Қавлаи таъолӣ : ҳоФзўои алии алслўот эй возбўои алии алслўоти алмктўбаҳи бмўоқитҳо , ва ҳудӯдҳоу ҷамеъи мо иҷби фӣҳо ман ҳуқуқҳо мегуяд : бпоӣ доред намозҳои фариза ,у ҳуқуқу ҳудӯд он бишносед ,у буқати хеш биҷой аред . Ва он панҷ намозаст ба панҷ вақт , чунонк Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами он марди аъробиро гуфт , ки аз ислом мепурсед : « хумси салавоти фии алиўму аллилаҳ » Фқоли ҳилли алиғайриҳо ? Фқол « ло , алои ани ттўъ »у қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « أи рأитм ? луи ани нҳрои ббоби аҳдкм иғтсл манеҳ кули явми хумси мароти ҳилли ибқии алайҳи ман дрнаҳи шайъи ء ? » қолўои ло , қол « Фзлк мисли алслўоти алхмси имҳўи аллоҳи бҳни алхтоё »у қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « алслўоти алхмсу алҷмъаҳи илои алҷмъаҳу рамазони илои рамазони мкФроти лмои бинҳни азои аҷтнбти алкбоӣр »у қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « хумси салавоти аФтрзҳни аллоҳи таъолии ман аҳсани взўءҳну слоҳни лўқтҳну أтми ркўъҳну хшўъҳни кони ?лаи алии аллоҳи аҳди ани иғФри ?ла ва ман лами иФъли лӣси ?лаи алии аллоҳи аҳди ани шоءи ғФри ?лау ани шоءи ъзбаҳ »

قوله تعالی: حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ ای واظبوا علی الصّلوات المکتوبة بمواقیتها، و حدودها و جمیع ما یجب فیها من حقوقها میگوید: بپای دارید نمازهای فریضه، و حقوق و حدود آن بشناسید، و بوقت خویش بجای ارید. و آن پنج نماز است به پنج وقت، چنانک مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم آن مرد اعرابی را گفت، که از اسلام می‌پرسید: «خمس صلوات فی الیوم و اللیلة» فقال هل علی غیرها؟ فقال «لا، الّا ان تطوع» و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «أ رأیتم؟ لو ان نهرا بباب احدکم یغتسل منه کل یوم خمس مرات هل یبقی علیه من درنه شی‌ء؟» قالوا لا، قال «فذلک مثل الصلوات الخمس یمحو اللَّه بهن الخطایا» و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «الصلوات الخمس و الجمعة الی الجمعة و رمضان الی رمضان مکفّرات لما بینهنّ اذا اجتنبت الکبائر» و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «خمس صلوات افترضهن اللَّه تعالی من احسن وضوءهن و صلّاهنّ لوقتهن و أتمّ رکوعهنّ و خشوعهنّ کان له علی اللَّه عهد ان یغفر له و من لم یفعل لیس له علی اللَّه عهد ان شاء غفر له و ان شاء عذّبه»

Ва қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « слўои хмскму сўмўои шаҳракаму адўои зкоаҳи амўолкму атиъўои азои амркми тдхлўои ҷинаи рбкм »

و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «صلوا خمسکم و صوموا شهرکم و ادّوا زکاة اموالکم و اطیعوا اذا امرکم تدخلوا جنة ربکم»

Ва сӣл алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани савоби ҳзаҳи алслўоти алхмс , Фқол : « аммо салоаи алзҳр , ?фонҳо алсоъаҳи алтии тсъри ҷаҳаннам , Фмои ман муъмини ислии ҳзаҳи алслоаҳи алои ҳарами аллоҳи алайҳи нафаҳоти ҷаҳаннами явми алқёмаҳ , ва аммо алслоаҳи алъсри ?фонҳо алсоъаҳи алтии акли одами ман алшҷраҳ , Фмои ман муъмини ислии ҳзаҳи алслоаҳи алои харҷи ман зунубаи киўми влдтаҳи ИМА , сами тела .

و سئل النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم عن ثواب هذه الصلوات الخمس، فقال: «اما صلاة الظهر، فانّها الساعة التی تسعر جهنم، فما من مؤمن یصلی هذه الصلاة الّا حرّم اللَّه علیه نفحات جهنم یوم القیامة، و اما الصلاة العصر فانها الساعة التی اکل آدم من الشجرة، فما من مؤمن یصلی هذه الصلاة الّا خرج من ذنوبه کیوم ولدته امه، ثم تلا.

ҲоФзўои алии алслўоту алслоаҳи алўстӣ ва аммо салоаи алмғрби ?фонҳо алсоъаҳи алтии тоби аллоҳи алии одами Фмои ман муъмини ислии ҳзаҳи алслоаҳи мҳтсбои сами исӣли аллоҳи таъолии шиӣои алои эътоа Аёа ва аммо алслоаҳи алътмаҳи ?фони алқбри зулмау явми алқимаҳи зулмаи Фмои ман қадами мушти фии зулмаи аллили илои салоаи алътмаҳи алои ҳарами аллоҳи алайҳи қуюди алнору иътии нурои иҷўз ба алии алсрот ва аммо салоаи алФҷри Фмои ман муъмини ислии алФҷри арбаъӣни иўмои фии ҷимоъа , алои эътоаи аллоҳи баротин броءаҳи ман алнору броءаҳи ман алнФоқ » .

حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی‌ و امّا صلاة المغرب فانها الساعة التی تاب اللَّه علی آدم فما من مؤمن یصلّی هذه الصلاة محتسبا ثم یسئل اللَّه تعالی شیئا الّا اعطاه ایّاه و امّا الصّلاة العتمة فان القبر ظلمة و یوم القیمة ظلمة فما من قدم مشت فی ظلمة اللیل الی صلاة العتمة الّا حرّم اللَّه علیه قیود النار و یعطی نورا یجوز به علی الصراط و امّا صلاة الفجر فما من مؤمن یصلّی الفجر اربعین یوما فی جماعة، الّا اعطاه اللَّه براتین براءة من النار و براءة من النفاق».

