Вақте андари саро ,у матбахи ҷам
وقتی اندر سرا، و مَطبخِ جم
Ҷанг карданд дику коса ба ҳам
جنگ کردند دیک و کاسه به هم
Косаи заррину дики сангин буд
کاسه زرّین و دیک سنگین بود
Ҳар дуро табъу дили пар аз кин буд
هر دو را طبع و دل پُر از کین بود
Дик бо коса гуфт ҳар фазлӣ
دیک با کاسه گفت هر فضلی
Гар ту фаръӣ ва ман бузурги аслӣ
گر تو فرعی و من بزرگ اصلی
Гарчи бар рӯй хон савории ту
گرچه بر روی خوان سواری تو
Дорӣ аз ман ҳар ончии дории ту
داری از من هر آنچه داری تو
Аз чаҳ бошӣ ба ман ту монанда
از چه باشی به من تو ماننده
Ман бахшанда ту стонндаҳ
من بخشنده تو ستاننده
Косаи баъд аз таҳаммул бисёр
کاسه بعد از تحمّل بسیار
Гуфт лафзи латифу маънии дор
گفت لفظِ لطیف و معنی دار
Ки аз ин қолу қил чаҳ бигушоед
که از این قال و قیل چه بگشاید
Кори вақти гарав падед ояд
کار وقت گرو پدید آید
Бомдодон шавем тавофон
بامدادان شویم طوّافان
То кро бар харанд саррофон
تا کرا بر خرند صرّافان
эй ки ҳалами ту ҷўдӣу саҳлон
ای که حلم تو جودی و سهلان
Бози хари мрмрои зи ноаҳлон
باز خر مرمرا ز نااهلان
Шаҳри хоразму нақди Маҳмӯдӣ
شهرِ خوارزم و نقدِ محمودی
Ман бад-ӣни косдӣу мардӯдӣ
من بدین کاسدی و مردودی
Гаштаам бебизоъату косад
گشته ام بی بضاعت و کاسد
Мнкаҳ Маҳмӯдем чунин фосид
منکه محمودیَم چنین فاسد
Охир эй сари фароз то кӣ ва чанд
آخر ای سر فراز تا کی و چند
Дору шамшер ва тозӣона бабанд
دار و شمشیر و تازیانه ببند
Дил маранҷон маро ба ғуссае кас
دل مرنجان مرا به غصّه ای کس
Ки марои ҷунбиши насимии бас
که مرا جنبش نسیمی بس
Хорӣ ар бо ҳаётам омезад
خاری ار با حیاتم آمیزد
Дилам аз суҳбатати нпрҳизд
دلم از صحبتت نپرهیزد
эй тан эй тан азиз бош азиз
ای تن ای تن عزیز باش عزیز
Зари конии туе мҷўии пашиз
زرِّ کانی تویی مجوی پشیز
Роҳ гум кардае ва май нозӣ
راه گم کرده ای و می نازی
Монда дар шшдрӣ ва май бозӣ
مانده در شِشدری و می بازی
Каъбаро дар хатои ҳамеи ҷӯӣ
کعبه را در خطا همی جویی
Бо зари кини хтби ҳамеи ҷӯӣ
با زرِ کین خطب همی جویی
эй дил аз ақл ва аз хирад то чанд
ای دل از عقل و از خرد تا چند
Номи некӯу ҳоли бад то чанд
نام نیکو و حال بد تا چند
Чун ба дастаст ризқ ҳар рӯза
چون به دست است رزق هر روزه
Мунқатиъи дори дастӣ дар юза
منقطع دار دستی در یوزه
Мазан аз табъи зари софӣ низ
مزن از طبع زرِّ صافی نیز
Ки дар ин шаҳр роиҷаст пашиз
که در این شهر رایج است پشیز
Сангу ёқӯт ҳар ду як нарх аст
سنگ و یاقوت هر دو یک نرخ است
Венаи ҳам аз акси табъи ин чарх аст
وین هم از عکس طبع این چرخ است
Ҳастӣ аз офтоб дар соя
هستی از آفتاب در سایه
То туро ҳаст ақли сармоя
تا تو را هست عقل سرمایه
Дар кафи зулми рӯзу шаби хӯни шӯ
