Бадв гуфт кории зи рои баланд

بدو گفت کاری ز رای بلند

Таваққуъ ҳамин бошад аз ҳӯшманд

توقع همین باشد از هوشمند

Валикини муроди ман ин буду бас

ولیکن مراد من این بود و بس

Ки як чанд бо ту брорми нафас

که یک چند با تو برارم نفس

зи доноӣати баҳраи пар барам

ز داناییت بهرهٔ پر برم

зи дарёи садафи вази садаф дар барам

ز دریا صدف وز صدف در برم

Чу ту доштӣ суҳбат аз мо дареғ

چو تو داشتی صحبت از ما دریغ

Тавозуъи з ту нест моро дареғ

تواضع ز تو نیست ما را دریغ

Гар аз заҳмати мо ниёеи сутӯҳ

گر از زحمت ما نیایی ستوه

Кунун панҷаи моу домони кӯҳ

کنون پنجهٔ ما و دامان کوه

Тариқии намо аз хабари доштан

طریقی نما از خبر داشتن

Ки битавонам ин бор бардоштан

که بتوانم این بار برداشتن

Бхшнўдӣ кард горми дрор

بخشنودی کرد گارم درار

Ки хушнӯди бод аз ту ҳам кирдигор

که خشنود باد از تو هم کردگار

Ҳаким аз чунон хоҳиши зери кон

حکیم از چنان خواهش زیر کان

Буруни ҷусти равшан чу тир аз камон

برون جست روشن چو تیر از کمان

Ба пўз шукрӣ гуфт к-эии кадхудоӣ

به پوز شکری گفت کای کدخدای

Туро рост гӯям ба фарҳанги вароӣ

ترا راست گویم به فرهنگ ورای

Нахусти ончӣ фарзаст бар шаҳриёр

نخست آنچه فرض است بر شهریار

Ҳамон шуд каз эзад буд тарси кор

همان شد کز ایزد بود ترس کار

Баҳри шодмонӣ ва тиморҳо

بهر شادمانی و تیمارها

Ба яздон ҳўолт кунад корҳо

به یزدان حوالت کند کارها

Ба найранги ин панҷ рӯзаи хаёл

به نیرنگ این پنج روزه خیال

Ки нодон наад ном ӯ малику мол

که نادان نهد نام او ملک و مال

Наяндозад андари сари он бод ро

نیندازد اندر سر آن باد را

Ки зад латмаи фиръавну шаддод ро

که زد لطمه فرعون و شداد را

Чу додат худои ончии дорӣ ба даст

چو دادت خدا آنچه داری به دست

Худоро параст ва машав худпараст

خدا را پرست و مشو خودپرست

Баҳри кор азон каси талаби ёварӣ

بهر کار ازان کس طلب یاوری

Ки дорад ниҳони бохудои доварӣ

که دارد نهان باخدا داوری

Шаҳии кӯи худ аз шурб мешуд хароб

شهی کو خود از شرب می شد خراب

Азу кӣ иморат шавад хоку об

ازو کی عمارت شود خاک و آب

Касе аз худ огаҳ набошад дамаш

کسی از خود آگه نباشد دمش

Чаҳ огоҳӣ аз ҷумлаи оламаш

چه آگاهی از جمله عالمش

Нагӯям ки хами хонаро банд кун

نگویم که خم خانه را بند کن

Ба нони пора меъда хурсанд кун

به نان پاره معده خرسند کن

Валикини чунон хури ?герати дархурад

ولیکن چنان خور گرت درخورد

Ки ту май хурии не туро ме хӯрд

که تو می‌خوری نی ترا می‌خورد

Чу хобедат бар сари тахти худ

چو خواب ایدت بر سر تخت خود

Биомузи бедорӣ аз бахти худ

بیاموز بیداری از بخت خود

Ту бедор бош ашкору ниҳон

تو بیدار باش اشکار و نهان

Ки аз пост обод хусбад ҷаҳон

که از پاست آباد خسبد جهان

Бхсб ва ба хоби ҷавонии мхсб

بخسب و به خواب جوانی مخسب

Вагар худ тавон то туоне мхсб

وگر خود توان تا توانی مخسب

Бидон шани шӯ аз кӣнаи вари кӣнаи хоҳ

بدان شان شو از کینه ور کینه خواه

Ки неи теғ ранҷа шавад на сипоҳ

که نی تیغ رنجه شود نه سپاه

Ба мушти андаруни теғро ҷой кун

به مشت اندرون تیغ را جای کن

Вале ройро кор фармой кун

ولی رای را کار فرمای کن

Макаши сари з рое ки бихарад занад

مکش سر ز رایی که بخرد زند

Ки пели ҳрўн бар саф худ занад

که پیل حرون بر صف خود زند

Варати дили зи яздон буд зӯрманд

ورت دل ز یزدان بود زورمند

На низ муҳтоҷи рои баланд

نه نیز محتاج رای بلند

Чу қодир шудӣ чираро рези хӯн

چو قادر شدی چیره را ریز خون

Мазан дашнаро бастагони забун

مزن دشنه را بستگان زبون

Ба тимор хизматгарон кун бсич

به تیمار خدمتگران کن بسیچ

Збди хадаматон низ доман мапӣч

زبد خدمتان نیز دامن مپیچ

Сипаҳдор бояд хдоўнти тахт

سپهدار باید خداونت تخت

Ки бебарг барканда бошад дарахт

که بی‌برگ برکنده باشد درخت