Ва авқоти ин намози пнчи гона мухталифасту баёни он ҳам дар қуръонаст ва ҳам дар суннати қоли аллоҳи таъолӣ : Фсбҳони аллоҳи ҳайни тмсўну ҳайни тсбҳўну ?лаи алҳмди фии алсмоўоту алأрзу ъшёу ҳайни тзҳрўни ҳайни тмсўни вақти намози шом ва хуфтанасту ҳайни тсбҳўни вақти намози бомдод ,у ъшёи намози дигару ҳайни тзҳрўни намози пешин . Ҷой дигар гуфт Фсбҳи бҳмди рбк қабл тулӯъи алшмс . Вақти намоз бомдодаст , ва қабл ғурубҳо , намози дигар , ва ман оноءи аллили намози шом ва хуфтану атрофи алнҳори намози пешин . Ин баён авқот намозаст аз китоби худои ъзу ҷл аммо аз ҷиҳат суннат онаст ки ибни аббос ривоят кард аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами қол « амнӣ Ҷабраил ъанд боби албит , фаслӣ бе алзҳри ҳайни золати алшмсу алифии ء мисли алшрок ,у слӣ беалъср , ҳайни кони кули шайъи ء бақадр зилла ,у слии алмғрби ҳайни аФтри алсоӣм ,у слии алъшоءи ҳайни ғоби алшФқ ,у слии алсбҳ , ҳайни ҳарами алтъому алшроби алии алсоӣм ,у слии алзҳри фии алиўми ассонӣ , ҳайни кони кули шайъи ء бақадр зилла , вақти алъсри боломс ,у слии алъсри ҳайни сори зилли кули шайъи ء мислаи ,у слии алмғрби ллўқти алаввал , лами иؤхрҳои анҳу ,у слии алъшоءи ҳайни зҳби сулси аллил ,у слии алсбҳи ҳайни асФр , сами алтФти илои Фқол ё Муҳамад : ҳозои вақти алонбёءи қблку алўқти мо байни ҳозои алўқтин » маънии муҳофизати бпои доштани ин нмозҳости бойени вақтҳои муайяну ҳуқуқи он бтмомии биҷой овардан .

و اوقات این نماز پنچ گانه مختلف است و بیان آن هم در قرآن است و هم در سنت قال اللَّه تعالی: فَسُبْحانَ اللَّهِ حِینَ تُمْسُونَ وَ حِینَ تُصْبِحُونَ وَ لَهُ الْحَمْدُ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ عَشِیًّا وَ حِینَ تُظْهِرُونَ حین تمسون وقت نماز شام و خفتن است و حین تصبحون وقت نماز بامداد، و عَشِیًّا نماز دیگر و حِینَ تُظْهِرُونَ نماز پیشین. جای دیگر گفت فسبّح بحمد ربک قبل طلوع الشمس. وقت نماز بامداد است، و قبل غروبها، نماز دیگر، و من آناء اللیل نماز شام و خفتن و اطراف النهار نماز پیشین. این بیان اوقات نمازست از کتاب خدای عز و جل اما از جهت سنت آنست که ابن عباس روایت کرد از مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم قال «امّنی جبرئیل عند باب البیت، فصلّی بی الظهر حین زالت الشمس و الفی‌ء مثل الشراک، و صلی بی العصر، حین کان کل شی‌ء بقدر ظلّه، و صلی المغرب حین افطر الصائم، و صلّی العشاء حین غاب الشفق، و صلی الصبح، حین حرم الطعام و الشراب علی الصائم، و صلی الظهر فی الیوم الثانی، حین کان کل شی‌ء بقدر ظلّه، وقت العصر بالامس، و صلی العصر حین صار ظل کل شی‌ء مثله، و صلی المغرب للوقت الاول، لم یؤخرها عنه، و صلی العشاء حین ذهب ثلث اللیل، و صلی الصبح حین اسفر، ثم التفت الی فقال یا محمد: هذا وقت الانبیاء قبلک و الوقت ما بین هذا الوقتین» معنی محافظت بپای داشتن این نمازهاست باین وقتهای معین و حقوق آن بتمامی بجای آوردن.

Мустафо гуфт : касе ки дар намози таъхири афканду ҳуқуқи он биҷой наёрад ӯро мунофиқ ном кард , фии қавлаи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : тлки салоаи алмноФқ , иҷлси ирқби алшмс ҳатто азои асФрту канти байни қарнии алшитон , қоми Фнқри арбъои лои изкри аллоҳи фӣҳо алои қлило »у қоли слии аллоҳи алайҳу ?алау силами лаълӣ « ё алӣ , лои тؤхри алслоаҳи азои онату алҷнозаҳи азои ҳазрат ва алоем азои ваҷдати лҳои кФўо »

مصطفی گفت: کسی که در نماز تأخیر افکند و حقوق آن بجای نیارد او را منافق نام کرد، فی قوله صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: تلک صلاة المنافق، یجلس یرقب الشمس حتی اذا اصفرت و کانت بین قرنی الشیطان، قام فنقر اربعا لا یذکر اللَّه فیها الّا قلیلا» و قال صلّی اللَّه علیه و آله و سلم لعلی «یا علی، لا تؤخّر الصلاة اذا آنت و الجنازة اذا حضرت و الایم اذا وجدت لها کفوا»

Ва бидон ки ҳуқуқи намози баъзе шроӣтаст ва баъзе арқон , ва баъзе мснўноту ҳиот , аммо шроӣт онаст ки берун аз намоз уфтад , дар муқаддамаи он панҷ шартаст : таҳорат ва стар урату истодан бар ҷои пок ва рӯй бқблаҳ овардан ва шинохтани вақти намози биқин ё бқлбаҳи занн ,у аҷноси арқони намоз ки баъзе аз он мукаррар мешавад ёздаҳанд : аввал ниятаст ,у нияти қасд диласт . Ва фарз ният онаст ки бадал бигӯед муқорини такбири أؤдии салоаи алзҳри фаризаи аллоҳи ъзу ҷл ва гуфтаанд он миқдори бас буд ки донад ки кадоми намози ҳамеи гузорад , ва агар пурсанад беандеша ҷавоб тавонад дод .

و بدان که حقوق نماز بعضی شرائط است و بعضی ارکان، و بعضی مسنونات و هیآت، اما شرائط آنست که بیرون از نماز افتد، در مقدمه آن پنج شرط است: طهارت و ستر عورت و ایستادن بر جای پاک و روی بقبله آوردن و شناختن وقت نماز بیقین یا بقلبه ظن، و اجناس ارکان نماز که بعضی از آن مکرر می‌شود یازده‌اند: اول نیت است، و نیت قصد دل است. و فرض نیت آنست که بدل بگوید مقارن تکبیر أؤدّی صلاة الظهر فریضة اللَّه عز و جل و گفته‌اند آن مقدار بس بود که داند که کدام نماز همی گزارد، و اگر پرسند بی اندیشه جواب تواند داد.

Аммо нофила агар аз рўотб бошад ё ватар , лои бад ба ният таъйин кунад ва агар ттўъ бошад берун аз рўотби нияти намоз кардани кифоят буд . Ва муқтадаро лои бади нияти иқтидои бомом бояд кард суҳбати ҷамоатроу эмоми ният имомат биорад таҳсили тслити ҷимоъаро . Рукни дувуми такбир эҳромасту фарз он миқдораст ки гуяд аллоҳи Акбар . Рукни сеюм қиёмаст бақадр сӯраи фотиҳа . Рукни чаҳоруми қроءаҳ фотиҳааст рукни панҷум рукӯъаст пушти хам додани чндонки даст бзонў расад рукни шашум суҷудаст чндонки пешонӣ беҳиҷоб бар суҷудгоҳ наад бо ду даст ва ду зону ва ду қадам . Рукни ҳафтум тумаънинааст бёрмидн дар ин арқон . Ҳаштум нишастанаст дар ташаҳҳуди охир .

