Қавлаи таъолӣ : исӣлўнки мо зои инФқўни алоиаҳ . . . Мол бохтан дар роҳ шариъат некӯаст , локин на чун ҷон бохтан дар майдони ҳақиқат , буқати мшоҳдт аз ғайри ҷудо шудан ,у бшрти вафо бӯдан некӯаст , локин на чунон ки аз хештани ҷудо шудану қадам бар бисоти сафо ниҳодан .

قوله تعالی: یَسْئَلُونَکَ ما ذا یُنْفِقُونَ الآیة... مال باختن در راه شریعت نیکوست، لکن نه چون جان باختن در میدان حقیقت، بوقت مشاهدت از غیر جدا شدن، و بشرط وفا بودن نیکوست، لکن نه چنان که از خویشتن جدا شدن و قدم بر بساط صفا نهادن.

Яке мипрсд ки аз мол чаҳ диҳем ? ва чун харҷ кунем ? шариъат ӯро ҷавоб медиҳад аз дивист дирами пнҷдрм ва аз бист динори ним динор . Дайгарӣ май пурсаду ҳақиқат ӯро ҷавоб медиҳад ки бо ту бҷону тани ҳам қаноат накунанд . Ореи ҳадис муздурон дигарасту достони орифони дигар , маърифати муздур то ҷон шинохтанаст ,у маърифати ориф то ҷон бохтан

یکی میپرسد که از مال چه دهیم؟ و چون خرج کنیم؟ شریعت او را جواب میدهد از دویست درم پنجدرم و از بیست دینار نیم دینار. دیگری می‌پرسد و حقیقت او را جواب میدهد که با تو بجان و تن هم قناعت نکنند. آری حدیث مزدوران دیگرست و داستان عارفان دیگر، معرفت مزدور تا جان شناختن است، و معرفت عارف تا جان باختن‌

Он давлатёни саҳоба на бон мепурседанд аз кайфияти инфоқ ки роҳи бдрўишӣ наме бурданд , локин бомед онк то аз ҳазрати иззат ин навохт боишон расад ки : ва мо тФълўои ман хайри Фإни аллоҳ ба алӣам ҳар чаҳ шумо додед ва медиҳед ман ки худовандам медонам , ва бидон огоҳам . Ин чунонаст ки Мӯсоро он шаби диҷўр дар биёбони тавр бар хонданд ки ё Мӯсо ! Мӯсо аз лиззати ин хитоби сӯхтаи ин Нидо шуд , аз сари сӯз ва иштиёқ гуфт ман алзии иклмнӣ ? кист ин ки бо ман сухан мегуяд ? майдонаст , локини Мӯсо дар баҳри иштиёқи дидори ҳақи ғарқ шуда буд , дастгирӣ талаб мекард гуфт : дарин як Нидо бсухтам бошад ки як бори дигарам бар хонд магар бар афрӯзам , фармон омад ки ё Мӯсо ! намайдонӣ ки туро ки мехонд ? гуфт « донам ! локини мунтазири онам ки хонанда гуяд ании анои аллоҳи раби Алъоламин .

آن دولتیان صحابه نه بآن می‌پرسیدند از کیفیت انفاق که راه بدرویشی نمی بردند، لکن بامید آنک تا از حضرت عزت این نواخت بایشان رسد که: وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَیْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِیمٌ هر چه شما دادید و میدهید من که خداوندم میدانم، و بدان آگاهم. این چنانست که موسی را آن شب دیجور در بیابان طور بر خواندند که یا مُوسی‌! موسی از لذت این خطاب سوخته این ندا شد، از سر سوز و اشتیاق گفت من الذی یکلمنی؟ کیست این که با من سخن میگوید؟ میدانست، لکن موسی در بحر اشتیاق دیدار حق غرق شده بود، دستگیری طلب میکرد گفت: درین یک ندا بسوختم باشد که یک بار دیگرم بر خواند مگر بر افروزم، فرمان آمد که یا موسی! نمیدانی که ترا که میخواند؟ گفت «دانم! لکن منتظر آنم که خواننده گوید انّی انا اللَّه رب العالمین.

