Қавлаи таъолӣ :у кзлки ҷълнокми أмаҳи всто . . . Гуфтаанд ин ояти атф бар онаст ки гуфту лақади астФиноаҳи фии алднё эй комаи астФинои иброҳӣму зритаҳи кзлки ҷълнокми أмаҳи всто эй хёрои ъдло ва таҳқиқ онаст ки ин кзлк дар ҷои офарин ниҳодаанд , чунончии порсӣ гӯйон гӯйанд чизе сутуданиро ки « чунонаст » . Шуморо гуруҳе кардем эй уммати Муҳамад « всто » беҳинау гузида . Ва азин кушода тар онаст ки гуфт кантами хайри أмаҳу араби беҳина ҳар чизро васат хонанд ,у миёни марғзор ки обу гиёҳи бештар буд ва некӯтар васат гӯйанд ,у марди беҳинатарро всит хонанд ва аўст хонанд қоли аллоҳи таъолии қоли أўстҳм эй хирааму аъдлҳм .
قوله تعالی: وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً... گفتهاند این آیت عطف بر آن است که گفت وَ لَقَدِ اصْطَفَیْناهُ فِی الدُّنْیا ای کما اصطفینا ابراهیم و ذریّته کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً ای خیارا عدلا و تحقیق آنست که این کَذلِکَ در جای آفرین نهادهاند، چنانچه پارسی گویان گویند چیزی ستودنی را که «چنان است». شما را گروهی کردیم ای امت محمد «وسطا» بهینه و گزیده. و ازین گشادهتر آنست که گفت کُنْتُمْ خَیْرَ أُمَّةٍ و عرب بهینه هر چیز را وسط خوانند، و میان مرغزار که آب و گیاه بیشتر بود و نیکوتر وسط گویند، و مرد بهینهتر را وسیط خوانند و اوسط خوانند قال اللَّه تعالی قالَ أَوْسَطُهُمْ ای خیرهم و اعدلهم.
Лткўнўои шуҳадоъи алии аннос чун эшонро аҳл шаҳодат гардонид , сифати адолат дар пеш дошт ки адолати қарин шаҳодатаст . Яъне лтшҳдўои алии аломми бтблиғи алрсолаҳи явми алқимаҳ ,у икўн алрасул алии сдқкми шҳидо , эй мъдлои мзкёи лакам . Гуфт аз он шуморо ъдло хондему беҳина уммат кардем то фардои қиёмати пайғомбаронро гувоҳӣ диҳед бараматон эшон , ки эшон пайғоми ҳақи расониданд ва уммат напазируфтанд ва барост надоштанд . Пас чун уммати Муҳамади пайғомбаронро гувоҳӣ диҳанд бтблиғи рисолати он қавм ки баришон гувоҳӣ диҳанд гӯйанд бача донистед ва шумо аз мо пас будед ? ва моро наёфтед ва надидед ? ҷавоб диҳанд « бохбори аллоҳи аёнои фии китобаи алнотқи алии лисони расӯлаи алсодқ . » ҳар чанд ки мъоинти шуморо надидаем , аммо дар китоби худо хондаем ва аз расӯл ҳақ шунидаем , ва аз суннати вай донистаем , ки эшон пайғоми расониданд ва шумо напазируфтед он гуҳи расӯли худои эшонро тзкит кунаду бъдолти эшон гувоҳӣ диҳад . Ин оят далеласт ки илми айн шаҳодатаст ,у иқомати он бе иқрори машҳӯди алайҳ дурустаст . Ки раби Алъоламин шаҳодати ин уммат бар пешинён исбот кард бмҷрди илми эшон аз китобу суннат , ва эшонро нодидау иқрор эшон ношунида ва гуфтаанд шаҳиди ӣнҷои бмънӣ раисаст чунонк ҷой дигар гуфту адъўои шҳдоءкм эй рؤсоӣкми пас маънӣ он бошад ки дарин гувоҳӣ додан бар шумоу меҳтари шумо Мустафоаст , ӯ бо шумо гувоҳӣ диҳад Фзлки қавлау икўн алрасул алайкуми шҳидоу ишҳди лзлки мо