اما نافله اگر از رواتب باشد یا وتر، لا بد به نیت تعیین کند و اگر تطوع باشد بیرون از رواتب نیت نماز کردن کفایت بود. و مقتدی را لا بد نیت اقتدا بامام باید کرد صحبت جماعت را و امام نیت امامت بیارد تحصیل تصلیت جماعة را. رکن دوم تکبیر احرام است و فرض آن مقدارست که گوید اللَّه اکبر. رکن سوم قیام است بقدر سورة فاتحه. رکن چهارم قراءة فاتحه است رکن پنجم رکوع است پشت خم دادن چندانک دست بزانو رسد رکن ششم سجود است چندانک پیشانی بی حجاب بر سجودگاه نهد با دو دست و دو زانو و دو قدم. رکن هفتم طمأنینه است بیارمیدن در این ارکان. هشتم نشستن است در تشهد آخر.

Рукни нуҳуми алтҳёти хондан дар он фарзаст ки алтҳёти ллаҳ то бохр ва ин се калимоти дигари алмборкоти алслўоти алтибот аз ҷумлаи сунан намозаст на аз ҷумлаи Фроӣз . Рукни даҳум дурудаст бар расӯл ъ дар ташаҳҳуди охир ,у миқдор фарз онаст ки гуяд аллоҳами сли алии Муҳамаду оли Муҳамади слии аллоҳи алайҳу ?алау силами рукни ёздаҳуми салом доданасту миқдор фарз онаст ки гуяд ассаломи алайкум .

رکن نهم التحیات خواندن در آن فرض است که التحیات للَّه تا بآخر و این سه کلمات دیگر المبارکات الصلوات الطیبات از جمله سنن نماز است نه از جمله فرائض. رکن دهم درود است بر رسول ع در تشهد آخر، و مقدار فرض آنست که گوید اللهم صل علی محمد و آل محمد صلّی اللَّه علیه و آله و سلم رکن یازدهم سلام دادن است و مقدار فرض آنست که گوید السلام علیکم.

Ҳар чаҳ азин ёздаҳ берунаст , аз ҷумла сунан намозаст . Ва ҳиأту одоби он агар биҷои орад , намози ваии бсФти камол буд , ва агар чизе аз он бигузорад , бар ваии суҷуд саҳв нест , магар дар чаҳор суннат , ки ин чаҳор бсҷўди саҳв ҷабр кунанд : яке нишастан дар ташаҳҳуди аввал , дигари алтҳёти хондан дар он , сеюм дуруд додан бар расӯли слии аллоҳи алайҳу ?алау силам дар он , чаҳоруми қунут , агар азин чаҳор суннати яке бигузорад ё ҳамаи бигузоради суҷуди саҳви биҷои он бистад .

هر چه ازین یازده بیرون است، از جمله سنن نمازست. و هیأت و آداب آن اگر بجای آرد، نماز وی بصفت کمال بود، و اگر چیزی از آن بگذارد، بر وی سجود سهو نیست، مگر در چهار سنت، که این چهار بسجود سهو جبر کنند: یکی نشستن در تشهد اول، دیگر التحیات خواندن در آن، سوم درود دادن بر رسول صلّی اللَّه علیه و آله و سلم در آن، چهارم قنوت، اگر ازین چهار سنت یکی بگذارد یا همه بگذارد سجود سهو بجای آن بیستد.

Ва баъзе уламои ҳасри ҷумлаи арқон намоз кардаанду сунани он бар шимурдаанд , гуфтаанд чаҳордаҳ рукнаст ва сӣ ва панҷ суннат ,у шарҳи ин аз кутуби фиқҳи талаб бояд кард ки ӣнҷо беш азин эҳтимол накунад . Ва бидон ки намоз кардани бозону иқомати бойени тартиб ки шаръи фармӯдаи хосияти ин умматаст , бҳкми он хабар ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт : аътитми мо лами иъти аҳади ман аломм , ани аллоҳи ҷаъли қрбонкми алостғФору ҷаъли слўткми алхмси болозону алоқомаҳ ,у лами тслҳои ИМАи қблкми ФҳоФзўои алии слўткм , вае абди слии салоаи алФризаҳи сами астғФри аллоҳи ъушри марот , лами иқми ман мақома ҳатто иғФри ?лаи зунубау луи кант мисли рамли ъолҷу ҷиболи тҳомаҳ »

و بعضی علماء حصر جمله ارکان نماز کرده‌اند و سنن آن بر شمرده‌اند، گفته‌اند چهارده رکن است و سی و پنج سنت، و شرح این از کتب فقه طلب باید کرد که اینجا بیش ازین احتمال نکند. و بدان که نماز کردن باذان و اقامت باین ترتیب که شرع فرموده خاصیت این امّت است، بحکم آن خبر که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت: اعطیتم ما لم یعط احد من الامم، ان اللَّه جعل قربانکم الاستغفار و جعل صلوتکم الخمس بالاذان و الاقامة، و لم تصلها امة قبلکم فحافظوا علی صلوتکم، و ایّ عبد صلی صلاة الفریضة ثم استغفر اللَّه عشر مرات، لم یقم من مقامه حتی یغفر له ذنوبه و لو کانت مثل رمل عالج و جبال تهامة»

ҲоФзўои алии алслўоту алслоаҳи алўстии уламоро хилофаст ки салоа вусто кадомаст . Баъзе гуфтанд намоз бомдодаст , баъзе гуфтанд намоз пешинаст . Ва дуруст тар онаст , ки намоз дигараст , аз баҳри он ки ду намози рӯз аз як сӯй дорад , яке дар торикӣ ва яке дар равшаноӣ , ва ду намозаст аз як ваии яке дар равшаноӣ ва яке дар торикии рӯзи аҳзоби намози дигар аз расӯли худо Фоӣт шуд аз вақт , кофаронро гуфт « малаъи аллоҳи қлўбҳму қбўрҳму биўтҳм норо шғлўнои ани салоаи алўстӣ » ва дурустаст аз Мустафо ки гуфт рӯзи меғ таъҷил кунед бнмози дигар , ки ҳар кас ки ҳангоми вақти намози дигари азу Фоӣт шуд , ҳамчунонаст ки вайро бекас ва бечиз карданд « конмои ватар аҳлау мола » сулаймони пайғомбар ки асбонро кишт , ҳам бар ранҷи он кишт ки ӯро машғӯл карда буданд аз аввали вақти намози дигар .

