Қавлаи таъолӣ : исӣлўнки мо зои инФқўни алоиаҳ . . . Фармон омад дар қуръон чанд ҷойгаҳ ки أнФқўои ммои рзқкми аллоҳу أнФқўои ммои рзқнокм нФқт кунед , ва аз ончии шуморо рӯзӣ кардем чизе берун диҳед , пурседанд ки чаҳ диҳем ? ва чанд диҳем ?у фаро ки диҳем ? ва ин прсндаҳ гӯйанд ки Амри бен алҷмўҳ бӯда дарин оят ҷавоб омад ки фаро ки диҳед : гуфт ҳар чаҳ нФқт кунед аз моли хайри ӣнҷои бмънӣ моласт , Фллўолдин яъне алии алўолдин , ибтидо ба падар ва модар кунед , ва ин яке дар нФқоти воҷиби мансӯхи гашт , акнӯн нафақаи падару модар бар фарзандон воҷибаст ,у зкоаҳу садақау васияти эшонро ҳаром . Далели қуръон бар вуҷуби нафақаи падар ва модар онаст ки гуфт :у қзии рбки أлои тъбдўои إлои إёҳу болўолдини إҳсоно ва ман алоҳсони алонФоқи ъалиҳумо .

قوله تعالی: یَسْئَلُونَکَ ما ذا یُنْفِقُونَ الآیة... فرمان آمد در قرآن چند جایگه که أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ و أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناکُمْ نفقت کنید، و از آنچه شما را روزی کردیم چیزی بیرون دهید، پرسیدند که چه دهیم؟ و چند دهیم؟ و فرا که دهیم؟ و این پرسنده گویند که عمرو بن الجموح بوده درین آیت جواب آمد که فرا که دهید: گفت هر چه نفقت کنید از مال خیر اینجا بمعنی مال است، فَلِلْوالِدَیْنِ یعنی علی الوالدین، ابتدا به پدر و مادر کنید، و این یکی در نفقات واجب منسوخ گشت، اکنون نفقه پدر و مادر بر فرزندان واجب است، و زکاة و صدقه و وصیّت ایشان را حرام. دلیل قرآن بر وجوب نفقه پدر و مادر آنست که گفت: وَ قَضی‌ رَبُّکَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِیَّاهُ وَ بِالْوالِدَیْنِ إِحْساناً و من الاحسان الانفاق علیهما.

Ва далел суннат онаст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « ани атиби мо иأкли алрҷли ман касабау ани валадаи ман касаба .

و دلیل سنت آنست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «ان اطیب ما یأکل الرجل من کسبه و انّ ولده من کسبه.

Ва алأқрбину хешовандон яъне эшон ки на ворисонанд , ва фозилтар онаст , ки эҳсон бо пайвастагӣ хеш кунад ,у садақа боишон диҳад , агар чаҳ бо эшон бхсўмт буд , ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « афзали алсдқаҳи алии зии алрҳми алкошҳ » .

وَ الْأَقْرَبِینَ و خویشاوندان یعنی ایشان که نه وارثان اند، و فاضلتر آنست، که احسان با پیوستگی خویش کند، و صدقه بایشان دهد، اگر چه با ایشان بخصومت بود، که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «افضل الصدقة علی ذی الرحم الکاشح».

Ва маймунаи бинт алҳорс гуфт : « ё расӯли аллоҳи аътқти ҷорӣаи лии Фқоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами оҷрки аллоҳ аммо анки луи аътитҳои ахўолки кони аъзами лоҷрк . Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами лзинби амрأаҳи абди аллоҳи бен масъӯд : зўҷку влдки аҳқи ман тсдқти алайҳим .

و میمونة بنت الحارث گفت: «یا رسول اللَّه اعتقت جاریة لی فقال صلی اللَّه علیه و آله و سلم آجرک اللَّه اما انّک لو اعطیتها اخوالک کان اعظم لاجرک. و قال صلی اللَّه علیه و آله و سلم لزینب امرأة عبد اللَّه بن مسعود: زوجک و ولدک احق من تصدقت علیهم.

Ва алитомӣу падари мурдагони но .

وَ الْیَتامی‌ و پدر مردگان نا.

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « азои бкии алитими аҳтзи арши арраҳмони лбкоӣаҳ » Фқоли аллоҳи ъзу ҷли ллмлоӣкаҳи ман абкии абдӣу анои қабзати абоау воритаҳи фии алтроб ? қоли Фтқўли алмлоӣкаҳ эй раб ! лои илми лно , Фиқўли аллоҳи лмлоӣктаҳи ашҳдкми анаи ман ирзоаи арзитаҳ »

قال النبی صلی اللَّه علیه و آله و سلم: «اذا بکی الیتیم اهتز عرش الرحمن لبکائه» فقال اللَّه عز و جل للملائکة من ابکی عبدی و انا قبضت اباه و واریته فی التراب؟ قال فتقول الملائکة ای رب! لا علم لنا، فیقول اللَّه لملائکته اشهدکم انه من ارضاه ارضیته»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « коФли алитими ?ла ӯ лғираҳ , аноу ҳўи кҳотини фии алҷнаҳ яъне алсбобаҳу алўстӣ »

و قال صلی اللَّه علیه و آله و سلم «کافل الیتیم له او لغیره، انا و هو کهاتین فی الجنّة یعنی السبابة و الوسطی»

Ва алмсокину даравишон ва мискин онаст ки харҷи муҳими вай аз дахл беш буд ,у кифояти як сола тамом надорад , ҳар чанд ки саройу ҷомаи зарурату фаршу хнўр хона дорад ва бидон муҳтоҷаст , ҳам мискин буд .

وَ الْمَساکِینِ و درویشان و مسکین آنست که خرج مهم وی از دخل بیش بود، و کفایت یک ساله تمام ندارد، هر چند که سرای و جامه ضرورت و فرش و خنور خانه دارد و بدان محتاج است، هم مسکین بود.

Абӯи Саид хидрӣ гуфт : аҳбўои алмсокини фонии самъати расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силами иқўл « аллоҳами аҳинии мскино !у амтнии мскино !у аҳшрнии фии зумраи алмсокин ! »

ابو سعید خدری گفت: احبّوا المساکین فانی سمعت رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم یقول «اللهمّ احینی مسکینا! و امتنی مسکینا! و احشرنی فی زمرة المساکین!»

Ва ибни алсбил меҳмонаст агар сафарӣ бошад ва агар ҳзрӣ ,у ҳақи меҳмони дории се рӯзаст , чун азин се рӯз бар гузашт маърӯф бошад ,у кули маърӯфи садақа ва мо тФълўои ман хайри Фإни аллоҳ ба алӣам ва ҳар чаҳ ҳазина кунед дар вуҷӯҳ бар ,у масолеҳ ,у эҳсон бо мардумон , худои бидонади он аз шумо , яъне ки бар шумораду бон подош диҳад , ҳамчунонаст ки гуфт : Фмни иъмли мисқоли зарраи хирои ираҳ эй ирии алмҷозоаҳи алайҳ . Қоли абӯи ҷаъфари ириди ибни алқъқоъ « насахт алзкоаҳи кули садақаи фии китоби аллоҳи таъолӣ ,у насхи шаҳри рамазони кули савм ,у насхи збоҳаҳи алозҳии кули забҳ .

وَ ابْنِ السَّبِیلِ مهمان است اگر سفری باشد و اگر حضری، و حق مهمان داری سه روز است، چون ازین سه روز بر گذشت معروف باشد، و کل معروف صدقة وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِیمٌ و هر چه هزینه کنید در وجوه برّ، و مصالح، و احسان با مردمان، خدای بداند آن از شما، یعنی که بر شمارد و بآن پاداش دهد، همچنانست که گفت: فَمَنْ یَعْمَلْ مِثْقالَ ذَرَّةٍ خَیْراً یَرَهُ ای یری المجازاة علیه. قال ابو جعفر یرید ابن القعقاع «نسخت الزکاة کل صدقة فی کتاب اللَّه تعالی، و نسخ شهر رمضان کل صوم، و نسخ ذباحة الاضحی کل ذبح.