Матоъ ҷаҳонаст боди равон

متاع جهان است باد روان

Гиреҳ бар задани бодро чун тавон

گره بر زدن باد را چون توان

Гар имрӯз набӯд зи фардои ҳарос

گر امروز نبود ز فردا هراس

Чаҳ некӯи турои давлат бе қиёс

چه نیکو ترا دولت بی قیاس

Даду доми коФзўн ва кам ме дуанд

دد و دام کافزون و کم می‌دوند

Ба муздурии як шикам ме дуанд

به مزدوری یک شکم می دوند

Надорад ба ҷузи одамии ин шумор

ندارد به جز آدمی این شمار

Ки як тан диҳад туъмаи сад ҳазор

که یک تن دهد طعمهٔ صد هزار

Дами субҳи козиб буд зуди мейр

دم صبح کاذب بود زود میر

Вале субҳ содиқ шуд офоқи гир

ولی صبح صادق شد آفاق گیر

Касе кун зибри даст бар зери даст

کسی کن زبر دست بر زیر دست

Кун дар зер дастон наёрад шикаст

کن در زیر دستان نیارد شکست

Ба инсоф на сиккаи додҳо

به انصاف نه سکهٔ دادها

Ситамро бинад аз бунёдҳо

ستم را بیند از بنیادها

Чаҳ ронӣ з дод Фаридуни сухан

چه رانی ز داد فریدون سخن

Ту нав бош гар шуд Фаридуни куҳан

تو نو باش گر شد فریدون کهن

Ба аҳди худ он нағз ба коистӣ

به عهد خود آن نغز به کایستی

Ки дар ӯҳдаи дигарон нестӣ

که در عهدهٔ دیگران نیستی

Манеҳ бар бадии корҳоро асос

منه بر بدی کارها را اساس

Ки каси гоҳ нафрин нагӯяд сипос

که کس گاه نفرین نگوید سپاس

Касе кӯ бузургаст кораши бузург

کسی کو بزرگ است کارش بزرگ

Ба ҳар поя бошад шумориши бузург

به هر پایه باشد شمارش بزرگ

Чу кардӣ дарахт аз паии миваи паст

چو کردی درخت از پی میوه پست

Ҷузи он мива дигар наёяд бадаст

جز آن میوه دیگر نیاید بدست

Якеро аз ан кард яздони баланд

یکی را از ان کرد یزدان بلند

Ки бошанд азуи дигарон бе газанд

که باشند ازو دیگران بی گزند

Печ аз ситами дасти бечорагон

پیچ از ستم دست بیچارگان

Ситам кун вале бар стмгоркон

ستم کن ولی بر ستمگارکان

Бурун кун зи пой касе хори хеш

برون کن ز پای کسی خار خویش

Ки натавонадати гуфтани озори хеш

که نتواندت گفتن آزار خویش

Ҳазар кун зи тирӣ ки он бади занӣ

حذر کن ز تیری که آن بد زنی

Ба ғайриӣ гушойӣ ва бар худ занӣ

به غیری گشایی و بر خود زنی

Гар аз оҳанӣни қалъаи дории паноҳ

گر از آهنین قلعه داری پناه

Мабош эмин аз новаки додхоҳ

مباش ایمن از ناوک دادخواه

Намонанд дар малику давлати дароз

نمانند در ملک و دولت دراز

Магари зӯри мандони ъоҷри навоз

مگر زور مندان عاجر نواز

Бдонгўнаҳ кун гирди гетии хиром

بدانگونه کن گرد گیتی خرام

Ки дарё бе асрори гетии тамом

که دریا بی اسرار گیتی تمام

Нигорандаи лавҳи ин достон

نگارندهٔ لوح این داستان

Чунин рост кард аз хати расатон

چنین راست کرد از خط راستان

Ки чун фатҳи Искандари чираи даст

که چون فتح اسکندر چیره دست

Дар оварда гардани кашонро шикаст

در آورده گردن کشان را شکست

Ба фирӯзии офоқро кард ром

به فیروزی آفاق را کرد رام

Ба шамшер бигирифт олами тамом

به شمشیر بگرفت عالم تمام

Чу аз рубъ маскӯн бипардохт кор

چو از ربع مسکون بپرداخت کار

Таманнои дарёаши гашти ошкор

تمنای دریاش گشت آشکار

Буруни баради азин хиттаи хоки бахш

برون برد ازین خطه خاک بخش

Ба дарёии мағриби расониди Рахш

به دریای مغرب رسانید رخش

Ҷаҳони дидагонро талаб кард пеш

جهان دیدگان را طلب کرد پیش

Сухан гуфт зи андозаи кори хеш

سخن گفت ز اندازهٔ کار خویش

Ки чун ман ба неруии яздони пок

که چون من به نیروی یزدان پاک

Қавии дасти гаштами барин нтъи хок

قوی دست گشتم برین نطع خاک

Бигӯӣ замини дасти барадам ба пеш

بگوی زمین دست بردم به پیش

Ба чавгон ҳиммат кашидам ба хеш

به چوگان همت کشیدم به خویش

Намонад аз бисоти замин , ҳеҷ ҷой

نماند از بساط زمین، هیچ جای

Ки насупурд шбрнги ман зери пой

که نسپرد شبرنگ من زیر پای

Кунунам чунон дар дил омад ҳавас

کنونم چنان در دل آمد هوس

