Бидон ки аҳл пиндор мағруранд ва ин қавм касонеанд ки ба хештану амали хештани гумон некӯ баранд ва аз офати он ғофил бошанд ва набаҳра аз холиси бозншноснд , бидон ки саррофӣ тамом наёмухтаанд ва ба рангу сӯрати ғарра шудаанд , ва он касоне ки ба илму ибодати машғуланд ва аз ҳиҷоби ғифлату залолат берунанд , аз сад навад ва на мағруранду бад-ӣн буд ки расӯл ( с ) гуфт , « рӯзи қиёмати одамро гӯйанд : насиби дӯзах аз фарзандони хеш берун кун . Гуяд : аз чанд чанд ? гӯйанд : аз ҳазор ва нуҳсад ва навад ва на » . Ва ин на он бошанд ки ҳамеша андар дӯзах буванд , валикини эшонро аз гузар бар дӯзах чора набӯд . Гуруҳеи аҳл ғифлат бошанду гуруҳеи аҳли залолату гуруҳеи аҳл чора набӯд . Гуруҳеи аҳл ғифлат бошанду гуруҳеи аҳли залолату гуруҳеи аҳли ғуруру гуруҳеи аҳли аҷз ки асири шаҳавот хешанд агарчӣ ҳаме донистанд ки муқассиранд ,у аҳл пиндор бисёранду аснофи эшон андар шумо наёяд , валикин аз чаҳор табақаи берун наанд : уламоу обидону суфиёну арбоби амвол .

بدان که اهل پندار مغرورند و این قوم کسانی اند که به خویشتن و عمل خویشتن گمان نیکو برند و از آفت آن غافل باشند و نبهره از خالص بازنشناسند، بدان که صرافی تمام نیاموخته اند و به رنگ و صورت غره شده اند، و آن کسانی که به علم و عبادت مشغولند و از حجاب غفلت و ضلالت بیرون اند، از صد نود و نه مغرورند و بدین بود که رسول (ص) گفت، «روز قیامت آدم را گویند: نصیب دوزخ از فرزندان خویش بیرون کن. گوید: از چند چند؟ گویند: از هزار و نهصد و نود و نه». و این نه آن باشند که همیشه اندر دوزخ بوند، ولیکن ایشان را از گذر بر دوزخ چاره نبود. گروهی اهل غفلت باشند و گروهی اهل ضلالت و گروهی اهل چاره نبود. گروهی اهل غفلت باشند و گروهی اهل ضلالت و گروهی اهل غرور و گروهی اهل عجز که اسیر شهوات خویش اند اگرچه همی دانستند که مقصرند، و اهل پندار بسیارند و اصناف ایشان اندر شما نیاید، ولیکن از چهار طبقه بیرون نه اند: علما و عابدان و صوفیان و ارباب اموال.

Табақаи аввал аз аҳли пиндори ълмоинд ки гуруҳе аз эшон рӯзгори худ ҳама дар илм кунанд то улӯм ҳосил кунанду андари муомила тақсир кунанду дасту забону чашму фараҷ аз маосӣ нигоҳ надоранд ки эшон андари илми худ ба дараҷае расидаанд ки эшонро азоб набӯд ва ба муомила мохўз набошанд , балки ба шафоати эшон ҳама наҷот ёбанд . Ва мисли эшон чун беморӣаст ки илми иллат хеш бархонаду ҳамаи шаби такрор ҳаме кунад ва ба суханӣ некӯ банависанду шурӯти доруии иллати неки бидонаду ҳаргизи шарбати бнхўрд ва бар талхии вай сабр накунанд . Такрори сифати шарбати вайро куҷо суд дорад ?

طبقه اول از اهل پندار علمایند که گروهی از ایشان روزگار خود همه در علم کنند تا علوم حاصل کنند و اندر معامله تقصیر کنند و دست و زبان و چشم و فرج از معاصی نگاه ندارند که ایشان اندر علم خود به درجه ای رسیده اند که ایشان را عذاب نبود و به معامله ماخوذ نباشند، بلکه به شفاعت ایشان همه نجات یابند. و مثل ایشان چون بیماری است که علم علت خویش برخواند و همه شب تکرار همی کند و به سخنی نیکو بنویسند و شروط داروی علت نیک بداند و هرگز شربت بنخورد و بر تلخی وی صبر نکنند. تکرار صفت شربت وی را کجا سود دارد؟

Ва ҳақи таъолӣ ҳаме гуяд , « қади аФлҳи ман тзкӣ »у дигар ҳаме гуяд , « ва наҳй алнФси ани алҳўӣ » , ҳаме гуяд , « фалоҳ касеро буд ки пок гардад на бдонкаҳи илми покии биомузад ва ба биҳишт касе расад ки ҳавои худро хилоф кунад на он ки бидонади ҳаворо хилоф набояд кард » . Ва ин салими дилро агар ин пиндор аз он ахбор хостаҳ бошад ки андари фазли илм омадааст , чаро он ахбор ки андари ҳақи уламои бад омадааст брнхўонд ? ки андари қуръон ӯро ба хар монанда кардааст ки китоби андар пушт дорад ва ба саг монанд кардааст . Ва мегуяд , « олами бадро дар дӯзах андозанд чунон ки пушту гардани ваии бишиканаду оташи вайро бигардонад чунон ки хари осиро гирданду ҳамаи аҳли дӯзах бар вай гирд оянд ки ту кистӣ ва ин чаҳ наколаст ? гуяд , ман онам ки фармудам ва накардам ! »

و حق تعالی همی گوید، «قد افلح من تزکی» و دیگر همی گوید، «و نهی النفس عن الهوی»، همی گوید، «فلاح کسی را بود که پاک گردد نه بدانکه علم پاکی بیاموزد و به بهشت کسی رسد که هوای خود را خلاف کند نه آن که بداند هوا را خلاف نباید کرد». و این سلیم دل را اگر این پندار از آن اخبار خاسته باشد که اندر فضل علم آمده است، چرا آن اخبار که اندر حق علمای بد آمده است برنخواند؟ که اندر قرآن او را به خر ماننده کرده است که کتاب اندر پشت دارد و به سگ مانند کرده است. و می گوید، «عالم بد را در دوزخ اندازند چنان که پشت و گردن وی بشکند و آتش وی را بگرداند چنان که خر آسی را گرداند و همه اهل دوزخ بر وی گرد آیند که تو کیستی و این چه نکال است؟ گوید، من آنم که فرمودم و نکردم!»

Ва расӯл ( с ) ҳаме гуяд ки азоби ҳеҷ кас дар қиёмати азимтар аз азоб олимӣ нест ки вай ба илми хеш кор накунад . Ва бўдрдо ҳаме гуяд , « вой бар он ки надонад як бор ,у вой бар он ки бидонад ва бидон кор накунад ҳафт бор яъне ки илм бар вай ҳуҷҷат шавад » . Ва гуруҳеи андари илму амали ҳарду тақсир накарданд , валикини ҳамаи аъмоли зоҳир ба ҷой овараданд ва аз таҳорати дили ғофили монданду ахлоқи бад аз ботин берун накарданд , чун кибру риёу ҳасаду талаби раёсату бдхўостни ақрони хешроу шодшдн ба ранҷи эшону андӯҳгин бӯдан ба роҳати эшон . Ва аз ин ахбор ғофил шуданд ки ҳаме гуяд , « андаки риё ширкасту андар биҳишт нашавад касе ки андари дили ваии як зарра кибрасту ҳасади имонро чунон табоҳ кунад ки оташи ҳизумро ва он ки ҳаме гуяд : ҳақи таъолӣ ба сӯрат шумо нанигарад , ба дилҳои шумо нигарад » .

و رسول (ص) همی گوید که عذاب هیچ کس در قیامت عظیم تر از عذاب عالمی نیست که وی به علم خویش کار نکند. و بودردا همی گوید، «وای بر آن که نداند یک بار، و وای بر آن که بداند و بدان کار نکند هفت بار یعنی که علم بر وی حجت شود». و گروهی اندر علم و عمل هردو تقصیر نکردند، ولیکن همه اعمال ظاهر به جای آوردند و از طهارت دل غافل ماندند و اخلاق بد از باطن بیرون نکردند، چون کبر و ریا و حسد و طلب ریاست و بدخواستن اقران خویش را و شادشدن به رنج ایشان و اندوهگین بودن به راحت ایشان. و از این اخبار غافل شدند که همی گوید، «اندک ریا شرک است و اندر بهشت نشود کسی که اندر دل وی یک ذره کبر است و حسد ایمان را چنان تباه کند که آتش هیزم را و آن که همی گوید: حق تعالی به صورت شما ننگرد، به دلهای شما نگرد».

