Бидон ки эзади таъолиро сиррӣаст дар дили одамӣ ки он дар вай ҳамчунон пӯшидааст ки оташ дар оҳан . Ва чунон ки ба захми санг бар оҳани он сари оташ ошкоро гардад ва ба саҳро уфтад , ҳамчунин самоъи овози хушу мавзуни он гавҳари одамиро биҷунбанд ва дар ваии чизеи падеди орад бе он ки одамиро дар он ихтиёрӣ бошаду сабаби он муносибатӣаст ки гавҳари дили одамиро бо олами алавӣ ки олам арвоҳ гӯйанд ҳаст .

بدان که ایزد تعالی را سری است در دل آدمی که آن در وی همچنان پوشیده است که آتش در آهن. و چنان که به زخم سنگ بر آهن آن سر آتش آشکارا گردد و به صحرا افتد، همچنین سماع آواز خوش و موزون آن گوهر آدمی را بجنباند و در وی چیزی پدید آرد بی آن که آدمی را در آن اختیاری باشد و سبب آن مناسبتی است که گوهر دل آدمی را با عالم علوی که عالم ارواح گویند هست.

Ва олами алавии олами ҳасан ва ҷамоласту асли ҳасану ҷамол таносубаст ва ҳарчӣ мутаносибаст нмўдгорӣаст аз ҷамоли он олам , ҳарчӣ ҷамолу ҳасану таносуб ки дар ин олам маҳсусаст , ҳамаи самараи ҷамолу ҳасани он оламаст , пас овози хуши мавзуни мутаносиби ҳам шбҳтӣ дорад аз аҷоиби он олам , бидон сабаби огоҳӣ дар дил пайдо ояду ҳаракату шавқӣ падед ояд ки бошад ки одамӣ худ надонад ки он чист .

و عالم علوی عالم حسن و جمال است و اصل حسن و جمال تناسب است و هرچه متناسب است نمودگاری است از جمال آن عالم، هرچه جمال و حسن و تناسب که در این عالم محسوس است، همه ثمره جمال و حسن آن عالم است، پس آواز خوش موزون متناسب هم شبهتی دارد از عجایب آن عالم، بدان سبب آگاهی در دل پیدا آید و حرکت و شوقی پدید آید که باشد که آدمی خود نداند که آن چیست.

Ва ин дар дилӣ буд ки сода буд ва аз ишқӣу шавқӣ ки бидон роҳи барад холӣ бошад , аммо чун холӣ набошад ва ба чизеи машғӯл буд , он дар ҳаракат ояд ва чун оташӣ ки дам дар вай диҳанд афрӯхта тар гардад . Ва ҳаркиро дӯстии худои таъолӣ бар дил ғолиб бошад самоъи вайро муҳим буд ки он оташ тезтар гардаду ҳаркиро дар дили дӯстии ботил буд , самоъи заҳри қотили вай буд ва бар ваии ҳаром буд .

و این در دلی بود که ساده بود و از عشقی و شوقی که بدان راه برد خالی باشد، اما چون خالی نباشد و به چیزی مشغول بود، آن در حرکت آید و چون آتشی که دم در وی دهند افروخته تر گردد. و هرکه را دوستی خدای تعالی بر دل غالب باشد سماع وی را مهم بود که آن آتش تیزتر گردد و هرکه را در دل دوستی باطل بود، سماع زهر قاتل وی بود و بر وی حرام بود.

Ва уламоро хилофаст дар самоъ ки ҳалоласт ё ҳаром . Ва ҳарки ҳаром кардааст аз аҳл зоҳир бӯдааст ки вайро худ сӯрат набастааст ки дӯстии ҳақи таъолӣ ба ҳақиқат дар дилӣ фурӯд ояд , чаҳ вай чунин гуяд ки одамии ҷинси худро дӯст тавонад дошт аммо онро ки на ҷинси вай буд ва на ҳеҷ монанди вай буд вайро дӯст чун тавонад дошт ? пас наздики вай дар дили ҷузи ишқи махлуқ сӯрат набандад ва агар ишқи холиқи сӯрати бандад , бинобари хаёли ташбеҳӣ ботил бошад , бад-ӣн сабаб гуяд ки самоъ ё бозӣ буд ё аз ишқи махлуқӣ буд , ва ин рдў дар дайн мазмумаст .