Ду оятаст : яке дар аввал ва рад ишоратаст бонифоқи обидон аз моли хеш то бмърФт расанд . Дигари ояти бохр вирд ишоратаст . Бонифоқи орифон аз ҷони хеши бҳкми ҷиҳод то бмърўФ расанд . Ва злки қавлаи таъолӣ : إни аллазӣнаи омнўоу аллазӣнаи ҳоҷрўоу ҷоҳдўои фии сиблати аллоҳи баъд аз имони ҳадис ҳиҷрат кард ,у ҳиҷрат бар ду қисмаст яке зоҳир ,у дигари ботин . Аммо ҳиҷрати зоҳири ду тараф дорад : яке онк аз диёру аўтону асбоби хеш ҳиҷрат кунад , ва баталаб илм шавад ,у тараф дигар онаст ки баталаб маълум шавад , ва ҳар он равиш ки азин ду тараф берунаст онро хатарӣ ва вазнӣ нест .

دو آیت است: یکی در اول و رد اشارتست بانفاق عابدان از مال خویش تا بمعرفت رسند. دیگر آیت بآخر ورد اشارتست. بانفاق عارفان از جان خویش بحکم جهاد تا بمعروف رسند. و ذلک قوله تعالی: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ الَّذِینَ هاجَرُوا وَ جاهَدُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ بعد از ایمان حدیث هجرت کرد، و هجرت بر دو قسم است یکی ظاهر، و دیگر باطن. اما هجرت ظاهر دو طرف دارد: یکی آنک از دیار و اوطان و اسباب خویش هجرت کند، و بطلب علم شود، و طرف دیگر آنست که بطلب معلوم شود، و هر آن روش که ازین دو طرف بیرونست آن را خطری و وزنی نیست.

Ва илайҳи алошораҳ

و الیه الاشارة

Бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « анноси олам ӯ мутааллиму соири анноси ҳамҷ »

بقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «الناس عالم او متعلم و سائر الناس همج»

Ва то нагӯйӣ ки толиби илму толиби маълум ҳар ду бар як рутбаанд , ки толиби илм дар равиш худаст ,у толиби маълум дар кашиши ҳақ . Ва он кас ки дар равиши худ буд дар ранҷу мондагӣ ва гуруснагӣ бимонад . Чунонк Мӯсо дар он сафар ки толиби илм буд гуфт отнои ғдоءнои лақади лқинои ман сФрно ҳозо насабо боз вақте дигар ки баталаб маълум мешуд , чунон муаййид буд бтأииди исмату кашиши ҳақ , ки сӣ рӯз дар интизори самоъи калом ҳақ бимонад , ки на аз мондагӣ хабар дошт на аз гуруснагии устоди бӯи алӣ дқоқ гуфт брҳмаҳи аллоҳ : навохт талабаи илм баҷое расед ки фардо чун аз хоки бароянд , мураккаби эшонпурҳои Фриштгон буд , лқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « ани алмлоӣкаҳи лтзъи аҷнҳтҳои лтолби алълми ризои бмои иснъ »

و تا نگویی که طالب علم و طالب معلوم هر دو بر یک رتبه‌اند، که طالب علم در روش خود است، و طالب معلوم در کشش حق. و آن کس که در روش خود بود در رنج و ماندگی و گرسنگی بماند. چنانک موسی در آن سفر که طالب علم بود گفت آتِنا غَداءَنا لَقَدْ لَقِینا مِنْ سَفَرِنا هذا نَصَباً باز وقتی دیگر که بطلب معلوم می‌شد، چنان مؤید بود بتأیید عصمت و کشش حق، که سی روز در انتظار سماع کلام حق بماند، که نه از ماندگی خبر داشت نه از گرسنگی استاد بو علی دقاق گفت برحمة اللَّه: نواخت طلبه علم بجایی رسید که فردا چون از خاک برآیند، مرکب ایشان پرهای فریشتگان بود، لقوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «ان الملائکة لتضع اجنحتها لطالب العلم رضا بما یصنع»

Гуфто : чун мураккаби талабаи илми пари Фриштгон буд мураккаби талабаи маълуми худ дар ваҳм чаҳ ояд ки чун буд ?