Пас мисли ин қавм чун касеаст ки чизеи бикораду вайро хору гиёҳ аз асл мебибояд кунад то кишти вай қӯт гирад , пас ин хошоки сар аз замини ҳамеи برارد , сари он ҳамеи дуруду бехи он андар ҳаме гузорад , ҳарчанд ки ба рад зиёдат болад .

پس مثل این قوم چون کسی است که چیزی بکارد و وی را خار و گیاه از اصل می بباید کند تا کشت وی قوت گیرد، پس این خاشاک سر از زمین همی برآرد، سر آن همی درود و بیخ آن اندر همی گذارد، هرچند که به رد زیادت بالد.

Ва бехи аъмолии бдохлоқ бадасту асли он буд ки он канда шавад , балки мисоли ин чунонаст ки касе ботин палид дораду зоҳири ваии ороста чун таҳорат ҷой бошад ки берун гач карда бошаду андаруни парокандагӣу наҷосат ё чун гӯри ороста ки берун банигор буду андаруни мурдор ва чун хонаи торик ки шамъ бар боми вай ниҳода бошад . Ва исо ( ъ ) олами бадро ташбеҳ кардааст ва гуфта , « чун мошўӣӣ мебошад ки орад аз ваии ҳамеи фурӯи резаду сабӯси андари вай ҳаме монад » эшон низ сухан ҳикмат мегӯйанду ончии бад буд дар эшон ҳаме монад .

و بیخ اعمالی بداخلاق بد است و اصل آن بود که آن کنده شود، بلکه مثال این چنان است که کسی باطن پلید دارد و ظاهر وی آراسته چون طهارت جای باشد که بیرون گچ کرده باشد و اندرون پراکندگی و نجاست یا چون گور آراسته که بیرون به نگار بود و اندرون مردار و چون خانه تاریک که شمع بر بام وی نهاده باشد. و عیسی (ع) عالم بد را تشبیه کرده است و گفته، «چون ماشوئی می باشد که آرد از وی همی فرو ریزد و سبوس اندر وی همی ماند» ایشان نیز سخن حکمت می گویند و آنچه بد بود در ایشان همی ماند.

Ва гуруҳеи дигар дониста бошанд ки ин ахлоқ бадаст ва аз ин ҳазар бояд карду дил аз ин пок бояд дошт , валикин пиндоранд ки дили эшон аз ин покаст ва эшон бузургтар аз он бошанд ки ба чунин чизе мубтало шаванд ки эшон илми ин аз ҳама беҳтар донанд ва чун андари эшон асари кибр пайдо ояд шайтони эшонро гуяд , « ин на кибраст ки талаби ъз дайнаст . Агар ту азиз набошӣ ислом азиз набӯд , ва агар ҷомаи некӯ андар пӯшанду асб ва сохту таҷаммули созанд , гӯйанд , « ин на ръўнтаст ки ин кӯрии душманони аҳл дайнаст ки мбтдъони бад-ӣн кӯр шаванд ки уламо бо таҷаммул бошанд » .

و گروهی دیگر دانسته باشند که این اخلاق بد است و از این حذر باید کرد و دل از این پاک باید داشت، ولیکن پندارند که دل ایشان از این پاک است و ایشان بزرگتر از آن باشند که به چنین چیزی مبتلا شوند که ایشان علم این از همه بهتر دانند و چون اندر ایشان اثر کبر پیدا آید شیطان ایشان را گوید، «این نه کبر است که طلب عز دین است. اگر تو عزیز نباشی اسلام عزیز نبود، و اگر جامه نیکو اندر پوشند و اسب و ساخت و تجمل سازند، گویند، «این نه رعونت است که این کوری دشمنان اهل دین است که مبتدعان بدین کور شوند که علما با تجمل باشند».

Ва сирати расӯл ( с )у Абубакру умру Усмону алии разии аллоҳи анҳуаму ҷомаи халқи эшон фаромӯш кунанд ва пиндоранд ки ончии эшон ҳаме карданд хори доштани ислом буд ва акнӯн ислом ба таҷаммули вай азиз хоҳанд шуд . Ва агар ҳасади андари эшон падед ояд гуяд , « ин салобат ҳақаст » ва агар риё падед ояд гуяд , « ин маслиҳат халқаст то тоъат бишносанд ва иқтидо кунанд » , ва чун ба хизмат салотин шаванд гӯйанд , « ин на тавозуъаст золимро ки он ҳаромаст , балки барои шафоат мусулмононасту маслиҳати эшон » ва агар моли ҳаром эшон бустонанд гӯйанд , « ин ҳаром нест ки инро молик несту андари масолеҳ бояд карду маслиҳати исломи андари ман бастааст » . Ва агар инсоф диҳад ва ҳосб баргирад донад ки маслиҳати дайн беш аз он нест ки халқ аз дунё эъроз кунанду касоне ки ба сабаби ваии андари дунё рағбат карда бошанд беш аз он буд ки аз дунё эъроз карда бошанд , пас ъзи исломи андар нобӯдани вай баста бошаду маслиҳат онаст исломро ки вайу амсол вай набошанд . Ину амсоли ин пиндорҳо ва ғурурҳо ботиласту алоҷу ҳақиқати ин андари ин усӯл ки аз пеш рафта аст бигуфтаему бозгФтни он дароз буд .

و سیرت رسول (ص) و ابوبکر و عمر و عثمان و علی رضی الله عنهم و جامه خلق ایشان فراموش کنند و پندارند که آنچه ایشان همی کردند خوار داشتن اسلام بود و اکنون اسلام به تجمل وی عزیز خواهند شد. و اگر حسد اندر ایشان پدید آید گوید، «این صلابت حق است» و اگر ریا پدید آید گوید، «این مصلحت خلق است تا طاعت بشناسند و اقتدا کنند»، و چون به خدمت سلاطین شوند گویند، «این نه تواضع است ظالم را که آن حرام است، بلکه برای شفاعت مسلمانان است و مصلحت ایشان» و اگر مال حرام ایشان بستانند گویند، «این حرام نیست که این را مالک نیست و اندر مصالح باید کرد و مصلحت اسلام اندر من بسته است». و اگر انصاف دهد و حاسب برگیرد داند که مصلحت دین بیش از آن نیست که خلق از دنیا اعراض کنند و کسانی که به سبب وی اندر دنیا رغبت کرده باشند بیش از آن بود که از دنیا اعراض کرده باشند، پس عز اسلام اندر نابودن وی بسته باشد و مصلحت آن است اسلام را که وی و امثال وی نباشند. این و امثال این پندارها و غرورها باطل است و علاج و حقیقت این اندر این اصول که از پیش رفته است بگفته ایم و بازگفتن آن دراز بود.

Ва гуруҳеи худ андари нафаси илм ғалат карда бошанду ончӣ аз илми муҳимтар буд чун тафсиру ахбору илми муомилаи дилу илми ахлоқу тариқи риёзату ончии андари ин китоб биоварадаему аъвону офоти муомилаи роҳи дайну тариқи муроқибати дил ки ин ҳамаи фарз айнаст , худ ҳосил накарда бошанд ва ндонанд ки ин аз ҷумла улӯмасту ҳамаи рӯзгор ё андари ҷадалу мунозира ва ё андари таассуби калом ё андари Фтоўии хсўмоти халқи андари дунёу ҷмои илмҳо ки вайро аз дунё ба охират нахонд ва аз ҳирс бо қаноат нахонд ва аз риё ба ихлос нахонд ва аз ғифлату эминӣ ба хавф ва тақво нахонд , ҳама рӯзгор бидон мустағриқ доранд ва пиндоранд ки худ илми ҳама онасту ҳаркии рӯз ба дайн дигар оварад аз илм эъроз карду илмро маҳҷӯр гардонид . Ва тафсили ин пиндорҳо дарозасту андари китоби ғурури андар эҳё овардаем ки ин китоби тафсил эҳтимол накунад .

و گروهی خود اندر نفس علم غلط کرده باشند و آنچه از علم مهمتر بود چون تفسیر و اخبار و علم معامله دل و علم اخلاق و طریق ریاضت و آنچه اندر این کتاب بیاورده ایم و اعوان و آفات معامله راه دین و طریق مراقبت دل که این همه فرض عین است، خود حاصل نکرده باشند و ندانند که این از جمله علوم است و همه روزگار یا اندر جدل و مناظره و یا اندر تعصب کلام یا اندر فتاوی خصومات خلق اندر دنیا و جمای علمها که وی را از دنیا به آخرت نخواند و از حرص با قناعت نخواند و از ریا به اخلاص نخواند و از غفلت و ایمنی به خوف و تقوی نخواند، همه روزگار بدان مستغرق دارند و پندارند که خود علم همه آن است و هرکه روز به دین دیگر آورد از علم اعراض کرد و علم را مهجور گردانید. و تفصیل این پندارها دراز است و اندر کتاب غرور اندر احیا آورده ایم که این کتاب تفصیل احتمال نکند.