Кутуби алайкуми алқтоли алоиаҳ . . . Мусулмононро даҳ сол бимикау рӯзгории бмдинаҳи боърозу сФҳи миФрмўднд , охир фармон омад бқтол , аввал фармон омад ва фариза кард ки як мусулмон бо даҳ кофари бози корд , ва баҷанг бистад ,у пушти надиҳади бҳзимт , он бар мусулмонон душвор омад ки савоби қаттол низ нашунида буданд ва бо зиндагонӣу дӯстии ҷони гроӣиднд , ин оят омад ки : кутуби алайкуми алқтолу ҳўи караи лаками қавмӣ муфассирон гуфтанд ин ҳукми саҳобаи расӯли рости алӣ алхусус , дуни ғайриҳам , аз ӣнҷост ки ибни ҷриҳи аторо гуфт , ки бҳкми ин ояти ғзў бар ҳамаи мусулмонон воҷибаст ? қоли ло , кутуби алии аўлӣки ҳинӣз »у қавмии зоҳири оят бар кор гирифтанду ғзў бар ҳамаи мусулмонони воҷиби диданд , илои қиёми алсоъаҳ ва мо

کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتالُ الآیة... مسلمانان را ده سال بمکه و روزگاری‌ بمدینه باعراض و صفح میفرمودند، آخر فرمان آمد بقتال، اول فرمان آمد و فریضه کرد که یک مسلمان با ده کافر باز کارد، و بجنگ بیستد، و پشت ندهد بهزیمت، آن بر مسلمانان دشوار آمد که ثواب قتال نیز نشنیده بودند و با زندگانی و دوستی جان گرائیدند، این آیت آمد که: کُتِبَ عَلَیْکُمُ الْقِتالُ وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ قومی مفسران گفتند این حکم صحابه رسول راست علی الخصوص، دون غیرهم، از اینجاست که ابن جریح عطا را گفت، که بحکم این آیت غزو بر همه مسلمانان واجب است؟ قال لا، کتب علی اولئک حینئذ» و قومی ظاهر آیت بر کار گرفتند و غزو بر همه مسلمانان واجب دیدند، الی قیام الساعة و ما

Рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами идли алайҳ , қол : слоси ман асли алоямон : алкФи ъмни қоли лои илоҳи алои аллоҳ , лои нкФраҳи бзнбу лои нхрҷаҳи ман алисломи баъамал ,у алҷҳоди мози мнзи бъснии аллоҳи ъзу ҷли илои ани иқотли охири умматии алдҷоли лои ибтлаҳи ҷавру лои адлу алоямони болоқдор ,у қоли ман лами иғзўи лами иҳдс нафса болғзў , моти алии шуъбаи ман алнФоқ .

روی عن النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم یدل علیه، قال: ثلاث من اصل الایمان: الکف عمن قال لا اله الا اللَّه، لا نکفره بذنب و لا نخرجه من الاسلام بعمل، و الجهاد ماض منذ بعثنی اللَّه عز و جل الی ان یقاتل آخر امتی الدجال لا یبطله جور و لا عدل و الایمان بالاقدار، و قال من لم یغزو لم یحدّث نفسه بالغزو، مات علی شعبة من النفاق.

Ва қавли саҳеҳу мазҳаб машҳур онаст ки ҷиҳоду ғзўи фарз кифоятаст на фарзи айн , азои қом ба ман Фӣаҳи кифоя , сиқти алФрзи ани албоқӣ , кҳзўри алҷнозаҳу ради ассалому тшмити алъотс .

و قول صحیح و مذهب مشهور آنست که جهاد و غزو فرض کفایت است نه فرض عین، اذا قام به من فئة کفایة، سقط الفرض عن الباقی، کحضور الجنازة و رد السلام و تشمیت العاطس.