و علما را خلاف است در سماع که حلال است یا حرام. و هرکه حرام کرده است از اهل ظاهر بوده است که وی را خود صورت نبسته است که دوستی حق تعالی به حقیقت در دلی فرود آید، چه وی چنین گوید که آدمی جنس خود را دوست تواند داشت اما آن را که نه جنس وی بود و نه هیچ مانند وی بود وی را دوست چون تواند داشت؟ پس نزدیک وی در دل جز عشق مخلوق صورت نبندد و اگر عشق خالق صورت بندد، بنابر خیال تشبیهی باطل باشد، بدین سبب گوید که سماع یا بازی بود یا از عشق مخلوقی بود، و این ردو در دین مذموم است.

Ва чун вайро пурсанад ки маънии дӯстии худои таъолӣ ки бар халқ воҷиб аст чист ? гуяд , « фармонбардорӣу тоъати доштан . » ва ин хатое бузургаст ки ин қавмро афтодааст , ва мо дар китоби муҳаббат аз рукни мунҷӣоти ин пайдо кунем .

و چون وی را پرسند که معنی دوستی خدای تعالی که بر خلق واجب است چیست؟ گوید، «فرمانبرداری و طاعت داشتن.» و این خطایی بزرگ است که این قوم را افتاده است، و ما در کتاب محبت از رکن منجیات این پیدا کنیم.

Аммо ӣнҷо мегӯйем ки ҳукми само аз дил бояд гирифт ки самоъи ҳеҷ чиз дар дил наёрад ки набошад , бали онро ки дар дил бошад биҷунбанд . Ҳаркиро дар дил чизеаст ки он дар шаръ маҳбӯбасту қӯти он матлӯбаст , чун самоъи онро зиёдат кунад , вайро савоб бошаду ҳаркиро дар дил ботилӣаст ки дар шариъати он мазмумаст , вайро дар самоъи уқоб буд . Ва ҳаркиро дил аз ҳарду холӣаст , лекин бар сиблати бозии шунӯд ва ба ҳукм табъ бидон лиззат ёбад , самоъи вайро мубоҳаст . Пас самоъ бар се қисмаст :

اما اینجا می گوییم که حکم سما از دل باید گرفت که سماع هیچ چیز در دل نیارد که نباشد، بل آن را که در دل باشد بجنباند. هرکه را در دل چیزی است که آن در شرع محبوب است و قوت آن مطلوب است، چون سماع آن را زیادت کند، وی را ثواب باشد و هرکه را در دل باطلی است که در شریعت آن مذموم است، وی را در سماع عقاب بود. و هرکه را دل از هردو خالی است، لیکن بر سبیل بازی شنود و به حکم طبع بدان لذت یابد، سماع وی را مباح است. پس سماع بر سه قسم است:

Қисми аввал

قسم اول

Он ки ба ғифлат ва бар тариқи бозии ин кори аҳли ғифлат буду дунёи ҳамаи лаҳв ва бозӣаст ва ин низ аз он буд ва раво набошад ки самоъ ҳаром бошад бидон сабаб ки хушаст ки хушӣҳо ҳаром несту ончӣ аз хушӣҳо ҳаромаст на аз он ҳаромаст ки хушаст , балки аз он ҳаромаст ки дар вай зарарӣасту фасодӣ , чаҳ овози мурғон хушаст ва ҳаром нест , балки сабзау оби равону назора дар шукуфау гул хушаст ва ҳаром нест . Пас овози хуш дар ҳақи гӯш , ҳамчун сабзау об равонаст дар ҳақи чашм ва ҳамчун буии машк дар ҳақи бинӣ ва ҳамчун таоми хуш дар ҳақи завқ ва ҳамчун ҳикматҳои некӯ дар ҳақи ақл . Ва ҳарякӣ аз ин ҳавосро навъе лиззатаст чаро бояд ки ҳаром бошад ?у далел бар он ки таййибату бозӣу назора дар он ҳаром нест онаст ки Оишаи разии аллоҳи анҳу ривоят мекунад ки рӯзи ид дар масҷиди зангён бозӣ мекарданд . Расӯл ( с ) маро гуфт , « хоҳӣ ки бинӣ ? » гуфтам , « хоҳам . » бар дар боистоду дасти пеши бдошт то занхдон бар дасти ваии ниҳодам ва чандон назора кардам ки чанд бор бигуфт ки бас набошад ? гуфтам не ! ва ин дар сҳоҳаст , ва аз ин хабари панҷ рухсат маълум шуд .

