Касоне ки аз аҳли абоҳт , аз ҳудӯди ҳукми худо , ъзўҷл , дасти бдоштнд , ғалату ҷаҳли эшон аз ҳафт ваҷҳ буд .

کسانی که از اهل اباحت، از حدود حکم خدا، عزوجل، دست بداشتند، غلط و جهل ایشان از هفت وجه بود.

Ваҷҳи аввал : ҷаҳл гуруҳеаст ки ба худои ъзўҷл имон надоранд , чаҳ вайро аз ганҷинаи хаёлу ваҳм талаб карданд ва чунӣу чигунагии ваии ҷустанд , чун наёфтанд инкор карданду ҳўолти корҳо бо нуҷум ва табиат карданд ва пиндоштанд ки ин шахси одамӣу дигари ҳайвонот ва ин олами аҷиб бо ин ҳамаи ҳикмату тартиб аз худ падед омад ё худ ҳамеша буд ё феъл табиӣаст ки ваии худ аз худ бехабар буд то ба чизеи дигар чаҳ расад мисли ин чун касеаст ки хаттӣ некӯ бинад набишта , пиндорад ки он аз худ набишта омад , бе котибии қодиру оламу мурӣд ё худ ҳамчунин ҳамеша набишта бӯдааст касе ки нобенаии вай то бад-ӣни ҳад буд , аз роҳ шақоват бингарад ва ба ваҷҳи ғалати табиӣу мунаҷҷим аз пеш ишорат карда омад .

وجه اول: جهل گروهی است که به خدای عزوجل ایمان ندارند، چه وی را از گنجینه خیال و وهم طلب کردند و چونی و چگونگی وی جستند، چون نیافتند انکار کردند و حوالت کارها با نجوم و طبیعت کردند و پنداشتند که این شخص آدمی و دیگر حیوانات و این عالم عجیب با این همه حکمت و ترتیب از خود پدید آمد یا خود همیشه بود یا فعل طبیعی است که وی خود از خود بی خبر بود تا به چیزی دیگر چه رسد مثل این چون کسی است که خطی نیکو بیند نبشته، پندارد که آن از خود نبشته آمد، بی کاتبی قادر و عالم و مرید یا خود همچنین همیشه نبشته بوده است کسی که نابینایی وی تا بدین حد بود، از راه شقاوت بنگرد و به وجه غلط طبیعی و منجم از پیش اشارت کرده آمد.

Ваҷҳи дувум : ҷаҳл гуруҳеаст ба охират ки пиндоштанд ки одамӣ чун наботаст ва ё чун ҳайвонии дигар , чун бимирад нест шавад ва бо вай на итоб буд ва на уқоб ва на савобу сабаби ин , ҷаҳласт ба нафаси хеш ки аз хештани ҳамон май шиносад ки аз хару гову гиёҳ ва он рӯҳ ки ҳақиқат одамӣаст , онро намешиносанд ки он абадӣаст , ва ҳаргиз намирад , влкни колбуд аз вай боз ситонанд ва онро марг гӯйанду ҳақиқати он дар унвон чаҳорум гуфта ояд .

وجه دوم: جهل گروهی است به آخرت که پنداشتند که آدمی چون نبات است و یا چون حیوانی دیگر، چون بمیرد نیست شود و با وی نه عتاب بود و نه عقاب و نه ثواب و سبب این، جهل است به نفس خویش که از خویشتن همان می شناسد که از خر و گاو و گیاه و آن روح که حقیقت آدمی است، آن را نمی شناسند که آن ابدی است، و هرگز نمیرد، ولکن کالبد از وی باز ستانند و آن را مرگ گویند و حقیقت آن در عنوان چهارم گفته آید.

Ваҷҳи сим : ҷаҳл касонеаст ки эшон ба худои таъолӣу охират имон доранд , ӣмонии заъиф ,у локини маънии шариъат нашинохтаанд ва гӯйанд ки худоиро ъзўҷл ба ибодати мо чаҳ ҳоҷатаст ва аз маъсияти мо чаҳ ранҷ ки вай подшоҳӣаст аз ибодати халқи мустағнӣу ибодату маъсияти наздики вай ҳар ду баробараст .