لِتَکُونُوا شُهَداءَ عَلَی النَّاسِ چون ایشان را اهل شهادت گردانید، صفت عدالت در پیش داشت که عدالت قرین شهادت است. یعنی لتشهدوا علی الامم بتبلیغ الرسالة یوم القیمة، و یکون الرسول علی صدقکم شهیدا، ای معدّلا مزکّیا لکم. گفت از آن شما را عدلا خواندیم و بهینه امت کردیم تا فردای قیامت پیغامبران را گواهی دهید بر امتان ایشان، که ایشان پیغام حق رسانیدند و امت نپذیرفتند و براست نداشتند. پس چون امت محمد پیغامبران را گواهی دهند بتبلیغ رسالت آن قوم که بریشان گواهی دهند گویند بچه دانستید و شما از ما پس بودید؟ و ما را نیافتید و ندیدید؟ جواب دهند «باخبار اللَّه ایانا فی کتابه الناطق علی لسان رسوله الصادق.» هر چند که معاینت شما را ندیدهایم، اما در کتاب خدا خواندهایم و از رسول حق شنیدهایم، و از سنت وی دانستهایم، که ایشان پیغام رسانیدند و شما نپذیرفتید آن گه رسول خدا ایشان را تزکیت کند و بعدالت ایشان گواهی دهد. این آیت دلیل است که علم عین شهادت است، و اقامت آن بی اقرار مشهود علیه درست است. که رب العالمین شهادت این امت بر پیشینیان اثبات کرد بمجرد علم ایشان از کتاب و سنت، و ایشان را نادیده و اقرار ایشان ناشنیده و گفتهاند شهید اینجا بمعنی رئیس است چنانک جای دیگر گفت وَ ادْعُوا شُهَداءَکُمْ ای رؤسائکم پس معنی آن باشد که درین گواهی دادن بر شما و مهتر شما مصطفی است، او با شما گواهی دهد فذلک قوله وَ یَکُونَ الرَّسُولُ عَلَیْکُمْ شَهِیداً و یشهد لذلک ما
Рӯй ани абии Саиди алхдрии қоли қоли расӯли аллоҳи идъии Нӯҳи явми алқимаҳи Фиқоли ҳилли блғт ? Фиқўли нъми Фидъии қавма , Фиқоли ҳилли блғкм ? Фиқўлўни мо أтонои ман нзир ва мо атонои ман аҳади Фиқоли ?лаи ман шҳўдк ? . Фиқўли Муҳамаду умматаи Фидъўну ишҳдўни анаи қади блғ .
روی عن ابی سعید الخدری قال قال رسول اللَّه یدعی نوح یوم القیمة فیقال هل بلّغت؟ فیقول نعم فیدعی قومه، فیقال هل بلّغکم؟ فیقولون ما أتانا من نذیر و ما اتانا من احد فیقال له من شهودک؟. فیقول محمد و امّته فیدعون و یشهدون انه قد بلّغ.
Қоли Фзлки қавлау кзлки ҷълнокми أмаҳи всто ва рӯй ҷобири ан алнабӣ анаи қоли أноу умматии явми алқимаҳи алии кӯами мушаррафин алии алхлоӣқ , мо ман анноси аҳади алои ради анаи мно , ва мо ман набии кизбаи қавмаи алоу нҳни шҳдоؤаҳи анаи блғи рисолоти раба .
قال فذلک قوله وَ کَذلِکَ جَعَلْناکُمْ أُمَّةً وَسَطاً و روی جابر عن النبی انه قال أنا و امتی یوم القیمة علی کوم مشرفین علی الخلائق، ما من الناس احد الّا ردّ انه منا، و ما من نبی کذّبه قومه الّا و نحن شهداؤه انه بلغ رسالات ربه.