آن که به غفلت و بر طریق بازی این کار اهل غفلت بود و دنیا همه لهو و بازی است و این نیز از آن بود و روا نباشد که سماع حرام باشد بدان سبب که خوش است که خوشیها حرام نیست و آنچه از خوشیها حرام است نه از آن حرام است که خوش است، بلکه از آن حرام است که در وی ضرری است و فسادی، چه آواز مرغان خوش است و حرام نیست، بلکه سبزه و آب روان و نظاره در شکوفه و گل خوش است و حرام نیست. پس آواز خوش در حق گوش، همچون سبزه و آب روان است در حق چشم و همچون بوی مشک در حق بینی و همچون طعام خوش در حق ذوق و همچون حکمتهای نیکو در حق عقل. و هریکی از این حواس را نوعی لذت است چرا باید که حرام باشد؟ و دلیل بر آن که طیبت و بازی و نظاره در آن حرام نیست آن است که عایشه رضی الله عنه روایت می کند که روز عید در مسجد زنگیان بازی می کردند. رسول (ص) مرا گفت، «خواهی که بینی؟» گفتم، «خواهم.» بر در بایستاد و دست پیش بداشت تا زنخدان بر دست وی نهادم و چندان نظاره کردم که چند بار بگفت که بس نباشد؟ گفتم نی! و این در صحاح است، و از این خبر پنج رخصت معلوم شد.

Яке он ки бозӣу лаҳву назора дар вай чун гоҳ гоҳ бошад ҳаром нест ва дар бозии зангёни рақсу сурӯд буд .

یکی آن که بازی و لهو و نظاره در وی چون گاه گاه باشد حرام نیست و در بازی زنگیان رقص و سرود بود.

Дувуми он ки дар масҷид мекарданд .

دوم آن که در مسجد می کردند.

Сеюм он ки дар хабараст ки расӯл ( с ) дар он вақт ки Оишаро онҷо барад гуфт , « ба бозӣ машғӯл шавед . » ва ин фармон бошад , пас бар ончӣ ҳаром бошад чун фармоед ?

سوم آن که در خبر است که رسول (ص) در آن وقت که عایشه را آنجا برد گفت، «به بازی مشغول شوید.» و این فرمان باشد، پس بر آنچه حرام باشد چون فرماید؟

Чаҳоруми он ки ибтидо карду Оишаро разии аллоҳ анҳо гуфт , « хоҳӣ ки бинӣ ? » ва ин тақозо бошад , на чунон бошад ки агар вай назора кардӣу ваии хомӯш будӣ , раво будӣ ки касе гуфтӣ ки нахост ки иро биринҷанд ки он аз бдхўиӣ бошад .

چهارم آن که ابتدا کرد و عایشه را رضی الله عنها گفت، «خواهی که بینی؟» و این تقاضا باشد، نه چنان باشد که اگر وی نظاره کردی و وی خاموش بودی، روا بودی که کسی گفتی که نخواست که ی را برنجاند که آن از بدخویی باشد.

Панҷуми он ки худ бо Оишаи боистоди соъатии дароз . Бо он ки назораи бозии кор вай набошаду бад-ӣн маълум шавад ки барои мувофиқати занону кӯдакон то дили эшон хуш шавад , чунин корҳо кардан аз халқи некӯ буд ва ин фозилтар буд аз хештани фароҳам гирифтану порсоеу қроиӣ кардан .

پنجم آن که خود با عایشه بایستاد ساعتی دراز. با آن که نظاره بازی کار وی نباشد و بدین معلوم شود که برای موافقت زنان و کودکان تا دل ایشان خوش شود، چنین کارها کردن از خلق نیکو بود و این فاضلتر بود از خویشتن فراهم گرفتن و پارسایی و قرایی کردن.

Ва ҳам дар сҳоҳаст ки Оиша ривоят мекунад ки ман кӯдак будам лаъибати бёростмии чунон ки одат духтаронаст . Чанд кӯдаки дигар ба наздик ман омадандӣ . Чун расӯл ( с ) даромадии кӯдакони бози пас грихтндӣ . Расӯл ( с ) эшонро ба наздик ман фиристодӣ . Як рӯзи кӯдакиро гуфт ки чист ин лъбтҳо ? гуфт , « ин духтаракон мананд . » гуфт , « ин чист бар ин асб ? » гуфт , « пар ва боласт . » расӯл ( с ) гуфт , « асбро бол аз куҷо буд ? » гуфт , « нашунидае ки сулаймонро асб буд бо пару бол ? » расӯл ( с ) табассум кард то ҳамаи дандонҳои вай пайдо шуд . Ва ин аз баҳри он ривоят мекунам то маълум шавад ки қроиӣ кардан ва рӯй турши доштану хештан аз чунин корҳо фароҳам гирифтан аз дайн нест , хосса бо кӯдак ва бо касе ки корӣ кунад ки аҳл он бошад ва аз вай зишт набӯд . Ва ин хабари далел он нест ки сӯрат кардани раво буд ки лаъибати кӯдакон аз чӯбу хирқа буд ки сӯрат тамом надорад ки дар хабараст ки боли асб аз хирқа буд .

و هم در صحاح است که عایشه روایت می کند که من کودک بودم لعبت بیاراستمی چنان که عادت دختران است. چند کودک دیگر به نزدیک من آمدندی. چون رسول (ص) درآمدی کودکان باز پس گریختندی. رسول (ص) ایشان را به نزدیک من فرستادی. یک روز کودکی را گفت که چیست این لعبتها؟ گفت، «این دخترکان من اند.» گفت، «این چیست بر این اسب؟» گفت، «پر و بال است.» رسول (ص) گفت، «اسب را بال از کجا بود؟» گفت، «نشنیده ای که سلیمان را اسب بود با پر و بال؟» رسول (ص) تبسم کرد تا همه دندانهای وی پیدا شد. و این از بهر آن روایت می کنم تا معلوم شود که قرایی کردن و روی ترش داشتن و خویشتن از چنین کارها فراهم گرفتن از دین نیست، خاصه با کودک و با کسی که کاری کند که اهل آن باشد و از وی زشت نبود. و این خبر دلیل آن نیست که صورت کردن روا بود که لعبت کودکان از چوب و خرقه بود که صورت تمام ندارد که در خبر است که بال اسب از خرقه بود.

Ва ҳам Оиша ривоят мекунад ки ду канизаки ман даф мезаданд ва сурӯд мегуфтанд . Расӯл ( с ) дар хона омад ва бихуфт ва рӯй аз дигар ҷониб кард . Абубакр даромад ва эшонро заҷр кард ва гуфт , « хонаи расӯлу мзмори шайтон ? » расӯл гуфт , « ё абобкри даст аз эшон бидор ки рӯз идаст . » пас даф задану сурӯди гуфтан аз ин хабар маълум шуд ки мубоҳаст ва шак нест ки ба гӯши расӯл мерасидааст ону манъи ваии мари абобкрро аз инкори он далелӣ сариҳаст бар он ки мубоҳаст .

و هم عایشه روایت می کند که دو کنیزک من دف می زدند و سرود می گفتند. رسول (ص) در خانه آمد و بخفت و روی از دیگر جانب کرد. ابوبکر درآمد و ایشان را زجر کرد و گفت، «خانه رسول و مزمار شیطان؟» رسول گفت، «یا ابابکر دست از ایشان بدار که روز عید است.» پس دف زدن و سرود گفتن از این خبر معلوم شد که مباح است و شک نیست که به گوش رسول می رسیده است آن و منع وی مر ابابکر را از انکار آن دلیلی صریح است بر آن که مباح است.