وجه سیم: جهل کسانی است که ایشان به خدای تعالی و آخرت ایمان دارند، ایمانی ضعیف، و لکن معنی شریعت نشناخته اند و گویند که خدای را عزوجل به عبادت ما چه حاجت است و از معصیت ما چه رنج که وی پادشاهی است از عبادت خلق مستغنی و عبادت و معصیت نزدیک وی هر دو برابر است.

Ва ин ҷоҳилон дар қуръони ҳамеи бенанд ки мегуяд , « ва ман тзкии Фонмои итзкии лнФсаҳ ва ман ҷоҳади Фонмои иҷоҳди лнФсаҳ ва ман амали солҳои ФлнФсаҳ » ин мудӣр ҷоҳилӣаст ба шариъат ки май пиндорад ки маънии шариъат онаст ки кор барои худо мебояд кард на барои хеш ва ин ҳамчунонаст ки бемор парҳез накунад ва гуяд , « табибро аз ончӣ ки фармони вай барам ё набарам » ин сухан ростаст , влкни вай ҳалок шавад , на аз сабаби ҳоҷати табиб , влкн аз он ки роҳи ҳалоки ваии парҳез нокарданасту табиби вайро далолат карда ва роҳ намӯдау даллолро аз он чаҳ зиён ки вай ҳалок шавад ? ва чунон ки бемории тани сабаби ҳалоки ин ҷаҳонаст , бемории дили сабаби шақовати он ҷаҳонасту чунонкии доруу парҳези сабаби саломат танаст , тоъату маърифату парҳези маъсият низ сабаби саломат диласт , «у лои инҷўои алои ман ?утии аллоҳи бқлби салим » .

و این جاهلان در قرآن همی بینند که می گوید، «و من تزکی فانما یتزکی لنفسه و من جاهد فانما یجاهد لنفسه و من عمل صالحا فلنفسه» این مدیر جاهلی است به شریعت که می پندارد که معنی شریعت آن است که کار برای خدا می باید کرد نه برای خویش و این همچنان است که بیمار پرهیز نکند و گوید، «طبیب را از آنچه که فرمان وی برم یا نبرم» این سخن راست است، ولکن وی هلاک شود، نه از سبب حاجت طبیب، ولکن از آن که راه هلاک وی پرهیز ناکردن است و طبیب وی را دلالت کرده و راه نموده و دلال را از آن چه زیان که وی هلاک شود؟ و چنان که بیماری تن سبب هلاک این جهان است، بیماری دل سبب شقاوت آن جهان است و چنانکه دارو و پرهیز سبب سلامت تن است، طاعت و معرفت و پرهیز معصیت نیز سبب سلامت دل است، «و لا ینجوا الا من اتی الله بقلب سلیم».

Ваҷҳи чаҳорум : ҷаҳл касонеаст ҳам ба шариъат аз ваҷҳеи дигар ки гуфтаанд , « шаръ мефармоед ки дил аз шаҳвату хашму риё пок кунед ва ин мумкин нест ки одамиро аз ин офарӣдаанд ва ин ҳамчунон бошад ки касе гилӣм сиёҳ хоҳад ки сипед кунад , пас машғӯл бӯдани бад-ӣни талаби маҳол буд » ва ин аҳмақон надонистанд ки шаръ бад-ӣн нафармӯдааст , балки фармӯдааст ки хашму шаҳватро адаб кунанд ва чунон доранд ки бар шаръу ақл ғолиб набошад ва саркашӣ накунаду ҳудӯди шариъат нигоҳ дорад ва аз кбоир давр бошад то сғоир аз вай афв кунанд ва аз вай даргузаранд ва ин мумкинаст ва бисёр каси бад-ӣн расидаанд .

وجه چهارم: جهل کسانی است هم به شریعت از وجهی دیگر که گفته اند، «شرع می فرماید که دل از شهوت و خشم و ریا پاک کنید و این ممکن نیست که آدمی را از این آفریده اند و این همچنان باشد که کسی گلیم سیاه خواهد که سپید کند، پس مشغول بودن بدین طلب محال بود» و این احمقان ندانستند که شرع بدین نفرموده است، بلکه فرموده است که خشم و شهوت را ادب کنند و چنان دارند که بر شرع و عقل غالب نباشد و سرکشی نکند و حدود شریعت نگاه دارد و از کبایر دور باشد تا صغایر از وی عفو کنند و از وی درگذرند و این ممکن است و بسیار کس بدین رسیده اند.

