Қавлаи таъолӣ :у зрўои зоҳири алإсм ва ботина бидон ки раби алъзаҳи ҷли ҷалола ,у тақаддусати асмоؤаҳ ,у тъолти сифота ,у тувалети олоؤаҳу нъмоؤаҳ , бҷлоли қудрату камоли иззати халқро бёФрид ,у блтоФти санъату назари ҳикмату карам бе ниҳояти эшонро тарбият кард , ва неъматҳои бе ниҳояти ҳам аз рӯй зоҳрҳм аз рӯй ботин бар эшон тамом кард , гуфт : «у أсбғ алайкум наамма зоҳирау ботина » . Он гуҳ аз бандаи шукри неъмати дархост , гуфт : «у ашкрўои неъмати аллоҳи إни кантами إёҳи тъбдўн » . Агар шарти бандагӣ май нмоӣид , шукри неъмат биҷой оред ,у неъмати худованди хешро дар мухолифат ӯ на дар зоҳир на дар ботин бакор мадоред . Инаст ки гуфт ҷли ҷалола :у зрўои зоҳири алإсму ботина . Чунон ки неъмати ду қисми ниҳод : зоҳиру ботин , мухолифатро ду қисми ниҳод : зоҳиру ботин . Неъмати зоҳири кома халқаст ,у неъмати ботини ҷамоли халқ . Ҳамчунин дар муқобилаи он асми зоҳир мухолифатаст ки дар ҷавориҳ зоҳир равад ,у асми ботини дӯсти доштан маъсиятаст ки дар дил равад . Инаст ки саҳл тстрӣ гуфт дар маънии оят : атркўои алмъосии болҷўорҳ ва ҳубҳо болқлўб . Ва гуфтаанд : асми зоҳири талаб дунёасту асми ботини талаби биҳишт . Ҳар чанд ки талаби биҳишт бар лисони илм маъсият нест , аммо дар тариқи ҷавонмардону завқи орифони талаби биҳишти талаб неъматаст , ва дар талаби неъмати боз монданаст аз роз вале неъмат ,у нози ҳазрат , ва ҳар чаҳ туро аз розу ниёз боз дорад , эшон ширк шимуранд , ва маъсият донанд , агар чаҳ дар ҳақи қавмии тоъату ибодат буд ,у фии маъноаи аншдўо : баҳр чаҳ аз роҳи бози уфтӣ , чаҳ куфри он ҳарф ва чаҳ имони баҳр чаҳ аз дӯсти вои Монӣ , чаҳ зишти он нақш ва чаҳ зебо .

قوله تعالی: وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ بدان که رب العزّة جل جلاله، و تقدست اسماؤه، و تعالت صفاته، و توالت آلاؤه و نعماؤه، بجلال قدرت و کمال عزت خلق را بیافرید، و بلطافت صنعت و نظر حکمت و کرم بی‌نهایت ایشان را تربیت کرد، و نعمتهای بی‌نهایت هم از روی ظاهرهم از روی باطن بر ایشان تمام کرد، گفت: «وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظاهِرَةً وَ باطِنَةً». آن گه از بنده شکر نعمت درخواست، گفت: «وَ اشْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ إِیَّاهُ تَعْبُدُونَ». اگر شرط بندگی می‌نمائید، شکر نعمت بجای آرید، و نعمت خداوند خویش را در مخالفت او نه در ظاهر نه در باطن بکار مدارید. اینست که گفت جل جلاله: وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ. چنان که نعمت دو قسم نهاد: ظاهر و باطن، مخالفت را دو قسم نهاد: ظاهر و باطن. نعمت ظاهر کما خلق است، و نعمت باطن جمال خلق. همچنین در مقابله آن اثم ظاهر مخالفت است که در جوارح ظاهر رود، و اثم باطن دوست داشتن معصیت است که در دل رود. اینست که سهل تستری گفت در معنی آیت: اترکوا المعاصی بالجوارح و حبّها بالقلوب. و گفته‌اند: اثم ظاهر طلب دنیا است و اثم باطن طلب بهشت. هر چند که طلب بهشت بر لسان علم معصیت نیست، اما در طریق جوانمردان و ذوق عارفان طلب بهشت طلب نعمت است، و در طلب نعمت باز ماندن است از راز ولی نعمت، و ناز حضرت، و هر چه ترا از راز و نیاز باز دارد، ایشان شرک شمرند، و معصیت دانند، اگر چه در حق قومی طاعت و عبادت بود، و فی معناه انشدوا: بهر چه از راه باز افتی، چه کفر آن حرف و چه ایمان بهر چه از دوست وا مانی، چه زشت آن نقش و چه زیبا.

Ва лои тأклўои ммои лами изкри исми аллоҳи алайҳ хӯрдани бшҳўт дигараст , ва хӯрдани бзрўрти дигар . Хӯрдани бшҳўти аҳли ғифлати рости бнъти битолату мадади қӯти раб алъзаҳ мегуяд : иأклўни комаи тأкли алأнъом , ва хӯрдани бзрўрти аҳли қаноати рости бҳкми зарурати бнъти қурбат ,у тақвияти нафас аз баҳри ибодат , иқўли аллоҳи таъолӣ : Фклўои ммои ғнмтми ҳлолои тибо , вроءи ин ҳар ду ҳолати ҳолатӣ дигараст дар хӯрдан , ки он ҳол орифонаст ,у нишони раҳравон , чунон ки пер тариқат гуфта : аҳли алмҷоҳдоту асҳоби алрёзот , Фтъомҳми алхшн ,у лбосҳми алхшн ,у алзии блғи алмърФаҳи лои иўоФқаҳи алои кули латиф ,у лои истأнси алои бакули малеҳ . Иқўли аллоҳи ҷли ҷалола : Флинзри أиҳои أзкии тъомои Флиأткми брзқ .

وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ خوردن بشهوت دیگر است، و خوردن بضرورت دیگر. خوردن بشهوت اهل غفلت راست بنعت بطالت و مدد قوت رب العزة میگوید: یَأْکُلُونَ کَما تَأْکُلُ الْأَنْعامُ، و خوردن بضرورت اهل قناعت راست بحکم ضرورت بنعت قربت، و تقویت نفس از بهر عبادت، یقول اللَّه تعالی: فَکُلُوا مِمَّا غَنِمْتُمْ حَلالًا طَیِّباً، وراء این هر دو حالت حالتی دیگر است در خوردن، که آن حال عارفان است، و نشان رهروان، چنان که پیر طریقت گفته: اهل المجاهدات و اصحاب الریاضات، فطعامهم الخشن، و لباسهم الخشن، و الذی بلغ المعرفة لا یوافقه الّا کل لطیف، و لا یستأنس الا بکل ملیح. یقول اللَّه جل جلاله: فَلْیَنْظُرْ أَیُّها أَزْکی‌ طَعاماً فَلْیَأْتِکُمْ بِرِزْقٍ.

أ ва ман кон мето Фأҳииноаҳи ҳаёти маърифат дигараст ,у ҳаёти башарияти дигар .

أَ وَ مَنْ کانَ مَیْتاً فَأَحْیَیْناهُ حیات معرفت دیگر است، و حیات بشریت دیگر.

Оламёни бҳёти башарият зиндаанд ,у дӯстони бҳёти маърифат . Ҳаёти башарияти рӯзӣ басар ояд ки дунё бохр расад ,у аҷал дар расад , إзои ҷоءи أҷлҳми Флои истأхрўни соъаҳу лои истқдмўн ,у ҳаёти маърифат раво набошад ки ҳаргиз басар ояд , ки маърифати ҳаргизи бнрсд , рӯзи бурузи афзӯнтару баҳақи наздиктар , иқўли аллоҳи таъолӣ : Флнҳиинаҳи ҳаёаи тайиба .

عالمیان بحیات بشریت زنده‌اند، و دوستان بحیات معرفت. حیات بشریت روزی بسر آید که دنیا بآخر رسد، و اجل در رسد، إِذا جاءَ أَجَلُهُمْ فَلا یَسْتَأْخِرُونَ ساعَةً وَ لا یَسْتَقْدِمُونَ، و حیات معرفت روا نباشد که هرگز بسر آید، که معرفت هرگز بنرسد، روز بروز افزون‌تر و بحق نزدیکتر، یقول اللَّه تعالی: فَلَنُحْیِیَنَّهُ حَیاةً طَیِّبَةً.