Қисми дувум

قسم دوم

Он ки дар дили сифатии мазмум буд , чунон ки касеро дар дили дӯстии занӣ буд ё кӯдакӣ буд , самоъ кунад дар ҳузури вай то лиззат зиёдат шавад ё дар ғайбати вай бар умеди висол то шавқ зиёдат шавад ё сурӯдии шунӯд ки дар ваии ҳадиси зулфу хол ва ҷамол бошад ва дар андешаи хеш бар вай фурӯ оварад . Ин ҳаромасту бештари ҷавонон аз ин ҷумла бошанд . Барои он ки ин оташи ишқи ботилро гарм тар кунад ва он оташро Фрўкштн воҷибаст , бар фурӯхтани он чун раво бошад ? аммо агар ин ишқи вай бо зани хеш буд ё канизаки хеш буд , аз ҷумлаи таматтуъи дунё буду мубоҳ буд то онгоҳ ки талоқ диҳад ё бифурӯшад , онгоҳ ҳаром шавад .

آن که در دل صفتی مذموم بود، چنان که کسی را در دل دوستی زنی بود یا کودکی بود، سماع کند در حضور وی تا لذت زیادت شود یا در غیبت وی بر امید وصال تا شوق زیادت شود یا سرودی شنود که در وی حدیث زلف و خال و جمال باشد و در اندیشه خویش بر وی فرو آورد. این حرام است و بیشتر جوانان از این جمله باشند. برای آن که این آتش عشق باطل را گرم تر کند و آن آتش را فروکشتن واجب است، بر فروختن آن چون روا باشد؟ اما اگر این عشق وی با زن خویش بود یا کنیزک خویش بود، از جمله تمتع دنیا بود و مباح بود تا آنگاه که طلاق دهد یا بفروشد، آنگاه حرام شود.

Қисми сим

قسم سیم

Он ки дар дили сифатӣ Маҳмӯд бошад ки самоъи онро қӯт диҳад ва ин аз чаҳор навъ буд .

آن که در دل صفتی محمود باشد که سماع آن را قوت دهد و این از چهار نوع بود.

Навъи аввали сурӯду ашъори ҳоҷён буд дар сифати каъбау бодия ки оташи шавқи хонаи худоиро дар дил биҷунбанд ва аз ин самоъи музд буд касеро ки раво буд ки ба ҳаҷ шавад , аммо касеро ки модару падари дастурии надиҳад ё сабабии дигар ки вайро ҳаҷ нишоед , раво набӯд ки ин самоъ кунад ва ин орзӯ дар дили хеш қавӣ гирданд , магар ки донад ки агарчӣ шавқи ғолиб ва қавӣ хоҳад шуд , ваии қодир буд бар он ки нараваду бад-ӣни наздик буд сурӯди ғозёну самоъи эшон ки халқро ба ғзоу ҷанг кардан бо душманони худои таъолӣу ҷон бар каф ниҳодан бар дӯстии вай орзӯманд кунад ва инро низ музд бошад . Ва ҳамчунин ашъорӣ ки одатаст ки дар масоф бигӯянд то мард доир шавад ва ҷанг кунаду диловариро зиёдат кунад ва дар вай , музд буд чун ҷанг бо кофарон буд , аммо агар бо аҳли ҳақ буд ин ҳаром буд .

نوع اول سرود و اشعار حاجیان بود در صفت کعبه و بادیه که آتش شوق خانه خدای را در دل بجنباند و از این سماع مزد بود کسی را که روا بود که به حج شود، اما کسی را که مادر و پدر دستوری ندهد یا سببی دیگر که وی را حج نشاید، روا نبود که این سماع کند و این آرزو در دل خویش قوی گرداند، مگر که داند که اگرچه شوق غالب و قوی خواهد شد، وی قادر بود بر آن که نرود و بدین نزدیک بود سرود غازیان و سماع ایشان که خلق را به غزا و جنگ کردن با دشمنان خدای تعالی و جان بر کف نهادن بر دوستی وی آرزومند کند و این را نیز مزد باشد. و همچنین اشعاری که عادت است که در مصاف بگویند تا مرد دایر شود و جنگ کند و دلاوری را زیادت کند و در وی، مزد بود چون جنگ با کافران بود، اما اگر با اهل حق بود این حرام بود.

