Ҳар амалиро мавзӯӣ буд ки дар он илми баҳс аз он мавзӯ кунанд чунонкии бадани инсон аз ҷиҳати беморӣу тандурустии илми тибро ,у миқдори илми ҳандасаро . Ва мабоде буд ки , агар возеҳ набӯд , дар илмии дигар ба мартабаи баландтар аз он илм , мубарҳан шуда бошад , ва дар он илми мусаллам бояд дошт , чунонкӣ аз мабодии илм тиб бошад ки аносири чаҳор беш нест , чаҳ ин масъала дар илми табиӣ мубарҳан шаваду табибро аз соҳиби илми табиии фаро бояд гирифт ва дар илми хеши мусаллами шимурд ; ва ҳамчунин аз мабодии илми ҳандаса буд ки мақодӣри муттасилаи қоррае мавҷӯдаст ,у анвоъи он се беш на : хату сатҳу ҷисм . Чаҳ ин ҳукм дар илми илоҳӣ ки мавсӯмаст ба мобаъдуттабӣъа муқарар шавад ,у муҳандисро аз соҳиби он илми қабул бояд кард ва дар илми хеш истеъмол кард . Ва илми мобаъдуттабӣъаи он илм бошад ки интиҳои ҳамаи улӯм бо ӯст ва ӯро мабодии ғайри возеҳи натавонад буду масоилӣ буд ки дар он илми баҳс азон кунанд ва худ тамомат илм барон мқсўр бошад . Ва баёни ин муқаддама дар илми мантиқ муставфӣ биёмадааст .

هر عملی را موضوعی بود که در آن علم بحث از آن موضوع کنند چنانکه بدن انسان از جهت بیماری و تندرستی علم طب را، و مقدار علم هندسه را. و مبادیی بود که، اگر واضح نبود، در علمی دیگر به مرتبه بلندتر از آن علم، مبرهن شده باشد، و در آن علم مسلم باید داشت، چنانکه از مبادی علم طب باشد که عناصر چهار بیش نیست، چه این مسأله در علم طبیعی مبرهن شود و طبیب را از صاحب علم طبیعی فرا باید گرفت و در علم خویش مسلم شمرد؛ و همچنین از مبادی علم هندسه بود که مقادیر متصله قاره ای موجود است، و انواع آن سه بیش نه: خط و سطح و جسم. چه این حکم در علم الهی که موسوم است به مابعدالطبیعه مقرر شود، و مهندس را از صاحب آن علم قبول باید کرد و در علم خویش استعمال کرد. و علم مابعدالطبیعه آن علم باشد که انتهای همه علوم با اوست و او را مبادی غیر واضح نتواند بود و مسائلی بود که در آن علم بحث ازان کنند و خود تمامت علم بران مقصور باشد. و بیان این مقدمه در علم منطق مستوفی بیامده است.

Ва чун ин навъ ки дар он шурӯ хоҳад рафт илмаст бдонкаҳи нафаси инсониро чигуна халқии иктисоб тавон кард ки ҷумлагии афъолӣ ки ба иродат ӯ азу содир шавад ҷамилу Маҳмӯд буд , пас мавзӯи ин илми нафаси инсонӣ буд аз он ҷиҳат ки азуи афъолии ҷамилу Маҳмӯд ё қабеҳу мазмум содир тавонад шуд ба ҳасби иродат ӯ , ва чун чунин буд аввал бояд ки маълум бошад ки нафас инсонӣ чисту ғояту камол ӯ дар чист ва қӯтҳои ӯ кадомаст , ки чун онро истеъмол бар ваҷҳе кунанд ки бояд , камолӣу саодатӣ ки матлӯб онаст ҳосил ояд . Ва он чиз ки монеъ ӯ бошад аз вусӯл бидон камол ва бар ҷумлаи тазкияу тдсиаҳ ӯ ки мӯҷиби фалоҳу хибт ӯ шавад кадомаст , чунонкӣ фармӯдааст ъзи исма ,у нафас ва мо сӯйҳо , Фأлҳмҳои фуҷурҳо ва тақвоҳо , қади أФлҳи ман зкиҳо ,у қади хоби ман дсиҳо .

و چون این نوع که در آن شروع خواهد رفت علم است بدانکه نفس انسانی را چگونه خلقی اکتساب توان کرد که جملگی افعالی که به ارادت او ازو صادر شود جمیل و محمود بود، پس موضوع این علم نفس انسانی بود از آن جهت که ازو افعالی جمیل و محمود یا قبیح و مذموم صادر تواند شد به حسب ارادت او، و چون چنین بود اول باید که معلوم باشد که نفس انسانی چیست و غایت و کمال او در چیست و قوتهای او کدام است، که چون آن را استعمال بر وجهی کنند که باید، کمالی و سعادتی که مطلوب آنست حاصل آید. و آن چیز که مانع او باشد از وصول بدان کمال و بر جمله تزکیه و تدسیه او که موجب فلاح و خیبت او شود کدامست، چنانکه فرموده است عز اسمه، و نفس و ما سویها، فألهمها فجورها و تقویها، قد أفلح من زکیها، و قد خاب من دسیها.

Ва аксари ин мабодии таъаллуқ ба илм табиӣ дораду мавзеи баёни он ба бурҳони масоили он илмаст , аммо аз ҷиҳати онкии ин илм дар манфиати омтар аз он илмаст ва аз рӯй аФодти шомилтар , ҳаволаи ин муқаддамоти бакулӣ ба онҷо кардани муқтазии ҳурмони ҷумҳӯр толибон бошад . Пас брсбили ҳикояти нмтии мӯҷаз ки дар истеҳзори тасаввуроти ин матолиби кофӣ буд тақрир дода ояду истифои баёну тамомии бурҳон бо мавзеи хеш ҳавола карда .

و اکثر این مبادی تعلق به علم طبیعی دارد و موضع بیان آن به برهان مسائل آن علم است، اما از جهت آنکه این علم در منفعت عامتر از آن علم است و از روی افادت شامل تر، حواله این مقدمات بکلی به آنجا کردن مقتضی حرمان جمهور طالبان باشد. پس برسبیل حکایت نمطی موجز که در استحضار تصورات این مطالب کافی بود تقریر داده آید و استیفای بیان و تمامی برهان با موضع خویش حواله کرده.