Қавлаи таъолӣ ва мо ҷълнои алқблаҳи алтии кант алайҳо накардем турои он қибла ки аввал бар он будӣ , яъне сахраи байти алмуқаддаси магари онро то онкии туро аз он боз гардонид бқблаҳи дигар , то бидонем ва ба байнем ки он кист ки бар пай расӯл меравад чунонк ӯ мераваду ҳақ май пазирад чунонк ҳақ мегардад . Ва он касро боз байнем . Аз он кас ки ба пас боз мегардад . Ва раво бошад ки бойени қибла каъба хоҳад , яъне ки накардем турои он қибла ки имрӯзи ту бар онӣ , магар то ба байнем . Илми ӣнҷо дар мавзе руятаст . Аҳл маъонӣ гуфтанд ин калимаи тақрири рост на астФодтро . Мегуяд онро кардем то ончии маълуми мости шуморо муқарар шавад , ва пайдо гардад , ин чунонаст ки касе гуяд оташи ҳизумро сӯзад , дайгарӣ гуяд на сӯзад , ӯ ҷавоб диҳад ки ҳизум биору оташ дар он зан то бидонем ки май сӯзад ё на . Яъне ки то ончии ман донистаам бнздики ту муқарар шавад . Маънӣ дигар гуфтаанд إлои лнълм яъне лнълми Муҳамади ман итбъаҳи ммни инқлби алии уқбоаи ФозоФи илмаи ило нафса тФзилои ?лау ткримо , кқўлаҳи таъолии Флмои осФўно антқмно манеҳаму кқўлаҳи иؤзўни аллоҳу расӯлау нзоӣрҳмо .
قوله تعالی وَ ما جَعَلْنَا الْقِبْلَةَ الَّتِی کُنْتَ عَلَیْها نکردیم ترا آن قبله که اول بر آن بودی، یعنی صخره بیت المقدس مگر آن را تا آنکه ترا از آن باز گردانید بقبله دیگر، تا بدانیم و به بینیم که آن کیست که بر پی رسول میرود چنانک او میرود و حق میپذیرد چنانک حق میگردد. و آن کس را باز بینیم. از آن کس که به پس باز میگردد. و روا باشد که باین قبله کعبه خواهد، یعنی که نکردیم ترا آن قبله که امروز تو بر آنی، مگر تا به بینیم. علم اینجا در موضع رؤیت است. اهل معانی گفتند این کلمه تقریر راست نه استفادت را. میگوید آن را کردیم تا آنچه معلوم ماست شما را مقرر شود، و پیدا گردد، این چنانست که کسی گوید آتش هیزم را سوزد، دیگری گوید نه سوزد، او جواب دهد که هیزم بیار و آتش در آن زن تا بدانیم که میسوزد یا نه. یعنی که تا آنچه من دانستهام بنزدیک تو مقرر شود. معنی دیگر گفتهاند إِلَّا لِنَعْلَمَ یعنی لنعلم محمد من یتبعه مِمَّنْ یَنْقَلِبُ عَلی عَقِبَیْهِ فاضاف علمه الی نفسه تفضیلا له و تکریما، کقوله تعالی فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ و کقوله یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ و نظائرهما.
Қавлаи таъолӣу إни канти лкбираҳи إлои алии аллазӣнаи ҳудои аллоҳи раби Алъоламин гувоҳӣ бидод ки эшон бар паии расӯли рафтанду баҳри ду қибла намоз карданд , таҳвили қибла баришон гарон наомад , ва дар кори расӯл дар ҳайрат ва тараддуд науфтоданд , гувоҳӣ дод аллоҳ ки эшон рост роҳонанду баҳақ роҳ барон , ва эшонро ин фазилатӣ бузургворасту кароматии тамом .
قوله تعالی وَ إِنْ کانَتْ لَکَبِیرَةً إِلَّا عَلَی الَّذِینَ هَدَی اللَّهُ رب العالمین گواهی بداد که ایشان بر پی رسول رفتند و بهر دو قبله نماز کردند، تحویل قبله بریشان گران نیامد، و در کار رسول در حیرت و تردد نیفتادند، گواهی داد اللَّه که ایشان راست راهاناند و بحق راه بران، و ایشان را این فضیلتی بزرگوارست و کرامتی تمام.