گفتا: چون مرکب طلبه علم پر فریشتگان بود مرکب طلبه معلوم خود در وهم چه آید که چون بود؟

Ин худ баён ҳиҷрат зоҳираст . Ва ҳиҷрат ботин онаст ки аз нафас бадал равад ва аз дил басар равад , ва аз сар бҷон равад , ва аз ҷон баҳақ равад . Нафаси манзил исломаст ,у дили манзили имон ,у сари манзили маърифат ,у ҷони манзили тавҳид . Дар равиши соликон аз ислом боямон ҳиҷрат бояд , ва аз имони бмърФт , ва аз маърифати бтўҳид , на он тавҳид ом мегӯям ки бшўоҳд дуруст гардад ,у бноءи ислому имон бар онаст , бал ки ин тавҳид аз об ва хок покаст , ва аз одам ва ҳавво софаст , алойиқ аз он мунқатиъ ,у асбоби музмаҳил ,у русуми ботил ,у ҳудӯди муталошӣ ,у ашороти мутаноҳӣ ,у ибороти мунтафӣ ,у таърихи мустаҳил ! устоди эмоми бӯи алии қудси аллоҳи рӯҳаи рӯзии ғариқи дарёии муҳаббат шуда буд ва дар тавҳид сухан мегуфт ки : агар аз ҷавоҳири ҳурмати якеро бинӣ ки қадам дар кӯии даъвӣ нааду ҳадис тавҳид кунад , нигар то фирефта нашӯй , ва аз обу хоки он маънии поки доне , ки он ҷамоли аҳадят буд ки дар майдони азали бнзораҳи ҷалол самадят шуд , ва бо худ бнъти тъзз розӣ гуфт он розро тавҳид ном ниҳоданд , ки рўстмро ҳам Рахш рўстм кашад ! шайхи алисломи Ансории қудси аллоҳи рӯҳаи бойени тавҳид ишорат карда ва гуфта :

این خود بیان هجرت ظاهرست. و هجرت باطن آنست که از نفس بدل رود و از دل بسر رود، و از سر بجان رود، و از جان بحق رود. نفس منزل اسلام است، و دل منزل ایمان، و سر منزل معرفت، و جان منزل توحید. در روش سالکان از اسلام بایمان هجرت باید، و از ایمان بمعرفت، و از معرفت بتوحید، نه آن توحید عام میگویم که بشواهد درست گردد، و بناء اسلام و ایمان بر آنست، بل که این توحید از آب و خاک پاکست، و از آدم و حوا صافست، علایق از آن منقطع، و اسباب مضمحل، و رسوم باطل، و حدود متلاشی، و اشارات متناهی، و عبارات منتفی، و تاریخ مستحیل! استاد امام بو علی قدس اللَّه روحه روزی غریق دریای محبت شده بود و در توحید سخن میگفت که: اگر از جواهر حرمت یکی را بینی که قدم در کوی دعوی نهد و حدیث توحید کند، نگر تا فریفته نشوی، و از آب و خاک آن معنی پاک دانی، که آن جمال احدیت بود که در میدان ازل بنظاره جلال صمدیت شد، و با خود بنعت تعزز رازی گفت آن راز را توحید نام نهادند، که روستم را هم رخش روستم کشد! شیخ الاسلام انصاری قدس اللَّه روحه باین توحید اشارت کرده و گفته: