Гуруҳе аз аблаҳон ки эшонро ба қӯт онаст ки корҳо ба басират хеш бишносанд ва на тавфиқ ёбанд ки аз шариъат қабул кунанд , дар кори охират мутаҳайир бошанду шак бар эшон ғолиб буд ва бошад ки чун шаҳват ғлбт гираду мувофиқи табъи эшон он намояд ки охиратро инкор кунанд , дар ботини эшон он инкор падедор ояду шайтони онро тарбият кунад ва пиндоранд ки ҳар чаҳ омадааст дар сифати дӯзах барои ҳарос додан омадааст ва ҳарчӣ дар биҳишт гуфтаанд ҳама ишвааст бад-ӣни сабаб ба мтобъти шаҳват машғӯл шаванд ва аз варзидани шариъат боз истанд ва дар касоне ки шариъат варзанд ба чашм ҳақорат нигаранд ва гӯйанд ки эшон дар ҷуволанд ва фирефтаанд ва чунин аҳмақро куҷои қӯт ин бошад ки чунин асрор ба бурҳон маълум тавонад кард , пас вайро даъват бояд кард то дар як сухани зоҳири нек тааммул кунад ва бо вай гӯйанд , « агарчӣ ғолиби занни ту онаст ки ин сад ва бист ва чаҳор ҳазор пайғомбару ҳамаи авлиёу уламоу ҳукамо ғалат карданд ва мағрур буданд ва ту бо аҳмақии хеши чандини ҳоли бдонстӣ , охир мумкин нест ки ин ғалати туро афтода бошаду мағрур будӣ ки ҳақиқат охират надонистаеу азоби рӯҳонӣ фаҳм накардау ваҷҳу мисоли рӯҳонӣот аз олам маҳсусот надонистае ? » агар чунонаст ки ғалати хеш раво дорад ва гуяд , « чунон ки донам ки ду аз яке бештар буд ва ҳамчунин донам ки рӯҳро ҳақиқатӣ несту вайро Бақои натавонад буд ,у вайро ҳеҷ роҳатӣу ранҷии натавонад буд пас аз марг , на рӯҳонӣ ва на ҷисмонӣ » , он касро мизоҷи табоҳ шуда бошад ва аз ваии навмед бояд шуд ки вай аз он қавмаст ки худоӣ таъолӣ гуфт , «у ани тдъҳми илои алҳдии Флни иҳтдўои азо абадан » , ва агар гуяд , « маҳол бӯдан ин маро зарурӣ нест , чаҳ ин мумкинаст влкн баъӣдаст , ва чун ин ҳоли маро ба ҳақиқат маълум нест ва ба занни ғолиб маълум нест , ба гумонеи заъиф чаро хештани ҳамаи умр дар ҳаҷар тақво кунам ва аз лаззоти бозоистм » бо ваии гўӣим ки акнӯн ки бад-ӣни миқдор иқрор додӣ , бар ту воҷиб шуд ба ҳукми ақл ки роҳи шаръи Фропишгирӣ ки хатар чун азим бошад ба гумони заъиф аз вай бигурезанд , чаҳ агар ту қасд таомӣ кунӣ ки бихӯрӣ ва касе гуяд Марии даҳон дар ин таом кардааст , ту дасти бози кашӣ , агарчӣ гумони он буд ки вай дурӯғ мегуяд ва барои он мегуяд то вай бихӯрад , влкн чун мумкин буд ки рост мегуяд бо хештани гӯйӣ , « агар нахӯрам ранҷи ин гуруснагӣ саҳласт ва агар бихӯрам набояд ки ӯ рост гуфта бошад ва ман ҳалок шавам » ва ҳамчунин агар бемори шӯй ва дар хатар бошӣ , тъўизшносӣ гуяд , « як дирам сим бидиҳ то туро тъўиз кунам ва бар коғазӣу нақшӣ бар он кунам ки беҳтари шӯй » ҳарчанд ки занни ғолиби ту он буд ҳар он нақш бо тандурустии ҳеҷ муносибат надорад , влкни гӯйӣ , « бошад ки рост мегуяду тарки он як дирами гуфтан саҳласт » ва агар мунаҷҷим гуяд , « чун моҳ ба фалон ҷой расад фалони доруӣ талх бихӯр то беҳтари шӯй » он ранҷ бикашӣ ба қавли вайу гӯйӣ , « бошад ки рост мегуяд ва агар дурӯғ мегуяд , он ранҷ саҳласт . »