Ки дар ҷӯям аз қаъри дарёу бас

که در جویم از قعر دریا و بس

Нишинам ба аби андарун чанд гоҳ

نشینم به اب اندرون چند گاه

Кунам дар аҷабҳои дарёи нигоҳ

کنم در عجب‌های دریا نگاه

Бибояд зи ҳиммати мадад хостан

بباید ز همت مدد خواستن

Тилисмӣ ба ҳикмат бар оростан

طلسمی به حکمت بر آراستن

Бадонаши зи софитарин ҷавҳарӣ

بدانش ز صافی ترین جوهری

Мусаффо бар ангехтани пайкарӣ

مصفا بر انگیختن پیکری

Гуҳ даравӣ кунад чун ншинндаҳи ҷой

گه دروی کند چون نشیننده جای

Ҷаҳон бинад аз ҷом гетӣ намой

جهان بیند از جام گیتی نمای

Ҳакямон ба фармони шоҳи ҷаҳон

حکیمان به فرمان شاه جهان

Ба пӯзишгарӣ тозаи грдндшон

به پوزش گری تازه گردندشان

Бузургон ниҳоданд бар хоки сар

بزرگان نهادند بر خاک سر

Ситоиш гирифтанд бар тоҷўр

ستایش گرفتند بر تاجور

Ки эй хоки бӯси ҷаноби ту бахт

که ای خاک بوس جناب تو بخت

зи пои ту неруии бозуии тахт

ز پای تو نیروی بازوی تخت

Ду навбат гирифтани саросари замин

دو نوبت گرفتن سراسر زمین

На бошад дар андозаи одамин

نه باشد در اندازهٔ آدمین

Бад-ӣн бас кун вазин зиёдат мапуӣ

بدین بس کن وزین زیادت مپوی

Ҳамаи орзӯро ниҳояти мҷўӣ

همه آرزو را نهایت مجوی

зи дарё касе дид ғаввоси кӯр

ز دریا کسی دید غواص کور

Ки гавҳари буруни орад аз оби шӯр

که گوهر برون آرد از آب شور

Агар моҳии орад ба хушкии шитоб

اگر ماهی آرد به خشکی شتاب

Ба ҷон кандан уфтад чу мардум дар об

به جان کندن افتد چو مردم در آب

Макун оташу бори худро фузун

مکن آتش و بار خود را فزون

Ки хокӣ нагунҷад ба оби андарун

که خاکی نگنجد به آب اندرون

Сикандар ба посухи забон бар кушод

سکندر به پاسخ زبان بر گشاد

зи дарҷи даҳани кони гавҳари кушод

ز درج دهن کان گوهر گشاد

Ки иқбол чун гашти ҳам пушти ман

که اقبال چون گشت هم پشت من

Калид ҷаҳон дод дар мушти ман

کلید جهان داد در مشت من

Басии паии фишурдам ба ҷўиндгӣ

بسی پی فشردم به جویندگی

Ки шавем лаб аз чашмаи зиндагӣ

که شویم لب از چشمه زندگی

Саранҷоми ман чун ббоисти мард

سرانجام من چون ببایست مرد

Замона бидон обхўри раҳи набард

زمانه بدان آبخور ره نبرد

Ба рӯзии тавон бодаи зин тос хӯрд

به روزی توان باده زین طاس خورد

Ки Искандараши ҷуст , Илёс хӯрд

که اسکندرش جست، الیاس خورد

Гарм ҷовдон кардӣ эзади барот

گرم جاودان کردی ایزد برات

Нмондии лабами ташнаи зи оби ҳаёт

نماندی لبم تشنه ز آب حیات

Чу бар марги ман буд тақдири ғайб

چو بر مرگ من بود تقدیر غیب

зи маҳрӯмии оби ҳайвон чаҳ айб

ز محرومی آب حیوان چه عیب

Чу мардум надорад гурез аз ҳалок

چو مردم ندارد گریز از هلاک

Чаҳ дар қаъри дарё чаҳ бар рӯй хок

چه در قعر دریا چه بر روی خاک

Наёбам азин панди беҳудаи танг

نیابم ازین پند بیهوده تنگ

Ки аз мавҷ дарё натарсад наҳанг

که از موج دریا نترسد نهنگ

Чу донандагонро яқини гашти ҳол

چو دانندگان را یقین گشت حال

Ки дар мағзи шаҳ муҳкамаст ин хаёл

که در مغز شه محکم است این خیال

Занад аз замири хирадманди хеш

زند از ضمیر خردمند خویش

Нафас бар мизоҷи худованди хеш

نفس بر مزاج خداوند خویش

Сикандар чу бишунид гуфторашон

سکندر چو بشنید گفتارشان

Навозишгарӣ кард бисёрашон

نوازشگری کرد بسیارشان

Ба бахшиш дар ганҷро боз кард

به بخشش در گنج را باز کرد

Зар ифшоанду бахшӣдан оғоз кард

زر افشاند و بخشیدن آغاز کرد

Ба фармони фармондиҳи рӯзгор

به فرمان فرمانده روزگار

Арастӯии доно дар омад ба кор

ارسطوی دانا در آمد به کار

Ба фармуд косбоб киштӣ кунанд

به فرمود کاسباب کشتی کنند

Ншинндаҳи роз ва биҳиштӣ кунанд

نشیننده راز و بهشتی کنند

Ҳунарпешагон пеша бардоштанд

هنرپیشگان پیشه برداشتند

Намуданд ҳарч аз ҳунар доштанд

نمودند هرچ از هنر داشتند

Кашиданд киштӣ ба дарёи канор

کشیدند کشتی به دریا کنار