حافِظُوا عَلَی الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطی‌ علما را خلاف است که صلاة وسطی کدامست. بعضی گفتند نماز بامداد است، بعضی گفتند نماز پیشین است. و درست‌تر آنست، که نماز دیگر است، از بهر آن که دو نماز روز از یک سوی دارد، یکی در تاریکی و یکی در روشنایی، و دو نماز است از یک وی یکی در روشنایی و یکی در تاریکی روز احزاب نماز دیگر از رسول خدا فائت شد از وقت، کافران را گفت‌ «ملأ اللَّه قلوبهم و قبورهم و بیوتهم نارا شغلونا عن صلاة الوسطی» و درست است از مصطفی که گفت روز میغ تعجیل کنید بنماز دیگر، که هر کس که هنگام وقت نماز دیگر ازو فائت شد، همچنانست که وی را بی کس و بی چیز کردند «کانما وتر اهله و ماله» سلیمان پیغامبر که اسبان را کشت، هم بر رنج آن کشت که او را مشغول کرده بودند از اول وقت نماز دیگر.

Ва Юшаъ бен навен дар ғзоӣии машғӯл буд фатҳ наздик омад , вақти намози дигари танг дар омад , дуо кард аллоҳи таъолӣ хуршед биравӣ нигаҳ дошт бар ҷой , то вай бар душман даст ёфту намоз дигар кард . Ва гуфтаанд ки намози дигар аз баҳри он аср хонанд аз танагӣ ки онаст ва аз кароҳат ки дар таъхираст . Ва мардро ки савганд диҳанд боямон мғлзаҳ дар шаръ , баъд аз намоз дигар диҳанд ,у злки фии қавлаи таъолии тҳбсўнҳмои ман баъди алслоаҳи Фиқсмони биллоҳ .

و یوشع بن نون در غزائی مشغول بود فتح نزدیک آمد، وقت نماز دیگر تنگ در آمد، دعا کرد اللَّه تعالی خورشید بروی نگه داشت بر جای، تا وی بر دشمن دست یافت و نماز دیگر کرد. و گفته‌اند که نماز دیگر از بهر آن عصر خوانند از تنگی که آنست و از کراهت که در تأخیر است. و مرد را که سوگند دهند بایمان مغلظه در شرع، بعد از نماز دیگر دهند، و ذلک فی قوله تعالی تَحْبِسُونَهُما مِنْ بَعْدِ الصَّلاةِ فَیُقْسِمانِ بِاللَّهِ.

Ва тахсӣси намози дигари бмҳоФзаҳ на аз онаст ки дар намозҳои дигар тазйиъ равост , локини фазлу шарафи намози дигарро гуфт бар ҳамаи намозҳо , мисол ин онаст ки моҳҳои ҳаромро гуфт Флои тзлмўои Фиҳн أнФскм гуфт моҳҳо дувоздаҳаст : чаҳор аз он моҳ ҳаромаст нигар то зулм накунед бар хештани дарин моҳҳои ҳаром яъне ки зулм бар хештан дар ҳамаи моҳҳо саъбаст ва дар ин моҳҳои ҳароми саъбтар , аз онки ҳурмату шарафи ин моҳи ҳаром бешаст аз он моҳҳои дигар , ҳамчунин тазйиъи намозҳо саъбаст , аммо тазйиъи намози дигари саъбтар аз он , ки рақам тахсӣс дораду нишони тафзил . Қавмӣ гуфтанд ки ин салоаи вустои намози панҷ гонааст дар миёни панҷ рукни мусулмонӣ . Ва ин қавл баъӣдаст ва ихтиёр онаст ки аз пеш рафт . Ва зикри салоаи вусто радаст бар кӯфӣон , ки Фроӣзи намози бшш бардаанд ва ватар дар он гирифта , ва агар чунон будӣ салоаи вусто мутасаввир набӯдӣ ва ин бар кас пӯшида нашавад . Ва қавл алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани аллоҳи зодкми салоаи лами ирди бзлки салоаи содсаҳу маъноаи зодкми фии ттўъкму нўоФлкму қўмўои ллаҳи қонтин эй мутӣъин , рӯй ан алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами анаи қол « кули қунути фии алқуръони Фҳўи тоъаҳ » мегуяд шумо ки мؤмнониду уммат Мустафоед худоиро намоз кунед бФрмон бурдорӣу прстгорӣ , на чунон ки аҳли миллатҳои дигар мекунанд , ки ҳар касе дар он миллати хеш намоз мекунад ва бо он намози нофармонӣ ва исён мекунад . Ва гуфтаанд ки маънии қунут қиёмаст дар намоз . Аз Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам пурседанд ки кадоми намози фозилтар ?

و تخصیص نماز دیگر بمحافظه نه از آن است که در نمازهای دیگر تضییع رواست، لکن فضل و شرف نماز دیگر را گفت بر همه نمازها، مثال این آنست که ماههای حرام را گفت فَلا تَظْلِمُوا فِیهِنَّ أَنْفُسَکُمْ گفت ماهها دوازده است: چهار از آن ماه حرام است نگر تا ظلم نکنید بر خویشتن درین ماههای حرام یعنی که ظلم بر خویشتن در همه ماهها صعب است و در این ماههای حرام صعب‌تر، از آنک حرمت و شرف این ماه حرام بیش است از آن ماههای دیگر، همچنین تضییع نمازها صعب است، اما تضییع نماز دیگر صعب تر از آن، که رقم تخصیص دارد و نشان تفضیل. قومی گفتند که این صلاة وسطی نماز پنج گانه است در میان پنج رکن مسلمانی. و این قول بعید است و اختیار آنست که از پیش رفت. و ذکر صلاة وسطی رد است بر کوفیان، که فرائض نماز بشش برده‌اند و وتر در آن گرفته، و اگر چنان بودی صلاة وسطی متصور نبودی و این بر کس پوشیده نشود. و قول النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم ان اللَّه زادکم صلاة لم یرد بذلک صلاة سادسة و معناه زادکم فی تطوعکم و نوافلکم وَ قُومُوا لِلَّهِ قانِتِینَ ای مطیعین، روی عن النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم انه قال «کل قنوت فی القرآن فهو طاعة» میگوید شما که مؤمنانید و امت مصطفی اید خدای را نماز کنید بفرمان برداری و پرستگاری، نه چنان که اهل ملتهای دیگر میکنند، که هر کسی در آن ملت خویش نماز میکند و با آن نماز نافرمانی و عصیان میکند. و گفته‌اند که معنی قنوت قیام است در نماز. از مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم پرسیدند که کدام نماز فاضلتر؟

Фқол « тӯли алқнўт » гуфт он намоз ки қиёми он дарозтар ва тамомтар буд , ва манеҳ қавлаи таъолӣ : أмни ҳўи қонти оноءи аллил эй ман ҳўи мсли оноءи аллил . Фсмии алслўоти қнўто , лонҳои болқёми ткўн ,у қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « мисли алмҷоҳди фии сиблати аллоҳи кмсли алқонти алсоӣм » яъне алмслии алсоӣм , сами қили ллдъоءи қунут , лонаи анмои идъўо ба қоӣмои фии алслўот қабл алркўъ ӯ баъда .

