Қавлаи таъолӣ : ҳоФзўои алии алслўоти алоиаҳ . . . Бзбони ишорати муҳофизати андар намоз онаст ки чун бандаи бҳзрти намоз дар ояд , бҳибти даройад , ва чун берун шавад бтъзим берун шавад , ва то дар намоз бошад ба наъти адаб буд , тан бар зоҳир хизмат доштау дил дар ҳқоӣқи васлати баста ,у сар бо рӯҳи муноҷоти ороми гирифта , алмслии иноҷии раба . Бӯи бикри шблии раҳма аллоҳ гуфт агар маро мухайяр кунанд миёни онк дар намоз шавам ё дар биҳишт шавам , он биҳишти барин намоз ихтиёр накунам , ки он биҳишт агар чанд ноз ва неъматаст , ин намози роз вале неъматаст , он нузҳати гоҳи об ва гуласт ва ин тамошогоҳи ҷон ва диласт , он мурғ бирёнаст дар равзаи ризвон ,у ибни рӯҳу райҳон дар бустони ҷонон .

قوله تعالی: حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ الآیة... بزبان اشارت محافظت اندر نماز آنست که چون بنده بحضرت نماز در آید، بهیبت درآید، و چون بیرون شود بتعظیم بیرون شود، و تا در نماز باشد به نعت ادب بود، تن بر ظاهر خدمت داشته و دل در حقائق وصلت بسته، و سر با روح مناجات آرام گرفته، المصلی یناجی ربه. بو بکر شبلی رحمة اللَّه گفت اگر مرا مخیر کنند میان آنک در نماز شوم یا در بهشت شوم، آن بهشت برین نماز اختیار نکنم، که آن بهشت اگر چند ناز و نعمت است، این نماز راز ولی نعمت است، آن نزهت گاه آب و گل است و این تماشاگاه جان و دل است، آن مرغ بریان است در روضه رضوان، و ابن روح و ریحان در بستان جانان.

Тамошоро яке бхром дар бустони он ҷонон бибин дар зери пои хеши ҷони афшони он ҷонони Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силам аз ҳеҷ мақоми он нишони надод ки аз намоз дод бончаҳ гуфт : « ҷаълати қурраи Айнии фии алслоаҳ »

تماشا را یکی بخرام در بستان آن جانان ببین در زیر پای خویش جان افشان آن جانان مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم از هیچ مقام آن نشان نداد که از نماز داد بآنچه گفت: «جعلت قرّة عینی فی الصلاة»

Равшанои чашми ман аз миёни навохтҳоу никўӣиҳои машғӯлӣ буиасту рози дорӣ бо вай .

روشنایی چشم من از میان نواختها و نیکوئیها مشغولی بوی است و راز داری با وی.

Мардӣ буд ӯро бӯи алӣ сиёҳ гуфтандӣ , ягонаи асри хеш буд , ҳар гуҳ касе дар пеш вай рафтӣ , гуфтӣ , мардӣам фориғ шуғлӣ надорам , равшанои чашм ман онаст ки аз мардони роҳи вай касеро байнам ё бо касе ҳадис вай мекунам .

مردی بود او را بو علی سیاه گفتندی، یگانه عصر خویش بود، هر گه کسی در پیش وی رفتی، گفتی، مردی‌ام فارغ شغلی ندارم، روشنایی چشم من آنست که از مردان راه وی کسی را بینم یا با کسی حدیث وی میکنم.

Олами тариқати абди аллоҳи Ансории қудси аллоҳ рӯҳа гуфт : илоҳӣ эй меҳрбон , фарёдрас , азизи он кас , каш бо ту як нафас . Бодои нафасӣ ки дарав наёмизад кас , нафасӣ ки онро ҳиҷоб ноед аз пас , раҳеро он як нафас дар ду ҷаҳони бас , эй пеш аз ҳар рӯзу ҷудо аз ҳар кас , раҳеро дарин сури ҳазор мутриб на бас .