در کفِ ظلم روز و شب خون شو
ё зи иқлӣми ақли беруни шӯ
یا ز اقلیم عقل بیرون شو
Ранҷи бинӣ дар ошиёнае ақл
رنج بینی در آشیانه ای عقل
Чун наҳй пой дар миёнае ақл
چون نهی پای در میانه ای عقل
Хореи чарх бар азизон аст
خاریی چرخ بر عزیزان است
Теғи мардон ба даст ҳизон аст
تیغ مردان به دست هیزان است
Кӯ ? худованди ҳиммат ва рое
کو؟ خداوند همّت و رایی
Сарвари пари дилии сафи ороӣ
سرورِ پُر دلی صف آرایی
Гар бихандади тарози ҷома бар ӯ
گر بخندد طراز جامه بر او
Ҳшў набӯд сарви ъамома бар ӯ
حشو نبود سرو عمامه بر او
Зин бар атрофи моҳу меҳр наад
زین بر اطراف ماه و مهر نهد
Пой бар тораки сипеҳр наад
پای بر تارک سپهر نهد
Ҳимматаши фарқ осмон сояд
همّتش فرق آسمان ساید
Муштарӣ дар пеш Аннан сояд
مشتری در پیَش عنان ساید
Чархи гардони зи бими савлат ӯ
چرخ گردان ز بیم صولت او
Гашта нзоргиии давлат ӯ
گشته نظّارگیی دولتِ او
Ин ҳамаи зот дар маротибу ҷоҳ
این همه ذات در مراتب و جاه
Нест ҷузи асли поки фазли аллоҳ
نیست جز اصل پاک فضل الله
Он шараф дода садри айвон ро
آن شرف داده صدرِ ایوان را
Пай сипар кард ( ҳ ) фарқи кайвон ро
پی سپر کرد(ه) فرق کیوان را
Гарчи андари забон шикоят ӯст
گرچه اندر زبان شکایت اوست
Ҳамаи гетии зи ман ҳикоят ӯст
همه گیتی ز من حکایتِ اوست
Аз манасту зи орзӯии маҳол
از من است و ز آرزوی محال
Ки ҳаме гардад ӯ зи ҳол ба ҳол
که همی گردد او ز حال به حال
эй замонаи ниҳоди гардуни қадар
ای زمانه نهادِ گردون قدر
Аз ту холӣ мабод маснади садр
از تو خالی مباد مسند صدر
Мшнос аз ҳисоби оммаи маро
مشناس از حساب عامه مرا
Ошиқи симу зару ҷомаи маро
عاشق سیم و زرّ و جامه مرا
Арз бояд зи ҷойгаҳ ба ниёз
عرض باید ز جایگه به نیاز
Ки нашуд қӣматӣ ба ҷомаи пиёз
که نشد قیمتی به جامه پیاز
Зон ба садри ту муттасил будам
زآن به صدرِ تو متّصل بودم
Ки асири ҳавоӣ дил будам
که اسیرِ هوایِ دل بودم
Хизмати ту ҳаме ба ҷон кардам
خدمتِ تو همی به جان کردم
На аз паии касби об ва нон кардам
نه از پی کسبِ آب و نان کردم
Давр бошад з рӯй дайну хирад
دور باشد ز روی دین و خرد
Ҳар ки ӯ нон ба об рӯй хӯрд
هر که او نان به آب روی خورد
Ман зи ҷоҳи ту гар надидам ком
من ز جاهِ تو گر ندیدم کام
Ту зи алфоз ман гирифтӣ ном
تو ز الفاظِ من گرفتی نام
Вирди ман дар тўшди зи қоф ба қоф
ورد من در توشد ز قاف به قاف
Касби қўолу мояи қўоФ
کسب قوّال و مایه قوّاف
Вирд ҳуҷҷоҷ гашта вақти тавоф
ورد حجّاج گشته وقت طواف
Ҳрзи мардон шуда ба гоҳи масоф
حرز مردان شده به گاه مصاف
Рӯзгораши ниҳод бар аҳдоқ
روزگارش نهاد بر احداق
Зулм бошад гараш наҳй бар тоқ
ظلم باشد گرش نهی بر طاق
Ҳамчуи корӣгарии расани тобам
همچو کاریگری رسن تابم
Ҳар замони хештани з бас ёбам