Навъи дувуми сурӯди навҳагар буд ки ба гиристани ораду андӯҳ зиёдат кунаду андари ин низ музд буд , чун навҳагарӣ бар тақсир худ кунад дар мусулмонӣ ва бар гуноҳон ки бар ваии рафта буд ва бар ончии вайро фӯт шудааст аз дараҷоти бузург аз хушнӯдии ҳақи таъолӣ . Чунон ки навҳаи Довӯд ( ъ ) буд ки ваии чандон навҳа кардӣ ки ҷинозаҳо аз пеши ваии бргрФтндӣу вай дар он алҳон будӣу овозии хуш будӣ . Агар андӯҳӣ ҳаром бошад дар дил , навҳа ҳаром бошад , чунон ки вайро касе мурда бошад , ки худоӣ таъолӣ мегуяд , « лкилои тосўи алии мо Фоткм бар гузашта андӯҳ махӯред » , чун касе қазои худои таъолиро кора бошад ва бидон андӯҳгин буд то он андӯҳ зиёдат шавад , ин ҳаром буд . Ва ба сабаб инаст ки музди навҳагар ҳаромасту ваии осӣ буду ҳарки он башнавад осӣ буд .

نوع دوم سرود نوحه گر بود که به گریستن آرد و اندوه زیادت کند و اندر این نیز مزد بود، چون نوحه گری بر تقصیر خود کند در مسلمانی و بر گناهان که بر وی رفته بود و بر آنچه وی را فوت شده است از درجات بزرگ از خشنودی حق تعالی. چنان که نوحه داوود (ع) بود که وی چندان نوحه کردی که جنازه ها از پیش وی برگرفتندی و وی در آن الحان بودی و آوازی خوش بودی. اگر اندوهی حرام باشد در دل، نوحه حرام باشد، چنان که وی را کسی مرده باشد، که خدای تعالی می گوید، «لکیلا تاسو علی ما فاتکم بر گذشته اندوه مخورید»، چون کسی قضای خدای تعالی را کاره باشد و بدان اندوهگین بود تا آن اندوه زیادت شود، این حرام بود. و به سبب این است که مزد نوحه گر حرام است و وی عاصی بود و هرکه آن بشنود عاصی بود.

Навъи сеюм он ки дар дил шодӣ бошад ва хоҳад ки он зиёдат кунад ба самоъ . Ва ин низ мубоҳ буд чун шодӣ ба чизе бошад ки раво бошад ки бар он шод шавад , чунон ки дар арӯсӣу валимау ақиқау вақт омадани фарзанду вақти хутана кардану боз расӣдан аз сафар . Чунон ки расӯл ( с ) ба Мадина расед . Пишбоз шуданд ва даф мезаданд ва шодӣ мекарданд ва шеър мегуфтанд ки :

نوع سوم آن که در دل شادی باشد و خواهد که آن زیادت کند به سماع. و این نیز مباح بود چون شادی به چیزی باشد که روا باشد که بر آن شاد شود، چنان که در عروسی و ولیمه و عقیقه و وقت آمدن فرزند و وقت ختنه کردن و باز رسیدن از سفر. چنان که رسول (ص) به مدینه رسید. پیشباز شدند و دف می زدند و شادی می کردند و شعر می گفتند که:

Ва ҳамчунин ба айёми иди шодӣ кардани раво буду самоъи бад-ӣни раво буд . Ва ҳамчунин чун дӯстон ба ҳам нишинанд ба мувофиқатӣ ва хоҳанд ки таом хуранд ва хоҳанд ки вақташон бо якдигар хуш шавад , самоъ кардану шодии намӯдан ба мувофиқати якдигар раво бошад .

و همچنین به ایام عید شادی کردن روا بود و سماع بدین روا بود. و همچنین چون دوستان به هم نشینند به موافقتی و خواهند که طعام خورند و خواهند که وقتشان با یکدیگر خوش شود، سماع کردن و شادی نمودن به موافقت یکدیگر روا باشد.