Қавла ва мо кони аллоҳи лизиъи إимонкм эй слўоткми илои алқблаҳи алаввалии сабаби нузули ин ояти он буд ки ҷуҳудон гуфтанд агар қиблаи ҳақ каъбааст пас эшон ки намози байт алмуқаддас карданд ҳама бар залолатанд , ва эшон ки дар он рӯзгор фурӯ шуданд чун асъади бен зрораҳу броءи бен мърўри бзлолт фурӯ шуданд . Аллоҳ таъолӣ гуфт дар ҷавоби эшон ва мо кони аллоҳи лизиъи إимонкми аллоҳи таъолии табоҳ кардани имони шуморо нест , ки ончӣ кардед аз намози байти алмуқаддаси ҳақ буду рост , ва ба наздики аллоҳи маҳфӯзу савоби он ҳосил .
قوله وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ ای صلواتکم الی القبلة الاولی سبب نزول این آیت آن بود که جهودان گفتند اگر قبله حق کعبه است پس ایشان که نماز بیت المقدس کردند همه بر ضلالتاند، و ایشان که در آن روزگار فرو شدند چون اسعد بن زرارة و براء بن معرور بضلالت فرو شدند. اللَّه تعالی گفت در جواب ایشان وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ اللَّه تعالی تباه کردن ایمان شما را نیست، که آنچه کردید از نماز بیت المقدس حق بود و راست، و به نزدیک اللَّه محفوظ و ثواب آن حاصل.
Қоли аҳли алмъонӣ ва мо кони аллоҳи лизиъи إимонкм яъне ансроФкми маъа алнабӣ ҳайси срФкми лимҳси аимонкм , Флои изиъаҳи аллоҳи дуни ани икўни мҳФўзои ъндаҳ ҳатто иҷзикм ба гуфт ин фармон бурдорӣ шумо ва аз қиблаи бқблаҳи бози гаштан , бар мтобъти расӯл , аллоҳи таъолии онро зойеъ накунад бал ки онро май писандад ,у бнздик хеш медорад то фардо ки шуморо бон савоб диҳад , ва мо кони аллоҳи лизиъи إимонкм радаст бар мрҷӣон ки гуфтанд амал аз имон нест . Ваҷҳ далолат онаст ки раби алъзаҳи ӣнҷои намозро имон хонд ,у намози амал бандааст , агар аз имон набӯдӣ раби алъзаҳи онро имони нхўондӣ , мазҳаби аҳл ҳақ онаст ки имони як асласт аз се чизи мураккаб : аз қавлу амалу ният . Бар вифқи суннат , то ин се чизи баҳам ҷамъ нашавад он асл собит нагардад , мисоли ин нафас одамӣаст мураккаб аз се чиз аз сару ҷавориҳу дил то ин се чиз баҳам набӯд нафас тамом нахонанд , чун яке аз ин се биФтоди исми нафас аз ваии биФтод . Қавл аз имон бмнзлт сараст аз нафас ,у амали бмнзлти ҷавориҳ ,у нияти бмнзлти дил . Чун ин ҳар се хислат бар мувофиқати суннат баҳам омад исми муъминии бҳқиқт бар вай афтод . Аммо чун аз ваии пурсанад ки муъминии ту ? адаб суннат чунонаст ки гуяд анои муъмини ани шоءи аллоҳ , анои муъмин арҷу ва ин истисно на аз баҳр онаст ки дар имону тавҳиди вай шакаст локини хавфи хотамати рост ,у атбоъи салафи солеҳину аъиммаи дайнро , Мустафо ъ гуфт « ман қоли أнои муъмини ҳқои Фҳўи мунофиқи ҳқо »у умр хитоб гуфт « ман қоли أнои муъмини ҳқои Фҳўи кофари ҳқо » Сафён саврӣ гуфт « анноси ънднои мؤмнўни фии алоҳкому алмўорис , ва ло надарӣ мо ҳам ъанд аллоҳ » ва дар қуръон ва дар ахбори сҳоҳ длоӣл фаровонаст ки аъмоли банда аз имонаст , ва дар имони ҳам зиёдат ва ҳам нуқсонаст ,у астсноء дар он шарт онаст . Ва мазҳаби мараҷии ботил ва туғёнаст .
