Қавлаи таъолӣ :у зрўои зоҳири алإсму ботинаи кирдори одамии ду тараф дорад : як тарафи бадали пайваста , онро ният гӯйанд , ва як тарафи бетони пайваста , онро амал гӯйанд .

قوله تعالی: وَ ذَرُوا ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ کردار آدمی دو طرف دارد: یک طرف بدل پیوسته، آن را نیت گویند، و یک طرف بتن پیوسته، آن را عمل گویند.

Ин зоҳираст ва он ботин . Барин эътибор ҳар чаҳ банда кунад аз мҳзўроту мнҳёти шаръи бадасту пойу забону ҷавориҳи зоҳири онро зоҳир алосм гӯйанд , ва ҳар чаҳ бадали бияндешад ва ният кунад аз мухолифи амри шаръ , онро ботин алосм гӯйанд . Раби Алъоламин дарин оят мегуяд : ҳар ду бигзоред , ҳамон амали бад ки дар зоҳир равад , ва ҳамин андешау нияти бад ки дар ботин буд .

این ظاهر است و آن باطن. برین اعتبار هر چه بنده کند از محظورات و منهیات شرع بدست و پای و زبان و جوارح ظاهر آن را ظاهر الاثم گویند، و هر چه بدل بیندیشد و نیت کند از مخالف امر شرع، آن را باطن الاثم گویند. رب العالمین درین آیت میگوید: هر دو بگذارید، همان عمل بد که در ظاهر رود، و همین اندیشه و نیت بد که در باطن بود.

Мақотил гуфт : « зоҳири алإсму ботина » зино мехоҳад дар сар ва дар ълониаҳ , ва ин бидон омад ки Қурайш аз зинои бзоҳр мепарҳез карданд , ва онро кроҳит медоштанд , аммо бботн дар он бأсу буза наме диданд , ва аз он нанги нмидоштнд . Раб алъзаҳ гуфт : зино бигзоред ҳам дар ошкоро ва ҳам дар ниҳон , ки ҳар ду буза корӣаст . Ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт :у лои тқрбўои алФўоҳши мо зуҳри минҳо ва мо батн ,у қол алнабӣ ( с ) : « мо ман занб аъзам ъанд аллоҳи ман нутфаи ҳароми изъҳои раҷули фии раҳми лои тҳли ?ла , ва мо зҷти аларзи ман амали иъмли алии зуҳрҳо кзҷтҳои ман сФки дами ҳаром , ӯ ағтсоли ҷанобаи ман ҳаром , ва ман қадари алии амрأаҳи ҳромо , Фтркҳои мхоФаҳи аллоҳи ъзу ҷл , амнаи аллоҳи ман алФзъи алокбр ,у ҳарамаи алии алнор » .

مقاتل گفت: «ظاهِرَ الْإِثْمِ وَ باطِنَهُ» زنا میخواهد در سر و در علانیه، و این بدان آمد که قریش از زنا بظاهر می‌پرهیز کردند، و آن را کراهیت می‌داشتند، اما بباطن در آن بأس و بزه نمی‌دیدند، و از آن ننگ نمیداشتند. رب العزّة گفت: زنا بگذارید هم در آشکارا و هم در نهان، که هر دو بزه کاری است. همانست که جای دیگر گفت: وَ لا تَقْرَبُوا الْفَواحِشَ ما ظَهَرَ مِنْها وَ ما بَطَنَ، و قال النبیّ (ص): «ما من ذنب اعظم عند اللَّه من نطفة حرام یضعها رجل فی رحم لا تحلّ له، و ما ضجّت الارض من عمل یعمل علی ظهرها کضجّتها من سفک دم حرام، او اغتسال جنابة من حرام، و من قدر علی امرأة حراما، فترکها مخافة اللَّه عز و جل، امّنه اللَّه من الفزع الاکبر، و حرّمه علی النار».

Ва рӯй абӯи أмомаҳ : « ани Фтии шобои ?утӣ алнабӣ ( с ) Фқол : ё расӯли аллоҳ ! аӣзни лии фии алзно . Фأқбли алайҳи алқўми Фзҷрўаҳ , Фқол алнабӣ ( с ) : маи ма . Сами қол алнабӣ ( с ) : ёфтӣ ! адни манӣ . Фдно манеҳ , Фқол : аҷлс , Фҷлс . Фқоли ?ла : أи тҳбаҳи лأмк ? Фқол : лоу аллоҳ , ҷаълати Фдок ё расӯли аллоҳ ,у лои анноси иҳбўнаҳи лأмҳотҳм . Қол : Фтҳбаҳи лои бнтк ? қол : лоу аллоҳ ё расӯли аллоҳ !у лои анноси иҳбўнаҳи лбнотҳм . Қол : Фтҳбаҳи лأхтк ? қол : лоу аллоҳ ё расӯли аллоҳ !у лои анноси иҳбўнаҳи лأхўотҳм . Қол : Фтҳбаҳи лхолтк ? қол : лоу аллоҳ ё расӯли аллоҳ !у лои анноси иҳбўнаҳи лхолотҳм . Қол : Фтҳбаҳи лъмтк ? қол : лоу аллоҳ ё расӯли аллоҳ . Қол :у лои анноси иҳбўнаҳи комаи лои тҳб . Сами вазъи расӯли аллоҳ ( с ) ядаи алайҳ , Фқол : аллоҳами ағФри занба ,у ҳсни фараҷа ,у тҳри қалба . Флми илтФти баъди злки илои шайъи ء » .

و روی ابو أمامة: «ان فتی شابّا اتی النبی (ص) فقال: یا رسول اللَّه! ائذن لی فی الزنا. فأقبل علیه القوم فزجروه، فقال النبی (ص): مه مه. ثم قال النبیّ (ص): یافتی! ادن منّی. فدنا منه، فقال: اجلس، فجلس. فقال له: أ تحبه لأمک؟ فقال: لا و اللَّه، جعلت فداک یا رسول اللَّه، و لا الناس یحبونه لأمهاتهم. قال: فتحبّه لا بنتک؟ قال: لا و اللَّه یا رسول اللَّه! و لا النّاس یحبونه لبناتهم. قال: فتحبه لأختک؟ قال: لا و اللَّه یا رسول اللَّه! و لا الناس یحبونه لأخواتهم. قال: فتحبه لخالتک؟ قال: لا و اللَّه یا رسول اللَّه! و لا الناس یحبونه لخالاتهم. قال: فتحبه لعمّتک؟ قال: لا و اللَّه یا رسول اللَّه. قال: و لا الناس یحبونه کما لا تحب. ثم وضع رسول اللَّه (ص) یده علیه، فقال: اللهم اغفر ذنبه، و حصّن فرجه، و طهّر قلبه. فلم یلتفت بعد ذلک الی شی‌ء».

Клбӣ гуфт : « зоҳири алإсм » тавофи алрҷоли болбити нҳорои ъроаҳ ,у ботинаи тавофи алнсоءи боллили ъроаҳ . Пас бар сиблат ваъид гуфт : إни аллазӣнаи иксбўни алإсм яъне алшрк « сиҷзўн » фии алохраҳи бмои конўои иқтрФўн яъне иксбўни фии алднё . Алксб , феъли мо иҷтлб ба илои алнФси нафъ , ӯ истдФъ ба зр ,у лзлки васф ба алъбд ,у лами иҷзи أни иўсФ ба алхолқи алқдими ҷли ҷалола . Ва алФрқи байни алксбу алхлқи أни алхлқи феъли алшии ءи алии тақдиру тартиб ,у алксби феъли алшии ءи лоҷтлоби алнФъи илои алнФс .

کلبی گفت: «ظاهِرَ الْإِثْمِ» طواف الرجال بالبیت نهارا عراة، و باطنه طواف النساء باللیل عراة. پس بر سبیل وعید گفت: إِنَّ الَّذِینَ یَکْسِبُونَ الْإِثْمَ یعنی الشرک «سَیُجْزَوْنَ» فی الآخرة بِما کانُوا یَقْتَرِفُونَ یعنی یکسبون فی الدنیا. الکسب، فعل ما یجتلب به الی النفس نفع، او یستدفع به ضر، و لذلک وصف به العبد، و لم یجز أن یوصف به الخالق القدیم جل جلاله. و الفرق بین الکسب و الخلق أن الخلق فعل الشی‌ء علی تقدیر و ترتیب، و الکسب فعل الشی‌ء لاجتلاب النفع الی النفس.