فقال «طول القنوت» گفت آن نماز که قیام آن درازتر و تمامتر بود، و منه قوله تعالی: أَمَّنْ هُوَ قانِتٌ آناءَ اللَّیْلِ ای من هو مصلّ آناء اللیل. فسمی الصلوات قنوتا، لانها بالقیام تکون، و قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «مثل المجاهد فی سبیل اللَّه کمثل القانت الصائم» یعنی المصلی الصائم، ثم قیل للدعاء قنوت، لانه انما یدعوا به قائما فی الصلوات قبل الرکوع او بعده.

Фإн хуфтам Фрҷолои أўи ркбоно эй азо хуфтам фии мтордаҳи алъдўу алтҳоми алқтолу ғайра , слўои ?машаа ӯ Фрсонои Киеви мо амкнкм , мстқблии алқблаҳу ғайри мстқблҳо . Мегуяд агар тарсид аз душман ё аз сабъ ё аз сайл ё аз захми мор ё аз наҳифи оташ , намози фаризаи буқат хеш мекунед чунонк тавонед , рӯй бқблаҳу паҳлуи бқблаҳу пушт бар қибла , истода ва тозёну гардон , яъне он гуҳ ки дар намоз май истад рӯй сутур бқблаҳ гирданду рукӯъ май намояду суҷуди фурӯтар аз рукӯъ май намояд . Ва то тавонад рӯй бо пас накунад . Ва агар музтар монад фурӯ меояд ва бар менишинад ва захм мезанад . Расӯли худои се бори намоз хавф кардааст аз се гӯна : бзоти алрқоъу ббтни алнхлаҳу бъсФон ҳар ҷой бар ҳасби ҳоли зарурат ки душман аз пас пушт буд дигар кард , ва ки душмани миён ӯ буду миёни қибла дигар кард , ва ки душмани гардон буду дарҳами афтода дигар кард . Ва шарҳи ин дар сӯраи алнсоءи биҷой хеш гуфта шавад ани шоءи аллоҳи таъолӣ .

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالًا أَوْ رُکْباناً ای اذا خفتم فی مطاردة العدو و التحام القتال و غیره، صلّوا مشاة او فرسانا کیف ما امکنکم، مستقبلی القبلة و غیر مستقبلها. میگوید اگر ترسید از دشمن یا از سبع یا از سیل یا از زخم مار یا از نهیب آتش، نماز فریضه بوقت خویش میکنید چنانک توانید، روی بقبله و پهلو بقبله و پشت بر قبله، ایستاده و تازیان و گردان، یعنی آن گه که در نماز می‌ایستد روی ستور بقبله گرداند و رکوع می‌نماید و سجود فروتر از رکوع می‌نماید. و تا تواند روی با پس نکند. و اگر مضطر ماند فرو می‌آید و بر می‌نشیند و زخم می‌زند. رسول خدا سه بار نماز خوف کرده است از سه گونه: بذات الرقاع و ببطن النخلة و بعسفان هر جای بر حسب حال ضرورت که دشمن از پس پشت بود دیگر کرد، و که دشمن میان او بود و میان قبله دیگر کرد، و که دشمن گردان بود و درهم افتاده دیگر کرد. و شرح این در سورة النساء بجای خویش گفته شود ان شاء اللَّه تعالی.

Фإзои أмнтми Фозкрўои аллоҳи алоиаҳ . . . . Зикри ӣнҷо намозаст ва аз баҳри он зикр хонд ки намози сар то сар аз зикр холӣ нест , чунонк гуфту أқми алслоаҳи лзкрӣ яъне намози бпои дори пайвастани ёди маро , Фإзо أмнтм мегуяд ва он гуҳ ки эмини шадид аз душман , намозҳои панҷгонаи боўқоту шароиту ҳуқуқи он бпоӣ доред .

فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ الآیة.... ذکر اینجا نماز است و از بهر آن ذکر خواند که نماز سر تا سر از ذکر خالی نیست، چنانک گفت وَ أَقِمِ الصَّلاةَ لِذِکْرِی یعنی نماز بپای دار پیوستن یاد مرا، فَإِذا أَمِنْتُمْ میگوید و آن گه که ایمن شدید از دشمن، نمازهای پنجگانه باوقات و شرایط و حقوق آن بپای دارید.

Комаи ълмкми мо лами ткўнўои тълмўн ҳамчунонк дар шумо омухт ончӣ надонистед яъне намоз кардан дар ҳоли биму тарс аз душман , ин ҳамчунонаст ки онҷо гуфту иълмкми мо лами ткўнўои тълмўни ҷои дигари ин миннати алӣ алхусус бар Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ниҳод , ташрифи вайро гуфт «у ълмки мо лами ткни тааллуму кони фазли аллоҳи алейк узамо » .

کَما عَلَّمَکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ همچنانک در شما آموخت آنچه ندانستید یعنی نماز کردن در حال بیم و ترس از دشمن، این همچنانست که آنجا گفت وَ یُعَلِّمُکُمْ ما لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ جای دیگر این منت علی الخصوص بر مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم نهاد، تشریف وی را گفت‌ «و علّمک ما لم تکن تعلم و کان فضل اللَّه علیک عظما».

Ва аллазӣнаи итўФўни мнкму изрўни أзўоҷои васӣаи алоиаҳ . . . . Қроءаҳи абӯи умру ибни омиру Ҳамзау ҳФси васӣа бнсбаст , эй аўсии аллоҳи васӣа , дигарон брФъ хонанд эй кутубати алайҳими васӣа . Дар абтдоءи исломи пеш аз онки оёт маворис омад занонро аз шавҳарони насибӣ аз мирос набӯд , аммо шавҳар чун бамурдӣ бар зани як соли ъдт будӣ , ва дар он як соли нафақаи ваии таому кисвату сукно бар таркаи шавҳар будӣ , мо дом ки аз ҷои ъдти бтўъ берун наомадӣ , агар берун омадӣ нафақаи биФтодӣ . Пас чун оёт маворис омад , аз нафақаи як соли мансӯхи гашти бнсиби мирос , гоҳи рубъу гоҳи саман . Ва як соли ъдт мансӯх шуд бчҳори моҳ ва даҳ рӯз ,у злки фии қавлаи итрбсни бأнФсҳни أрбъаҳи أшҳру ъшрои қавла :у ллмтлқоти матоъи болмърўФи алоиаҳ . . . . Маънии ин оят ҳамонаст ки аз пеш рафт , аз зикри мтъту аҳкоми он . Ва зиёдати баёни дарин оят онаст ки ҷумлаи мутлақотро пеш аз мсиси мтът воҷиб кард . Ва дар ояти пеш хусусан занонеро гуфт ки эшонро талоқи пеш аз мсис диҳанд . Ва бҳкми ин ояти алӣ ъ гуфт : « лкли муъминаи мутлақаи ҳура ӯ ИМАи мтъаҳ »

