҷузи ибодат зоҳир наёяд , вайро касби аўлитр ки ҳақиқати ҳамаи ибодоти зикри ҳақ таъолӣаст ва дар миёни касби дил бо худои таъолӣ тавон дошт .

پس اگر قوت ایشان از دست مردمان خواهد بود و روزگاری بود که مردمان در چنین خیر راغب باشند بی آن که به سوال حاجت آید و منتی قبول باید کردن، هم ناکردن اولیتر که کسی بوده است از بزرگان که وی را سیصد و شصت دوست بوده است، میشه به عبادت مشغول بودی و هر شبی مهمان یکی بودی و سبب این عبادت دوستان وی بودندی که وی را فارغ داشتندی و این سببی بود که در خیر بر خلق گشاده گرداند و کسی بوده است که وی را سی دوست بوده است، در ماهی هر شبی نزدیکی یکی بودی. اما چون روزگار چنان بود که مردمان بی سوال کردن و مذلت احتمال کردن رغبت نکنند در کفایت وی، کسب کردن اولیتر که سوال از جمله فواحش است و به ضرورت حلال شود، مگر کسی که درجه وی بزرگ بود، علم وی را فایده بسیار بود و مذلت وی در طلب قوت اندک بود، آن گاه باشد که گوییم کسب ناکردن اولیتر مر وی را. و اما کسی که از وی جز عبادت ظاهر نیاید، وی را کسب اولیتر که حقیقت همه عبادات ذکر حق تعالی است و در میان کسب دل با خدای تعالی توان داشت.