Ва расӯл ( с ) нагуфт ки хашм набояд ва шаҳват набояду вай на зан дошт ва мегуфт : « анои башари ағзби комаи иғзби албшр » « ман башарам ва хашмгин шавам чунон ки башар хашмгин шавад »у ҳақ таъолӣ гуфт : «у алкозмини алғизу алъоФини ани аннос » сано гуфт бар касе ки хашм фурӯ хӯрд на бар касе ки вайро хашм набӯд .

و رسول (ص) نگفت که خشم نباید و شهوت نباید و وی نه زن داشت و می گفت: «انا بشر اغضب کما یغضب البشر» «من بشرم و خشمگین شوم چنان که بشر خشمگین شود» و حق تعالی گفت: «و الکاظمین الغیظ و العافین عن الناس» ثنا گفت بر کسی که خشم فرو خورد نه بر کسی که وی را خشم نبود.

Ваҷҳи панҷум : ҷаҳл касонеаст ба сифоти ҳақи таъолӣ ки гӯйанд ҳақи таъолии раҳим ва Каримаст , ба ҳар сифат ки бошад бар мо раҳмат кунад ва ндонанд ки чунон ки Каримаст шадид алъқобаст ва наме бенанд ки бисёр халқро дар балоу беморӣ ва гуруснагӣ медорад дар ин ҷаҳон , бо он ки Карим ва раҳимаст ва наме бенанд ки то ҳрост накунанд ва тиҷорат накунанд мол ба даст наёранд ва то ҷаҳд накунанд илми нёмўзнду ҳаргиз дар талаби дунё тақсир накунанду нгўинди худои ъзўҷли Карим ва раҳимаст , бетиҷорату ҳрост рӯзӣ бидиҳад , бо он ки худои ъзўҷли рӯзӣ змон кардааст ва мегуяд , « ва мо ман добаҳи фии аларзи алои алии аллоҳи ризқҳо »у кори охират бо амал ҳўолт мекунад ва мегуяд , « ваон лӣси ллонсони алои мо саъй » чун ба карами вай имон надоранд , аз дунёу талаби ризқи дасти бндорнду ончӣ дар охират гӯйанд , ба сар забон бошаду талқини шайтонӣ буд ва аслӣ надорад .

وجه پنجم: جهل کسانی است به صفات حق تعالی که گویند حق تعالی رحیم و کریم است، به هر صفت که باشد بر ما رحمت کند و ندانند که چنان که کریم است شدید العقاب است و نمی بینند که بسیار خلق را در بلا و بیماری و گرسنگی می دارد در این جهان، با آن که کریم و رحیم است و نمی بینند که تا حراثت نکنند و تجارت نکنند مال به دست نیارند و تا جهد نکنند علم نیاموزند و هرگز در طلب دنیا تقصیر نکنند و نگویند خدای عزوجل کریم و رحیم است، بی تجارت و حراثت روزی بدهد، با آن که خدای عزوجل روزی ضمان کرده است و می گوید، «و ما من دابه فی الارض الا علی الله رزقها» و کار آخرت با عمل حوالت می کند و می گوید، «وان لیس للانسان الا ما سعی» چون به کرم وی ایمان ندارند، از دنیا و طلب رزق دست بندارند و آنچه در آخرت گویند، به سر زبان باشد و تلقین شیطانی بود و اصلی ندارد.

Ваҷҳи шашум : ҷаҳл касонеаст ки ба хештан мағрур шаванд ва гӯйанд , « мо ба ҷое раседем ки маъсияти моро зиён надорад »у дайни мо ду қулла гаштааст , наҷосат напазирад »у бештари ин аҳмақони чунон мухтасар бошанд ки агар касе дар як сухани ҳишмати эшон фурӯ наад ё ръўнти эшон бишиканад , ҳамаи умр дар адоват вай нишинанд ва агар як луқма ки тамаъ карда бошанд , аз эшон даргузарад , ҷаҳон бар эшон танг ва торик шавад ва ин аблаҳон ки дар мардӣ ҳануз ду қулла нашудаанд ки бад-ӣни чизҳо бок надоранд , ин даъвии эшонро кӣ мусаллам бошад ?