وَ الَّذِینَ یُتَوَفَّوْنَ مِنْکُمْ وَ یَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِیَّةً الآیة.... قراءة ابو عمر و ابن عامر و حمزه و حفص وَصِیَّةً بنصب است، ای اوصی اللَّه وصیة، دیگران برفع خوانند ای کتبت علیهم وصیة. در ابتداء اسلام پیش از آنک آیات مواریث آمد زنان را از شوهران نصیبی از میراث نبود، اما شوهر چون بمردی بر زن یک سال عدت بودی، و در آن یک سال نفقه وی طعام و کسوت و سکنی بر ترکه شوهر بودی، ما دام که از جای عدت بطوع بیرون نیامدی، اگر بیرون آمدی نفقه بیفتادی. پس چون آیات مواریث آمد، از نفقه یک سال منسوخ گشت بنصیب میراث، گاه ربع و گاه ثمن. و یک سال عدت منسوخ شد بچهار ماه و ده روز، و ذلک فی قوله یَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً قوله: وَ لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ الآیة.... معنی این آیت همانست که از پیش رفت، از ذکر متعت و احکام آن. و زیادت بیان درین آیت آنست که جمله مطلقات را پیش از مسیس متعت واجب کرد. و در آیت پیش خصوصا زنانی را گفت که ایشان را طلاق پیش از مسیس دهند. و بحکم این آیت علی ع گفت: «لکل مؤمنة مطلقة حرة او امة متعة»

Ва телаи ҳзаҳи алоиаҳу ллмтлқоти матоъи болмърўФи ҳқои алӣ аламтқин . Ибн зайд гуфт чун оят омад мтоъои болмърўФи ҳқои алии алмҳснини мутлақаро мтът диҳед ки мтът воҷибаст бар некӯкорон , мардӣ гуфт аз ҷумлаи мусулмонон , агар хоҳам кунам ва агар хоҳам накунам , ки ин эҳсонӣаст на бар ҳамаи мусулмонон воҷиб карда ки бар Муҳсинон воҷиб карда , чунонк гуфт ҳқои алии алмҳснини пас раб алъзаҳ гуфт дарин оят : ҳқои алӣ аламтқин эй аллазӣнаи итқўни алшрк , ин мтът воҷибаст бар ҳар ки мусулмонаст , аз ширки бози прҳизндаҳи кзлки ибини аллоҳи лаками оётаи лълкми тъқлўн ривоят кунанд аз алӣ ъ ки ақл бар ду зарбаст : матбӯъу мсмўъ . Ва камоли банда дар диндории ваии бонст ки ин ҳар ду ақл ӯро ҷамъ шаванд , аввали матбӯъӣ ки бандаи бон мукаллаф шавад ,у хитоби шаръи бон мутаваҷҷеҳ гардад , ва он онаст ки Мустафо гуфт слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « ани аллоҳи таъолии лмои халқи алъқли қоли ?лаи ақбли Фоқбл , сами қоли ?лаи адбри Фодбр , сами қолу иззатӣу ҷалолии мо хилқати хлқои акрами алии мнки бки охзу бки аътӣ » .

و تلا هذه الآیة وَ لِلْمُطَلَّقاتِ مَتاعٌ بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ. ابن زید گفت چون آیت آمد مَتاعاً بِالْمَعْرُوفِ حَقًّا عَلَی الْمُحْسِنِینَ مطلّقة را متعت دهید که متعت واجب است بر نیکوکاران، مردی گفت از جمله مسلمانان، اگر خواهم کنم و اگر خواهم نکنم، که این احسانی است نه بر همه مسلمانان واجب کرده که بر محسنان واجب کرده، چنانک گفت حَقًّا عَلَی الْمُحْسِنِینَ پس رب العزة گفت درین آیت: حَقًّا عَلَی الْمُتَّقِینَ ای الذین یتّقون الشرک، این متعت واجب است بر هر که مسلمان است، از شرک باز پرهیزنده کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ روایت کنند از علی ع که عقل بر دو ضرب است: مطبوع و مسموع. و کمال بنده در دینداری وی بآنست که این هر دو عقل او را جمع شوند، اول مطبوعی که بنده بآن مکلف شود، و خطاب شرع بآن متوجه گردد، و آن آنست که مصطفی گفت صلّی اللَّه علیه و آله و سلم: «ان اللَّه تعالی لما خلق العقل قال له اقبل فاقبل، ثم قال له ادبر فادبر، ثم قال و عزتی و جلالی ما خلقت خلقا اکرم علی منک بک آخذ و بک اعطی».

Дигари ақл мсмўъӣ онаст : ки Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « ё алии азои أи тақарруби анноси лии анноси илои холқҳми болслоаҳу алсўми Фтқрби илайҳи бонўоъи алъқл , тсбқҳми болдрҷот ва алзлФӣ ъанд анноси фии алднё ва ъанд аллоҳи фии алохраҳ »

دیگر عقل مسموعی آنست: که مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «یا علی اذا أ تقرب الناس لی الناس الی خالقهم بالصلاة و الصوم فتقرب الیه بانواع العقل، تسبقهم بالدرجات و الزلفی عند الناس فی الدنیا و عند اللَّه فی الآخرة»

Ва ҳақиқати ин ақл боямону тақвоу ихлос боз гардад . Ва он онаст ки дар қуръон ҷойҳо гуфта أи Флои тъқлўн ? лълкми тъқлўну ҳўи алмшори илайҳ

و حقیقت این عقل بایمان و تقوی و اخلاص باز گردد. و آن آنست که در قرآن جایها گفته أَ فَلا تَعْقِلُونَ؟ لَعَلَّکُمْ تَعْقِلُونَ و هو المشار الیه‌

Бқўлаҳи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам : « қисми аллоҳи алъқли алии салосаи аҷзоъи Фмни канти фӣаи кмли ақла ва ман лами ткни фӣаи Флои ақли ?ла : ҳасани алмърФаҳи биллоҳ ,у ҳасани алтоъаҳи ллаҳ ,у ҳасани алсбри алии амри аллоҳ » .

بقوله صلی اللَّه علیه و آله و سلم: «قسّم اللَّه العقل علی ثلاثة اجزاء فمن کانت فیه کمل عقله و من لم تکن فیه فلا عقل له: حسن المعرفة باللّه، و حسن الطاعة للَّه، و حسن الصبر علی امر اللَّه».

أи ламтар إлии аллазӣнаи хрҷўои ман дёрҳми алоиаҳ . . . Яъне ?илами тхбр , ин руят диласт ки онро илм гӯйанд , на руяти чашм ки аён бошад , Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами он қавмро бъён дар наёфт , аммо брؤит дил бидид ва бидонаст , аз онки аллоҳи таъолии буи хабар кард ва огоҳӣ дод . أи лам тар мегуяд набинӣ эшонро , надонистае қиссаи эшон ки аз саройҳои худ беруни рафтанд ба парҳез аз тоъӯн , гуфтаанд ки уммат ҳзқиланд , мақотил ва клбӣ гуфтанд : ҳашт ҳазор буданд , садӣ гуфт сӣ ваанд ҳазор буданд , ва чиҳил ҳазор гуфтаанд , ва ҳафтод ҳазор гуфтаанд . Алии алҷмлаҳи ададӣ бисёр буданд ки аллоҳ мегуяд ва ҳам أлўФ . Дар замини эшон тоъӯн афтод беруни рафтанд то аз тоъӯн бигурезанд ва қасд равад борӣ карданд , чун дар он рӯдбори ҳама баҳам омаданд Фриштаҳи бонг баришон зад , бар як ҷой ҳама бамурданд , офтоб баришон тофт бгндиднд .

أَ لَمْ تَرَ إِلَی الَّذِینَ خَرَجُوا مِنْ دِیارِهِمْ الآیة... یعنی الم تخبر، این رؤیت دل است که آن را علم گویند، نه رؤیت چشم که عیان باشد، مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم آن قوم را بعیان در نیافت، اما برؤیت دل بدید و بدانست، از آنک اللَّه تعالی بوی خبر کرد و آگاهی داد. أَ لَمْ تَرَ میگوید نبینی ایشان را، ندانسته‌ای قصه ایشان که از سرایهای خود بیرون رفتند به پرهیز از طاعون، گفته‌اند که امت حزقیل اند، مقاتل و کلبی گفتند: هشت هزار بودند، سدی گفت سی و اند هزار بودند، و چهل هزار گفته‌اند، و هفتاد هزار گفته‌اند. علی الجمله عددی بسیار بودند که اللَّه میگوید وَ هُمْ أُلُوفٌ. در زمین ایشان طاعون افتاد بیرون رفتند تا از طاعون بگریزند و قصد رود باری کردند، چون در آن رودبار همه بهم آمدند فریشته بانگ بریشان زد، بر یک جای همه بمردند، آفتاب بریشان تافت بگندیدند.

Қол алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силам « азои смътми бҳзои алўбоءи бблди Флои тқдмўои алайҳ ,у азои вақъи алайҳу антми фӣаи Флои тхрҷўо Фроро манеҳ »

قال النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم «اذا سمعتم بهذا الوباء ببلد فلا تقدّموا علیه، و اذا وقع علیه و انتم فیه فلا تخرجوا فرارا منه»

Ва сأлти ъоӣшаҳ алнабӣ слии аллоҳи алайҳу ?алау силами ани алтоъўн , Фқоли лҳои анаи кони ъзобои ибъсаҳи аллоҳи алии ман ишоءу иҷълаҳи раҳмаи ллмؤмнин , Фоимои абди вақъи алтоъўни Фоқоми фии баладаи соброи мҳтсбоу илми анаи лни исибаҳи алои мо кутуби аллоҳи ?ла , фалаи аҷри шаҳид . »

و سألت عائشة النبی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم عن الطاعون، فقال لها انه کان عذابا یبعثه اللَّه علی من یشاء و یجعله رحمة للمؤمنین، فایّما عبد وقع الطاعون فاقام فی بلده صابرا محتسبا و علم انّه لن یصیبه الا ما کتب اللَّه له، فله اجر شهید.»

Пас пайғомбари эшон ҳзқил фаро расед ва эшонро чунон дид , андўҳгни гашт , бигирист ва дуо кард . Аллоҳи таъолии эшонро зинда кард баъд аз ҳашт рӯзу фарои пеш вай кард , ва он натан ки аз асари марг баришон буд , баришон бимонад ва ҳануз дар насли эшон аз авлоди яҳуд мондааст . Ҳзқили пайғомбарӣ буд аз банӣ Исроили сеюм Мӯсо , ки баъд аз Мӯсои Юшаъ бен навен буд , пас колби бен иўФно , пас ҳзқил . Ва ӯро ибн алъҷўз мегуфтанд аз онки модари ваии пери занӣ буд нозоянда , аз худои ъзу ҷли ин фарзанди бпирии хост ва ӯро бидод , мақотил гуфт : ҳзқили зў алкФласт ,у анмои саммии зўи алкФли лонаи такаффул сабъин набиё ,у анҷоҳми ман алқтл , Фқоли ?лаами азҳбўои фонии ани қатлати кони хирои ман ани тқтлўои ҷмиъо , Флмои ҷоءи алиҳўду солўои ҳзқили ани алонбёءи алсбъин , қоли анҳми зҳбўоу лои адрии ин ҳам . Ва манъи аллоҳи зои алкФли ман алиҳўди إни аллоҳи лзўи фазли алии анносу локини أксри анноси лои ишкрўн аз рӯй маънӣ ҳар ду носи яксон наанд . Аввал гуфт лзўи фазли алии анноси ин носи умум мардуманд ки неъмату фазли аллоҳ бар ҳама равонаст . Пас гуфту локини أксри анноси ин носи алӣ алхусус аҳл шукранд ва эшон ҷузи мукаллафон наанд , ки шукр бар аҳли таклиф воҷибаст , факонаи қолу локини аксари алмклФини лои ишкрўни азин ҷиҳати аксар аннос гуфт ва аксрҳм нагуфт , мегуяд эй басо навохт ки аз офаридагор бар бандагонаст , эй басои некӯи корӣ ки аз аллоҳи бришонсти локини эшон спосдории нмикннд ,у шукри он неъмати биҷой наме оранд . Шаби миъроҷ чун Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?алау силами бҳзрт иззат расед аллоҳи таъолии шикояти ин уммат бо вай кард гуфт « ё Муҳамади лами аклФҳми амали Улуғад ва ҳам итлбўни манӣ ризқи ғд , ё Муҳамади самяти нафасии мъзоу мзло ва ҳам итлбўни алъзи ман сўоӣ . Ва итлбўни алҳоҷаҳи ман ғайриӣ , ёклўни ризқӣу ишкрўн ғайриӣ » пас дар ақаби қиссаи уммати ҳзқили уммати Муҳамадро гуфт :у қотлўои фии сиблати аллоҳи алоиаҳ . . . Шумо чун эшон мабошед ки аз марг мебигурехтанд , ҷанг кунед бо душмани дайн ва дар роҳ худо бакӯшед , ва дар қаттоли душман аз бими марг ба магрезед , ки гурехтан аз марги шуморо суд надорад , чунонк он қавмро суд надошт , « қул лни инФъкми алФрори إни Фрртми ман аламут . » овардаанд ки сулаймони слии аллоҳи алайҳу ?алау силам рӯзӣ нишаста буду надимӣ бо вай , малики аламут дар омаду тез дар рӯй он надим менагирист , пас чун берун шуд он надим аз сулаймон пурсед ки ин чаҳ кас буд ки чунин тез дар ман менигараст ? сулаймон гуфт малики аламут буд , надим битарсед , аз ваии дархост ки бодро фармоед то вайро базмин Ҳиндӯстони баради сулаймони бодро фармон дод то вайро базмин Ҳиндӯстони барад , пас ҳам дар соъаҳи малики аламут боз омад , сулаймон аз вай пурсед ки он тези нгрстни ту дар он надими мо чаҳ буд ? гуфт аҷаб омад маро ки фармӯда буданд то ҷони ваии ҳамин соъаҳ дар замини Ҳиндӯстон қабз кунам ,у масофатӣ азим медидам миёни ин марду миёни он замин , пас таъаҷҷуб мекардам то худ чун буд ин ҳол ? ва чунин афтод ки дидӣ !у аълмўои أни аллоҳи самиъи алӣами алоиаҳ . . . Бидонед ки аллоҳ шунавосту доно , дар шунавои якто ва дар доноӣ беҳамто , агараш бихонӣ шунӯди дъоءи ту ,у рене хуоне донад ҳоли ту .