Ва гуруҳе ба илми ваъз машғӯл бошанду сухани эшон ҳамаи саҷъу шеъру нуктау томот буду ибодати он ба дасти ҳамеи оранду мақсӯди эшон он буд то халқ наъра зананд ва бар эшон сано гӯйанд ва ин миқдор ндонанд ки асли тзкир онаст ки оташи мусӣбатии андари дил пайдо ояд ки хатари кор охират бинад , пас ба навҳагарӣ ин мусӣбат машғӯл шаваду тзкири воъизи навҳаи ин мусӣбат бошад . Аммо навҳагарӣ ки мотам олуд набошаду сухани ориятӣ ҳаме гуяд андари дили ҳеҷ асар накунаду мағрури ин қавм низ бисёранду шарҳи он дароз буд .

و گروهی به علم وعظ مشغول باشند و سخن ایشان همه سجع و شعر و نکته و طامات بود و عبادت آن به دست همی آرند و مقصود ایشان آن بود تا خلق نعره زنند و بر ایشان ثنا گویند و این مقدار ندانند که اصل تذکیر آن است که آتش مصیبتی اندر دل پیدا آید که خطر کار آخرت بیند، پس به نوحه گری این مصیبت مشغول شود و تذکیر واعظ نوحه این مصیبت باشد. اما نوحه گری که ماتم آلود نباشد و سخن عاریتی همی گوید اندر دل هیچ اثر نکند و مغرور این قوم نیز بسیارند و شرح آن دراز بود.

Ва гуруҳеи дигари рӯзгор ба фиқҳи зоҳир бардаанд ва нашинохта бошанд ки ҳади фиқҳ беш аз он нест ки қонӯнӣ ки бидон султони халқро сиёсат кунад нигоҳ дорад , аммо ончӣ ба роҳи охират таъаллуқ дорад илми он дигараст ва пиндоранд ки ҳарчӣ андари фиқҳи зоҳири рост буд андари охират суд дорад . Ва мисоли ин он буд ки каси моли зкўаҳи андари охири сол ба зани фурушаду моли ваии бихарад . Фатвои зоҳири он буд ки зкўаҳ аз вай биафтад , яъне соъии султонро нарасад ки аз вай зкўаҳ хоҳад , чаҳ назари вай ба зоҳири малик буду малик бурӣда шуд пеш аз тамомии сол . Ва бошад ки бад-ӣни фатво кор кунад ва ин миқдор надонад ки он кас ки чунин кунад ба қасди он то зкўаҳ биафтад , андари мқти ҳақи таъолӣ буд ва ҳамчун касе буд ки зкўаҳи бандаад , чаҳ бухл мӯҳликасту зкўаҳ таҳоратаст аз палидии бухлу мӯҳлики бухлӣ буд ки матоъ бошад ва ин ҳиялат ниҳодани тоъат бухласт ва чун бухли бад-ӣни матоъи гашти ҳалок тамом шуд , наҷот чун ёбад ?

و گروهی دیگر روزگار به فقه ظاهر برده اند و نشناخته باشند که حد فقه بیش از آن نیست که قانونی که بدان سلطان خلق را سیاست کند نگاه دارد، اما آنچه به راه آخرت تعلق دارد علم آن دیگر است و پندارند که هرچه اندر فقه ظاهر راست بود اندر آخرت سود دارد. و مثال این آن بود که کس مال زکوه اندر آخر سال به زن فروشد و مال وی بخرد. فتوای ظاهر آن بود که زکوه از وی بیفتد، یعنی ساعی سلطان را نرسد که از وی زکوه خواهد، چه نظر وی به ظاهر ملک بود و ملک بریده شد پیش از تمامی سال. و باشد که بدین فتوی کار کند و این مقدار نداند که آن کس که چنین کند به قصد آن تا زکوه بیفتد، اندر مقت حق تعالی بود و همچون کسی بود که زکوه بندهد، چه بخل مهلک است و زکوه طهارت است از پلیدی بخل و مهلک بخلی بود که مطاع باشد و این حیلت نهادن طاعت بخل است و چون بخل بدین مطاع گشت هلاک تمام شد، نجات چون یابد؟

Ва ҳамчунин ҳар шавҳарӣ ки бо зани хеши хуии бад Фропиш гираду вайро ба рнҷондн гирад то ковин надиҳад , андари фатвои зоҳир ки ба маҷлиси ҳукм таъаллуқ дорад ин аброи дуруст буд ки қозии ин ҷаҳони роҳи фаро забон дорад на фарои дил , аммо дар он ҷаҳони мохўз буд ки ин абро ба икроҳ бӯда бошад ва ҳамчунин чун бармало аз касе чизе хоҳад ва он кас аз шарм бидиҳад , андари фатвои зоҳири ин мубоҳ буд . Ва андари ҳақиқати ин мусодира буд , ки фарқ набӯд миёни он ки ба тозӣонаи шарми дили вайро бузанд то аз ранҷи дили он мол бидиҳаду миёни он ки ба зоҳир ба чӯб бузанд ва мусодира кунад . Ину амсоли ин бисёраст ва касе ки ҷузи фиқҳ зоҳир надонад андари ин пиндор буд ва ин дақоиқ аз сари дайн фаҳм накунад .

و همچنین هر شوهری که با زن خویش خوی بد فراپیش گیرد و وی را به رنجاندن گیرد تا کاوین ندهد، اندر فتوای ظاهر که به مجلس حکم تعلق دارد این ابرا درست بود که قاضی این جهان راه فرا زبان دارد نه فرا دل، اما در آن جهان ماخوذ بود که این ابرا به اکراه بوده باشد و همچنین چون برملا از کسی چیزی خواهد و آن کس از شرم بدهد، اندر فتوای ظاهر این مباح بود. و اندر حقیقت این مصادره بود، که فرق نبود میان آن که به تازیانه شرم دل وی را بزند تا از رنج دل آن مال بدهد و میان آن که به ظاهر به چوب بزند و مصادره کند. این و امثال این بسیار است و کسی که جز فقه ظاهر نداند اندر این پندار بود و این دقایق از سر دین فهم نکند.

Табақаи дувуми зоҳидӣ ва обидонанду аҳли пиндор низ андари миён эшон бисёранд . Гуруҳе мағруранд бидон ки ба фазойил аз фароизи бозмоннд , чун касе ки вайро васваса таҳорат бошад ки бидон сабаби намоз аз вақт бияфканад . Ва модару падару рафиқро сухан дурушт гуяду гумони баъӣди андари наҷосати об ба наздики ваии қариб буд ва чун Фролқмаҳ Эй расад пиндоради ҳамаи чизе ҳалоласт ва бошад ки аз ҳароми маҳз ҳазар накунад ,у по бе пои ҳабла бар замин наниҳаду ҳароми маҳз ҳаме хӯрду сирати саҳоба фаромӯш кунад .

طبقه دوم زاهدان و عابدان اند و اهل پندار نیز اندر میان ایشان بسیارند. گروهی مغرورند بدان که به فضایل از فرایض بازمانند، چون کسی که وی را وسوسه طهارت باشد که بدان سبب نماز از وقت بیفکند. و مادر و پدر و رفیق را سخن درشت گوید و گمان بعید اندر نجاست آب به نزدیک وی قریب بود و چون فرالقمه ای رسد پندارد همه چیزی حلال است و باشد که از حرام محض حذر نکند، و پا بی پا حبله بر زمین ننهد و حرام محض همی خورد و سیرت صحابه فراموش کند.

Ва умри разии аллоҳ анҳу гуфт , « ҳафтод бор аз ҳалоли дасти бдоштм аз бими он ки андар ҳаром науфтам » . Ва бо ин ба ҳам аз сабуии перзании тарсо таҳорат кард . Пас ин қавми эҳтиёти луқма бо эҳтиёт таҳорат овардаанд ва бошад ки агар касе ҷомае ки гозри шаста бипушад пиндоранд ки гуноҳӣ азимаст . Ва расӯл ( с ) ҷомае ки куффор ба ҳадяи Фрстодндии андари пӯшедӣ ,у ҳрҷомаҳ ки аз ғанимати куффори бёўрдндӣ , дрпўшидӣ ӯу саҳобау ҳаргизи кас ҳикоят накард ки бар оби оўрдндӣ , балки силаҳи куффор бар миёни бастандӣ ва бо он намоз кардандӣу нгФтндӣ ки бошад ки оби фаро оҳан дода бошанд . ё лаки андар вай карда бошанд ё пӯст ки пероста бошанд ба шарт намоз накарда бошанд , пас ҳаркии андари меъдау андари забону дигари аъзои ин эҳтиёт накунад ва дар ин муболиға кунад зҳкаҳи шайтон буд , балки агар ҳама ба ҷо оварад чун ба оби рехтан ба исроф расад ё намоз аз аввали вақти даргузаради ҳам мағрур бошаду ҳаркии ин эҳтиёти андари китоб таҳорат гуфтаем ба ҷой тавонад оварад кифоят бошад .

و عمر رضی الله عنه گفت، «هفتاد بار از حلال دست بداشتم از بیم آن که اندر حرام نیفتم». و با این به هم از سبوی پیرزنی ترسا طهارت کرد. پس این قوم احتیاط لقمه با احتیاط طهارت آورده اند و باشد که اگر کسی جامه ای که گازر شسته بپوشد پندارند که گناهی عظیم است. و رسول (ص) جامه ای که کفار به هدیه فرستادندی اندر پوشیدی، و هرجامه که از غنیمت کفار بیاوردندی، درپوشیدی او و صحابه و هرگز کس حکایت نکرد که بر آب آوردندی، بلکه سلاح کفار بر میان بستندی و با آن نماز کردندی و نگفتندی که باشد که آب فرا آهن داده باشند. یا لک اندر وی کرده باشند یا پوست که پیراسته باشند به شرط نماز نکرده باشند، پس هرکه اندر معده و اندر زبان و دیگر اعضا این احتیاط نکند و در این مبالغه کند ضُحکه شیطان بود، بلکه اگر همه به جا آورد چون به آب ریختن به اسراف رسد یا نماز از اول وقت درگذرد هم مغرور باشد و هرکه این احتیاط اندر کتاب طهارت گفته ایم به جای تواند آورد کفایت باشد.

Ва гуруҳе ки васваса бар эшон ғолиб шавад андари нияти намоз то бонг ҳаме доранд ё даст ҳаме афшонанд , бошад ки ракаати аввал фӯт кунанд ва ин миқдор ндонанд ки нияти нмозҳмчўни ният вом гузордану зкўаҳ доданаст ва ҳеҷ кас аз эшон зкўаҳи дигарбораи бандаад . Ва воми дигар бора ндиҳанд бар васвасаи нияту гуруҳеро васвасаи андари ҳарфи сӯраи алҳмд буд то аз махориҷ берун оваранду вайро дил бо маънӣ бояд дошт то ба вақти алҳмди ҳама шукр гардад , ба вақт аёк наабд ҳамаи тавҳид ва аҷз гардад ва ба вақти аҳднои ҳама тазаррӯъ гардаду ваии дили ҳама бо он дорад то ин аёк аз махраҷ берун ояд .

و گروهی که وسوسه بر ایشان غالب شود اندر نیت نماز تا بانگ همی دارند یا دست همی افشانند،باشد که رکعت اول فوت کنند و این مقدار ندانند که نیت نمازهمچون نیت وام گزاردن و زکوه دادن است و هیچ کس از ایشان زکوه دیگرباره بندهد. و وام دیگر باره ندهند بر وسوسه نیت و گروهی را وسوسه اندر حرف سوره الحمد بود تا از مخارج بیرون آورند و وی را دل با معنی باید داشت تا به وقت الحمد همه شکر گردد، به وقت ایاک نعبد همه توحید و عجز گردد و به وقت اهدنا همه تضرع گردد و وی دل همه با آن دارد تا این ایاک از مخرج بیرون آید.

Чун касе ки аз подшоҳӣ ҳоҷат хоҳад хост ҳаме гуяд аиҳо аломир ? ва ин ба қӯт ҳаме гуяд то инҳо дуруст гуяд ва мем амир дуруст гуяд . Шак нест ки мустаҳаққи силӣу мқт буд . Ва гуруҳе ҳар рӯз хатмӣ кунаду қуръони бҳзрмаҳ ҳаме хонанд ва ҳаме дуанд ба сари забону дил аз он ғофил ,у ҳамаи ҳиммати эшон он ки то хатмӣ бар хештан шимуранд ки мо чандин хатм кардему имрӯзи чандини ҳафт як қуръон хондем ва ндонанд ки ин қуръони нома Эйаст ки ба халқ набиштаанд , андари ваии амр ва наҳйу ваъдау ваъиду ваъзу тхўиФу инзор , май бояд ки ба вақти иди ҳама хавф гардад ва ба вақти въди ҳама нишот гардад ва ба вақт мисли ҳама эътибор гардад ва ба вақти ваъзи ҳама гӯш гардад ва ба вақти тхўиФи ҳама ҳарос гардад ва ин ҳамаи аҳвол диласт , бидон ки бар сари забон ҳама ҷанбанд андари он чаҳ фоида бошад ?

چون کسی که از پادشاهی حاجت خواهد خواست همی گوید ایها الامیر؟ و این به قوت همی گوید تا اینها درست گوید و میم امیر درست گوید. شک نیست که مستحق سیلی و مقت بود. و گروهی هر روز ختمی کند و قرآن بهذرمه همی خوانند و همی دوند به سر زبان و دل از آن غافل، و همه همت ایشان آن که تا ختمی بر خویشتن شمرند که ما چندین ختم کردیم و امروز چندین هفت یک قرآن خواندیم و ندانند که این قرآن نامه ای است که به خلق نبشته اند، اندر وی امر و نهی و وعده و وعید و وعظ و تخویف و انذار، می باید که به وقت عید همه خوف گردد و به وقت وعد همه نشاط گردد و به وقت مثل همه اعتبار گردد و به وقت وعظ همه گوش گردد و به وقت تخویف همه هراس گردد و این همه احوال دل است، بدان که بر سر زبان همه جنباند اندر آن چه فایده باشد؟

Ва мисли вай чун касе бошад ки подшоҳӣ ба ваии нома Эй нависаду андари ваии фармонҳо буд . Вай биншинаду нома аз бар бикунад ва ҳаме хонд ва аз маъонии он ғофил . Ва гуруҳе ба ҳаҷ шаванд ва муҷовир биншинанд ва рӯза фарогиранду ҳақи рӯзаи бгзорнд ба нгоҳдошти дилу забону ҳақи роҳи нгзорнд ба талаби зоди ҳалол ва ҳамеша дили эшон бо халқ бошад ки эшонро аз муҷовирон шиносанд ва гӯйанд мо чандини мавқиф боистодаҳему чандини сол муҷовир бинишастем ва ин миқдор надонистанд ки андари хонаи хеш бо шавқи каъбаи беҳтар аз он ки дар каъба бо шавқи риёии он ки халқ бидонанд ки вай муҷовираст ё тамаъи он ки чизе ба вай диҳанд ва бо ҳар луқмае ки месетанд бухлии андари вай падед ояд ки тарсад ки касе аз вай бастанд ё бихоҳад .

و مثل وی چون کسی باشد که پادشاهی به وی نامه ای نویسد و اندر وی فرمانها بود. وی بنشیند و نامه از بر بکند و همی خواند و از معانی آن غافل. و گروهی به حج شوند و مجاور بنشینند و روزه فراگیرند و حق روزه بگزارند به نگاهداشت دل و زبان و حق راه نگزارند به طلب زاد حلال و همیشه دل ایشان با خلق باشد که ایشان را از مجاوران شناسند و گویند ما چندین موقف بایستاده ایم و چندین سال مجاور بنشستیم و این مقدار ندانستند که اندر خانه خویش با شوق کعبه بهتر از آن که در کعبه با شوق ریای آن که خلق بدانند که وی مجاور است یا طمع آن که چیزی به وی دهند و با هر لقمه ای که می ستاند بخلی اندر وی پدید آید که ترسد که کسی از وی بستاند یا بخواهد.

Ва гуруҳеи дигари роҳ зуҳд гиранду либос дурушт пӯшанду таом андак хуранду андари мол зоҳид бошанду андари ҷоҳу қабул зоҳид набошанд . Халқи бадишони табаррук ҳаме кунанд ва бидон шод ҳаме бошанду ҳоли хеши андари чашми халқи ороста ҳаме кунанд ва ин қадар бандонанд ки ҷоҳи зиёнкортар аз моласту тарки ваии гуфтани душвор тараст ки ҳама ранҷҳо кашӣдан ба умеди ҷоҳи осон буду зоҳид он бошад ки ба тарк ҷоҳ бигӯед ва бошад ки вайро касе чизе диҳад фаро напазирад ки набояд ки гӯйанд зоҳид нест . Ва агар вайро гӯйанд ки андари зоҳири фарои ситону андари сари Фродрўиши мустаҳаққи даҳ бар ваии саъбтар буд аз куштан , агарчӣ аз ҳалол буд , ки онгоҳ мардумон пиндоранд ки вай зоҳид нест бо ин ба ҳам ки ҳурмати тавонгарон пеш дорад аз ҳурмати даравишон ва эшонро муроот зиёдат кунанд ва ин ҳама ғурур бошад .