Ба сол кам ва беш пеш аз ҳазор

به سال کم و بیش پیش از هزار

Асосӣ ки бар об донад ситод

اساسی که بر آب داند ستاد

Шитобандаи кӯҳии зи осеби бод

شتابنده کوهی ز آسیب باد

Чу шуд ҷумлаи асбоби киштии тамом

چو شد جمله اسباب کشتی تمام

Шитобанда шуд шоҳи дарёи хиром

شتابنده شد شاه دریا خرام

зи об аз намоёни дарё пажӯҳ

ز آب از نمایان دریا پژوه

Талаб кард ҳушёрӣ аз ҳар гуруҳ

طلب کرد هشیاری از هر گروه

Ба фармуд то пешвоёни тахт

به فرمود تا پیشوایان تخت

зи саҳро ба дарё кашиданд рахт

ز صحرا به دریا کشیدند رخت

Чиҳил солаи тартиби роҳи дароз

چهل ساله ترتیب راه دراز

Ки бошад бидон одамиро ниёз

که باشد بدان آدمی را نیاز

зи ҳайвон ва аз мардум ва аз гё

ز حیوان و از مردم و از گیا

Агар шер мурғаст агар кимиё

اگر شیر مرغ است اگر کیمیا

Хабари каши басии мурғи крдўни гароӣ

خبر کش بسی مرغ کردون گرای

Сабақ бар даҳ зи андешаи тези пой

سبق بر ده ز اندیشهٔ تیز پای

Казишон ҳамаи се уқоби сиёҳ

کزیشان همه سه عقاب سیاه

Ки рӯзии шитобандаи як моҳаи роҳ

که روزی شتابنده یک ماهه راه

Се соли тамом ончӣ пардохтанд

سه سال تمام آنچه پرداختند

Се моҳаш ба киштӣ дар андохтанд

سه ماهش به کشتی در انداختند

Касеро ки дид аз тараддуди халос

کسی را که دید از تردد خلاص

Ба ҳамроҳӣ хештан кард хос

به همراهی خویشتن کرد خاص

Гроиндаҳро сӯии дарёии шӯр

گراینده را سوی دریای شور

Ба рағбат равон кард бар роҳи давр

به رغبت روان کرد بر راه دور

Ба фориғи дилӣ зон биҳиштии савод

به فارغ دلی زان بهشتی سواد

Таваккули кунони по ба киштии ниҳод

توکل کنان پا به کشتی نهاد

Чапу росташи Хизру Илёси ҳам

چپ و راستش خضر و الیاس هم

Пасу пеши Арастӯи блиноси ҳам

پس و پیش ارسطو بلیناس هم

Флотўну донандагон дигар

فلاطون و دانندگان دگر

Ба ҳамроҳии хоси бастаи камар

به همراهی خاص بسته کمر

Биҷунбед киштӣ аз осеби мавҷ

بجنبید کشتی از آسیب موج

Барамад сари боди бонҳо ба авҷ

بر امد سر باد بانها به اوج

Чу рафтанди зонгўнаҳ бо раваду ҷом

چو رفتند زانگونه با رود و جام

Ба дарёи даруни панҷ солаи тамом

به دریا درون پنج ساله تمام

Ба ҷое расиданди ларзон чу бед

به جایی رسیدند لرزان چو بید

Ки боз омаданро набошад умед

که باز آمدن را نباشد امید

Чу ҳар кас дарон ҳол бе чорагӣ

چو هر کس دران حال بی چارگی

Ба ҳайрат фурӯ монад як борагӣ

به حیرت فرو ماند یک بارگی

Касоне каз эзад хабар доштанд

کسانی کز ایزد خبر داشتند

Ниёйиши кунон даст бардоштанд

نیایش کنان دست برداشتند

Чу доданд қуфли дуоро калид

چو دادند قفل دعا را کلید

Калид дар чора омад падед

کلید در چاره آمد پدید

Шабонгаҳ ки бурқаъи броФгндаҳи моҳ

شبانگه که برقع برافگنده ماه

Бапушед гетии ҳарири сиёҳ

بپوشید گیتی حریر سیاه

Ки дар гӯшаи хилваташи ногаҳон

که در گوشهٔ خلوتش ناگهان

Сурӯшии падедори гашт аз ниҳон

سروشی پدیدار گشت از نهان

Ҷавонӣ ба кирдори сарви баланд

جوانی به کردار سرو بلند

Рухи фарруху пайкари арҷманд

رخ فرخ و پیکر ارجمند

Фириштаи валикин ба шакли одамӣ

فرشته ولیکن به شکل آدمی

На мардум вале сӯрати мардумӣ

نه مردم ولی صورت مردمی

Ҷамолӣ ки натавон назар кард давр

جمالی که نتوان نظر کرد دور

зи симои покаши ҳамеи рехти нур

ز سیمای پاکش همی ریخت نور

Бирав тозагӣ кард шаҳро салом

برو تازگی کرد شه را سلام

Шаҳаш дод посух ба узри тамом

شهش داد پاسخ به عذر تمام

Бадв гуфт к-эии сар ба сари нури пок

بدو گفت کای سر به سر نور پاک

Танати даври зи олоиши обу хок

تنت دور ز آلایش آب و خاک

Фиришта ки гӯйанд мо натое

فرشته که گویند ما ناتویی

Ки мардум набошад бад-ӣни некуӣ

که مردم نباشد بدین نیکویی

Вагар мардумӣ чун дарун омадӣ ?

وگر مردمی چون درون آمدی؟

Ки мардум надидат ки чун омадӣ ?