Аҳл маъонӣ гуфтанд :у ҳўи караи лаками ин кроҳит на онаст ки фармони худоиро ъзу ҷл кора буданд , ё бзоҳр кроҳитӣ намуданд , локин дар табъ худ нафаврӣ медиданд аз онки ҳам бар мол мؤнт медиданд , ва ҳам бар нафаси машаққат , ва ҳам бар рӯҳи хатар , пас бъоқбт ки савоби ҷиҳоду Фўоӣди он аз расӯл худо шуниданд он кроҳит бархест . Ъкрмаҳ гуфт анҳми крҳўаҳи сами аҳбўаҳу ишҳди лзлки қисса ъам инси бен молик , қоли инси ғоби ъмии инси бен алнсри ани қаттоли бадар , Фшқи алайҳи лмои қадам ,у қоли ғбти ани аввали Машҳади шаҳдаи расӯли аллоҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам , лӣни ашҳднии аллоҳи қтолои лирини аллоҳи бмои аснъ , Флмои кони явми аҳади машии басаева , Флқиаҳи саъди бен маоз , Фқол эй саъд ,у алзии нафасии бедаи ании лоҷди риҳи алҷнаҳи дуни аҳад . Фқоли саъд , Фмои асттът ё расӯли аллоҳи мо сунъи қоли инс . Фўҷдноаҳи байни алқтлӣ , ба бзъу смонўни ҷарроҳа , ман байни зарбаи басаеву таънаи брмҳу рмиаҳи бсҳм ,у қади мслўо ба Фмои ърФноаҳ ҳатто ърФтаҳи ахтаи бсёбаҳ . Ва сҳи фии алхбри ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол : «у алзии нафасии бедаи лўддти ании ақтли фии сиблати аллоҳи сами аҳиӣ , сами ақтл , сами аҳиии сами ақтл . »

اهل معانی گفتند: وَ هُوَ کُرْهٌ لَکُمْ این کراهیت نه آنست که فرمان خدای را عز و جل کاره بودند، یا بظاهر کراهیتی نمودند، لکن در طبع خود نفوری میدیدند از آنک هم بر مال مؤنت میدیدند، و هم بر نفس مشقت، و هم بر روح خطر، پس بعاقبت که ثواب جهاد و فوائد آن از رسول خدا شنیدند آن کراهیت برخاست. عکرمه گفت انهم کرهوه ثم احبوه و یشهد لذلک قصة عمّ انس بن مالک، قال انس غاب عمّی انس بن النصر عن قتال بدر، فشق علیه لما قدم، و قال غبت عن اول مشهد شهده رسول اللَّه صلّی اللَّه علیه و آله و سلم، لئن اشهدنی اللَّه قتالا لیرین اللَّه بما اصنع، فلما کان یوم احد مشی بسیفه، فلقیه سعد بن معاذ، فقال ای سعد، و الذی نفسی بیده انی لاجد ریح الجنة دون احد. فقال سعد، فما استطعت یا رسول اللَّه ما صنع قال انس. فوجدناه بین القتلی، به بضع و ثمانون جراحة، من بین ضربة بسیف و طعنة برمح و رمیة بسهم، و قد مثلوا به فما عرفناه حتی عرفته اخته بثیابه. و صح فی الخبر ان النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قال: «و الذی نفسی بیده لوددت انی اقتل فی سبیل اللَّه ثم احیی، ثم اقتل، ثم احیی ثم اقتل.»

Мустафои бтхосиси қурбату басират набувват бидид ончии раби алъзаҳи шаҳидонро сохтааст дар ғайб , аз лтоӣФи каромоту шроӣФи дараҷот , то лоҷарами нақдии дарин сарои фонии ин орзӯяши бхўост ки « вддти ании ақтли фии сиблати аллоҳи сами аҳиии сами ақтл » бози дигарон ки бойен мсобт нарасиданд , ва ин дидаи ғайб байн надоштанд , лъмрӣ ки ҳамин орзӯ кунанд , аммо на имрӯзи локини фардо дар фирдавс ки он аҳвол барои алъайни бенанд . Мисдоқи ин он хабараст ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : « мо аҳади идхли алҷнаҳи иҳби ани ирҷъи илои алднёу ?лаи мо фии аларзи ман шайъи ءи алои алшҳиди итмнии ани ирҷъи илои алднёи Фиқтли ъушри марот , лмои ирии ман алкромаҳ . »