و گروهی دیگر راه زهد گیرند و لباس درشت پوشند و طعام اندک خورند و اندر مال زاهد باشند و اندر جاه و قبول زاهد نباشند. خلق بدیشان تبرک همی کنند و بدان شاد همی باشند و حال خویش اندر چشم خلق آراسته همی کنند و این قدر بندانند که جاه زیانکار تر از مال است و ترک وی گفتن دشوار تر است که همه رنجها کشیدن به امید جاه آسان بود و زاهد آن باشد که به ترک جاه بگوید و باشد که وی را کسی چیزی دهد فرا نپذیرد که نباید که گویند زاهد نیست. و اگر وی را گویند که اندر ظاهر فرا ستان و اندر سر فرادرویش مستحق ده بر وی صعبتر بود از کشتن، اگرچه از حلال بود، که آنگاه مردمان پندارند که وی زاهد نیست با این به هم که حرمت توانگران پیش دارد از حرمت درویشان و ایشان را مراعات زیادت کنند و این همه غرور باشد.

Ва гуруҳеи дигари ҳамаи аъмоли зоҳир ба ҷой оваранд то рӯзӣ ба мисли ҳазор ракаат намоз кунанду чандини ҳазор тасбеҳ кунанду шаб бедор доранду рӯз ба рӯза бошанд , валикини муроот дил накунанд то аз ахлоқи бад пок шаваду ботини пуркибру ҳасаду риё ва аҷаб бошад ва бо халқи ҳақи таъолӣ ба хашм сухан гӯйанду гӯйӣ бо ҳар яке хашмӣ ва ҷангӣ доранд ва ин ндонанд ки хуии бади ҳамаи ибодотро ҳбтаҳ кунад ва ботил гирданду сари ҳамаи ибодатҳо халқ некӯаст ва ин мудаббири гӯйӣ ки миннатӣ аз ибодати худ бар халқи ҳаме наад ва ба чашми ҳақорат ҳаме нигарад ба ҳамгинону хештан аз халқ фароҳам гирад то касе хеш ба ваии бознзнд ва ин қадар надонад ки сари ҳамаи зоҳидӣу обидони пайғамбар ( с ) буд ва аз ҳамаи ҷаҳони кушодаи рӯтару хуши хутар буд .

و گروهی دیگر همه اعمال ظاهر به جای آورند تا روزی به مثل هزار رکعت نماز کنند و چندین هزار تسبیح کنند و شب بیدار دارند و روز به روزه باشند، ولیکن مراعات دل نکنند تا از اخلاق بد پاک شود و باطن پرکبر و حسد و ریا و عجب باشد و با خلق حق تعالی به خشم سخن گویند و گویی با هر یکی خشمی و جنگی دارند و این ندانند که خوی بد همه عبادات را حبطه کند و باطل گرداند و سر همه عبادتها خلق نیکو است و این مدبر گویی که منتی از عبادت خود بر خلق همی نهد و به چشم حقارت همی نگرد به همگنان و خویشتن از خلق فراهم گیرد تا کسی خویش به وی بازنزند و این قدر نداند که سر همه زاهدان و عابدان پیغمبر (ص) بود و از همه جهان گشاده روتر و خوش خوتر بود.

Ва ҳаркии шўхгинтар будӣ ки ҳамаи хештан аз вай фаро гирифтандӣ , расӯл ( с ) ӯро ба наздики хеши бншондӣу дасти фаро вай додӣ . Ва кадоми аҳмақ буд аҳмақтар аз он ки бартар аз устод дукон гирад ? ин салими дилон чун шаръ пайғамбар варзанду сирати вайро ихтилоф кунанд чаҳ аҳмақӣ бошад аз ин бештар ?

و هرکه شوخگین تر بودی که همه خویشتن از وی فرا گرفتندی، رسول (ص) او را به نزدیک خویش بنشاندی و دست فرا وی دادی. و کدام احمق بود احمق تر از آن که برتر از استاد دکان گیرد؟ این سلیم دلان چون شرع پیغمبر ورزند و سیرت وی را اختلاف کنند چه احمقی باشد از این بیشتر؟

Табақа сим суфиёнанду андари миёни ҳеҷ қавми чандон ғурур набошад ки андари миёни эшон ки ҳар чанд роҳ борӣктар бошаду мақсӯди азизтар буд ғурури бештар роҳ ёбад .

طبقه سیم صوفیانند و اندر میان هیچ قوم چندان غرور نباشد که اندر میان ایشان که هر چند راه باریکتر باشد و مقصود عزیزتر بود غرور بیشتر راه یابد.

Ва аввали тасаввуф онаст ки се дараҷа ҳосил карда буд . Яке он ки нафаси ваии мақҳур шуда бошаду андари вай на шаҳвати монда буд ва на хашм , на он ки аз асл бишуда буд валикини мағлуб шуда бошад то андари ваии ҳеҷ тасарруф натавон кард , ҷуз ба ишорат бар вифқи шаръ , чун қалъае ки кушода шаваду аҳли он қалъаро нашканад валикин мнқод шаванд , қалъаи синаи ваии ҳам чунин бар дасти султони шаръи фатҳи афтода буд . Дувуми он ки ин ҷаҳон ва он ҷаҳонро аз пеши бархеста буду маънии ин онаст ки аз олами ҳису хаёли бргзштаҳ буд ки ҳар чаҳ андари ҳис ва хаёл ояд бҳоемро андари он ширкатасту ҳамаи насиби шаҳвату шикам ва фараҷасту биҳишт низ насиби он олами ҳису хаёл берун нест ки ҳар чаҳ ҷиҳатпазир буду хаёлро бо вай кор бошад наздики вай ҳамчунон шуда буд ки гиёҳи наздик касе ки лўзинаҳу мурғ бирён ёфта буд , чаҳ бдонстаҳ буд ки ҳар чаҳ андари ҳис ва хаёл ояд хасисасту насиб аблаҳон бошад :у аксари аҳли алҷнаҳи алблаҳ .

و اول تصوف آن است که سه درجه حاصل کرده بود. یکی آن که نفس وی مقهور شده باشد و اندر وی نه شهوت مانده بود و نه خشم، نه آن که از اصل بشده بود ولیکن مغلوب شده باشد تا اندر وی هیچ تصرف نتوان کرد، جز به اشارت بر وفق شرع، چون قلعه ای که گشاده شود و اهل آن قلعه را نشکند ولیکن منقاد شوند، قلعه سینه وی هم چنین بر دست سلطان شرع فتح افتاده بود. دوم آن که این جهان و آن جهان را از پیش برخاسته بود و معنی این آن است که از عالم حس و خیال برگذشته بود که هر چه اندر حس و خیال آید بهایم را اندر آن شرکت است و همه نصیب شهوت و شکم و فرج است و بهشت نیز نصیب آن عالم حس و خیال بیرون نیست که هر چه جهت پذیر بود و خیال را با وی کار باشد نزدیک وی همچنان شده بود که گیاه نزدیک کسی که لوزینه و مرغ بریان یافته بود، چه بدانسته بود که هر چه اندر حس و خیال آید خسیس است و نصیب ابلهان باشد: و اکثر اهل الجنه البله.

Сеюм он ки ҳамагии вайро ҳақи таъолӣу ҷалоли ҳазрати ваии гирифта буд ва ин он бошад ки ҷиҳатроу маконроу ҳисроу хаёлро бо ваии ҳеҷ кор набӯд , балки хаёлу ҳису илмиро ки ин хезад бо вай ҳамчунон кор бошад ки чашмро ба овозу гӯшро ба алвон ки ба зарурат аз он бехабар буд . Чун бдинҷо расед ба сари кӯй тасаввуф раседу варои ин мақомот ва аҳвол бошад вайро бо ҳақи таъолӣ ки аз он иборати душвор тавон кард то гуруҳеи иборат аз он бегонагӣ ва иттиҳод кунанду гуруҳе ба ҳулӯл кунанд . Ва ҳар киро қадами андари илм росих набошад ва он ҳол ӯро пайдо ояд тамомии он маънӣ иборат натавон кард ва ҳар чаҳ гуяд сариҳи куфри намояд . Ва он андари нафаси хеши ҳақ буд , валикини вайро қудрат иборат набӯд аз он . Инаст намӯдорӣ аз кори тасаввуф . Ва акнӯн нигоҳ кун то ғуруру пиндори дигарон бинӣ .