که مردم ندیدت که چون آمدی؟

Сурӯши хуҷастаи сухан дар гирифт

سروش خجسته سخن در گرفت

зи рози ниҳони пардаро бар гирифт

ز راز نهان پرده را بر گرفت

Гар осоишии хоҳӣ аз рӯзгор

گر آسایشی خواهی از روزگار

Ҷамоли азизони ғанимати шумор

جمال عزیزان غنیمت شمار

Дил аз рӯй ҳам суҳбатон шод кун

دل از روی هم صحبتان شاد کن

Ба нақл ва ба май маҷлис обод кун

به نقل و به می مجلس آباد کن

Ба ҷамъияти дӯстон рӯй на

به جمعیت دوستان روی نه

Парокандагиро ба як сӯй на

پراکندگی را به یک سوی نه

Ба даврӣ макуш ар чаҳ бдхўсти ёр

به دوری مکوش ار چه بدخوست یار

Ки даврӣ худ уфтад саранҷоми кор

که دوری خود افتد سرانجام کار

Чу лобуди ҷдоӣист аз баъд зист

چو لابد جدائیست از بعد زیست

Ба ъмдои ҷудои зистан абр чист

به عمدا جدا زیستن ابر چیست

Гузашти онкӣ бо ҳам нишастем ва хост

گذشت آنکه با هم نشستیم و خاست

Кунун рафтаро боз ҷустан хатост

کنون رفته را باز جستن خطاست

Бузургони пас рафтаи нштоФтнд

بزرگان پس رفته نشتافتند

Ки бисёр ҷустанд ва кам ёфтанд

که بسیار جستند و کم یافتند

На баъд аз шудан боз гардад замон

نه بعد از شدن باز گردد زمان

На тирӣ ки берун парид аз камон

نه تیری که بیرون پرید از کمان

Куҷо будӣ эй мурғи фархундаи пай

کجا بودی ای مرغ فرخنده پی

Чаҳ дории хабар зон ҳарифон май ?

چه داری خبر زان حریفان می؟

Ба шодӣ куҷо мегузоранд гом

به شادی کجا می‌گذارند گام

Сафар то чаҳ ҷойасту манзили кадом ?

سفر تا چه جایست و منزل کدام؟

Куҷои рӯзи роҳат фузун мекунанд ?

کجا روز راحت فزون می‌کنند؟

Шаби осоиши хоб чун мекунанд ?

شب آسایش خواب چون میکنند؟

Ба айшу тараби ҳам Аннан кианд ?

به عیش و طرب هم عنان که‌اند؟

Ба райҳон ва май меҳмон кианд ?