Ҷунайди якеро май шаст аз мурӣдони хеш . Ангушти мустаҳаба ҷунайд бигирифт , ва гуфт : ҳозои инқли ман дори илои дор . Дӯстон ӯ намиранд , балӣ аз сароишон ва усарое баранд .

جنید یکی را می‌شست از مریدان خویش. انگشت مستحبه جنید بگرفت، و گفت: هذا ینقل من دار الی دار. دوستان او نمیرند، بلی از سرایشان و اسرایی برند.

Ҷунайд гуфт : оре ! медонам , ва чунинаст , аммо ангушти мо раҳо бояд кард , то туро башуем ,у суннати шариъати биҷои орм . Абӯи абди аллоҳ хафиф гуфт аз бӯи алҳусайн музайян ки : дар Макка шудам .

جنید گفت: آری! میدانم، و چنین است، اما انگشت ما رها باید کرد، تا ترا بشویم، و سنت شریعت بجای آرم. ابو عبد اللَّه خفیف گفت از بو الحسین مزین که: در مکّه شدم.

Шайхи бӯи ёқӯби ақтъ дар ҳол рафтан буд . Маро гуфтанд ки : агар дар ту нигарад шаҳодат биравӣ арза кун . Гуфто : маро ғур гирифтанд , ки ман кӯдак будам . Бар болин вай нишастам . Дар ман нигараст . Ман гуфтам : аиҳо ашшайх ! ташаҳҳуди أни лои илоҳи алои аллоҳ ? вай гуфт : Аёӣ тънӣ ? бъзаҳи ман лои изўқи аламут , мо бқии бинӣу байнаи алоҳҷоби алъзаҳ ! бойен маро мехоҳӣу бмн май гӯйӣ ?

شیخ بو یعقوب اقطع در حال رفتن بود. مرا گفتند که: اگر در تو نگرد شهادت بروی عرضه کن. گفتا: مرا غرّ گرفتند، که من کودک بودم. بر بالین وی نشستم. در من نگرست. من گفتم: ایّها الشیخ! تشهد أن لا اله الا اللَّه؟ وی گفت: ایای تعنی؟ بعزة من‌ لا یذوق الموت، ما بقی بینی و بینه الاحجاب العزة! باین مرا میخواهی و بمن می‌گویی؟

Бъзт ӯ ки ҳаргиз марг начишад ки намонда миёни ман ва ӯ магари пардаи иззат .

بعزت او که هرگز مرگ نچشد که نمانده میان من و او مگر پرده عزّت.

Шайх алислом гуфт : пардаи иззат ӯ ӯст , ки ӯ худ ӯст , ва ту ту .

شیخ الاسلام گفت: پرده عزت او اوست، که او خود اوست، و تو تو.

Абӯи абди аллоҳ хафиф гуфт : мардӣ дар алуҳият месӯхт , вроءи парда иззат омаданд то шаҳодат бирав арза кунанд . Бӯи алҳусайн музайян брўзгор мегуфт : гадоӣ чун ман омадам ки шаҳодат бар дӯстон ӯ арза кунам . Шоҳи кирмонии ин оят бархонад , гуфт : нишони ин ҳаёти се чизаст :у ҷадони алонси бФқдони алўҳшаҳ ,у аломтлоءи ман алхлўаҳи бодмони алтзкраҳ ,у астшъори алҳибаҳи бхолси алмроқбаҳ . Аз халқи азлат , ва бо ҳақи хилват , забон дар зикр ,у дил дар фикр . Гуҳӣ аз назари ҷалолу иззат дар ҳайбат , гуҳӣ бар умеди назари лутф бар сари муроқибат . Пайвастаи ҷон бар тобаи ишқ кабоб карда ,у парвонаи вор дар сӯхта , ва дар шаби торик чун волҳони бФғони омада , бар умеди онкӣ то саҳаргоҳи субҳ « инзли аллоҳ » барояд , ва ӯ таъаҳҳуд беморон кунад , гуяд : эй Фриштгон ! шумо гирди дили эшон тавоф мекунед , то ман ҷароҳатҳоро марҳам май нуҳум . Забони ҳоли бандаи бнъти аФтқори ҳмигўид :