وجه ششم: جهل کسانی است که به خویشتن مغرور شوند و گویند، «ما به جایی رسیدیم که معصیت ما را زیان ندارد» و دین ما دو قله گشته است، نجاست نپذیرد» و بیشتر این احمقان چنان مختصر باشند که اگر کسی در یک سخن حشمت ایشان فرو نهد یا رعونت ایشان بشکند، همه عمر در عداوت وی نشینند و اگر یک لقمه که طمع کرده باشند، از ایشان درگذرد، جهان بر ایشان تنگ و تاریک شود و این ابلهان که در مردی هنوز دو قله نشده اند که بدین چیزها باک ندارند، این دعوی ایشان را کی مسلم باشد؟

Пас агар ба мисли , касе низ чунон шудааст ки адовату шаҳвату риёу хашми гирд вай нагардад ҳам маъзӯр нест бад-ӣни даъвӣ , чаҳ дараҷаи вай аз дараҷаи анбиё дар нагзарад ва эшон ба сабаби хатоу маъсият навҳа мекарданд ва мегиристанд ва ба узр машғӯл мешуданду садиқони саҳоба аз сғоӣр ҳазар мекарданд , балки аз бими шбҳтӣ аз ҳалол мегурехтанд пас ин аҳмақ ба чаҳ донист ки дар ҷувол шайтон несту дараҷа ӣ вай аз дараҷа эшон даргузашт ? ва агар гуяд паямбарон ҳамчунин буданд ,у локин ончӣ мекарданд барои насиб халқ мекарданд , чаро вай низ барои насиби халқ ҳамон накунад ки мебинад ки ҳар ки вайро май бенанд табоҳ мешавад ва агар гуяд табоҳии халқи маро зиён надорад , чаро расӯл ( с )ро зиён медошт ? ва агар зиён намедошт , хештанро дар уқубати тақво чаро медошт ва як хурмо аз садақа аз даҳони беруни андохт ва агар бихӯрадӣ халқро аз он чаҳ зиён будӣ ки ҳамаро мубоҳ будӣ хӯрдан он ? ва агар зиён медошт , чаро ин аҳмақро қадаҳҳои набинад зиён намедорад ? охири дараҷаи ваии фавқи дараҷа пайғамбарон нест ва беш аз он нест ки дараҷаи сад қадаҳи шароби фавқи дараҷаи як хурмо , пас чун хештанро бад-ӣни поигаҳи бунаад ки сад хами шароби вайро табаи бнгрдонду пайғамбар ( с ) ба кӯзае об мухтасар биниҳод ки як хурмои вайро бигардонад , вақт он бошад ки шайтон бо сблти вай бозӣ мекунаду аблаҳони ҷаҳон аз ваии зҳкаҳи созанд ки дареғ буд ки уқало ҳадис кунанд ё бар ваии хнднд .

پس اگر به مثل، کسی نیز چنان شده است که عداوت و شهوت و ریا و خشم گرد وی نگردد هم معذور نیست بدین دعوی، چه درجه وی از درجه انبیا در نگذرد و ایشان به سبب خطا و معصیت نوحه می کردند و می گریستند و به عذر مشغول می شدند و صدیقان صحابه از صغائر حذر می کردند، بلکه از بیم شبهتی از حلال می گریختند پس این احمق به چه دانست که در جوال شیطان نیست و درجه ی وی از درجه ایشان درگذشت؟ و اگر گوید پیمبران همچنین بودند، و لکن آنچه می کردند برای نصیب خلق می کردند، چرا وی نیز برای نصیب خلق همان نکند که می بیند که هر که وی را می بینند تباه می شود و اگر گوید تباهی خلق مرا زیان ندارد، چرا رسول (ص) را زیان می داشت؟ و اگر زیان نمی داشت، خویشتن را در عقوبت تقوی چرا می داشت و یک خرما از صدقه از دهان بیرون انداخت و اگر بخوردی خلق را از آن چه زیان بودی که همه را مباح بودی خوردن آن؟ و اگر زیان می داشت، چرا این احمق را قدحهای نبیند زیان نمی دارد؟ آخر درجه وی فوق درجه پیغمبران نیست و بیش از آن نیست که درجه صد قدح شراب فوق درجه یک خرما، پس چون خویشتن را بدین پایگه بنهد که صد خم شراب وی را تبه بنگرداند و پیغمبر (ص) به کوزه ای آب مختصر بنهاد که یک خرما وی را بگرداند، وقت آن باشد که شیطان با سبلت وی بازی می کند و ابلهان جهان از وی ضحکه سازند که دریغ بود که عقلا حدیث کنند یا بر وی خندند.

Аммо бузургон дайн эшонанд ки бишносанд ки ҳар ки ҳавои асиру зери даст вай нест , ваии ҳеҷ кас нест , балки сутурӣаст , пас бад-ӣн бишносанд ки нафаси одамӣ макораст ва фарибандааст , ҳамаи даъвӣ дурӯғ кунад ва лоф занад ки ман зери дастам , аз вай бурҳонӣ хоҳад ва бар ростии ваии ҳеҷ бурҳон нест , албата ҷузи он ки ба ҳукм хеш набошад ва ба ҳукм шаръ бошад агар ба тўъ ҳамеша тан дар ин диҳад худ рост мегуяд ва агар ба талаби рухсату тоўилу ҳиялат машғӯл шавад , банда шайтонасту даъвии вилоят ҳаме кунад ва ин бурҳон то ба охири нафас аз ваии талаб мебояд кард ва агар на мағрур ва фирефта бошад ва ҳалок шавад ва надонаду тан дар додани нафас ба мтобъти шариъат , ҳануз аввали дараҷа мусулмонӣаст .

اما بزرگان دین ایشانند که بشناسند که هر که هوا اسیر و زیر دست وی نیست، وی هیچ کس نیست، بلکه ستوری است، پس بدین بشناسند که نفس آدمی مکار است و فریبنده است، همه دعوی دروغ کند و لاف زند که من زیر دستم، از وی برهانی خواهد و بر راستی وی هیچ برهان نیست، البته جز آن که به حکم خویش نباشد و به حکم شرع باشد اگر به طوع همیشه تن در این دهد خود راست می گوید و اگر به طلب رخصت و تاویل و حیلت مشغول شود، بنده شیطان است و دعوی ولایت همی کند و این برهان تا به آخر نفس از وی طلب می باید کرد و اگر نه مغرور و فریفته باشد و هلاک شود و نداند و تن در دادن نفس به متابعت شریعت، هنوز اول درجه مسلمانی است.

Ваҷҳи ҳафтум : аз ғифлату шаҳвати хезад на аз ҷаҳл ва ин абоҳт гуруҳеаст ки эшон аз ин шбҳтҳои гузаштаи худ ҳеҷ шунида набошанд , влкни гуруҳеро бинад ки эшон бар роҳи абоҳт май раванд ва фасод мекунанду сухани мзбқ ҳаме гӯйанду даъвии тасарруф ва вилоят мекунанду ҷома эшон медоранд вайро низ ин ба табъ хуш ояд ки бар табъи ваии шаҳвату битолати ғолиб буду ризои надиҳад бар он ки фасод кунад ва нагӯяд ки маро аз ин уқубатӣ хоҳад буд ки он гоҳи он фасод бар вай талх шавад , балки гуяд ин худ фасод нест ки ин тӯҳмат ва ин ҳадисаст венаи тӯҳматро маънӣ донад ва на ин ҳадисро ин мардӣ бошад ғофили пуршаҳвату шайтон дар вай ком ёфта ва ба сухан ба ислоҳ набояд ки шабаҳати вай на аз сухан афтодааст .