به ریحان و می مهمان که‌اند؟

Кадоми об дидааст дар ҷӯишон

کدام آب دیده است در جویشان

Дили мо чигунааст паҳлавии шан

دل ما چگونه است پهلوی‌شان

Фиғон зон ҳарифони суҳбати гусал

فغان زان حریفان صحبت گسل

Ки як раҳи зи мо бар гирифтанд дил

که یک ره ز ما بر گرفتند دل

Бигуфто кигар пурсӣ аз ман савоб

بگفتا که گر پرسی از من صواب

Сурӯшами зи яздони муваккил бар об

سروشم ز یزدان موکل بر آب

Чу дар сахтӣ афтод кори шумо

چو در سختی افتاد کار شما

Ба ман дод ғайби ихтиёри шумо

به من داد غیب اختیار شما

Миндиш азин пас зи дарёии жарф

میندیش ازین پس ز دریای ژرف

Ки додат қазои дастгоҳи шигарфат

که دادت قضا دستگاه شگرفت

Дарин пардаи кондишаҳи кори тест

درین پرده کاندیشهٔ کار تست

Даруни рӯ ки яздони нигаҳдори тест

درون رو که یزدان نگهدار تست

Миннати ҳамраҳу эзадати раҳнамоӣ

منت همره و ایزدت رهنمای

Ки бинмоеду бозати орад ба ҷой

که بنماید و بازت آرد به جای

Ба фармуд фармондиҳи рӯму занг

به فرمود فرمانده روم و زنگ

Ки дар ҷунбиш киштӣ ояд диранг

که در جنبش کشتی آید درنگ

Фгнднд ҳар сӯии лангар дар об

فگندند هر سوی لنگر در آب

Фурӯ шуд сари бодбонҳо ба хоб

فرو شد سر بادبانها به خواب

Сикандар бар оҳанги корӣ ки дошт

سکندر بر آهنگ کاری که داشت

Бирав рехт аз дили шуморӣ ки дошт

برو ریخت از دل شماری که داشت

Ба дастури доно ки дар кор буд

به دستور دانا که در کار بود

Васият намӯд ончии ночор буд

وصیت نمود آنچه ناچار بود

Ки моро ҳавасҳои носӯдманд

که ما را هوسهای ناسودمند

зи роҳи саломат чу як сӯи Фгнд

ز راه سلامت چو یک سو فگند

Сазадгар шуморо зи ман фитнаи ҷӯй

سزد گر شما را ز من فتنه جوی

зи баҳр саломат битобед рӯй

ز بهر سلامت بتابید روی

Чу ман зер дарё кунам ҷои хеш

چو من زیر دریا کنم جای خویش

Ба коми наҳангони нуҳуми пои хеш

به کام نهنگان نهم پای خویش

Ба умеди ҷони бахши гетии паноҳ

به امید جان بخش گیتی پناه

Маро то ба сад рӯзи бенанди роҳ

مرا تا به صد روز بینند راه

Гар оем буруни зини раҳи пари ҳарос

گر آیم برون زین ره پر هراس

Шиносам ҳақи мардуми ҳақи шинос

شناسم حق مردم حق شناس

Вагар бошад осебӣ аз рӯзгор

وگر باشد آسیبی از روزگار

Қазоро ба як чун ман сад ҳазор

قضا را به یک چون من صد هزار

Шумо ҷониб хона гардид боз

شما جانب خانه گردید باز

Ману қаъри дарёу роҳи дароз

من و قعر دریا و راه دراز

Чу шаҳро дил осуд зон бастаи аҳд

چو شه را دل آسود زان بسته عهد

Бароиин Меҳдӣ даромад ба маҳд

برایین مهدی درآمد به مهد

Биоварад он шишаро баъд аз ан

بیاورد آن شیشه را بعد از ان

Нишаст андарони шоҳи олии макон

نشست اندران شاه عالی مکان

Чу шиша муъаллақ шуд андари таноб

چو شیشه معلق شد اندر طناب

Бробш ниҳоданд ҳамчун ҳубоб

برآبش نهادند همچون حباب

Шиканҷи расан ҳо кушоданд боз

شکنج رسن‌ها گشادند باز

Аҷалро супурданд риштаи дароз

اجل را سپردند رشته دراز

Сикандар ба маҳди андаруни тарснок

سکندر به مهد اندرون ترسناک

Чаҳ бошад ба дарёи яке мушти хок

چه باشد به دریا یکی مشت خاک

Сурӯшаш бипурсед к-эии неки бахт

سروشش بپرسید کای نیک بخت

Чаҳ будат раҳо кардани тоҷу тахт

چه بودت رها کردن تاج و تخت

Ҷаҳондор гуфт эй мубораки нафас

جهاندار گفت ای مبارک نفس

Намонад хирад чун дароед ҳавас

نماند خرد چون دراید هوس

Ниўшндаҳи осмонии сиришт

نیوشندهٔ آسمانی سرشت

Шуд аз тоза рӯй чу боғи биҳишт

شد از تازه روی چو باغ بهشت

Кушоди абрӯ аз рӯй хуршед вааш

گشاد ابرو از روی خورشید وش

Ба посухи дили шоҳро кард хуш

به پاسخ دل شاه را کرد خوش

Ки дилро фароҳам кун эй сарфароз

که دل را فراهم کن ای سرفراز

Ки бардорад ин ранҷҳоро дароз

که بردارد این رنجها را دراز

Кунун боз кун дидаи пеши байн

کنون باز کن دیدهٔ پیش بین

Таманнои андешаи хеши байн

تمنای اندیشهٔ خویش بین

Бигуфт ину бардошти бонги баланд

بگفت این و برداشت بانگ بلند

Ки зилзол дар қаъри дарёи Фгнд

که زلزال در قعر دریا فگند

Миёнҷӣ дарон маърази умргоҳ

میانجی دران معرض عمرگاه

Чу шакл дигар дид симои шоҳ

چو شکل دگر دید سیمای شاه

Бихандед дар парда кардаш суол

بخندید در پردهٔ کردش سوال

Ки чун дидӣ ин пардаи пари хаёл ?

که چون دیدی این پرده پر خیال؟

Бахотир ҳануз ин таманно кунӣ

بخاطر هنوز این تمنا کنی

Казин гӯнаи лухтӣ тамошо кунӣ

کزین گونه لختی تماشا کنی

Шаҳ ар чаҳ бадал дошт беш аз қиёс

شه ار چه بدل داشت بیش از قیاس

Ҳаросӣ ки будаст ҷои ҳарос

هراسی که بودست جای هراس

Ҳам аз оҷизии пуштро хам накард

هم از عاجزی پشت را خم نکرد

зи неруии дили заррае кам накард

ز نیروی دل ذره‌ای کم نکرد

Бадв гуфт к-эй бар ниҳони пардаи дор

بدو گفت کای بر نهان پرده‌دار

Дарин пардаи дигар чаҳ дорӣ биор

درین پرده دیگر چه داری بیار

Ба посухи сурӯш писандида гуфт

به پاسخ سروش پسندیده گفت

Ки донистаро бар ту натавон гуфт

که دانسته را بر تو نتوان گفت

Чунин равшанами гашти зи илҳоми ғайб

چنین روشنم گشت ز الهام غیب

Кат аз нақд ҳастӣ наҳй гашти ҷайб

کت از نقد هستی نهی گشت جیب

Сабки шӯ ки ҷой гаронят нест

سبک شو که جای گرانیت نیست

Замонӣ фузун зиндагонӣаст нест

زمانی فزون زندگانیست نیست

Ту бо онкӣ дидӣ аҷабҳо басӣ

تو با آنکه دیدی عجبها بسی

Ман аз ту надидам аҷабтар касе

من از تو ندیدم عجبتر کسی

Вагар бошиддати зини аҷабтар ниёз

وگر باشدت زین عجبتر نیاز

Яке данда бар банд ва бигушоӣ бор

یکی دنده بر بند و بگشای بار

Малики гӯш бар гуфт ҳамдами ниҳод

ملک گوش بر گفت همدم نهاد

БФрмон ӯ дида бар ҳам ниҳод

بفرمان او دیده بر هم نهاد

Чу бикшод чашму чаш ва рост дид

چو بگشاد چشم و چش و راست دید

Ҳамон дид чашмаш ки мехост дид

همان دید چشمش که می خواست دید

Чу дидаи шигифтаи баҳорӣ бар об

چو دیده شگفته بهاری بر آب

Буруни ҷуст аз бурҷ чун офтоб

برون جست از برج چون آفتاب

Чу Илёсу Хизр огаҳӣ ёфтанд

چو الیاس و خضر آگهی یافتند

Сӯии мӯнис хеш бишитофтанд

سوی مونس خویش بشتافتند

Кашиданд қорўи раҳро бар зер

کشیدند قارو ره را بر زیر

На қору раҳи бони кони ёқӯту зар

نه قار و ره بان کان یاقوت و زر

Матоъӣ ки дар дарҷи ганҷина буд

متاعی که در درج گنجینه بود

Мусаввири хаёлӣ дар ойӣна буд

مصور خیالی در آیینه بود

Чунон Юсуфии гашти ёқӯби ранг

چنان یوسفی گشت یعقوب رنگ

Бромд чу Юсуфи зи зиндони танг

برامد چو یوسف ز زندان تنگ

Гиромии таниши бози мондаи зи зӯр

گرامی تنش باز مانده ز زور

Намаки вори бгдохтаҳи зи оби шӯр

نمک وار بگداخته ز آب شور

Сикандар ки гетии худованд буд

سکندر که گیتی خداوند بود

Ба ҳам суҳбатони дайри пайванд буд

به هم صحبتان دیر پیوند بود

Чу ҳангом рафтан фароз омадаш

چو هنگام رفتن فراز آمدش

Ба дидори хуишон ниёз омадаш

به دیدار خویشان نیاز آمدش

Азон муждаи хуш ки додаш сурӯш

ازان مژدهٔ خوش که دادش سروش

Сиришкаши зи шодии бромд ба ҷӯш

سرشکش ز شادی برامد به جوش

Ба фармони фармонравои ҷаҳон

به فرمان فرمانروای جهان

Равони гашти киштии зи ҷои чунон

روان گشت کشتی ز جای چنان

Дувуми рӯз каз чарх дар гашти рӯз

دوم روز کز چرخ در گشت روز

Нигуни гашти хуршед гетӣ фурӯз

نگون گشت خورشید گیتی فروز

Шитобандаи киштии бҳрсўи қатор

شتابنده کشتی بهرسو قطار

Ки пайдо шуд аз даври дарёи канор

که پیدا شد از دور دریا کنار

Фурӯмондаи бинандаи рҳгроӣ

فرومانده بینندهٔ رهگرای

Ба ҳайрат дарон кор ҳайрат физой

به حیرت دران کار حیرت فزای

Ки роҳӣ барон даврии дайри боз

که راهی بران دوری دیر باز

Чигуна барин зӯдӣ оянд боз

چگونه برین زودی آیند باز

Ҳамаи каси дарӣ аз таъаҷҷуби кушод

همه کس دری از تعجب گشاد

Магари поки дайнони поки эътиқод

مگر پاک دینان پاک اعتقاد

Чу диданд саҳро нишинон зи давр

چو دیدند صحرا نشینان ز دور

Дирафшони дирафши Сикандари зи давр

درفشان درفش سکندر ز دور

з ҳар ҷонибии одамии хайли хайл

ز هر جانبی آدمی خیل خیل

Шитобанда шудаи сӯии дарё чу сайл

شتابنده شده سوی دریا چو سیل

зи анбӯҳи халқии з ҳар буму марз

ز انبوه خلقی ز هر بوم و مرز

Карона чу дарёи даромад ба ларз

کرانه چو دریا درامد به لرز

Сикандар чу бар шат дарё расед

سکندر چو بر شط دریا رسید

Хурӯши сипаҳ бар сурайё расед

خروش سپه بر ثریا رسید

Чу осӯдаи гаштанди лухтии зи ҷӯш

چو آسوده گشتند لختی ز جوش

Дарамад ба сарҳои шӯридаи ҳуш

در امد به سرهای شوریده هوش

Ҷаҳондори манзил ба харгоҳи ҷуст

جهاندار منزل به خرگاه جست

зи саҳрои сӯии боргаҳи роҳи ҷуст

ز صحرا سوی بارگه راه جست

Ба фармуд каз хоссагони сарой

به فرمود کز خاصگان سرای

Ба ҷузи хоссагон кас намонад ба ҷой

به جز خاصگان کس نماند به جای

Чунин гуфт бо пешвоёни кор

چنین گفت با پیشوایان کار

Ки моро дигар гӯна шуд рӯзгор

که ما را دگر گونه شد روزگار

Нигун мешавад кавкаби тобнок

نگون می شود کوکب تابناک

Фурӯ меравад офтобам ба хок

فرو می‌رود آفتابم به خاک

Маро дар се тадбир ёрӣ кунед

مرا در سه تدبیر یاری کنید

Дарин ҳар се кор устуворӣ кунед

درین هر سه کار استواری کنید

Нахустин васияти дарин доварӣ

نخستین وصیت درین داوری

Ба фарзанди худ боядам ёварӣ

به فرزند خود بایدم یاوری

Ки дар қаср ман ӯст рухшандаи боғ

که در قصر من اوست رخشنده باغ

Ҳам аз гавҳар ман фурӯзад чароғ

هم از گوهر من فروزد چراغ

Дувуми онкӣ бар азми саҳрои роз

دوم آنکه بر عزم صحرای راز

Чу дар маҳд исмат кунам пои дароз

چو در مهد عصمت کنم پا دراز