گروهی از ابلهان که ایشان را به قوت آن است که کارها به بصیرت خویش بشناسند و نه توفیق یابند که از شریعت قبول کنند، در کار آخرت متحیر باشند و شک بر ایشان غالب بود و باشد که چون شهوت غلبت گیرد و موافق طبع ایشان آن نماید که آخرت را انکار کنند، در باطن ایشان آن انکار پدیدار آید و شیطان آن را تربیت کند و پندارند که هر چه آمده است در صفت دوزخ برای هراس دادن آمده است و هرچه در بهشت گفته اند همه عشوه است بدین سبب به متابعت شهوت مشغول شوند و از ورزیدن شریعت باز ایستند و در کسانی که شریعت ورزند به چشم حقارت نگرند و گویند که ایشان در جوال اند و فریفته اند و چنین احمق را کجا قوت این باشد که چنین اسرار به برهان معلوم تواند کرد، پس وی را دعوت باید کرد تا در یک سخن ظاهر نیک تامل کند و با وی گویند، «اگرچه غالب ظن تو آن است که این صد و بیست و چهار هزار پیغامبر و همه اولیا و علما و حکما غلط کردند و مغرور بودند و تو با احمقی خویش چندین حال بدانستی، آخر ممکن نیست که این غلط تو را افتاده باشد و مغرور بودی که حقیقت آخرت ندانسته ای و عذاب روحانی فهم نکرده و وجه و مثال روحانیات از عالم محسوسات ندانسته ای؟» اگر چنان است که غلط خویش روا دارد و گوید، «چنان که دانم که دو از یکی بیشتر بود و همچنین دانم که روح را حقیقتی نیست و وی را بقایی نتواند بود، و وی را هیچ راحتی و رنجی نتواند بود پس از مرگ، نه روحانی و نه جسمانی»، آن کس را مزاج تباه شده باشد و از وی نومید باید شد که وی از آن قوم است که خدای تعالی گفت، «و ان تدعهم الی الهدی فلن یهتدوا اذا ابدا»، و اگر گوید، «محال بودن این مرا ضروری نیست، چه این ممکن است ولکن بعید است، و چون این حال مرا به حقیقت معلوم نیست و به ظن غالب معلوم نیست، به گمانی ضعیف چرا خویشتن همه عمر در حجر تقوی کنم و از لذات بازایستم» با وی گوئیم که اکنون که بدین مقدار اقرار دادی، بر تو واجب شد به حکم عقل که راه شرع فراپیش گیری که خطر چون عظیم باشد به گمان ضعیف از وی بگریزند، چه اگر تو قصد طعامی کنی که بخوری و کسی گوید ماری دهان در این طعام کرده است، تو دست باز کشی، اگرچه گمان آن بود که وی دروغ می گوید و برای آن می گوید تا وی بخورد، ولکن چون ممکن بود که راست می گوید با خویشتن گویی، «اگر نخورم رنج این گرسنگی سهل است و اگر بخورم نباید که او راست گفته باشد و من هلاک شوم» و همچنین اگر بیمار شوی و در خطر باشی، تعویذشناسی گوید، «یک درم سیم بده تا تو را تعویذ کنم و بر کاغذی و نقشی بر آن کنم که بهتر شوی» هرچند که ظن غالب تو آن بود هر آن نقش با تندرستی هیچ مناسبت ندارد، ولکن گویی، «باشد که راست می گوید و ترک آن یک درم گفتن سهل است» و اگر منجم گوید، «چون ماه به فلان جای رسد فلان داروی تلخ بخور تا بهتر شوی» آن رنج بکشی به قول وی و گویی، «باشد که راست می گوید و اگر دروغ می گوید، آن رنج سهل است.»

Пас наздики ҳеҷ оқил , қавли сад ва бист ва чаҳор ҳазор пайғамбару иттифоқи ҷумлаи бузургони олам чун авлиёъу ҳукамои камтар аз қавли мунаҷҷимӣу тъўизнўисӣу табибӣ тарсо набошад ки ба қавли ваии ранҷии андак бар худ наад андак бар худ наад то аз ранҷи он ки азимтараст , бошад ки халосӣ ёбаду ранҷу зиён ки андак гардад , ба азоФт андак гардад чун касе ки ҳисоб баргирад ки умри дунё чандаст ва аз абад ки онро аввал нест ба нисбат бо азал ки онро охир нест чанд якаст , донад ки ин ранҷ кашӣдан , андак бошад дар ҷанби он хатари азим ки бо хештан гуяд ки , « агар эшон рост мегӯйанд ва ман андари чунон азобии бимонам чаҳ кунам ,у марои ин роҳати дунё ки рӯзӣ чанд бгзоштаҳам чаҳ суд кунад ? ва мумкин бошад ки рост мегӯйанд . »

پس نزدیک هیچ عاقل، قول صد و بیست و چهار هزار پیغمبر و اتفاق جمله بزرگان عالم چون اولیاء و حکما کمتر از قول منجمی و تعویذنویسی و طبیبی ترسا نباشد که به قول وی رنجی اندک بر خود نهد اندک بر خود نهد تا از رنج آن که عظیمتر است، باشد که خلاصی یابد و رنج و زیان که اندک گردد، به اضافت اندک گردد چون کسی که حساب برگیرد که عمر دنیا چند است و از ابد که آن را اول نیست به نسبت با ازل که آن را آخر نیست چند یک است، داند که این رنج کشیدن، اندک باشد در جنب آن خطر عظیم که با خویشتن گوید که، «اگر ایشان راست می گویند و من اندر چنان عذابی بمانم چه کنم، و مرا این راحت دنیا که روزی چند بگذاشته ام چه سود کند؟ و ممکن باشد که راست می گویند.»