سوم آن که همگی وی را حق تعالی و جلال حضرت وی گرفته بود و این آن باشد که جهت را و مکان را و حس را و خیال را با وی هیچ کار نبود، بلکه خیال و حس و علمی را که این خیزد با وی همچنان کار باشد که چشم را به آواز و گوش را به الوان که به ضرورت از آن بی خبر بود. چون بدینجا رسید به سر کوی تصوف رسید و ورای این مقامات و احوال باشد وی را با حق تعالی که از آن عبارت دشوار توان کرد تا گروهی عبارت از آن بیگانگی و اتحاد کنند و گروهی به حلول کنند. و هر که را قدم اندر علم راسخ نباشد و آن حال او را پیدا آید تمامی آن معنی عبارت نتوان کرد و هر چه گوید صریح کفر نماید. و آن اندر نفس خویش حق بود، ولیکن وی را قدرت عبارت نبود از آن. این است نموداری از کار تصوف. و اکنون نگاه کن تا غرور و پندار دیگران بینی.

Гуруҳе аз эшон беш аз мураққаъу саҷҷодау сухан томот надиданд . Он бигрифта бошанду ҷомаи тасаввуфу сирати зоҳир эшон бигрифта ва ҳамчун эшон бар сари саҷҷода ҳаме нишинанду сари ҳаме фурӯ баранд ва бошад ки васвасаи хаёлӣ ки андари пеш ҳаме ояд сар ҳаме ҷунбонанд ва ҳаме пиндоранд ки кори эшон худ онаст . Ин чун перзании оҷиз буд ки кулоҳ бар сар нааду қабо дар бандаду силаҳи андари пӯшад . Ва биёмухта бошад ки муборизони андари масофи ҷанг чун кунанду шеъру раҷаз чун гӯйанду ҳамаи ҳаракоти эшон бдонстаҳ буд . Чун пеш султон шавад то номи ваии андар ҷарида банависанд , султон буд ки ба ҷома ва сӯрат нанигарад . Бурҳон хоҳад , вайро бараҳна кунад ё бо касе муборизӣ фармоед . Перзании заъиф мудаббир бинад . Бифармоед то вайро фарои пой пел афкананд то ҳеҷ каси Зуҳра он надорад ки ба ҳазрати чунин подшоҳӣ истихфоф кунад .

گروهی از ایشان بیش از مرقع و سجاده و سخن طامات ندیدند. آن بگرفته باشند و جامه تصوف و سیرت ظاهر ایشان بگرفته و همچون ایشان بر سر سجاده همی نشینند و سر همی فرو برند و باشد که وسوسه خیالی که اندر پیش همی آید سر همی جنبانند و همی پندارند که کار ایشان خود آن است. این چون پیرزنی عاجز بود که کلاه بر سر نهد و قبا در بندد و سلاح اندر پوشد. و بیاموخته باشد که مبارزان اندر مصاف جنگ چون کنند و شعر و رجز چون گویند و همه حرکات ایشان بدانسته بود. چون پیش سلطان شود تا نام وی اندر جریده بنویسند، سلطان بود که به جامه و صورت ننگرد. برهان خواهد، وی را برهنه کند یا با کسی مبارزی فرماید. پیرزنی ضعیف مدبر بیند. بفرماید تا وی را فرا پای پیل افکنند تا هیچ کس زهره آن ندارد که به حضرت چنین پادشاهی استخفاف کند.

Ва гуруҳе бошанд ки аз ин низ оҷиз оянд ки зии зоҳири эшон нигоҳ доранд . Ҷома халқ бапушанду мураққаъҳои некӯи рангу кӯҳлӣ ба даст оваранд ва худ пиндоранд ки чун ҷома ранг карданд ин кифоят буд . Ндонанд ки эшон ҷомаи авдӣ аз он карданд ки андар мусӣбатӣ буданд андари дайн ки кабӯд бар он лоиқ буд . Ин мудаббир чун чунон мустағриқ нест ки ба ҷома шустани напардозад ва чунон мусӣбат зада нест ки ҷома сӯг дорад ва чунон оҷиз нест ки ҳар куҷои ҷомаи бадарад , хирқаи андар вай диҳад то мураққаъ шавад , балки Фўтаҳҳои нав ба қасд пора кунад то мураққаъи дузад , андари зоҳири сӯрат низ эшон мувофиқат накарда бошад ки аввали мураққаъи дори умри разии аллоҳи анҳу буд ки бар ҷомаи ваии чаҳордаҳи пораи брдўхтаҳ буд ва баъзе аз он адим буду гуруҳеи дигар аз ин қавм бтар бошанд ки чунон ки тоқати ҷомаи ҷарида ва мухтасар надорад тоқат гузордан фароизу тарки маъсият низ надоранд , барг он надоранд ки ба фақр бар хештан иқрор диҳанд ки андари дасти шайтон ва шаҳват асиранд , гӯйанд кор дил дорад ва ба сӯрат назар несту дили мо ҳишаҳи андар намозаст бо ҳақи таъолӣ , ва моро бад-ӣни ибодату аъмол ҳоҷат нест ки барои муҷоҳидати касоне фармӯдаанд ки эшон асир нафасанд ва моро нафас бамурдаасту дайни мо ду қулла шудааст ки ба чунин чизҳо олӯда нашавад ва мутағаййир нагардад . Ва чун ба обидон гӯйанд ин муздурон бе музданд ва чун ба уламо нигаранд гӯйанд ӣнони андари банд ҳадисанду роҳи фаро ҳақиқат ндонанд . Ва чунин қавм куштанӣанд ва кофаранду хӯни эшон ба иҷмоъи уммат мубоҳаст .

و گروهی باشند که از این نیز عاجز آیند که زی ظاهر ایشان نگاه دارند. جامه خلق بپوشند و مرقع های نیکو رنگ و کحلی به دست آورند و خود پندارند که چون جامه رنگ کردند این کفایت بود. ندانند که ایشان جامه عودی از آن کردند که اندر مصیبتی بودند اندر دین که کبود بر آن لایق بود. این مدبر چون چنان مستغرق نیست که به جامه شستن نپردازد و چنان مصیبت زده نیست که جامه سوگ دارد و چنان عاجز نیست که هر کجا جامه بدرد، خرقه اندر وی دهد تا مرقع شود، بلکه فوطه های نو به قصد پاره کند تا مرقع دوزد، اندر ظاهر صورت نیز ایشان موافقت نکرده باشد که اول مرقع دار عمر رضی الله عنه بود که بر جامه وی چهارده پاره بردوخته بود و بعضی از آن ادیم بود و گروهی دیگر از این قوم بتر باشند که چنان که طاقت جامه جریده و مختصر ندارد طاقت گزاردن فرایض و ترک معصیت نیز ندارند، برگ آن ندارند که به فقر بر خویشتن اقرار دهند که اندر دست شیطان و شهوت اسیرند، گویند کار دل دارد و به صورت نظر نیست و دل ما هیشه اندر نماز است با حق تعالی، و ما را بدین عبادت و اعمال حاجت نیست که برای مجاهدت کسانی فرموده اند که ایشان اسیر نفس اند و ما را نفس بمرده است و دین ما دو قله شده است که به چنین چیزها آلوده نشود و متغیر نگردد. و چون به عابدان گویند این مزدوران بی مزدند و چون به علما نگرند گویند اینان اندر بند حدیث اند و راه فرا حقیقت ندانند. و چنین قوم کشتنی اند و کافرند و خون ایشان به اجماع امت مباح است.

Ва гуруҳеи дигар ба хизмат суфиён бархезанду ҳақиқати хизмати он буд ки касе худро фидои ин қавм кунад ва ба ҷумлагии худро фаромӯш кунад андари ишқи эшон , чун касе аз эшон мшғлӣ созад то ба сабаби эшон молӣ ба дасти орад ва эшонро табаъ хеш созад то номи вай ба хизмат берун шаваду мардумони вайро ҳурмат доранд ва аз ҳар куҷо бошад месетанд ҳалолу ҳарому бадишон ҳаме диҳад то бозори вайро ҳурмат табоҳ нашавад ва пӯшида бимонад ки мағрури фирефта буд .

و گروهی دیگر به خدمت صوفیان برخیزند و حقیقت خدمت آن بود که کسی خود را فدای این قوم کند و به جملگی خود را فراموش کند اندر عشق ایشان، چون کسی از ایشان مشغلی سازد تا به سبب ایشان مالی به دست آرد و ایشان را تبع خویش سازد تا نام وی به خدمت بیرون شود و مردمان وی را حرمت دارند و از هر کجا باشد می ستاند حلال و حرام و بدیشان همی دهد تا بازار وی را حرمت تباه نشود و پوشیده بماند که مغرور فریفته بود.