عالم طریقت عبد اللَّه انصاری قدس اللَّه روحه گفت: الهی ای مهربان، فریادرس، عزیز آن کس، کش با تو یک نفس. بادا نفسی که درو نیامیزد کس، نفسی که آن را حجاب ناید از پس، رهی را آن یک نفس در دو جهان بس، ای پیش از هر روز و جدا از هر کس، رهی را درین سور هزار مطرب نه بس.

ҲоФзўои алии алслўоти алоиаҳ . . . Муҳофизат онаст ки шахс дар мақоми хизмат рост дораду дил дар мақоми ҳурмат , то ҳам қиёми зоҳир аз рӯй сӯрати тамом буд , ҳам қиёми ботин аз рӯй сифати биҷой буд . Яке дар намоз имомӣ мекард хост то саф рост кунад , гуфт астўўо ҳануз ин сухан тамом нагуфта буд ки биФтодаҳ буду биҳуш шуда , пас гуфтанд ӯро ки чаҳ расед туро дар он ҳол ? гуфт навадят фии сиррии ҳилли астўити лии қти аввали рукнӣ аз арқони намоз ниятасту маънии нияти қасд диласт , чун дар намоз шавад се чизи андари се маҳал май бояд то абтдоءи намози ваии бсФти шойистагӣ буд : андари дасти ишорат , ва дар забони иборат ва дар дили ният , чнонстӣ ки банда дар ҳол ният мегуяд даргоҳи мавлоро қасд кардаму дунёро бо пас гузоштам , пас агар андешаи дунё ба нагузораду дили Фонмоз на пардозади ҳам дар рукни аввали дурӯғи зан буд . Ҳасани бен алӣ ъ чун бадар масҷид раседӣ гуфтӣ : « илоҳии зиФки ббобки соӣлки ббобк , ъбдки ббобк , ё Муҳсини қади атоки алмсии ء ,у қади амрати алмҳсни мнои ани итҷоўзи ани алмсии ء , Фтҷоўзи қабеҳи мо ъндии бҷмили мо ъндк ё Карим » .

حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ الآیة... محافظت آنست که شخص در مقام خدمت راست دارد و دل در مقام حرمت، تا هم قیام ظاهر از روی صورت تمام بود، هم قیام باطن از روی صفت بجای بود. یکی در نماز امامی میکرد خواست تا صف راست کند، گفت استووا هنوز این سخن تمام نگفته بود که بیفتاده بود و بیهوش شده، پس گفتند او را که چه رسید ترا در آن حال؟ گفت نودیت فی سری هل استویت لی قطّ اول رکنی از ارکان نماز نیت است و معنی نیت قصد دل است، چون در نماز شود سه چیز اندر سه محل می‌باید تا ابتداء نماز وی بصفت شایستگی بود: اندر دست اشارت، و در زبان عبارت و در دل نیت، چنانستی که بنده در حال نیت میگوید درگاه مولی را قصد کردم و دنیا را با پس گذاشتم، پس اگر اندیشه دنیا به نگذارد و دل فانماز نه پردازد هم در رکن اول دروغ زن بود. حسن بن علی ع چون بدر مسجد رسیدی گفتی: «الهی ضیفک ببابک سائلک ببابک، عبدک ببابک، یا محسن قد اتاک المسی‌ء، و قد امرت المحسن منا ان یتجاوز عن المسی‌ء، فتجاوز قبیح ما عندی بجمیل ما عندک یا کریم».

Ва он даст бардоштан дар намоз дар ҳол такбир ишоратаст бозтрору аФтқори бандау шикастагии ваии бҳзрти мавло , чнонстӣ ки мегуяд анои ғариқи фии баҳри алмъосӣ , Фхзи бедӣ . Бори худоёи ғариби мамлакатам , афтода дар чоҳи маъсиятам , ғарқ шуда дар дарёии меҳнатам , дард дораму доруи нмидонм , ё медонам ва хӯрдани нмитўонм , на рӯй онк навмед шавам , на Зуҳраи онк фаротар оем .

و آن دست برداشتن در نماز در حال تکبیر اشارتست باضطرار و افتقار بنده و شکستگی وی بحضرت مولی، چنانستی که میگوید انا غریق فی بحر المعاصی، فخذ بیدی. بار خدایا غریب مملکتم، افتاده در چاه معصیتم، غرق شده در دریای محنتم، درد دارم و دارو نمیدانم، یا میدانم و خوردن نمیتوانم، نه روی آنک نومید شوم، نه زهره آنک فراتر آیم.