هر زمان خویشتن ز بس یابم
Назд он кас ки ӯ Карим тар аст
نزد آن کس که او کریم تر است
Ҳақи мари он рости кови қадим тар аст
حق مر آن راست کاو قدیم تر است
Аз чаҳ маънии чўмн қадим шудам
از چه معنی چومن قدیم شدم
Бо надомати чунин надим шудам
با ندامت چنین ندیم شدم
Заннами он бад ки чун ба коми рисӣ
ظنّم آن بُد که چون به کام رسی
Вази шароби ҷаҳон ба ҷоми рисӣ
وز شراب جهان به جام رسی
Шҳнаҳ эй гиру дор ман бошам
شهنه ای گیر و دار من باشم
Сонии аснини ғор ман бошам
ثانی اثنینِ غار من باشم
Худ ба фарсангҳо з пас мондам
خود به فرسنگ ها ز پس ماندم
Пой дар кандае асас мондам
پای در کُنده ای عَسس ماندم
Ҳоли имсоли худ ҳамеи байнам
حالِ امسالِ خود همی بینم
Гарчи тақвимҳои поринм
گرچه تقویم های پارینم
Сарвро мавсим видоъ омад
سرو را موسم وداع آمد
Вақти тафреқ иҷтимо омад
وقت تفریق اجتماع آمد
Рафтаму бори миннатат бар дӯш
رفتم و بارِ منّتت بر دوش
Ҳалқае ҳақи неъматат дар гӯш
حلقه ای حقّ نعمتت در گوش
Аз ту гӯям ҳадис бо ҳар гул
از تو گویم حدیث با هر گل
Дар навоҳои назм чун булбул
در نواهای نظم چون بلبل
Ҳар замон дар замонаи рӯи орм
هر زمان در زمانه رو آرم
Аз санои ту гуфтугӯи орм
از ثنای تو گفتگو آرم
Биллоҳ ар бар танами бадарии пӯст
بالله ار بر تنم بدرّی پوست
Ҳеҷ душманатро надорам дӯст
هیچ دشمنت را ندارم دوست
Чун ба бадхоҳи давлати ту расм
چون به بدخواهِ دولتِ تو رسم
Гар ба саг дорамаш лӣими касам
گر به سگ دارمش لئیم کسم
Гарчи бе ту дар оташи нафтам
گرچه بی تو در آتش نفتم
Ба худояти супурдам ва рафтам
به خدایت سپردم و رفتم
Ҷони ширин ба лаб расед акнӯн
جان شیرین به لب رسید اکنون
Субҳи хизмат ба шаб расед акнӯн
صبح خدمت به شب رسید اکنون
Аз лаби дилбарони лабати хуши бод
از لب دلبران لبت خوش باد
Рӯзи ман тира шуд шабати хуши бод
روز من تیره شد شبت خوش باد
Бор бар хари ниҳодам ва бар дил
بار بر خر نهادم و بر دل
То куҷо ёбам аз ҷаҳони манзил
تا کجا یابم از جهان منزل
Манзили рӯзу шаби бпимўдм
منزل روز و شب بپیمودم
Гарчи дар манзилӣ нёсудам
گرچه در منزلی نیاسودم
Корам аз ҷоҳи ту ба моҳ расед
کارم از جاه تو به ماه رسید
Кӯҳи ҳолам ба ҳол коҳ расед
کوهِ حالم به حالِ کاه رسید
Ин амалро ки ман раҳе дорам
این عمل را که من رهی دارم
Ба ки фармони диҳӣ ки бисипорам
به که فرمان دهی که بسپارم
Хонадони алӣу Маҳмӯдӣ
خاندانِ علی و محمودی
Собит ва росихаст чун ҷўдӣ
ثابت و راسخ است چون جودی
Хок ӯ ҷой ҳар ҷабин бӯда аст
خاکِ او جای هر جبین بوده است
Ошёни русум дайн бӯда аст
آشیانِ رسوم دین بوده است
Халалии коўФтодаҳ гарчи қавӣ аст
خللی کاوفتاده گرچه قوی است
На зи чархи куҳани чунон тақво аст
نه ز چرخ کهن چنان تقوی است