Навъи чаҳоруму асли он ки касеро ки дӯстии ҳақи таъолӣ бар дили ғолиб шуда бошад ва ба ҳади ишқи расида , самоъи вайро муҳим буд . Ва бошад ки асари он аз бисёре хайроти расмӣ беш буд . Ва ҳарчӣ дӯстии ҳақ таъолӣ бидон зиёд шавад музди он беш буд . Ва самоъи суфиён дар асл ки бӯдааст бад-ӣн сабаб бӯдааст , агарчӣ акнӯн ба расми омехта шудааст , ба сабаби гуруҳе ки ба сӯрат эшонанд дар зоҳир ва муфлисанд аз маъонии эшон дар ботин . Ва самоъ дар афрӯхтан ин оташи асарӣ азим дорад ва кас бошад аз эшон ки дар миёни самоъи вайро мукошифот падед ояд ва бо вай лутфҳо равад ки берун самоъ набӯд .

نوع چهارم و اصل آن که کسی را که دوستی حق تعالی بر دل غالب شده باشد و به حد عشق رسیده، سماع وی را مهم بود. و باشد که اثر آن از بسیاری خیرات رسمی بیش بود. و هرچه دوستی حق تعالی بدان زیاد شود مزد آن بیش بود. و سماع صوفیان در اصل که بوده است بدین سبب بوده است، اگرچه اکنون به رسم آمیخته شده است، به سبب گروهی که به صورت ایشانند در ظاهر و مفلس اند از معانی ایشان در باطن. و سماع در افروختن این آتش اثری عظیم دارد و کس باشد از ایشان که در میان سماع وی را مکاشفات پدید آید و با وی لطفها رود که بیرون سماع نبود.

Ва он аҳволи латиф ки аз олами ғайб ба эшон пайвастан гирад ба сабаби самоъ , онро ваҷд гӯйанд ва бошад ки дили эшон дар самоъи чунон пок ва софӣ шавад ки нуқраро чун дар оташ наҳй ва он самоъи оташ дар дили афканду ҳамаи кудуратҳо аз дили бабрад . Ва бошад ки ба бисёре риёзати он ҳосил наёяд ки ба самоъ ҳосил ояд . Ва самоъи он сари муносибатро ки рӯҳи одамиро ҳаст бо олам арвоҳ биҷунбанд то буд ки ӯро ба куллияти ин олам бастанд то аз ҳарчӣ дар ин олам равад бехабар шавад ва бошад ки қӯти аъзои вай низ соқит шавад ва биафтад ва аз ҳуш баравад . Ва ончӣ аз ин аҳвол дуруст бошад вайро асл буд , дараҷаи он бузург буд . Ва он касеро ки бидон имон буду ҳозир буд , аз баракоти он низ маҳрӯм набӯд . Валикини ғалати андари ин низ бисёр бошад ва пиндорҳои хато бисёр уфтаду нишонеи ҳақу ботили он перони пухтау роҳ рафта донанду мурӣдро мусаллам набошад ки аз сари хеш самоъ кунад бидон ки тақозои он дар дили вай падед ояд .

و آن احوال لطیف که از عالم غیب به ایشان پیوستن گیرد به سبب سماع، آن را وجد گویند و باشد که دل ایشان در سماع چنان پاک و صافی شود که نقره را چون در آتش نهی و آن سماع آتش در دل افکند و همه کدورتها از دل ببرد. و باشد که به بسیاری ریاضت آن حاصل نیاید که به سماع حاصل آید. و سماع آن سر مناسبت را که روح آدمی را هست با عالم ارواح بجنباند تا بود که او را به کلیت این عالم بستاند تا از هرچه در این عالم رود بی خبر شود و باشد که قوت اعضای وی نیز ساقط شود و بیفتد و از هوش برود. و آنچه از این احوال درست باشد وی را اصل بود، درجه آن بزرگ بود. و آن کسی را که بدان ایمان بود و حاضر بود، از برکات آن نیز محروم نبود. ولیکن غلط اندر این نیز بسیار باشد و پندارهای خطا بسیار افتد و نشانی حق و باطل آن پیران پخته و راه رفته دانند و مرید را مسلم نباشد که از سر خویش سماع کند بدان که تقاضای آن در دل وی پدید آید.