Гуфтаанд аввал касе ки намоз бомдод кард одам буд ъ . Он хоҷаи хокӣ , он бадеъи қудрату сниъи фитрату нсиҷи иродат , чун аз осмон базмин омад бохри рӯз буд то равшаноӣ рӯз медид , лухтӣ ором дошт , чун офтоб ниҳон шуд дили одами маъдан андҳон шуд .

گفته‌اند اول کسی که نماز بامداد کرد آدم بود ع. آن خواجه خاکی، آن بدیع قدرت و صنیع فطرت و نسیج ارادت، چون از آسمان بزمین آمد بآخر روز بود تا روشنایی روز میدید، لختی آرام داشت، چون آفتاب نهان شد دل آدم معدن اندهان شد.

Одами ҳаргизи шаби надидау мқосоаҳи торикӣ ва андӯҳ накашида буд , ногоҳ он зулмат дид ки баҳама олам барисед , ва худ ғарибу ранҷур ва аз ҷуфти худ маҳҷӯр , дар он торикӣ ки оҳ кардӣ , гуҳ рӯй Фромоаҳ кардӣ , гуҳи қасди муноҷот даргоҳ кардӣ .

آدم هرگز شب ندیده و مقاساة تاریکی و اندوه نکشیده بود، ناگاه آن ظلمت دید که بهمه عالم برسید، و خود غریب و رنجور و از جفت خود مهجور، در آن تاریکی که آه کردی، گه روی فراماه کردی، گه قصد مناجات درگاه کردی.

Асли ҳамаи ғарибони одам буд , пешини ҳамаи ғмхўорони одам , нахустин ҳамаи гриндгони одам буд , бунёди дӯстӣ дар олами одами ниҳод , ойини бедории шаби одами ниҳод , навҳа кардан аз дарди ҳиҷрону зоридн ба ним шубон суннатӣаст ки одами ниҳод , андарони шаби гуҳ навҳа кардӣ бзорӣ , гуҳ биноледӣ аз хорӣ , гуҳ фарёд кардӣ , гуҳи бзории дӯстро ёд кардӣ .

اصل همه غریبان آدم بود، پیشین همه غمخواران آدم، نخستین همه گریندگان آدم بود، بنیاد دوستی در عالم آدم نهاد، آئین بیداری شب آدم نهاد، نوحه کردن از درد هجران و زاریدن به نیم شبان سنتی است که آدم نهاد، اندران شب گه نوحه کردی بزاری، گه بنالیدی از خواری، گه فریاد کردی، گه بزاری دوست را یاد کردی.

Охир чун насими саҳари ошиқи вори нафас бар заду лашкари субҳи камӣн бар кушод ,у бонг бар зулмат шаб зад , Ҷабраил омад ббшорт ки ё одам субҳ омад ва сулҳ омад , нур омад ва сарвар омад , равшаноӣ омад ва ошноӣ омад , бархез эй одам , ва андарин ҳоли ду ракаат намоз кун , яке шукри гузаштани шаби ҳиҷрату фурқатро , яке шукри дамӣдани субҳи давлату васлатро ! забон ҳол мегуяд .

آخر چون نسیم سحر عاشق وار نفس بر زد و لشکر صبح کمین بر گشاد، و بانگ بر ظلمت شب زد، جبرئیل آمد ببشارت که یا آدم صبح آمد و صلح آمد، نور آمد و سرور آمد، روشنایی آمد و آشنایی آمد، برخیز ای آدم، و اندرین حال دو رکعت نماز کن، یکی شکر گذشتن شب هجرت و فرقت را، یکی شکر دمیدن صبح دولت و وصلت را! زبان حال میگوید.