Ба худо орамид рӯзу шабӣ
به خدا آرمید روز و شبی
Асари субҳ худ намӯд шабӣ
اثر صبح خود نمود شبی
эй ҷаҳонро ба бахшишу икром
ای جهان را به بخشش و اکرام
Халафи сидқу ёдгори гароам
خلفِ صدق و یادگارِ گرام
Ар чаҳ шуд ҳоли ман бад-ӣни тбҳӣ
ار چه شد حالِ من بدین تبهی
Нақдҳои умед ман надиҳӣ
نقدهای امیدِ من ندهی
Аз пас ранҷи панҷ солаи ман
از پس رنج پنج ساله من
Устихонаст дар нўолаҳи ман
استخوان است در نواله من
Ҳолу корами зи гардиши гардун
حال و کارم ز گردش گردون
Нест чун давлати ту рӯзи афзӯн
نیست چون دولتِ تو روز افزون
Вақти дил додан ва навохтан аст
وقتِ دل دادن و نواختن است
Ки на ҳангом ношинохтан аст
که نه هنگام ناشناختن است
Хотами сабрро наГвинея намонад
خاتم صبر را نگینه نماند
Хотами сабрро наГвинея намонад
خاتم صبر را نگینه نماند
Ман на онам ки аз ту бигурезам
من نه آنم که از تو بگریزم
ё зи тأдиб ту бипарҳезам
یا ز تأدیب تو بپرهیزم
Дарҷи мадҳи ту ғмгсор ман аст
دُرج مدح تو غمگسار من است
Гӯшмоли ту гӯшвор ман аст
گوشمال تو گوشوار من است
Гар бихонӣ маро вагар ронӣ
گر بخوانی مرا وگر رانی
Қимату қадари ман ту бар доне
قیمت و قدر من تو بر دانی
Дили зи ту он замон ки бар дорам
دل ز تو آن زمان که بر دارم
Аз дилу ҷонати дӯст тар дорам
از دل و جانت دوست تر دارم
Он шабами хўобгаҳ бар оташи бод
آن شبم خوابگه بر آتش باد
Ки з дил гӯямат шабами хуши бод
که ز دل گویمت شبم خوش باد
Агар аз дидаи хӯни бполоим
اگر از دیده خون بپالایم
Ҷуз ба мадҳати забони нёлоим
جز به مدحت زبان نیالایم
Лафзи ман банда ҷавон набадӣ
لفظِ من بنده جوان نبُدی
Гар санои ту дар миён набадӣ
گر ثنای تو در میان نبُدی
Ман ки мамдуҳи сад ҳазор касам
من که ممدوح صد هزار کَسَم
Аз чаҳ маддоҳеи туро на бисми
از چه مدّاحیی تو را نه بسم
Ҳаст назми ман эй сипеҳри ҷалол
هست نظم من ای سپهرِ جلال
Ҳаст назми ман эй сипеҳри ҷалол
هست نظم من ای سپهرِ جلال
То шавад бар ҳамаи ҷаҳони пирӯз
تا شود بر همه جهان پیروز
Шуд саводаши шабу баёзаши рӯз
شد سوادش شب و بیاضش روز
Гарчи назд ту хор ва маъюб аст
گرچه نزد تو خار و معیوب است
Бар ҷабини замона мактуб аст
بر جبین زمانه مکتوب است
Ақлу ҷон бар ҳавоаш ларзон аст
عقل و جان بر هواش لرزان است
Гарчи назд ту хор ва арзон аст
گرچه نزدِ تو خار و ارزان است
Рӯзгораш ба баҳру кони бихарад
روزگارش به بحر و کان بخرد
Марди ҷони дӯсташ ба ҷони бихарад
مردِ جان دوستش به جان بخرد
эй зи халқи ту навбаҳор ба рашк
ای ز خُلق تو نوبهار به رشک
Ҳам чунин аз ту чанд боРоми ашк
هم چنین از تو چند بارم اشک
Мари маро чун сипеҳр ва бахт мазан
مر مرا چون سپهر و بخت مزن
Чун ҳадафи он туаст сахт мазан
چون هدف آن تو است سخت مزن
Халқ чун навбаҳори ту бар ман
خُلق چون نوبهار تو بر من
Аз чаҳ маънӣаст чун дайу баҳман
از چه معنی است چون دی و بهمن
Чанд бошам дар ин гурез чу боз
چند باشم در این گریز چو باز
Аз қазои замонаи дидаи фароз
از قضای زمانه دیده فراز
Мондам андари миён чу мунқатиъӣ
ماندم اندر میان چو منقطعی
Бо ки гӯям ки нест мустамеъӣ
با که گویم که نیست مستمعی
Мақтаи ин фасонаи ҳам чу набед
مقطع این فسانه هم چو نبید
Аз маи дай ба навбаҳор кашид
از مهِ دی به نوبهار کشید
Вақти афсонаҳои ин афсун
وقتِ افسانه های این افسون
Буд ранги замонаи дигргўн
بود رنگِ زمانه دیگرگون
Бар замину ҳавои зи барқу саҳоб
بر زمین و هوا ز برق و سحاب
Буд фаршаши ҳўослу санҷоб
بود فرشش حواصل و سنجاب
Гарчи оғозаш аз маи дай буд
گرچه آغازش از مهِ دی بود
Охираши аҳди лола ва май буд
آخرش عهدِ لاله و می بود
Будам аз чарх дар масофи ҷамал
بودم از چرخ در مصافِ جمل
Ки расед офтоби сӯии ҳамл
که رسید آفتاب سوی حمل
зи эътидоли табиии олам
ز اعتدالِ طبیعیِ عالم
Шуд ҳавои софӣу хушу хуррам
شد هوا صافی و خوش و خرّم
Рӯз эмин шуд аз малолати шаб
روز ایمن شد از ملالتِ شب
Кисват рӯз шуд ба қомати шаб
کسوتِ روز شد به قامت شب
Меҳдии рӯзгори сар бар кард
مهدی روزگار سر بر کرد
Ҳолати рӯзу шаб баробар кард
حالت روز و شب برابر کرد
То дар омад сабо ба тавофӣ
تا در آمد صبا به طوّافی
Нафас рӯзгор шуд софӣ
نفسِ روزگار شد صافی
Каз насими хуши ризои бандӣ
کز نسیم خوش رضا بندی
Шӯру ошӯб дар ман афкандӣ
شور و آشوب در من افکندی
Пардаи рози синаи бдридӣ
پرده رازِ سینه بدریدی
То ту аз ҷои худ бҷнбидӣ
تا تو از جای خود بجنبیدی
Бодам аз ҳоли худ бгрдонид
بادم از حال خود بگردانید
Онкии занҷири ман бҷнбонид
آنکه زنجیر من بجنبانید
Вазиши ҷунбиши насими баҳор
وزشِ جنبش نسیم بهار
Ба ман оварад буии турраи ёр
به من آورد بوی طرّه یار
Сурхи рӯеи лола чун рух ӯ
سرخ رویی لاله چون رخ او
Талх шуд табъи ман чу посух ӯ
تلخ شد طبع من چو پاسخ او
Чун ду зулфаши бунафша дарҳам шуд
چون دو زلفش بنفشه درهم شد
Сар ба сари тобу сар ба сар хам шуд
سر به سر تاب و سر به سر خم شد
Наргис аз чашм ӯ хумор гирифт
نرگس از چشم او خمار گرفت
Наргис аз чашм ӯ хумор гирифт
نرگس از چشم او خمار گرفت
Арғавон аз хиҷолати рӯйиш
ارغوان از خجالتِ رویش
Сурх шуд чун рухони дилҷӯяш
سرخ شد چون رخان دلجویش
То бибинандаши сӯсани озод
تا ببینندش سوسنِ آزاد
Як қадами ҳам чу бандагони истод
یک قدم هم چو بندگان ایستاد
Дамад аз хок бешумор акнӯн
دمد از خاک بی شمار اکنون
Сабза бар тарафи ҷӯйбор акнӯн
سبزه بر طرف جویبار اکنون
Хуши гўорд ба рӯй дӯст набед
خوش گوارد به روی دوست نبید
Бар лаби ҷӯй ва дар миёни хдид ?
بر لب جوی و در میان خدید؟
Тай кунад боди фарши сода кунун
طی کند باد فرش ساده کنون
Талх гардад мизоҷи бода кунун
تلخ گردد مزاج باده کنون
Боғи сад гӯнаи ранг бар созад
باغ صد گونه رنگ بر سازد
Булбули маст чанг бинавозад
بلبل مست چنگ بنوازد
Булбули ишқ аз сари мастӣ
بلبل عشق از سرِ مستی
Бо гули андари миён наад мастӣ
با گل اندر میان نهد مستی
Бадарахшад май наҳуфтаи зи хам
بدرخشد می نهفته ز خُم
Бадарахшад май наҳуфтаи зи хам
بدرخشد می نهفته ز خُم
Кунад акнӯн диранг дар боқӣ
کند اکنون درنگ در باقی
Соғару бода дар кафи соқӣ
ساغر و باده در کف ساقی
Андари ин фасл бар касе бахшой
اندر این فصل بر کسی بخشای
Ки надорад ба айшу ъушрати рой
که ندارد به عیش و عشرت رای
Лиззату шодии сабоҳии не ?
لذّت و شادیِ صباحیِ نی؟
Ҷуръае бода дар суроҳе май
جرعه ای باده در صراحی می
Нӯшу шобош дар лаби соқӣ
نوش و شاباش در لب ساقی
Карда аз рӯзгор дар боқӣ
کرده از روزگار در باقی
эйнигор рахти баҳори афзой
ای نگار رخت بهار افزای
Чанд байнам ба боғу роғати рой
چند بینم به باغ و راغت رای
Шамъи худро бар чароғ мабар
شمع خود را برِ چراغ مبر
Ончунон сарвро ба боғ мабар
آنچنان سرو را به باغ مَبَر
Бо чунон рӯйу оризи рангин
با چنان روی و عارض رنگین
Чаҳ ба кораст лолау насрин
چه به کار است لاله و نسرین
Як замон рӯй сӯй ойӣна кун
یک زمان روی سوی آیینه کن
Сад биҳишти андари он муъоина кун
صد بهشت اندر آن معاینه کن
Андари ойӣнаи он рхонти байн
اندر آیینه آن رخانت بین
Сад ҳазорон нигорхонаи чин
صد هزاران نگارخانه چین
Аксат ар бар фитад ба хорстон
عکست ار بر فتد به خارستان
Шавад андари замони нгорстон
شود اندر زمان نگارستان
Шарқи вғрби замини фасона Эй туаст
شرق وغرب زمین فسانه ای توست
Ҳарчӣ хоҳӣ бикун замона Эй туаст
هرچه خواهی بکن زمانه ای توست
Шаб агарчӣ сиёҳ ва диҷўр аст
شب اگرچه سیاه و دیجور است
Аз рхонт чу нур бар нур аст
از رخانت چو نور بر نور است
Зонкаҳ дар Кувайти офтоб ин аст
زآنکه در کویت آفتاب این است
Ним шаб чун намоз пешин аст
نیم شب چون نماز پیشین است
Охир эй Зуҳраи нишоти ангез
آخر ای زُهره نشاط انگیز
Ба шаб омад сабоҳи растохез
به شب آمد صباح رستاخیز
Гули иқбол агар ба ранг ояд
گلِ اقبال اگر به رنگ آید
Домани васл ӯ ба чанг ояд
دامن وصل او به چنگ آید
Боўсолти расм дар ин васлат
باوصالت رسم در این وصلت
Ки ғарибам қазо диҳад муҳлат
که غریبم قضا دهد مهلت
Ҷоми хилвати бихандад аз саҳбо
جام خلوت بخندد از صهبا
Гар бихандади замонаи раъно
گر بخندد زمانه رعنا
Зин сипасгар фалак кунад хомӣ
زین سپس گر فلک کند خامی
Ману фитроки маҷлиси сомӣ
من و فتراک مجلس سامی
Боз ҷӯям аз ин сухани сар ва бен
باز جویم از این سخن سر و بَن
Ба суханҳои наву зари куҳан
به سخن های نو و زرّ کهن
Ин суханро ҳазор дар дорем
این سخن را هزار در داریم
Ки ман ва он забон ва зар дорем
که من و آن زبان و زر داریم