قال اهل المعانی وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ یعنی انصرافکم مع النبی حیث صرفکم لیمحص ایمانکم، فلا یضیّعه اللَّه دون ان یکون محفوظا عنده حتی یجزیکم به گفت این فرمان برداری شما و از قبله بقبله باز گشتن، بر متابعت رسول، اللَّه تعالی آن را ضایع نکند بل که آن را میپسندد، و بنزدیک خویش میدارد تا فردا که شما را بآن ثواب دهد، وَ ما کانَ اللَّهُ لِیُضِیعَ إِیمانَکُمْ ردّ است بر مرجئان که گفتند عمل از ایمان نیست. وجه دلالت آنست که رب العزة اینجا نماز را ایمان خواند، و نماز عمل بنده است، اگر از ایمان نبودی رب العزة آن را ایمان نخواندی، مذهب اهل حق آنست که ایمان یک اصل است از سه چیز مرکب: از قول و عمل و نیت. بر وفق سنت، تا این سه چیز بهم جمع نشود آن اصل ثابت نگردد، مثال این نفس آدمی است مرکب از سه چیز از سر و جوارح و دل تا این سه چیز بهم نبود نفس تمام نخوانند، چون یکی از این سه بیفتاد اسم نفس از وی بیفتاد. قول از ایمان بمنزلت سرست از نفس، و عمل بمنزلت جوارح، و نیت بمنزلت دل. چون این هر سه خصلت بر موافقت سنت بهم آمد اسم مؤمنی بحقیقت بر وی افتاد. اما چون از وی پرسند که مؤمنی تو؟ ادب سنت چنانست که گوید انا مؤمن ان شاء اللَّه، انا مؤمن ارجو و این استثنا نه از بهر آنست که در ایمان و توحید وی شکّ است لکن خوف خاتمت راست، و اتباع سلف صالحین و ائمّة دین را، مصطفی ع گفت «من قال أنا مؤمن حقّا فهو منافق حقا» و عمر خطاب گفت «من قال أنا مؤمن حقّا فهو کافر حقا» سفیان ثوری گفت «الناس عندنا مؤمنون فی الاحکام و المواریث، و لا ندری ما هم عند اللَّه» و در قرآن و در اخبار صحاح دلائل فراوانست که اعمال بنده از ایمانست، و در ایمان هم زیادت و هم نقصان است، و استثناء در آن شرط آنست. و مذهب مرجی باطل و طغیان است.
Абӯи зри ғаффорӣ аз расӯл худо пурсед ки имон чист ? расӯли ин оят бархонад лӣси албри أни тўлўои вҷўҳкм қабл алмшрқу алмғрб . . . Илои охири алоиаҳи дарин ояти намозу зкоаҳ ва навохт даравишону слти раҳму вФоءи аҳду сабр дар бأсоءу шиддат аз ҷумлаи имони шимурд ,у ҷои дигари ғзо кардан дар мол ва дар нафас имон хонд ва гуфт إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи омнўои биллоҳу расӯлаи сами лами иртобўоу ҷоҳдўои бأмўолҳму أнФсҳми фии сиблати аллоҳ . Ҷои дигари истизон аз расӯли худоӣ аз имони шимурд , Фқоли таъолии إнмои алмؤмнўни аллазӣнаи омнўои биллоҳу расӯлау إзои конўои маъааи алии أмри ҷомеъи лами изҳбўо ҳатто истأзнўаҳу Мустафои слии аллоҳи алайҳу ?ала ва силам гуфт « алоямони бзъу сбъўни бобо , адноаҳи амотаҳи алозии ани алтриқ ,у арФъаҳи қавли лои илоҳи алои аллоҳ »
ابو ذر غفاری از رسول خدا پرسید که ایمان چیست؟ رسول این آیت برخواند لَیْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَکُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَ الْمَغْرِبِ... الی آخر الآیة درین آیت نماز و زکاة و نواخت درویشان و صلت رحم و وفاء عهد و صبر در بأساء و شدت از جمله ایمان شمرد، و جای دیگر غزا کردن در مال و در نفس ایمان خواند و گفت إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ ثُمَّ لَمْ یَرْتابُوا وَ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ. جای دیگر استیذان از رسول خدای از ایمان شمرد، فقال تعالی إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِینَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِذا کانُوا مَعَهُ عَلی أَمْرٍ جامِعٍ لَمْ یَذْهَبُوا حَتَّی یَسْتَأْذِنُوهُ و مصطفی صلّی اللَّه علیه و آله و سلم گفت «الایمان بضع و سبعون بابا، ادناه اماطة الاذی عن الطریق، و ارفعه قول لا اله الا اللَّه»
Ва қол « алўзўءи штри алоямон » ,у қол « ани ман тамоми алоямони лҳсни алхлқ »
و قال «الوضوء شطر الایمان»، و قال «انّ من تمام الایمان لحسن الخلق»
Ва сأлаҳи раҷули мо алоямон ? , Фқол « алсбру алсмоҳаҳ » .