Ва аввал касе ки намоз пешин кард иброҳӣми халил буд слъ , он гуҳ ки ӯро забҳ фарзанд фармуданд , ва дар он хоб ӯро намуданд , иброҳӣми худро фармонбардор карда , ҷони фарзанди азизи худ бҳкми фармон нисор карда ,у малики алърши бФзли худ Нидо карда ,у Исмоилро фидо карда , он соъаҳи офтоб аз завол дар гузашта буд муроди халил таҳқиқ шуду хобаш тасдиқ шуд , халил дар нигараст чаҳор ҳол дид дар ҳар ҳоли рифъатӣ ва хлътӣ ёфтӣ , халили шукрро миён ба басту бхдмти ҳазрати пайваст , ин чаҳор ракаати намози бгзорди шукри он чаҳор халъатро , яке шукри тавфиқ , дигари шукри тасдиқ , сдигри шукри Нидо , чаҳоруми шукри фидо .

و اول کسی که نماز پیشین کرد ابراهیم خلیل بود صلع، آن گه که او را ذبح فرزند فرمودند، و در آن خواب او را نمودند، ابراهیم خود را فرمانبردار کرده، جان فرزند عزیز خود بحکم فرمان نثار کرده، و ملک العرش بفضل خود ندا کرده، و اسماعیل را فدا کرده، آن ساعة آفتاب از زوال در گذشته بود مراد خلیل تحقیق شد و خوابش تصدیق شد، خلیل در نگرست چهار حال دید در هر حال رفعتی و خلعتی یافتی، خلیل شکر را میان به بست و بخدمت حضرت پیوست، این چهار رکعت نماز بگزارد شکر آن چهار خلعت را، یکی شکر توفیق، دیگر شکر تصدیق، سدیگر شکر ندا، چهارم شکر فدا.

Аввал касе ки намози дигари гузоради чаҳор ракаати Юнуси пайғомбар буд слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : он бандаи неки писандида дар шиками моҳӣ ва он моҳӣ дар шиками он дигари моҳӣ , дар қаъри он дарёии амиқи бФрёди омада ки лои إлаҳи إлои أнти сбҳонки إнии канти ман алзолмин » .

اول کسی که نماز دیگر گزارد چهار رکعت یونس پیغامبر بود صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: آن بنده نیک پسندیده در شکم ماهی و آن ماهی در شکم آن دیگر ماهی، در قعر آن دریای عمیق بفریاد آمده که لا إِلهَ إِلَّا أَنْتَ سُبْحانَکَ إِنِّی کُنْتُ مِنَ الظَّالِمِینَ».

ӣнҷои нуктаи шинав : Юнус дар шиками моҳии бзндону муъмин дар шиками замин , дар он лаҳади бзндон , мубораки боди он мзҷъ , хуши боди он марқад , Мустафо мегуяд « алқбри равзаи ман риёзи алҷнаҳ » ҳар чанд ки зиндонаст аммо муъминро чун бустонаст , ва дар он басии рӯҳ ва райҳонаст . Юнус дар шиками моҳӣ дар он торикӣу сиёҳӣ , муъмин дар шиками замин бо насими инсу нури илоҳӣ , Юнусро ҷигари моҳӣ оина гашта то бсФоءи он ҳайвоноти дарёу ъҷоӣби сувар эшон медид , муъминро дарӣ аз биҳишт бар лаҳади ваии кушода то бнўри илоҳии ҳўроء ва айнану тӯбоу зулфӣ буд . Юнусро фараҷ омад , ва аз фазли илоҳии вайро мадад омад , аз он зиндони бсҳроء ҷаҳон омад . Он соъати вақти намоз дигар омад , Юнуси худро дид аз чаҳор торикии руста , торикии зулат , торикии шаб , торикии об , торикии шиками моҳӣ , шукри гузоштани ин чаҳор торикиро чаҳор ракаат намоз кард . Ишоратаст ба бандаи муъмин ки чаҳор зулмат дар пеш дорад : зулмати маъсият , зулмати лаҳад , зулмати қиёмат , зулмати дӯзах , чун ин чаҳор ракаати намози бгзорди баҳри ракаатӣ аз як зулмати барраад . Ва аввал касе ки намоз шом кард исои мутаҳҳар буд шахси поки сиришти поки тинати поки фитрат ки бепадар дар вуҷӯд омад , ва дар шиками модари тӯрӣау Инҷил бар хонд , ва дар гаҳвора сухан гуфт . Аҷаб омад қавмиро аз аҳли залолат , гуфтанд : фарзанд бепадар мутасаввир нест , ҳудуси валаду вуҷӯди насаб бе ду оби мутафарриқ ҷоиз нест . Гуфтанд ончӣ гуфтанд ,у рафтанд дар роҳи залолат чунонк рафтанд !у солиси салоса рақам кашиданд , Ҷабраил омад ки ё исои қавми ту чунин гуфтанд , замин меларзад аз гуфт эшон , холиқи замин ва осмон покаст аз гуфт эшон , он соъаҳи вақти намози шом буд , исо бархесту бхдмти шитофт , ва аз аллоҳи афву раҳмати хост , се ракаат намоз кард : бики ракаати даъвии рубубият аз худ дафъ кард , ки туе худованди бузургвор , манам банда бо ҷурм бисёр , дигари ракаати нафии алуҳият буд аз модар , ки туе худои ҷаббору модарами турои парастор , сеюм ракаати иқрор буд бўҳдонити кирдигор , ягонаи яктои номдор .