Ва гуруҳе ҳастанд ки эшон роҳи риёзат тамом бираванду шаҳвати худро мақҳур кунанду ҳамагии хештан ба ҳақ таъолӣ диҳанд ва бар сари зикри андар зовия биншинанду аҳволи эшонро намӯдан гиранд то аз чизе ки хоҳанд хабар ёбанд ва агар тақсир кунанд танбеҳии бенанд ва бошад ки пайғамбарону Фариштагон ба сӯрати некӯ дидан гиранд ва бошад ки хештанро ба мисли дар осмони бенанду Фариштагони бенанду ҳақиқати ин кор агар чаҳ дуруст буд , ҳамчун хобӣ бошад ки дурусту рост буд , валикини ин хуфтаро андар хаёл ояд ва он бедорро андар хаёл ояду ваии бад-ӣни чунон ғарра шавад ки гуяд ҳар чаҳ андари ҳафт осмону замин буд чандини бор бар ман арза карданд . Ва пиндор ки ниҳояти кори авлиёи худ инасту вай ҳануз сари як мӯӣ аз аҷоиби сунъи таъолии андар офариниш надониста бошад , пиндор ки худ тамом шуд , ба шодии ин машғӯл шаваду андари талаб фаротар нашавад , бошад ки он нафас ки мақҳур шуда буд андаки андаки падедор омадан гираду ваии худ пиндор ки чун чунон чизҳо ба вай намуданд , ваии худ аз нафаси хеш эмин шуд ва ба камол расед .

و گروهی هستند که ایشان راه ریاضت تمام بروند و شهوت خود را مقهور کنند و همگی خویشتن به حق تعالی دهند و بر سر ذکر اندر زاویه بنشینند و احوال ایشان را نمودن گیرند تا از چیزی که خواهند خبر یابند و اگر تقصیر کنند تنبیهی بینند و باشد که پیغمبران و فرشتگان به صورت نیکو دیدن گیرند و باشد که خویشتن را به مثل در آسمان بینند و فرشتگان بینند و حقیقت این کار اگر چه درست بود، همچون خوابی باشد که درست و راست بود، ولیکن این خفته را اندر خیال آید و آن بیدار را اندر خیال آید و وی بدین چنان غره شود که گوید هر چه اندر هفت آسمان و زمین بود چندین بار بر من عرضه کردند. و پندار که نهایت کار اولیا خود این است و وی هنوز سر یک موی از عجایب صنع تعالی اندر آفرینش ندانسته باشد، پندار که خود تمام شد، به شادی این مشغول شود و اندر طلب فراتر نشود، باشد که آن نفس که مقهور شده بود اندک اندک پدیدار آمدن گیرد و وی خود پندار که چون چنان چیزها به وی نمودند، وی خود از نفس خویش ایمن شد و به کمال رسید.

Ва ин ғурурӣ азимаст , балки бар ин ҳам эътимод набӯд . Эътимод бар он буд ки ниҳоди ваии бигардаду мутӣъ шаръ шавад ки ҳеҷ сифати вайро андари ваии ҳеҷ тасарруф намонад . Шайхи Абулқосими гургонеи қудси аллоҳ рӯҳа гуфтааст ки бар об рафтану андари ҳаво шудан ва аз ғайби хабар додан ин ҳеҷ каромот набӯд ки каромоти он буд ки касе ҳама амр гардад яъне ҳамагии ваии тўъу фармон шаръ шавад ки бар вай ҳаром наравад ва ин эътимодро шояд .

و این غروری عظیم است، بلکه بر این هم اعتماد نبود. اعتماد بر آن بود که نهاد وی بگردد و مطیع شرع شود که هیچ صفت وی را اندر وی هیچ تصرف نماند. شیخ ابوالقاسم گرگانی قدس الله روحه گفته است که بر آب رفتن و اندر هوا شدن و از غیب خبر دادن این هیچ کرامات نبود که کرامات آن بود که کسی همه امر گردد یعنی همگی وی طوع و فرمان شرع شود که بر وی حرام نرود و این اعتماد را شاید.

Аммо ин дигари ҳамаи мумкин буд ки аз шайтон буд шайтонро низ аз ғайб хабарасту касоне ки эшонро коҳин гӯйанд аз бисёре корҳо хабар диҳанд ва чизҳои аҷаб бар эшон баравад . Ва эътимод бар инаст ки вай боист вай бархезаду шаръ ба ҷой он биншинад . Агар бар шер натавонӣ нишаст боки мадор . Он саги ғазаб ки дар сина туаст вайро чун дар зер пой оварадӣ ва мақҳур кардӣ бар шер нишастӣ . Ва агар аз ғайб хабар натавонӣ дод боки мадор ки чун айбу ғурури нафаси худ бдонстӣ ва аз офоту талбиси вай огоҳ шудӣ , айб ӯ айб туаст . Чун ғайби худ шинохтӣ аз ғайб хабар ёфтӣ ва агар бар об натавонӣ рафт ва дар ҳаво натавонӣ парид боки мадор , чун аз водӣҳои дунёи парастӣу машғалаи дунёи бози пас андохтии бодияи бгзоштӣ . Ва агар ба як бори пой бар зер кӯҳ натавонӣ ниҳоди боки мадор ки агар пой бар як дирам шабаҳат биниҳодӣ ақабаи бгзоштӣ ки ҳақи таъолӣ дар қуръони ақабаи инро гуфтааст , « Флои ақтҳми алъқбаҳ ва мо адрики мо алъқбаҳ » инаст баъзе аз анвоъи ғурур дар ин қавм . Ва тамом гирифтан он дароз шавад .

اما این دیگر همه ممکن بود که از شیطان بود شیطان را نیز از غیب خبر است و کسانی که ایشان را کاهن گویند از بسیاری کارها خبر دهند و چیزهای عجب بر ایشان برود. و اعتماد بر این است که وی بایست وی برخیزد و شرع به جای آن بنشیند. اگر بر شیر نتوانی نشست باک مدار. آن سگ غضب که در سینه توست وی را چون در زیر پای آوردی و مقهور کردی بر شیر نشستی. و اگر از غیب خبر نتوانی داد باک مدار که چون عیب و غرور نفس خود بدانستی و از آفات و تلبیس وی آگاه شدی، عیب او عیب توست. چون غیب خود شناختی از غیب خبر یافتی و اگر بر آب نتوانی رفت و در هوا نتوانی پرید باک مدار، چون از وادیهای دنیا پرستی و مشغله دنیا باز پس انداختی بادیه بگذاشتی. و اگر به یک بار پای بر زیر کوه نتوانی نهاد باک مدار که اگر پای بر یک درم شبهت بنهادی عقبه بگذاشتی که حق تعالی در قرآن عقبه این را گفته است، «فلا اقتحم العقبه و ما ادریک ما العقبه» این است بعضی از انواع غرور در این قوم. و تمام گرفتن آن دراز شود.

Табақаи чаҳоруми тавонгарон ва арбоб амволанду аҳли пиндору ғурури андар ин бисёранд . Гуруҳеи мол бар масҷиду работу пули харҷ ҳаме кунанд ва буд ки аз ҳаром харҷ карда бошанду фариза онаст ки бо худованд диҳанд , андари иморат ҳаме кунанд то маъсият зиёдат шавад ва пиндоранд ки кории бкрднд . Ва гуруҳе аз ҳалол харҷ кунанд бар иморати хайр , влкни мақсӯди эшон риё бошад . Агар як динор харҷ кунад чунон хоҳанд ки номи хеш бар хишти пухтае бар он ҷо нависанд . Ва агар гӯйанд мнўис ё номӣ дигар банавис ки худоӣ таъолӣ хоҳад донист ки ин ки кардааст , натавонад шуниду нишони ин он бошад ки андари қроботу ҳамсоягии вай кас бошад ки ба як нони муҳтоҷ буд ва даравишон бошанд ва он бадишони фозилтар буду натавонад ки бар хишти пухтаи андари пешонии вай натавонад навишт , « банноаи ашшайхи фалони атоли аллоҳи бқоء » .

طبقه چهارم توانگران و ارباب اموالند و اهل پندار و غرور اندر این بسیارند. گروهی مال بر مسجد و رباط و پل خرج همی کنند و بود که از حرام خرج کرده باشند و فریضه آن است که با خداوند دهند، اندر عمارت همی کنند تا معصیت زیادت شود و پندارند که کاری بکردند. و گروهی از حلال خرج کنند بر عمارت خیر، ولکن مقصود ایشان ریا باشد. اگر یک دینار خرج کند چنان خواهند که نام خویش بر خشت پخته ای بر آن جا نویسند. و اگر گویند منویس یا نامی دیگر بنویس که خدای تعالی خواهد دانست که این که کرده است، نتواند شنید و نشان این آن باشد که اندر قرابات و همسایگی وی کس باشد که به یک نان محتاج بود و درویشان باشند و آن بدیشان فاضلتر بود و نتواند که بر خشت پخته اندر پیشانی وی نتواند نوشت، «بناه الشیخ فلان اطال الله بقاء».