وجه هفتم: از غفلت و شهوت خیزد نه از جهل و این اباحت گروهی است که ایشان از این شبهتهای گذشته خود هیچ شنیده نباشند، ولکن گروهی را بیند که ایشان بر راه اباحت می روند و فساد می کنند و سخن مزبق همی گویند و دعوی تصرف و ولایت می کنند و جامه ایشان می دارند وی را نیز این به طبع خوش آید که بر طبع وی شهوت و بطالت غالب بود و رضا ندهد بر آن که فساد کند و نگوید که مرا از این عقوبتی خواهد بود که آن گاه آن فساد بر وی تلخ شود، بلکه گوید این خود فساد نیست که این تهمت و این حدیث است ونه تهمت را معنی داند و نه این حدیث را این مردی باشد غافل پرشهوت و شیطان در وی کام یافته و به سخن به اصلاح نباید که شبهت وی نه از سخن افتاده است.

Ва бештари ин қавм аз ин ҷумла бошанд ки ҳақ таъолӣ гуфт дар ҳақи ҳамгинон : « анои ҷълнои алии қлўбҳми акнаҳи ани иФқҳўаҳу фии азонҳму қроу ани тдъҳми илои алҳдии Флни иҳтдўои азо абадан » ва низ мегуяд , «у азои зикрати рбки фии алқуръони вҳдаҳу луи аъло адборҳм нафавран » пас мъомлт бо эшон ба шамшери аўлитр ки ба ҳуҷҷат .

و بیشتر این قوم از این جمله باشند که حق تعالی گفت در حق همگنان: «انا جعلنا علی قلوبهم اکنه ان یفقهوه و فی اذانهم و قرا و ان تدعهم الی الهدی فلن یهتدوا اذا ابدا» و نیز می گوید، «و اذا ذکرت ربک فی القرآن وحده و لو اعلی ادبارهم نفورا» پس معاملت با ایشان به شمشیر اولیتر که به حجت.

Ва сухани ин ҷумлаи кифоят буд дар насиҳату ғалати аҳли абоҳт , дар ин унвон аз он гуфта омад ки сабаби ин ҷумла ё ҷаҳласт ба нафаси худ ё ҷаҳласт ба ҳақ , ё ҷаҳласт ба рафтани роҳ аз худ ба ҳақ ки онро шариъат гӯйанду ҷаҳл чун дар корӣ буд ки мувофиқи табъ буд , душвор зоил шаваду бад-ӣн сабабаст ки гуруҳеанд ки бешбҳтӣ бар роҳи абоҳти раванд ва гӯйанд ки мо мутаҳайирем ва агар бо ваии гӯйии мутаҳайир дар чаҳ чизе ? натавонад гуфт ки вайро худ на талаб буд ва на шабаҳат ва мисли вай чун касе буд ки бо табиб гуяд ки ман беморам ва нагӯяд ки чаҳ беморӣаст , алоҷ вай натавон кард то пайдо наёяд ки чаҳ беморӣасту савоби он буд ки вайро гӯйанд дар ҳар чаҳ хоҳӣ мутаҳайир мебош , аммо дар ин ки ту офарӣдаеу офаридагори ту олам ва қодираст ва ҳар чаҳ хоҳад тавонад кард , андари ин ба шак мабош ва ин маънии вайро ба тариқи бурҳон маълум кунад , чунон ки шарҳ карда омада .

و سخن این جمله کفایت بود در نصیحت و غلط اهل اباحت، در این عنوان از آن گفته آمد که سبب این جمله یا جهل است به نفس خود یا جهل است به حق، یا جهل است به رفتن راه از خود به حق که آن را شریعت گویند و جهل چون در کاری بود که موافق طبع بود، دشوار زایل شود و بدین سبب است که گروهی اند که بی شبهتی بر راه اباحت روند و گویند که ما متحیریم و اگر با وی گویی متحیر در چه چیزی؟ نتواند گفت که وی را خود نه طلب بود و نه شبهت و مثل وی چون کسی بود که با طبیب گوید که من بیمارم و نگوید که چه بیماری است، علاج وی نتوان کرد تا پیدا نیاید که چه بیماری است و صواب آن بود که وی را گویند در هر چه خواهی متحیر می باش، اما در این که تو آفریده ای و آفریدگار تو عالم و قادر است و هر چه خواهد تواند کرد، اندر این به شک مباش و این معنی وی را به طریق برهان معلوم کند، چنان که شرح کرده آمده.