و سأله رجل ما الایمان؟، فقال «الصبر و السماحة».
Ва қол « алоямони нисфони нисфи сабру нисфи шукр »
و قال «الایمان نصفان نصف صبر و نصف شکر»
Ва ҷоءи раҷули илои расӯли аллоҳи бأмаҳи ?лаи сўдоءи Фқол ё расӯли аллоҳи алии рқбаҳи муъминаи тҷзии ҳзаҳи ании қоли ташаҳҳудин ани лои илоҳи алои аллоҳ . Ва ании абди аллоҳу расӯлау тслини алхмсу тсўмини шаҳри рамазон ? қолати нъм , қоли аътқҳои ?фонҳо тҷзии ънк .
و جاء رجل الی رسول اللَّه بأمة له سوداء فقال یا رسول اللَّه علیّ رقبة مؤمنة تجزی هذه عنّی قال تشهدین ان لا اله الا اللَّه. و انی عبد اللَّه و رسوله و تصلّین الخمس و تصومین شهر رمضان؟ قالت نعم، قال اعتقها فانها تجزی عنک.
Дарин оёту ахбори далолат равшанаст ки аъмоли банда айн имонаст ва аҷзоъ онаст , имони худ на як ҷузъаст танҳо чунонк мараҷӣ гуфт , балки ҷзؤҳост ва онро шохҳост аз аъмолу тоъоти банда , чунонк дар аъмол меафзоед имон вай меафзоед , ва чунонк маъсият меафзоед имони вай май коҳад . Ва мараҷӣ ки гуфт имони як ҷузъаст ва он қавласт беамал , ло ҷурм гуяд миёни халқ дар имон тафозул нест , ва гуяд имони Фриштгону пайғомбарону имони аҳли фисқ ва фасод яксонаст . Ки дар он тафовут нест , ва дар он зиёдат ва нуқсон нест , ва агар касе намозу рӯзау зкоаҳу ҳаҷи бигузораду зино ва дуздӣ кунад ва хамр хӯрд , чун калима шаҳодат гуфт бзбон ,у имон бғиб дод бадал , мараҷӣ мегуяд имони ин кас тамомаст , ва агар гуяд анои муъмини ҳқои ин сухан аз вай ростаст . Ва бдонки ин муътақид бар хилофи қавли худо ва расӯласт ,у мкобраҳ исломасту тҳоўн дар дайнаст . Ва мараҷӣ бар забони ҳафтод пайғомбар малъунаст ва аз шафоати Мустафо маҳрӯмаст :у бзлк
درین آیات و اخبار دلالت روشن است که اعمال بنده عین ایمانست و اجزاء آنست، ایمان خود نه یک جزء است تنها چنانک مرجی گفت، بلکه جزؤهاست و آن را شاخهاست از اعمال و طاعات بنده، چنانک در اعمال میافزاید ایمان وی می افزاید، و چنانک معصیت میافزاید ایمان وی میکاهد. و مرجی که گفت ایمان یک جزء است و آن قولست بی عمل، لا جرم گوید میان خلق در ایمان تفاضل نیست، و گوید ایمان فریشتگان و پیغامبران و ایمان اهل فسق و فساد یکسانست. که در آن تفاوت نیست، و در آن زیادت و نقصان نیست، و اگر کسی نماز و روزه و زکاة و حج بگذارد و زنا و دزدی کند و خمر خورد، چون کلمه شهادت گفت بزبان، و ایمان بغیب داد بدل، مرجی میگوید ایمان این کس تمام است، و اگر گوید انا مؤمن حقا این سخن از وی راست است. و بدانک این معتقد بر خلاف قول خدا و رسول است، و مکابره اسلام است و تهاون در دین است. و مرجی بر زبان هفتاد پیغامبر ملعونست و از شفاعت مصطفی محروم است: و بذلک