Дрондм ки ғалатам ба сандӯқи паст

دراندم که غلطم به صندوق پست

зи сандӯқ берун кунандам ду даст

ز صندوق بیرون کنندم دو دست

Ки то чун ба хона гароем зи роҳ

که تا چون به خانه گرایم ز راه

Кунад ҳар ки бинад ба ҳайрати нигоҳ

کند هر که بیند به حیرت نگاه

Ки чун ман вилояти сетонеи шигарфат

که چون من ولایت ستانی شگرفت

зи нтъи замин то ба дарёии жарф

ز نطع زمین تا به دریای ژرف

зи чандини зару гавҳар бе шумор

ز چندین زر و گوهر بی شمار

Наҳй даст рафтам саранҷоми кор

نهی دست رفتم سرانجام کار

Сеюм онкӣ чун навбат он шавад

سوم آنکه چون نوبت آن شود

Ки тан дар дили хок меҳмон шавад

که تن در دل خاک مهمان شود

Дар Искандария ки ҷой ман аст

در اسکندریه که جای من است

Банно карда расму рой ман аст

بنا کرده رسم و رای من است

Гроиндм аз тахти зар дар муғок

گرایندم از تخت زر در مغاک

Вадиат супоранд хокӣ ба хок

ودیعت سپارند خاکی به خاک

Ду се рӯз дар зиндагӣ дошт баҳр

دو سه روز در زندگی داشت بهر

Ҳаме зад нафас бо бузургони даҳр

همی زد نفس با بزرگان دهر

Чу бо устуворон қавӣ кард аҳд

چو با استواران قوی کرد عهد

зи айвони хокии буруни баради маҳд

ز ایوان خاکی برون برد مهد

Ниҳони гашти хуршедаши андари ниқоб

نهان گشت خورشیدش اندر نقاب

Фурӯи рехти чашмаш ба зиндони хоб

فرو ریخت چشمش به زندان خواب

Ҷаридаи кшоёни таърихи соз

جریده کشایان تاریخ ساز

Ба чандини нмт бастаанд ин тароз

به چندین نمط بسته‌اند این طراز

Чу кардам баҳри номаи бози ҷуст

چو کردم بهر نامهٔ باز جست

Чунон буд наздики баъзе дуруст

چنان بود نزدیک بعضی درست

Ки рухшандаи хуршеди гетии хиром

که رخشنده خورشید گیتی خرام

Бромди зи рӯм ва фурӯ шуд ба шом

برامد ز روم و فرو شد به شام

Гуруҳе дигар кардаанд иттифоқ

گروهی دگر کرده‌اند اتفاق

Ки дар ҳад Бобул шуд аз хеши тоқ

که در حد بابل شد از خویش طاق

Агар донишии дорӣ эй неки рой

اگر دانشی داری ای نیک رای

Яке гирди андешаи худ гароӣ

یکی گرد اندیشه خود گرای

Нигаҳ кун дарин чархи дулоби гирд

نگه کن درین چرخ دولاب گرد

Ки чун ҳар замон май баради оби мард

که چون هر زمان می برد آب مرد

Чаҳ дилҳо каз осеб ғам кард хӯрд

چه دلها کز آسیب غم کرد خورد

Чаҳ сарҳо ки дар хоки хории супурд

چه سرها که در خاک خواری سپرد

Касе ин моҷаро зу напурсед боз

کسی این ماجرا زو نپرسید باز

Казин раҳи навиштан чаҳ дории ниёз

کزین ره نوشتن چه داری نیاز

Чаҳ шакласт кин даври зулмоту нур

چه شکل است کاین دور ظلمات و نور

з гардандагӣ нест як лаҳзаи давр

ز گردندگی نیست یک لحظه دور

Равоқӣ баровард аз хоку об

رواقی برآورد از خاک و آب

Чу шуд сохта боз гардад хароб

چو شد ساخته باز گردد خراب

Яке боз кун пардаи зини хоки зард

یکی باز کن پرده زین خاک زرد

Ки дебои чинии бинии андари навард

که دیبای چینی بینی اندر نورد

Ҳар он лолау гул ки дар гулшанӣ аст

هر آن لاله و گل که در گلشنی است

Биногвашу рухсори симин танӣ аст

بناگوش و رخسار سیمین تنی است

Басои дида каз серумаи озоди гашт

بسا دیده کز سرمه آزاد گشت

Ки ногуҳи зи хоки сияҳи боди гашт

که ناگه ز خاک سیه باد گشت

Басо дар ки гум шуд дарин хоки паст

بسا در که گم شد درین خاک پست

Ки аз хоки ҷузи хоки номади бадаст

که از خاک جز خاک نامد بدست

Басои тан ки ӯ бори сандали набард

بسا تن که او بار صندل نبرد

Ки дар зери анбор гул шуд чу мард

که در زیر انبار گل شد چو مرد

Банноӣ касе аз гули брорӣ бар об

بنایی کسی از گل براری بر آب

Басӣ бар наомад ки гардад хароб

بسی بر نیامد که گردد خراب

Чу дар кӣсаи мардуми ин нақди хос

چو در کیسه مردم این نقد خاص

зи тороҷ дуздон надорад халос

ز تاراج دزدان ندارد خلاص

Биё то кунем он чунон рахти печ

بیا تا کنیم آن چنان رخت پیچ

Ки ҷузи ном некӯ бидонем ҳеҷ

که جز نام نیکو بدانیم هیچ

Ба маъшӯқи як шаб чаҳ бошем шод

به معشوق یک شب چه باشیم شاد

Ки меҳмон ғайриӣ шавад бомдод

که مهمان غیری شود بامداد

Макун майли ин хок чун нокасон

مکن میل این خاک چون ناکسان

Ки пайванд ӯ нест ҷуз бо хасон

که پیوند او نیست جز با خسان

Мабош аз навой фалаки нои шикеб

مباش از نوای فلک نا شکیب

Ки чашмаш чу ҳиндӯаст оҳӯи фиреб

که چشمش چو هندوست آهو فریب

Шунидам ки луқмони дониш пажӯҳ

شنیدم که لقمان دانش پژوه

Ки омад зи баси зиндагонӣ ба сутӯҳ

که آمد ز بس زندگانی به ستوه

Дарон умр каз на сад афзӯнаш буд

دران عمر کز نه صد افزونش بود

Қад аз ҳуҷраи як нимаи берунаш буд

قد از حجره یک نیمه بیرونش بود

Иморат накард он қадар дар хароб

عمارت نکرد آن قدر در خراب

Ки эмин буд зи абрӯ аз офтоб

که ایمن بود ز ابرو از آفتاب

Фаровонаш гуфтанд бурноу пер

فراوانش گفتند برنا و پیر

Ки ҳар дами з маскан надорад гзир

که هر دم ز مسکن ندارد گزیر

Бигуфто ки аз баҳри андаки нузул

بگفتا که از بهر اندک نزول

Нишоед шудани миҳмони фузул

نشاید شدن میهمان فضول

Чу дар хонаи меҳмон фузулӣ кунад

چو در خانه مهمان فضولی کند

Дили мизбон зу малулӣ кунад

دل میزبان زو ملولی کند

Асосӣ чаҳ бояд ба Айюқи барад

اساسی چه باید به عیوق برد

Ки фардо ба бегонаи хоҳии супурд

که فردا به بیگانه خواهی سپرد