Ва абадро маънӣ он бошад ки агар ҳамаи олами пар аз гоўрс кунанду мурғиро бифармоянд то ҳар ҳазор соли яке донаи гоўрс бар мегирад , он гоўрс бирасад ва аз абади ҳеҷ кам нашавад , пас чандини муддати азоб , агар рӯҳонӣ буд ва агар ҷисмонӣ буд ва агар хаёлӣ буд , чигуна тавон кашиду умри дунёро дар ҷанби он чиқадр бошад ? ва ҳеҷ оқилӣ набошад ки дар андеша тамом накунад ки роҳи эҳтиёт рафтану ҳазар кардан аз чунин хатари воҷиб буд , агарчӣ бо ранҷ буд ва агарчӣ бо гумон буд ки халқ барои бозаргонӣ дар дарё нишинанд ва сафарҳо дароз мекунанд , ва ранҷҳои бисёр май кашанд , ҳама ба гумон мекунанд агар ин мардро яқин нест , охири гумоне заъиф ҳаст ? пас агар бар хештан шафқат дорад , ба эҳтимоли ин фарогирад .

و ابد را معنی آن باشد که اگر همه عالم پر از گاورس کنند و مرغی را بفرمایند تا هر هزار سال یکی دانه گاورس بر می گیرد، آن گاورس برسد و از ابد هیچ کم نشود، پس چندین مدت عذاب، اگر روحانی بود و اگر جسمانی بود و اگر خیالی بود، چگونه توان کشید و عمر دنیا را در جنب آن چقدر باشد؟ و هیچ عاقلی نباشد که در اندیشه تمام نکند که راه احتیاط رفتن و حذر کردن از چنین خطر واجب بود، اگرچه با رنج بود و اگرچه با گمان بود که خلق برای بازرگانی در دریا نشینند و سفرها دراز می کنند، و رنجهای بسیار می کشند، همه به گمان می کنند اگر این مرد را یقین نیست، آخر گمانی ضعیف هست؟ پس اگر بر خویشتن شفقت دارد، به احتمال این فراگیرد.

Ва барои ин буд ки Амиралмӯъминини алӣ ( ъ ) бо мулҳидӣ мунозира мекард , гуфт , « агар чунонаст ки ту май гӯйӣ , ҳам ту рстӣ ва ҳам мо ва агар чунонаст ки мо мегӯйем , мо рстим ва ту афтидӣ ва дар азоб абадӣ монадӣ » ва ин сухан ки Амиралмӯъминини алӣ ( ъ ) гуфтааст , ба миқдори заъфи ақли он мулҳид гуфтааст , на бидон ки вай дар гуфтау эътиқоди хеш дар шак буд , локин донист ки ончии роҳ яқинаст , фаҳми он мулҳид эҳтимол накунад .

و برای این بود که امیرالمومنین علی (ع) با ملحدی مناظره می کرد، گفت، «اگر چنان است که تو می گویی، هم تو رستی و هم ما و اگر چنان است که ما می گوییم، ما رستیم و تو افتیدی و در عذاب ابدی ماندی» و این سخن که امیرالمومنین علی (ع) گفته است، به مقدار ضعف عقل آن ملحد گفته است، نه بدان که وی در گفته و اعتقاد خویش در شک بود، لکن دانست که آنچه راه یقین است، فهم آن ملحد احتمال نکند.

Пас бидон ки ҳар ки дар олами ҷуз ба зоди охират машғӯласт , ба ғоят аҳмақасту сабаби он ғифлатасту андеша нокардан ки шаҳавоти дунёи эшонро худ чандон май Фрўнгзорд ки андари ин андеша кунанд вагарна ки яқин медонад ва он кас ки ба гумон ғолиб медонад ва он кас ки гумони заъиф май барад , бар ҳама воҷиб бошад ба ҳукми ақл ки аз он хатари азим ҳазар кунанду роҳи эминӣ ва эҳтиёт гиранд то саломат ёбанд иншоаллоҳ .

پس بدان که هر که در عالم جز به زاد آخرت مشغول است، به غایت احمق است و سبب آن غفلت است و اندیشه ناکردن که شهوات دنیا ایشان را خود چندان می فرونگذارد که اندر این اندیشه کنند وگرنه که یقین می داند و آن کس که به گمان غالب می داند و آن کس که گمان ضعیف می برد، بر همه واجب باشد به حکم عقل که از آن خطر عظیم حذر کنند و راه ایمنی و احتیاط گیرند تا سلامت یابند انشاءالله.

Тамом шуд сухан дар унвони мусулмонӣ , аз маърифати нафас , маърифати ҳақ , ҷлу ҷалолау азми шаънау ъзи кбрёўаҳу лоолаҳи ғайрау маърифати дунёу маърифати охирати пас аз ин арқони мъомлти мусулмонӣ оғоз кунем , иншоаллоҳи алъзизи вҳдаҳ .

تمام شد سخن در عنوان مسلمانی، از معرفت نفس، معرفت حق، جل و جلاله و عظم شأنه و عز کبریاوه و لااله غیره و معرفت دنیا و معرفت آخرت پس از این ارکان معاملت مسلمانی آغاز کنیم، انشاءالله العزیز وحده .