پس پیغامبر ایشان حزقیل فرا رسید و ایشان را چنان دید، اندوهگن گشت، بگریست و دعا کرد. اللَّه تعالی ایشان را زنده کرد بعد از هشت روز و فرا پیش وی کرد، و آن نتن که از اثر مرگ بریشان بود، بریشان بماند و هنوز در نسل ایشان از اولاد یهود مانده است. حزقیل پیغامبری بود از بنی اسرائیل سوم موسی، که بعد از موسی یوشع بن نون بود، پس کالب بن یوفنا، پس حزقیل. و او را ابن العجوز میگفتند از آنک مادر وی پیر زنی بود نازاینده، از خدای عز و جل این فرزند بپیری خواست و او را بداد، مقاتل گفت: حزقیل ذو الکفل است، و انما سمی ذو الکفل لانه تکفل سبعین نبیا، و انجاهم من القتل، فقال لهم اذهبوا فانی ان قتلت کان خیرا من ان تقتلوا جمیعا، فلما جاء الیهود و سالوا حزقیل عن الانبیاء السبعین، قال انهم ذهبوا و لا ادری این هم. و منع اللَّه ذا الکفل من الیهود إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَی النَّاسِ وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا یَشْکُرُونَ از روی معنی هر دو ناس یکسان نه اند. اول گفت لَذُو فَضْلٍ عَلَی النَّاسِ این ناس عموم مردم‌اند که نعمت و فضل اللَّه بر همه روانست. پس گفت وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ این ناس علی الخصوص اهل شکراند و ایشان جز مکلفان نه اند، که شکر بر اهل تکلیف واجب است، فکانه قال و لکن اکثر المکلفین لا یشکرون ازین جهت اکثر الناس گفت و اکثرهم نگفت، میگوید ای بسا نواخت که از آفریدگار بر بندگان است، ای بسا نیکو کاری که از اللَّه بریشانست لکن ایشان سپاسداری نمیکنند، و شکر آن نعمت بجای نمی‌آرند. شب معراج چون مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم بحضرت عزت رسید اللَّه تعالی شکایت این امت با وی کرد گفت «یا محمد لم اکلفهم عمل الغد و هم یطلبون منی رزق غد، یا محمد سمیت نفسی معزا و مذلا و هم یطلبون العز من سوای. و یطلبون الحاجة من غیری، یاکلون رزقی و یشکرون غیری» پس در عقب قصه امت حزقیل امت محمد را گفت: وَ قاتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ الآیة... شما چون ایشان مباشید که از مرگ می‌بگریختند، جنگ کنید با دشمن دین و در راه خدا بکوشید، و در قتال دشمن از بیم مرگ به مگریزید، که گریختن از مرگ شما را سود ندارد، چنانک آن قوم را سود نداشت، «قُلْ لَنْ یَنْفَعَکُمُ الْفِرارُ إِنْ فَرَرْتُمْ مِنَ الْمَوْتِ.» آورده‌اند که سلیمان صلّی اللَّه علیه و آله و سلم روزی نشسته بود و ندیمی با وی، ملک الموت در آمد و تیز در روی آن ندیم می‌نگریست، پس چون بیرون شد آن ندیم از سلیمان پرسید که این چه کس بود که چنین تیز در من می‌نگرست؟ سلیمان گفت ملک الموت بود، ندیم بترسید، از وی درخواست که باد را فرماید تا وی را بزمین هندوستان برد سلیمان باد را فرمان داد تا وی را بزمین هندوستان برد، پس هم در ساعة ملک الموت باز آمد، سلیمان از وی پرسید که آن تیز نگرستن تو در آن ندیم ما چه بود؟ گفت عجب آمد مرا که فرموده بودند تا جان وی همین ساعة در زمین هندوستان قبض کنم، و مسافتی عظیم میدیدم میان این مرد و میان آن زمین، پس تعجب میکردم تا خود چون بود این حال؟ و چنین افتاد که دیدی! وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ الآیة... بدانید که اللَّه شنواست و دانا، در شنوایی یکتا و در دانایی بی‌همتا، اگرش بخوانی شنود دعاء تو، و رنه خوانی داند حال تو.

Иҳкии ани бъзҳми анаи қоли канти ҷоӣъои Фқлти лбъзи маорифии ании ҷоӣъ , Флми иФтҳи лии ман қиблаи шайъи ء , Фмзити Фўҷдти дрҳмои млқии фии алтриқ , ФрФътаҳи Фозои ҳўи мактуби алайҳ , أмои кони аллоҳи ъолмои бҷўък ҳатто қиллати онии ҷоӣъ ?

یحکی عن بعضهم انه قال کنت جائعا فقلت لبعض معارفی انی جائع، فلم یفتح لی من قبله شی‌ء، فمضیت فوجدت درهما ملقی فی الطریق، فرفعته فاذا هو مکتوب علیه، أما کان اللَّه عالما بجوعک حتی قلت آنی جائع؟