ابو عبد اللَّه خفیف گفت: مردی در الوهیت میسوخت، وراء پرده عزت آمدند تا شهادت برو عرضه کنند. بو الحسین مزین بروزگار میگفت: گدایی چون من آمدم که شهادت بر دوستان او عرضه کنم. شاه کرمانی این آیت برخواند، گفت: نشان این حیات سه چیز است: و جدان الانس بفقدان الوحشة، و الامتلاء من الخلوة بادمان التذکرة، و استشعار الهیبة بخالص المراقبة. از خلق عزلت، و با حق خلوت، زبان در ذکر، و دل در فکر. گهی از نظر جلال و عزت در هیبت، گهی بر امید نظر لطف بر سر مراقبت. پیوسته جان بر تابه عشق کباب کرده، و پروانه‌وار در سوخته، و در شب تاریک چون والهان بفغان آمده، بر امید آنکه تا سحرگاه صبح «ینزل اللَّه» برآید، و او تعهد بیماران کند، گوید: ای فریشتگان! شما گرد دل ایشان طواف میکنید، تا من جراحتها را مرهم می‌نهم. زبان حال بنده بنعت افتقار همیگوید:

Фмни ирди аллоҳи أни иҳдиаҳи ишрҳи садраи ллإсломи нишони ин шарҳ онаст ки бандаро се нури басаи вақт дар дил афкананд : нури ақл дар бдоит ,у нури илм дар васотат ,у нури ирфон дар ниҳоят . Он гуҳи бмҷмўъи ин анвори мушкилҳо ӯро ҳал шавад , ва ғайбҳо баъзе дидан гирад . Мустафо ( с ) гуфт : « атқўои Фросаҳи алмؤмн , ?фонаи инзри бнўри аллоҳ .

فَمَنْ یُرِدِ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ نشان این شرح آنست که بنده را سه نور بسه وقت در دل افکنند: نور عقل در بدایت، و نور علم در وساطت، و نور عرفان در نهایت. آن گه بمجموع این انوار مشکلها او را حل شود، و غیبها بعضی دیدن گیرد. مصطفی (ص) گفت: «اتّقوا فراسة المؤمن، فانه ینظر بنور اللَّه.

Бнўри бдоити айби худ бидонад . Бнўри васотати зиён худ бишносад . Бнўри ниҳояти нобӯд худ дарёбад . Бнўри бдоит аз ширки барраад . Бнўри васотати бхлоФи барраад . Бнўри ниҳоят аз худ барраад :

بنور بدایت عیب خود بداند. بنور وساطت زیان خود بشناسد. بنور نهایت نابود خود دریابد. بنور بدایت از شرک برهد. بنور وساطت بخلاف برهد. بنور نهایت از خود برهد:

Ва ҳозои сироти рбк мустақиман алсроти алмстқими иқомаи алъбўдиаҳи маъаи алтҳқиқи ллрбўбиаҳ . Фарқӣаст муаййиди бҷмъ , ва ҷамъӣаст муқайяди бшръ . Фарқ бе ҷамъи ҷаҳд мӯътазилӣонаст аз роҳи биФтодаҳ ,у бмнзл ҳақиқат нарасида ,у ҷамъ бе фарқи тариқ абоҳтёнаст , шариъати дасти бдоштаҳ ,у ҳақиқатӣ ки нест пиндошта . Гуфтаанд ки : фарқи биҷой шариъатаст ,у ҷамъи биҷои ҳақиқат . Ҳар шариъат ки аз ҳақиқат холӣаст ҳурмонаст , ва ҳар ҳақиқат ки аз шариъат холӣаст хизлонаст . Шариъат баёнасту ҳақиқати аён ,у Мустафо ( с ) ҳам соҳиб аёнаст ва ҳам соҳиби баён , ва то шариъату ҳақиқат дар банда муҷтамаъ нашавад , дори ассаломи вайро ҷой ва манзил нашавад . Раб Алъоламин мегуяд : ?лаами дор ассалом ъанд рбҳм . Баҳри ҳол ки бошанд ,у баҳри сифат ки раванд , саломи қарини ҳоли эшон ,у рафиқи рӯзгори эшон . Бовел ки дршўнд Нидо ояд : « адхлўҳои бсломи омнин » . Пас чун ором гиранд , Фриштгон ҳаме гӯйанд : « саломи алайкуми бмои сбртм » . Пас аз он ҳар сухан ки шунаванд , аз ҳар кас ки шунаванд , бар сари он саломи ниҳода ки : лои исмъўни фӣҳо лғўоу лои тأсимои إлои қилои сломои сломо . Ва азин азизтар ки пайвастаи саломи ҳақ боишон мерасад ,у дилу ҷони эшон бон менозад , чунон ки мегуяд : « тҳитҳми явми илқўнаҳи салом » , « саломи қўлои ман раби раҳим » .

وَ هذا صِراطُ رَبِّکَ مُسْتَقِیماً الصراط المستقیم اقامة العبودیة مع التحقیق للربوبیة. فرقی است مؤیّد بجمع، و جمعی است مقید بشرع. فرق بی‌جمع جهد معتزلیان است از راه بیفتاده، و بمنزل حقیقت نرسیده، و جمع بی‌فرق طریق اباحتیان است، شریعت دست بداشته، و حقیقتی که نیست پنداشته. گفته‌اند که: فرق بجای شریعت است، و جمع بجای حقیقت. هر شریعت که از حقیقت خالی است حرمان است، و هر حقیقت که از شریعت خالی است خذلان است. شریعت بیان است و حقیقت عیان، و مصطفی (ص) هم صاحب عیان است و هم صاحب بیان، و تا شریعت و حقیقت در بنده مجتمع نشود، دار السلام وی را جای و منزل نشود. رب العالمین میگوید: لَهُمْ دارُ السَّلامِ عِنْدَ رَبِّهِمْ. بهر حال که باشند، و بهر صفت که روند، سلام قرین حال ایشان، و رفیق روزگار ایشان. باوّل که درشوند ندا آید: «ادْخُلُوها بِسَلامٍ آمِنِینَ». پس چون آرام گیرند، فریشتگان همی گویند: «سَلامٌ عَلَیْکُمْ بِما صَبَرْتُمْ». پس از آن هر سخن که شنوند، از هر کس که شنوند، بر سر آن سلام نهاده که: لا یَسْمَعُونَ فِیها لَغْواً وَ لا تَأْثِیماً إِلَّا قِیلًا سَلاماً سَلاماً. و ازین عزیزتر که پیوسته سلام حق بایشان میرسد، و دل و جان ایشان بآن می‌نازد، چنان که میگوید: «تَحِیَّتُهُمْ یَوْمَ یَلْقَوْنَهُ سَلامٌ»، «سَلامٌ قَوْلًا مِنْ رَبٍّ رَحِیمٍ».

Ва иқол : дори ассаломи ғдои лмни силами алиўми лисонаи ман алғибаҳ ,у ҷинонаи ман алғибаҳ ,у завоҳираи ман алзлаҳ ,у змоӣраҳи ман алғФлаҳ ,у ъқидтаҳи ман албдъаҳ ,у мъомлтаҳи манулҳарому алшбҳаҳ ,у аъмолаи ман алрёءу алмсонъаҳ ,у аҳволаи ман алоъҷобу алмлоҳзаҳ .

و یقال: دار السلام غدا لمن سلم الیوم لسانه من الغیبة، و جنانه من الغیبة، و ظواهره من الزلة، و ضمائره من الغفلة، و عقیدته من البدعة، و معاملته من الحرام و الشبهة، و اعماله من الریاء و المصانعة، و احواله من الاعجاب و الملاحظة.

Сами қол :у ҳўи влиҳми бҳзои шарафи қадари тлки алмнозл , ҳайси қол : «у ҳўи влиҳм »у азои кони ҳўи субҳонаи влиҳм , ?фони алмнозли бأсрҳои тобт , Киеви кант ,у أинмои кант . Қоли қоӣлҳм :

ثم قال: وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ بهذا شرف قدر تلک المنازل، حیث قال: «وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ» و اذا کان هو سبحانه ولیّهم، فان المنازل بأسرها طابت، کیف کانت، و أینما کانت. قال قائلهم: