Аммо фоидаҳои моли ду қисмаст : яке днёўӣ ва инро ба шарҳ ҳоҷат набӯд ки ҳамаи каси шиносаду дигар динӣаст ва он се навъаст :

اما فایده های مال دو قسم است: یکی دنیاوی و این را به شرح حاجت نبود که همه کس شناسد و دیگر دینی است و آن سه نوع است:

Навъи аввал онаст ки бар хештан нафақа кунӣ ё андари ибодат ё андари сози ибодат . Аммо ибодат чун ҳаҷу ғзо буд ки молӣ ки бар хештан ба кори барад , андари айни ибодат буд . Ва аммо ончии андари сози ибодат буд нони ҷомау қадари кифоят буд ки бидон қӯти ибодатҳоу фароғати ҳамаи ибодатҳо ҳосил ояд ки ҳарчӣ ҷуз бидон ба ибодат натавон расед он низ айни ибодат буду ҳаркиро қадар кифоят набӯд ҳамаи рӯз ба тан ва ба дил ба талаби кифояти машғӯл буд ва аз ибодат ки лаболаби он зикр ва фикраст бозмонд , пас қадари кифоят ки барои фироқати ибодат буд ва аз фавойиди дайн буд ва аз ҷумла дунё набошад ва ин дар нияту андешаи бигардад то қиблаи дил чаҳ буд . Агар қиблаи фароғати роҳи охират буд қадари кифояти зоди роҳ буд ва ҳам аз роҳ буд .

نوع اول آن است که بر خویشتن نفقه کنی یا اندر عبادت یا اندر ساز عبادت. اما عبادت چون حج و غزا بود که مالی که بر خویشتن به کار برد، اندر عین عبادت بود. و اما آنچه اندر ساز عبادت بود نان جامه و قدر کفایت بود که بدان قوت عبادتها و فراغت همه عبادتها حاصل آید که هرچه جز بدان به عبادت نتوان رسید آن نیز عین عبادت بود و هرکه را قدر کفایت نبود همه روز به تن و به دل به طلب کفایت مشغول بود و از عبادت که لبالب آن ذکر و فکر است بازماند، پس قدر کفایت که برای فراقت عبادت بود و از فواید دین بود و از جمله دنیا نباشد و این در نیت و اندیشه بگردد تا قبله دل چه بود. اگر قبله فراغت راه آخرت بود قدر کفایت زاد راه بود و هم از راه بود.

Шайхи Абулқосими гургонеи рҳмҳми аллоҳро зёъӣ буд ҳалол ки аз он кифоят вай омадӣ . Як рӯз ғалла оварда буданд . Аз хоҷаи Абӯалии Формдии рҳмҳм аллоҳ шунидам ки аз он ғаллаи як мушт барграфт ва гуфт ин бо таваккули бештари мутаваккилон иваз накунам ва ба ҳақиқати ин касе шиносад ки ба муроқибати дили машғӯл буд ки бидонад ки фароғат аз кифоят чаҳ мададҳо диҳанд дар рафтани роҳи дайнро .

شیخ ابوالقاسم گرگانی رحمهم الله را ضیاعی بود حلال که از آن کفایت وی آمدی. یک روز غله آورده بودند. از خواجه ابوعلی فارمدی رحمهم الله شنیدم که از آن غله یک مشت برگرفت و گفت این با توکل بیشتر متوکلان عوض نکنم و به حقیقت این کسی شناسد که به مراقبت دل مشغول بود که بداند که فراغت از کفایت چه مددها دهند در رفتن راه دین را.

Навъи дувуми он ки ба мардумон диҳанд . Ва ин чаҳор қисм буд :

نوع دوم آن که به مردمان دهند. و این چهار قسم بود:

Қисми аввали садақа буду савоби ону баракоти дуои даравишону ҳиммати эшону хушнӯдии эшон андари дайну дунёи бузург буд ва касе ки мол надорад аз ин оҷиз буд .

قسم اول صدقه بود و ثواب آن و برکات دعای درویشان و همت ایشان و خشنودی ایشان اندر دین و دنیا بزرگ بود و کسی که مال ندارد از این عاجز بود.

Қисми дувум мурувват бошад ки мизбонӣ кунад бо бародарон , агарчӣ тавонгар буданд . Некуӣ кунад ва ҳадя диҳад ва мувосот кунад ва ба ҳақи мардумон қиём кунад ва расмҳо ба ҷой оварад ки ин агарчӣ бо тавонгарон буд Маҳмӯд бошаду сифати сахои бад-ӣн ҳосил ояду сахои бузургтарин ахлоқаст чунон ки мадҳ вай биёбад .

قسم دوم مروت باشد که میزبانی کند با برادران، اگرچه توانگر بودند. نیکویی کند و هدیه دهد و مواسات کند و به حق مردمان قیام کند و رسمها به جای آورد که این اگرچه با توانگران بود محمود باشد و صفت سخا بدین حاصل آید و سخا بزرگترین اخلاق است چنان که مدح وی بیابد.

Қисми сими он ки арз хеш бидон нигоҳ дорад , чунон ки Маслан ба шоир диҳад , ба ъўон диҳад ва ба касоне ки ба вай тамаъ доранд ва агар надиҳади забон дароз кунанд ва ғайбат гӯйанд ва фӯҳш диҳанд . Ва расӯл ( с ) гуфтааст , « ҳарчӣ бидон арзи хеш аз забони бдгўён нигоҳ доранд он садақае буд ки роҳи ғайбату фӯҳш бар эшон баста буд . Офат длмшғўлӣ бидон аз хештани боздошта буд ки агар накунад бошад ки вай низ андар мукофот ояду адоват низ дароз шавад ва ин низ ҷуз ба мол натавон кард .

قسم سیم آن که عرض خویش بدان نگاه دارد، چنان که مثلا به شاعر دهد، به عوان دهد و به کسانی که به وی طمع دارند و اگر ندهد زبان دراز کنند و غیبت گویند و فحش دهند. و رسول (ص) گفته است، «هرچه بدان عرض خویش از زبان بدگویان نگاه دارند آن صدقه ای بود که راه غیبت و فحش بر ایشان بسته بود. آفت دلمشغولی بدان از خویشتن بازداشته بود که اگر نکند باشد که وی نیز اندر مکافات آید و عداوت نیز دراز شود و این نیز جز به مال نتوان کرد.

Қисми чаҳоруми он ки ба касоне диҳад ки хизмат вай кунанд ки ҳаркас ки ҳамаи корҳои хеш ба даст хеш кунад чун рафтан ва шустан ва пухтан ва харидану сохтану ғайри он , ҳамаи рӯзгори ваии бишавад . Ва фарзи айни ҳаркасӣ онаст ки дайгарӣ бидон қиём натавон кард ва он зикр ва фикраст ва ҳарчӣ ниёбатро бидон роҳӣаст рӯзгор бидон ббрдни дареғ буд ки умр мухтасарасту аҷали наздику роҳи сафари охирати дарозу зоди вай бисёр бояд . Ва ҳар нафасии ғаниматӣ бузургаст ба ҳеҷ кор ки аз он гурез буд машғӯл набояд буд ва ин ҷуз ба мол рост наёяд ки андари ваҷҳ хидматкорон кунад то ин ранҷҳо аз ваии боздонд . Ва корҳо ба нафаси хеши сабаби савоб буд валикини ин кор касе буд ки дараҷаи вай чунон бошад ки тоъати вай ба тан бошад на ба дил , аммо касе ки аҳли мъомлт буд ба тариқи илм , вай бояд ки дайгарӣ кунад то сабаби фароғати вай буд ба корӣ ки азиз аз он буд ки ба тан кунад .

قسم چهارم آن که به کسانی دهد که خدمت وی کنند که هرکس که همه کارهای خویش به دست خویش کند چون رفتن و شستن و پختن و خریدن و ساختن و غیر آن، همه روزگار وی بشود. و فرض عین هرکسی آن است که دیگری بدان قیام نتوان کرد و آن ذکر و فکر است و هرچه نیابت را بدان راهی است روزگار بدان ببردن دریغ بود که عمر مختصر است و اجل نزدیک و راه سفر آخرت دراز و زاد وی بسیار باید. و هر نفسی غنیمتی بزرگ است به هیچ کار که از آن گریز بود مشغول نباید بود و این جز به مال راست نیاید که اندر وجه خدمتکاران کند تا این رنجها از وی بازداند. و کارها به نفس خویش سبب ثواب بود ولیکن این کار کسی بود که درجه وی چنان باشد که طاعت وی به تن باشد نه به دل، اما کسی که اهل معاملت بود به طریق علم، وی باید که دیگری کند تا سبب فراغت وی بود به کاری که عزیز از آن بود که به تن کند.

Навъи сими он буд ки ба касе муайяни надиҳади валикини хайрот ом кунад , чун пулҳо ва работҳоу масоҷиду бемористону вақф бар даравишону ғайри ин , хайроти ом буду рӯзгор дароз бимонаду дуоу баракат аз пас марги вай ҳаме расад . Ва ин низ ҷуз ба мол натавон кард . Инаст фавойиди моли андари дайн .

نوع سیم آن بود که به کسی معین ندهد ولیکن خیرات عام کند، چون پلها و رباطها و مساجد و بیمارستان و وقف بر درویشان و غیر این، خیرات عام بود و روزگار دراز بماند و دعا و برکت از پس مرگ وی همی رسد. و این نیز جز به مال نتوان کرد. این است فواید مال اندر دین.

Аммо фавойиди ваии андари дунё пӯшида нест ки бидон азиз буд ва макрам шавад ва аз халқ бениёз буду халқ ба вай ҳоҷатманд бошанду дӯстону бародарон бисёр ба даст оварад ва дар дили ҳамагони маҳбӯб буд ва ба чашми ҳақорат ба вай нанигаранду амсоли ин .

اما فواید وی اندر دنیا پوشیده نیست که بدان عزیز بود و مکرم شود و از خلق بی نیاز بود و خلق به وی حاجتمند باشند و دوستان و برادران بسیار به دست آورد و در دل همگان محبوب بود و به چشم حقارت به وی ننگرند و امثال این.