اینجا نکته شنو: یونس در شکم ماهی بزندان و مؤمن در شکم زمین، در آن لحد بزندان، مبارک باد آن مضجع، خوش باد آن مرقد، مصطفی میگوید «القبر روضة من ریاض الجنة» هر چند که زندانست اما مؤمن را چون بستانست، و در آن بسی روح و ریحان است. یونس در شکم ماهی در آن تاریکی و سیاهی، مؤمن در شکم زمین با نسیم انس و نور الهی، یونس را جگر ماهی آینه گشته تا بصفاء آن حیوانات دریا و عجائب صور ایشان میدید، مؤمن را دری از بهشت بر لحد وی گشاده تا بنور الهی حوراء و عینا و طوبی و زلفی بود. یونس را فرج آمد، و از فضل الهی وی را مدد آمد، از آن زندان بصحراء جهان آمد. آن ساعت وقت نماز دیگر آمد، یونس خود را دید از چهار تاریکی رسته، تاریکی زلت، تاریکی شب، تاریکی آب، تاریکی شکم ماهی، شکر گذاشتن این چهار تاریکی را چهار رکعت نماز کرد. اشارت است به بنده مؤمن که چهار ظلمت در پیش دارد: ظلمت معصیت، ظلمت لحد، ظلمت قیامت، ظلمت دوزخ، چون این چهار رکعت نماز بگزارد بهر رکعتی از یک ظلمت برهد. و اول کسی که نماز شام کرد عیسی مطهّر بود شخص پاک سرشت پاک طینت پاک فطرت که بی پدر در وجود آمد، و در شکم مادر توریة و انجیل بر خواند، و در گهواره سخن گفت. عجب آمد قومی را از اهل ضلالت، گفتند: فرزند بی پدر متصور نیست، حدوث ولد و وجود نسب بی دو آب متفرق جایز نیست. گفتند آنچه گفتند، و رفتند در راه ضلالت چنانک رفتند! و ثالث ثلاثة رقم کشیدند، جبرئیل آمد که یا عیسی قوم تو چنین گفتند، زمین میلرزد از گفت ایشان، خالق زمین و آسمان پاکست از گفت ایشان، آن ساعة وقت نماز شام بود، عیسی برخاست و بخدمت شتافت، و از اللَّه عفو و رحمت خواست، سه رکعت نماز کرد: بیک رکعت دعوی ربوبیت از خود دفع کرد، که تویی خداوند بزرگوار، منم بنده با جرم بسیار، دیگر رکعت نفی الوهیت بود از مادر، که تویی خدای جبار و مادرم ترا پرستار، سوم رکعت اقرار بود بوحدانیت کردگار، یگانه یکتای نامدار.

Ва аввал касе ки намоз хуфтан кард чаҳор ракаат Мӯсо кулем буд , навохтаи холиқ беайб , махсӯси тӯҳфаи ғайб , муздури Шуайб , чун аҷалаш бо Шуайб басар омад вази мадин бадар омад , қасди маскану андешаи ватан хеш кард , чун манзил чанд бирафт шабӣ омад . Маро дар пеши шабӣ ки домани зулмат дар офоқ кашида ,у бодии ъосФи бархеста ,у борону раъду барқ дар ҳам пайваста , гург дар гилаи афтодау аёлашро дарди зиҳи хостаҳ , ҳамаи олам аз баҳри ваии бхрўши омада , дарё Биҷӯш омада , дар он шаби ҳамаи оташҳо дар санг бимонада , ва дар ҳамаи олами як чароғ бар афрӯхта , Мӯсо дар он ҳоли фурӯи монда , гуҳ май хезад ва гуҳ менишинад , гуҳ мехазаду гуҳ май ?ормад ,у гуҳ май гурезад , гуҳи мқбўзу гуҳи мабсут , гуҳи сар бар зонуи ниҳода , гуҳ рӯй бар хоки бзорӣ , ҳаме гуяд :

و اول کسی که نماز خفتن کرد چهار رکعت موسی کلیم بود، نواخته خالق بی عیب، مخصوص تحفه غیب، مزدور شعیب، چون اجلش با شعیب بسر آمد وز مدین بدر آمد، قصد مسکن و اندیشه وطن خویش کرد، چون منزل چند برفت شبی آمد. مرا در پیش شبی که دامن ظلمت در آفاق کشیده، و بادی عاصف برخاسته، و باران و رعد و برق در هم پیوسته، گرگ در گله افتاده و عیالش را درد زه خاسته، همه عالم از بهر وی بخروش آمده، دریا بجوش آمده، در آن شب همه آتشها در سنگ بمانده، و در همه عالم یک چراغ بر افروخته، موسی در آن حال فرو مانده، گه می‌خیزد و گه می‌نشیند، گه می‌خزد و گه می‌آرمد، و گه می‌گریزد، گه مقبوض و گه مبسوط، گه سر بر زانو نهاده، گه روی بر خاک بزاری، همی گوید:

Оре ! дар шаби афрӯзро наҳанги ҷони рубой дар пеш ниҳоданд ,у каъбаи васлро бодияи мардуми хор манзил сохтанд , то беранҷ касе ганҷ надид , ва бе ғуссаи меҳнат касе буруз давлат нарасед . Охир назарӣ кард бҷонби тавр , ва бидид он шуъоъи нур , ва бишунид Нидои худои ғафур , ки إнии أнои аллоҳи Мӯсоро чаҳор ғам буд : ғами аёлу фарзанду бародару душман , фармон омад ки ё Мӯсо ғам махӯр ва андӯҳ мабар , ки раҳонанда аз ғамону бози барандаи андҳони манам , Мӯсо бархест андари он соъат ва чаҳор ракаат намоз кард , шукри он чаҳор неъматро . Ишоратаст ба бандаи муъмин ки чун ин чаҳор ракаати намози бгзорди бшрти вафоу сидқу сафо , шуғли аёлу фарзанди вай кифоят кунад , ва бар душман зафар диҳад ва аз ғам ва андӯҳон барраанд .

آری! در شب افروز را نهنگ جان ربای در پیش نهادند، و کعبه وصل را بادیه مردم خوار منزل ساختند، تا بی رنج کسی گنج ندید، و بی غصه محنت کسی بروز دولت نرسید. آخر نظری کرد بجانب طور، و بدید آن شعاع نور، و بشنید ندای خدای غفور، که إِنِّی أَنَا اللَّهُ موسی را چهار غم بود: غم عیال و فرزند و برادر و دشمن، فرمان آمد که یا موسی غم مخور و اندوه مبر، که رهاننده از غمان و باز برنده اندهان منم، موسی برخاست اندر آن ساعت و چهار رکعت نماز کرد، شکر آن چهار نعمت را. اشارتست به بنده مؤمن که چون این چهار رکعت نماز بگزارد بشرط وفا و صدق و صفا، شغل عیال و فرزند وی کفایت کند، و بر دشمن ظفر دهد و از غم و اندوهان برهاند.