Ва алии ҳаллоҷи яке буд аз мурӣдони шайхи Абулқосими гургонеи дастурии хост дар самоъ , гуфт ҳеҷ махӯр . Пас аз он таом хуш бисоз . Агар самоъ ихтиёр кунӣ бар таом , онгоҳи ин тақозои самоъ ба ҳақ бошад ва туро мусаллам буд . Аммо мурӣдӣ ки вайро ҳануз аҳволи дил пайдо наёмада бошаду роҳи ҳақ ба мъомлт надонад ё пайдо омада бошад валикини шаҳват ҳануз аз ваии тамоми шикаста нашуда бошад , воҷиб буд ба пер ки вайро самоъ манъ кунад , ки зиёни вай аз суд беш буд .

و علی حلاج یکی بود از مریدان شیخ ابوالقاسم گرگانی دستوری خواست در سماع، گفت هیچ مخور. پس از آن طعام خوش بساز. اگر سماع اختیار کنی بر طعام، آنگاه این تقاضای سماع به حق باشد و تو را مسلم بود. اما مریدی که وی را هنوز احوال دل پیدا نیامده باشد و راه حق به معاملت نداند یا پیدا آمده باشد ولیکن شهوت هنوز از وی تمام شکسته نشده باشد، واجب بود به پیر که وی را سماع منع کند، که زیان وی از سود بیش بود.

Ва бидон ки ҳаркии самоъроу ваҷду аҳволи суфиёнро инкор кунад , аз мухтасарии хеш инкор кунаду маъзӯр буд дар он инкор ки чизе ки вайро набошад , бидон имони душвори тавон овардан . Ва ин ҳамчун мхнс буд ки вайро бовар набӯд ки дар суҳбат лиззат ҳаст , чаҳ лиззат ба қӯти шаҳват дар тавон ёфт . Чун вайро шаҳват наёфаридаанд чигуна донад ? ва агар нобӣнои лиззати назора дар сабзау оби равон инкор кунад чаҳ аҷаб ки вайро чашм надодаанд . Ва он лиззат бидон дар тавон ёфт . Ва агар кӯдаки лиззати раёсату салтанату фармон додану мамлакати доштан инкор кунад чаҳ аҷаб ки ваии роҳ бозӣ донад . Дар мамлакати доштан чаҳ роҳи барад ?

و بدان که هرکه سماع را و وجد و احوال صوفیان را انکار کند، از مختصری خویش انکار کند و معذور بود در آن انکار که چیزی که وی را نباشد، بدان ایمان دشوار توان آوردن. و این همچون مخنث بود که وی را باور نبود که در صحبت لذت هست، چه لذت به قوت شهوت در توان یافت. چون وی را شهوت نیافریده اند چگونه داند؟ و اگر نابینا لذت نظاره در سبزه و آب روان انکار کند چه عجب که وی را چشم نداده اند. و آن لذت بدان در توان یافت. و اگر کودک لذت ریاست و سلطنت و فرمان دادن و مملکت داشتن انکار کند چه عجب که وی راه بازی داند. در مملکت داشتن چه راه برد؟

Ва бидон ки халқ дар инкори аҳволи суфиён , он ки донишмандаст ва он ки омӣаст , ҳама кӯдаконанд ки чизеро ки бидон ҳануз нарасида анд мункиранд ва он касе ки андаки моя зиракӣ дорад , иқрор диҳад ва гуяд ки марои ин ҳол нест , валикин медонам ки эшонро ҳаст . Борӣ бидон имон дорад ва раво дорад . Аммо он ки ҳар чаҳ ӯро набӯд худ маҳол донад ки дигаронро буд , бғоит ҳамоқат бошад ва аз он қавм бошад ки ҳақ таъолӣ мегуяд , «у азлми иҳтдо ба Фсиқўлўни ҳозои аФки қадим » .

و بدان که خلق در انکار احوال صوفیان، آن که دانشمند است و آن که عامی است، همه کودکان اند که چیزی را که بدان هنوز نرسیده اند منکرند و آن کسی که اندک مایه زیرکی دارد، اقرار دهد و گوید که مرا این حال نیست، ولیکن می دانم که ایشان را هست. باری بدان ایمان دارد و روا دارد. اما آن که هر چه او را نبود خود محال داند که دیگران را بود، بغایت حماقت باشد و از آن قوم باشد که حق تعالی می گوید، « و اذلم یهتدا به فسیقولون هذا افک قدیم ».