مصطفی بتخاصیص قربت و بصیرت نبوت بدید آنچه رب العزة شهیدان را ساخته است در غیب، از لطائف کرامات و شرائف درجات، تا لاجرم نقدی درین سرای فانی این آرزویش بخواست که «وددت انی اقتل فی سبیل اللَّه ثم احیی ثم اقتل» باز دیگران که باین مثابت نرسیدند، و این دیده غیب بین نداشتند، لعمری که همین آرزو کنند، اما نه امروز لکن فردا در فردوس که آن احوال برای العین بینند. مصداق این آن خبرست که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: «ما احد یدخل الجنة یحب ان یرجع الی الدنیا و له ما فی الارض من شی‌ء الّا الشهید یتمنّی ان یرجع الی الدنیا فیقتل عشر مرات، لما یری من الکرامة.»

Ва рӯй ани аллоҳи ъзу ҷли атлъи алайҳими итилоъаи Фқол : ҳилли тштҳўни шиӣо ? қол эй шайъи ءи нштҳӣ . Ва нҳни нсрҳи ман алҷнаҳи ҳайси шӣно , ФФъли злки баҳами сулси мароти Флмои рأўои анҳми лни итркўои ман ани исأлўо , қолўо ё раб наред антарад арўоҳнои фии аҷсодно ҳатто нақатл фии сбилки мараи ахрӣ . Флмои раъии ани лӣси ?лаами ҳоҷаи тркўо .

و روی ان اللَّه عز و جل اطّلع علیهم اطلاعة فقال: هل تشتهون شیئا؟ قال ایّ شی‌ء نشتهی. و نحن نسرح من الجنة حیث شئنا، ففعل ذلک بهم ثلث مرات فلما رأوا انهم لن یترکوا من ان یسألوا، قالوا یا رب نرید ان ترد ارواحنا فی اجسادنا حتی نقتل فی سبیلک مرة اخری. فلما رأی ان لیس لهم حاجة ترکوا.

Ъсии أни ткрҳўои шиӣоу ҳўи хайри лаками алоиаҳ . . . Ва магар ки шуморо чизе кроҳит ояд ва он худ шуморо ба буд , яъне ки ғзў кардан кроҳит медоред ва дар он аз ду некӣ яке ҳаст : аммо алзФру алғнимаҳ , ва аммо алшҳодаҳу алҷнаҳ .

عَسی‌ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ الآیة... و مگر که شما را چیزی کراهیت آید و آن خود شما را به بود، یعنی که غزو کردن کراهیت میدارید و در آن از دو نیکی یکی هست: امّا الظفر و الغنیمة، و امّا الشهادة و الجنة.

Ва ъсии أни тҳбўои шиӣоу ҳўи шари лаками алоиаҳ . . . Ва магар ки чизе дӯст доред шумо ва он худ бтараст шуморо , яъне бози мондан ва бо пас нишастан аз ғзў ки дар он ҳам зл фақраст , ва ҳам ҳурмони ғанимату шаҳодат .

وَ عَسی‌ أَنْ تُحِبُّوا شَیْئاً وَ هُوَ شَرٌّ لَکُمْ الآیة... و مگر که چیزی دوست دارید شما و آن خود بتر است شما را، یعنی باز ماندن و با پس نشستن از غزو که در آن هم ذل فقر است، و هم حرمان غنیمت و شهادت.

Қоли ибни аббоси канти радиф алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами Фқол ё ибни аббоси арзи ани аллоҳи бмои қадару ани кони бхлоФи ҳўок , анаи лмсбти фии китоби аллоҳи ъзу ҷл . Қиллат ё расӯли аллоҳи ину қади қрأти алқуръон ? қолу ъсии أни ткрҳўои шиӣоу ҳўи хайри лакам

قال ابن عباس کنت ردیف النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم فقال یا ابن عباس ارض عن اللَّه بما قدّر و ان کان بخلاف هواک، انه لمثبت فی کتاب اللَّه عز و جل. قلت یا رسول اللَّه این و قد قرأت القرآن؟ قال وَ عَسی‌ أَنْ تَکْرَهُوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ‌

Ва фии маъноаи аншдўо .

و فی معناه انشدوا.

Раби амри ттқиаҳи хайри амри тртзиаҳ

ربّ امر تتقیه خیر امر ترتضیه

ХФӣ алмҳбўб манеҳу бади алмкрўаҳи фӣа

خفی المحبوب منه و بد المکروه فیه

Исӣлўнки ани алшҳрулҳаром алоиаҳ . . . Ин оят дар шаън қавмӣ омад аз ёрони расӯли худо ки дар сафарӣ буданд , дар пасини рӯзи муҳаррам , рӯз сӣам расиданди Фромрдӣ аз мушрикон ,у гилаи гўспнд бо вай ва он мушрик танҳоу ҷои холӣ , ва он марди хештанро май эмини шимурд ки моҳ ҳаромаст азин ҷўки мусулмонони лухтии қасди куштани он мард карданд ва гуфтанд ки мард мушрикаст , ва дар гўспнд рағбат карданд ва гуфтанд магари дӯши моҳ нав бӯдааст ,у имрӯз сифраст ,у лухтӣ аз мусулмонон гуфтанд на ! ки моҳ ҳаромаст он қавм ки дар гўспнд рағбат карданд , он мушрикро бикуштанд . Авлиёъи куштаи брсўл худо омаданду даъвӣ хӯн карданд , ва тшниъ карданд ки моҳи ҳаром буд , расӯли худои дяти он куштаи бози пазируфт , ва ин оят омад : исӣлўнки ани алшҳрулҳаром . . . Яъне исӣлўнки ани қаттоли фии алшҳрулҳаром , қул қаттоли фӣаи кабӣр эй азими алъқўбаҳи фӣа . Пеш аз нузули ин оят дар моҳҳои ҳароми ҳечкас куштан накардӣ таъзими онро то ин воқеаи биФтод ва ин қисса бирафт ,у мушрикони маломату тъиир дар гирифтанд ки дар моҳи ҳароми куштан чун кунанд ?у озарми он чаро бигузоранд ? .

یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ الآیة... این آیت در شأن قومی آمد از یاران رسول خدا که در سفری بودند، در پسین روز محرم، روز سی ام رسیدند فرامردی از مشرکان، و گله گوسپند با وی و آن مشرک تنها و جای خالی، و آن مرد خویشتن را می ایمن شمرد که ماه حرام است ازین جوک مسلمانان لختی قصد کشتن آن مرد کردند و گفتند که مرد مشرک است، و در گوسپند رغبت کردند و گفتند مگر دوش ماه نو بوده است، و امروز صفر است، و لختی از مسلمانان گفتند نه! که ماه حرام است آن قوم که در گوسپند رغبت کردند، آن مشرک را بکشتند. اولیاء کشته برسول خدا آمدند و دعوی خون کردند، و تشنیع کردند که ماه حرام بود، رسول خدا دیت آن کشته باز پذیرفت، و این آیت آمد: یَسْئَلُونَکَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرامِ... یعنی یسئلونک عن قتال فی الشهر الحرام، قُلْ قِتالٌ فِیهِ کَبِیرٌ ای عظیم العقوبة فیه. پیش از نزول این آیت در ماههای حرام هیچکس کشتن نکردی تعظیم آن را تا این واقعه بیفتاد و این قصه برفت، و مشرکان ملامت و تعییر در گرفتند که در ماه حرام کشتن چون کنند؟ و آزرم آن چرا بگذارند؟.

Гӯйанд ки абди аллоҳи ҷҳш нома навишт бмؤмнони аҳли Макка : азои ъиркми алмшркўни болқтоли фии алшҳрулҳаром Фъирўҳми антми болкФру ихроҷи расӯли аллоҳу мнъҳми ани албит . Гуфт чун кофарони шуморо тъиир кунанд ки дар моҳи ҳаром қаттол кардед , шумо эшонро тъиир кунед ки шумо низ куфр оваред ,у расӯли худоу ёронро аз Маккау масҷиди ҳаром боз доштед , пас ин ҳукми худ мансӯхи гашти боити сайф : қоли аллоҳи таъолӣ : Фоқтлўои алмшркини ҳайси вҷдтмўҳм эй фии алҳлу алҳрм . Иҷмоъи мусулмонон имрӯз онаст ки қаттол бо кофарон дар ҳамаи моҳҳо ҳалоли ону ҳаром он равост . Пас ин қавм ки он мушрикро кушта буданд гуфтанд ё расӯли аллоҳ чаҳ бинӣ ? агар мо он марди мушрикро ки дар моҳ ҳаром киштем моро савоби ҷиҳод дар сиблати худоӣ буд ? ин оят омад ки إни аллазӣна омнўо мегуяд эшон ки бгрўиднд ,у рисолат ту пазируфтанд ,у пайғоми мо бҷону дил боз гирифтанду аллазӣнаи ҳоҷрўо ва эшон ки хону мону аўтони хеш бадрӯд карданд , ва аз асбобу ълоӣқ ва аз хешу пайванд худ бибареданду суҳбати расӯлу мувофиқати вай бар ҳама ихтиёр карданд ,у бҳкми ин фармон бирафтанд ки « ҳоҷрўои тўрсўои абноءкми мҷдо »у ҷоҳдўои фии сиблати аллоҳ ва аз баҳри худо дар роҳи худо бо аъдоءи дайни бкўшиднд ,у ҷони базлу тани сиблат ,у дили фидо ,у бхўши дилии истиқболи ин фармони шаръ муқаддас карда , ки « ағзўои бисмии аллоҳу фии сиблати аллоҳ , қотлўои ман куфри биллоҳ »у таскини дили эшонроу таҳқиқи умеди эшонро Мустафои алайҳ ассалом мегуяд : « ман қотили фии сиблати аллоҳи Фўоқи ноқаи ваҷабати ?лаи алҷнаҳ , ман أнФқи нафақаи фии сиблати аллоҳи кутуби ?лаи сбъмоӣаҳи заъфи работ , явми фии сиблати аллоҳи хайри ман алднё ва мо фӣҳо . »

گویند که عبد اللَّه جحش نامه نوشت بمؤمنان اهل مکه: اذا عیرکم المشرکون بالقتال فی الشهر الحرام فعیّروهم انتم بالکفر و اخراج رسول اللَّه و منعهم عن البیت. گفت چون کافران شما را تعییر کنند که در ماه حرام قتال کردید، شما ایشان را تعییر کنید که شما نیز کفر آورید، و رسول خدا و یاران را از مکه و مسجد حرام باز داشتید، پس این حکم خود منسوخ گشت بآیت سیف: قال اللَّه تعالی: فَاقْتُلُوا الْمُشْرِکِینَ حَیْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ ای فی الحلّ و الحرم. اجماع مسلمانان امروز آنست که قتال با کافران در همه ماهها حلال آن و حرام آن رواست. پس این قوم که آن مشرک را کشته بودند گفتند یا رسول اللَّه چه بینی؟ اگر ما آن مرد مشرک را که در ماه حرام کشتیم ما را ثواب جهاد در سبیل خدای بود؟ این آیت آمد که إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا میگوید ایشان که بگرویدند، و رسالت تو پذیرفتند، و پیغام ما بجان و دل باز گرفتند وَ الَّذِینَ هاجَرُوا و ایشان که خان و مان و اوطان خویش بدرود کردند، و از اسباب و علائق و از خویش و پیوند خود ببریدند و صحبت رسول و موافقت وی بر همه اختیار کردند، و بحکم این فرمان برفتند که «هاجروا تورثوا ابناءکم مجدا» وَ جاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ و از بهر خدا در راه خدا با اعداء دین بکوشیدند، و جان بذل و تن سبیل، و دل فدا، و بخوش دلی استقبال این فرمان شرع مقدس کرده، که «اغزوا بسم اللَّه و فی سبیل اللَّه، قاتلوا من کفر باللّه» و تسکین دل ایشان را و تحقیق امید ایشان را مصطفی علیه السلام میگوید: «من قاتل فی سبیل اللَّه فواق ناقة وجبت له الجنة، من أنفق نفقة فی سبیل اللَّه کتب له سبعمائة ضعف رباط، یوم فی سبیل اللَّه خیر من الدنیا و ما فیها.»

أўлӣки ирҷўни раҳмати аллоҳу аллоҳи ғафури раҳим бар фурмӣ мушкил шавад раҷоу тмнӣ , ва онро фарқӣ на ниҳанд ва фарқ онаст : ки агар бо раҷои ғифлат буд , ва дар тоъати фатрат , онро тмнӣ гӯйанд ва тмнӣ орзӯаст ,у орзӯ дар роҳи дайн маълуласту ҳоли соҳиби раҷо бъкс инаст , ва дар роҳи дайн мҳмўласт . Раби алъзаҳи дарин ояти айни мъомлту ҳақиқати тоъат аз имону ҳиҷрату муҷоҳидат дар пеш дошт , он гуҳи рҷоءи эшон пас иҷтиҳоду тоъаҳ ба писандид , ва эшонро дар он бстўд гуфт : أўлӣки ирҷўни раҳмати аллоҳи ҷой дигар гуфт иҳзри алохраҳу ирҷўои раҳмаи рабаи ибн хбиқ гуфт : умедворон се марданд : яке некӯи кирдор умед медорад ки кирдораш қабул кунанд ,у вайро дар он подош диҳанд . Дигари мардии бади кирдор ки тавба кард ва аз бадии бозгашт ,у дил дар афву мағфирати баст , умед медорад ки афв кунанду вайро биёмурзанд . Сдигр мардӣаст сари бгноҳон дар ниҳода ,у нопокиҳо бар дасти гирифта , он гуҳ мегуяд умед дорам ки биёмурзад : ин яке соҳиб тмнӣаст ва он ду дигари соҳиби рҷоء

أُولئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِیمٌ بر فرمی مشکل شود رجا و تمنی، و آن را فرقی نه نهند و فرق آنست: که اگر با رجا غفلت بود، و در طاعت فترت، آن را تمنی گویند و تمنی آرزوست، و آرزو در راه دین معلول است و حال صاحب رجا بعکس اینست، و در راه دین محمول است. رب العزة درین آیت عین معاملت و حقیقت طاعت از ایمان و هجرت و مجاهدت در پیش داشت، آن گه رجاء ایشان پس اجتهاد و طاعة به پسندید، و ایشان را در آن بستود گفت: أُولئِکَ یَرْجُونَ رَحْمَتَ اللَّهِ جای دیگر گفت یَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَ یَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ ابن خبیق گفت: امیدواران سه مرداند: یکی نیکو کردار امید میدارد که کردارش قبول کنند، و وی را در آن پاداش دهند. دیگر مردی بد کردار که توبه کرد و از بدی بازگشت، و دل در عفو و مغفرت بست، امید میدارد که عفو کنند و وی را بیامرزند. سدیگر مردی است سر بگناهان در نهاده، و ناپاکیها بر دست گرفته، آن گه میگوید امید دارم که بیامرزد: این یکی صاحب تمنی است و آن دو دیگر صاحب رجاء

Рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами дахли алии асҳобаи ман боб банӣ шебаи Фроҳми изҳкўни Фқоли أи тзҳкўн ? луи тълмўни мо أълм , лзҳктми қлилоу лбкитми ксиро . Сами мари сами рҷъи алқҳқрӣ , ва қол назул алии Ҷабраил ,у ?утии бқўлаҳи таъолии нбии ибодии أнии أнои алғФўри арраҳим

روی ان النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم دخل علی اصحابه من باب بنی شیبه فرآهم یضحکون فقال أ تضحکون؟ لو تعلمون ما أعلم، لضحکتم قلیلا و لبکیتم کثیرا. ثم مرّ ثم رجع القهقری، و قال نزل علیّ جبرئیل، و اتی بقوله تعالی نَبِّئْ عِبادِی أَنِّی أَنَا الْغَفُورُ الرَّحِیمُ‌

Ва ани ибни масъӯди рзи қол « алкбоӣр : алошроки биллоҳ ,у аломни ман макри аллоҳ ,у алқнўти ман раҳмаи аллоҳ ,у алиأси ман рӯҳи аллоҳи ъзу ҷл .

و عن ابن مسعود رض قال «الکبائر: الاشراک باللّه، و الامن من مکر اللَّه، و القنوط من رحمة اللَّه، و الیأس من روح اللَّه عز و جل.