Ва гуруҳеи моли ҳалол харҷ кунанд ба ихлоси валикин бар нақш ванигор масҷид , пиндоранд ки хайрӣаст ки ҳаме кунанд ва аз он фасод ҳосил ояд : яке он ки мардумони андари намози машғӯли ҳаме буд ва аз хушўъ биафтаду дигари он ки эшонро низ мисли он андари хонаи хеш орзӯ кунад , дунёи андар чашм биёроста буду пиндорад ки хайрӣ ҳаме кунад .

و گروهی مال حلال خرج کنند به اخلاص ولیکن بر نقش و نگار مسجد، پندارند که خیری است که همی کنند و از آن فساد حاصل آید: یکی آن که مردمان اندر نماز مشغول همی بود و از خشوع بیفتد و دیگر آن که ایشان را نیز مثل آن اندر خانه خویش آرزو کند، دنیا اندر چشم بیاراسته بود و پندارد که خیری همی کند.

Ва расӯл ( с ) гуфтааст , « чун масҷид ба нигор кунӣу мусҳаф ба зар ва сим бикунӣ , дамор бар шумор буд » ,у ободонии масҷид ба дилҳои хозеъ бошад ки аз дунёи нФўр шуда бошад ва ҳарчӣ хузўъи бабраду дунё ороста кунад , андари дили вайронӣ масҷид бошад , пас ин мудаббири масҷидии вайрони бикраду ҳамеи пиндорад ки корӣ бкрдаҳаст .

و رسول (ص) گفته است، «چون مسجد به نگار کنی و مصحف به زر و سیم بکنی، دمار بر شمار بود»، و آبادانی مسجد به دلهای خاضع باشد که از دنیا نفور شده باشد و هرچه خضوع ببرد و دنیا آراسته کند، اندر دل ویرانی مسجد باشد، پس این مدبر مسجدی ویران بکرد و همی پندارد که کاری بکرده است.

Ва гуруҳе дӯст доранд ки даравишонро бар дар сарой гирд кунанд то овозаи андар шаҳр уфтад ё садақа ба касоне диҳад ки забоновар ва маърӯф бошанд ё харҷ бар ҷамоатӣ кунанд ки андари роҳи ҳаҷ харҷ кунанд ё андари хонақоҳӣ ки он ҳама бидонанд ва шукр гӯйанд ва агар гӯйии ин дар сари фарои ятемони диҳии фозилтар аз он ки дар роҳи ҳаҷ харҷ кунӣ , натавонад ки шурби ваии саноу шукри он қавм буду пиндорад ки хайрӣ ҳаме кунад .

و گروهی دوست دارند که درویشان را بر در سرای گرد کنند تا آوازه اندر شهر افتد یا صدقه به کسانی دهد که زبان آور و معروف باشند یا خرج بر جماعتی کنند که اندر راه حج خرج کنند یا اندر خانقاهی که آن همه بدانند و شکر گویند و اگر گویی این در سر فرا یتیمان دهی فاضلتر از آن که در راه حج خرج کنی، نتواند که شرب وی ثنا و شکر آن قوم بود و پندارد که خیری همی کند.

Яке бо башари ҳоФии машварат ҳаме кард ки ду ҳазор дирам аз ҳалол дорам . Ба ҳаҷ хоҳам шуд . Гуфт , « ба тамошои ҳамеи шӯй ё ба ризои ҳақи таъолӣ ? » гуфт , « ба ризои ҳақи таъолӣ » . Гуфт , « бираву воми даҳ касеро ва ба ду бигзор . ё фарои ятеми даҳ ё фарои мардии мъили даҳ ки он роҳат ки ба дил мусулмонӣ расад аз сад ҳаҷ фозилтараст пас аз ҳаҷи ислом » . Гуфт , « рағбати ҳаҷи бештари ҳамеи байнами андари дил . Гуфт , « аз онаст ки ин мол на аз ваҷҳ ба даст овардае то ба новаҷҳ харҷ накунӣ нафас қарор нагирад » .

یکی با بشر حافی مشورت همی کرد که دو هزار درم از حلال دارم. به حج خواهم شد. گفت، «به تماشا همی شوی یا به رضای حق تعالی؟» گفت، «به رضای حق تعالی». گفت، «برو و وام ده کسی را و به دو بگذار. یا فرا یتیم ده یا فرا مردی معیل ده که آن راحت که به دل مسلمانی رسد از صد حج فاضلتر است پس از حج اسلام». گفت، «رغبت حج بیشتر همی بینم اندر دل. گفت، «از آن است که این مال نه از وجه به دست آورده ای تا به ناوجه خرج نکنی نفس قرار نگیرد».

Ва гуруҳеи худ чунон бахил бошанд ки беш аз зкўаҳ бандаанд , онгоҳи он зкўаҳи ъушри фаро касоне диҳанд ки андари хизмат эшон бошанд чун муаллиму шогирд то ҳишмат ба иҷтимои эшон бар ҷой бошад , чун мударрис ки зкўаҳ ба толиби илмон хеш диҳад ва чун аз дарс вай башаванд фарои надиҳад ва ин ба ҷой иҷро бошад ва ҳаме донад ки ба ивази шогирдӣ ҳаме диҳаду ҳамеи пиндорад ки зкўаҳ бидод ва бошад ки ба касоне диҳад ки ба хизмати хоҷагон пайваста бошанд ба шафоати эшон фаро диҳад то ба наздики эшон миннатӣ бошад . Бад-ӣни қадари зкўаҳи чандин ғараз хоҳанд ки ҳосил кунанд ва бошад ки шукру сано чашм доранд ва пиндоранд ки зкўаҳ ҳаме диҳанд .

و گروهی خود چنان بخیل باشند که بیش از زکوه بندهند، آنگاه آن زکوه عشر فرا کسانی دهند که اندر خدمت ایشان باشند چون معلم و شاگرد تا حشمت به اجتماع ایشان بر جای باشد، چون مدرس که زکوه به طالب علمان خویش دهد و چون از درس وی بشوند فرا ندهد و این به جای اجرا باشد و همی داند که به عوض شاگردی همی دهد و همی پندارد که زکوه بداد و باشد که به کسانی دهد که به خدمت خواجگان پیوسته باشند به شفاعت ایشان فرا دهد تا به نزدیک ایشان منتی باشد. بدین قدر زکوه چندین غرض خواهند که حاصل کنند و باشد که شکر و ثنا چشم دارند و پندارند که زکوه همی دهند.

Ва гуруҳеи дигари чунон бахил бошанд ки зкўаҳ низ ндиҳанду мол нигоҳ доранду даъвии порсое ҳаме кунанду шаб намоз кунанду рӯз рӯза доранд . Мисли эшон чун касе буд ки вайро дардисар буд тилло бар пошна наад . эй мудаббир надонад ки бемории вай бухласт на бисёр хӯрдану алоҷи он харҷ карданаст на гуруснагӣ кашӣдан . Ину амсоли ин ғурури арбоб амволаст ва ҳеҷ синф аз ин руста набошанд магари он ки илм ҳосил кунанд чунин ки андари ин китобаст то офати тоъат аз ғурури нафасу макр шайтон бишносанд , онгоҳи дӯстии ҳақи таъолӣ бар эшон ғолиб буду дунё аз пеши эшон бархеста бошад ало ба қадари зарурату марги андари пеши хеш ниҳода бошанду ҷуз ба истеъдоди он машғӯл набошанд ва ин осон буд бар ҳаркии худованди ҷли ҷалола бар вай осон кунад вФқнои аллоҳи лмои тҳбу трзӣ .

و گروهی دیگر چنان بخیل باشند که زکوه نیز ندهند و مال نگاه دارند و دعوی پارسایی همی کنند و شب نماز کنند و روز روزه دارند. مثل ایشان چون کسی بود که وی را دردسر بود طلا بر پاشنه نهد. ای مدبر نداند که بیماری وی بخل است نه بسیار خوردن و علاج آن خرج کردن است نه گرسنگی کشیدن. این و امثال این غرور ارباب اموال است و هیچ صنف از این رسته نباشند مگر آن که علم حاصل کنند چنین که اندر این کتاب است تا آفت طاعت از غرور نفس و مکر شیطان بشناسند، آنگاه دوستی حق تعالی بر ایشان غالب بود و دنیا از پیش ایشان برخاسته باشد الا به قدر ضرورت و مرگ اندر پیش خویش نهاده باشند و جز به استعداد آن مشغول نباشند و این آسان بود بر هرکه خداوند جل جلاله بر وی آسان کند وفقنا الله لما تحب و ترضی.

Тамом шуд рукни мӯҳликоти кимиёии саодат .

تمام شد رکن مهلکات کیمیای سعادت.

Ва алҳмдллаҳи раби Алъоламину слии аллоҳи алии Муҳамаду ?алау сҳбаҳи алохбор .

و الحمدلله رب العالمین و صلی الله علی محمد و آله و صحبه الاخبار.