Иқўл алнабӣ алмрҷӣаҳи малъунаи алии лисон сабъин набиё
یقول النبی المرجئة ملعونة علی لسان سبعین نبیّا
Ва қоли синфони ман умматии лои тнолҳмои шафоатии явми алқимаҳи алмрҷӣаҳу алқдриаҳ .
و قال صنفان من امتی لا تنالهما شفاعتی یوم القیمة المرجئة و القدریة.
Ва қоли Саиди бен ҷбири алмрҷӣаҳи яҳуди ҳзаҳи алмлаҳ .
و قال سعید بن جبیر المرجئه یهود هذه الملّة.
Сами қоли фии охири алоиаҳи إни аллоҳи болноси лрؤФи раҳими ҳиҷозӣу шомӣу ҳФси рءўФи бошбоъи ҳамза бар вазн Фъўл хонанд ва ба иқўли алшоър :
ثم قال فی آخر الآیة إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَؤُفٌ رَحِیمٌ حجازی و شامی و حفص رءوف باشباع همزه بر وزن فعول خوانند و به یقول الشاعر:
Нтиъи рсўлноу нтиъи рибо
نطیع رسولنا و نطیع ربّا
Боқии бтхФиФ ҳамз хонанд рءўФ ва ба қоли ҷрир
باقی بتخفیف همز خوانند رءوف و به قال جریر
Ҳўи арраҳмони кони баннои рءўФо
هو الرّحمن کان بنا رءوفا
Тарӣ ллмслмини алейк ҳқо
تری للمسلمین علیک حقّا
КФъли алўолди алрءўФи арраҳим
کفعل الوالد الرّءوف الرّحیم
РءўФу раҳими ду номанд худоиро ъзу ҷли бмънии раҳмати вай бар офаридагону меҳрбонии вай баришон ,у рءўФи бноء маболиғатаст ва дар маънии раҳмати балиғтар , яъне сахт меҳрбонасту бахшоянда бар бандагон ,у маънии раҳмат на иродат неъматаст чунонк аҳл таъвил гуфтаанд бал ки иродати неъмати сифатӣ дигараст ,у раҳмату меҳрбонии сифатии дигар ,у аллоҳи таъолии баҳри ду мавсуфу баҳри ду сифати боиндаҳ . Қол алнабӣ « ани аллоҳи субҳонаи арҳми бъбдаҳи ман алўолдаҳи бўлдҳо »
رءوف و رحیم دو ناماند خدای را عز و جل بمعنی رحمت وی بر آفریدگان و مهربانی وی بریشان، و رءوف بناء مبالغت است و در معنی رحمت بلیغتر، یعنی سخت مهربانست و بخشاینده بر بندگان، و معنی رحمت نه ارادت نعمت است چنانک اهل تأویل گفتهاند بل که ارادت نعمت صفتی دیگر است، و رحمت و مهربانی صفتی دیگر، و اللَّه تعالی بهر دو موصوف و بهر دو صفت باینده. قال النبی «ان اللَّه سبحانه ارحم بعبده من الوالدة بولدها»