Ва лои тأклўои ммои лами изкри исми аллоҳи алайҳ аз аҳкоми шаръи ончии бойени оят таъаллуқ дорад тарафии бгўӣим бар сиблати ихтисор . Мазҳаб шофиӣ онаст ки тсмит бар забеҳа дар ҳоли забҳ мустаҳабаст ва фарз нест . Агар бигузоради тсмити бъмд ё бнсён , забеҳа ҳалоласт , ва ҳаром нест ,у бмзҳби эмоми абӯи Ҳанифа агар бнсёни тсмити бигузорад забеҳа ҳалоласт , ки дар ҳоли нисёни бқўли ваии тсмит шарт нест , аммо агар бъмди бигузоради тановули он ҳаромаст , ки дар он ҳоли тсмит шартаст . Ва бгзоштни бъмд раво нест , ва ба қоли Саиди бен ҷбиру ътоء . Аммо мазҳаби Довӯду бўсўру шуъабӣу Муҳамади бен сайрин онаст ки тсмит дар ҳоли зикру нисён ҳар ду шартаст , агар бъмди бигузорад ё бнсён , хӯрдан он забеҳа ҳалол нест . Далели шофиии нсўси ахбор сҳоҳаст ,у злки мо

وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ از احکام شرع آنچه باین آیت تعلق دارد طرفی بگوئیم بر سبیل اختصار. مذهب شافعی آنست که تسمیت بر ذبیحه در حال ذبح مستحبّ است و فرض نیست. اگر بگذارد تسمیت بعمد یا بنسیان، ذبیحه حلالست، و حرام نیست، و بمذهب امام ابو حنیفه اگر بنسیان تسمیت بگذارد ذبیحه حلالست، که در حال نسیان بقول وی تسمیت شرط نیست، اما اگر بعمد بگذارد تناول آن حرام است، که در آن حال تسمیت شرط است. و بگذاشتن بعمد روا نیست، و به قال سعید بن جبیر و عطاء. اما مذهب داود و بوثور و شعبی و محمد بن سیرین آنست که تسمیت در حال ذکر و نسیان هر دو شرط است، اگر بعمد بگذارد یا بنسیان، خوردن آن ذبیحه حلال نیست. دلیل شافعی نصوص اخبار صحاح است، و ذلک ما

Рӯй алброءи ибни ъозби ан алнабӣ ( с ) қол : « алмؤмни избҳи алии исми аллоҳ , саммӣ ӯ лами исм » .

روی البراء ابن عازب ان النبی (ص) قال: «المؤمن یذبح علی اسم اللَّه، سمّی او لم یسمّ».

Ва сӣл алнабӣ ани ман избҳу лами изкри исми аллоҳи алайҳи носиё , Фқол : « исми аллоҳи фии қалби кули муъмину алии лисона » ,у қолати ъоӣшаҳ : ё расӯли аллоҳ ! ани алоъроби таҳаммули алинои аллҳўму нҳн ло надарӣ анҳми избҳўни алии исми аллоҳи фӣ алзбҳам ло . Фқол ( с ) : « смўоу клўо » .

و سئل النبی عن من یذبح و لم یذکر اسم اللَّه علیه ناسیا، فقال: «اسم اللَّه فی قلب کل مؤمن و علی لسانه»، و قالت عائشة: یا رسول اللَّه! ان الاعراب تحمل الینا اللحوم و نحن لا ندری انهم یذبحون علی اسم اللَّه فی الذبح ام لا. فقال (ص): «سمّوا و کلوا».

Ва хасмро нарасад ки бойени оят тамассук кунад ки : «у лои тأклўои ммои лами изкри исми аллоҳи алайҳ » , ки ҳамли ин оят бар метаҳаст ,у сабаби нузули ину саёқи оят далолат мекунад ,у злки ани алмшркини қолўо : ё Муҳамад ! ахбрнои ани алшоаҳи азои мотт , ман қатлҳо ? Фқол : аллоҳи қатлҳо . Қолўои Фтзъми ани мо қатлати анату أсҳобки ҳалол ва мо қатлаи алсқру алклби ҳалол , ва мо қатлаи аллоҳи ҳаром . Фأнзли аллоҳи ҳзаҳи алоиаҳ .

و خصم را نرسد که باین آیت تمسک کند که: «وَ لا تَأْکُلُوا مِمَّا لَمْ یُذْکَرِ اسْمُ اللَّهِ عَلَیْهِ»، که حمل این آیت بر میته است، و سبب نزول این و سیاق آیت دلالت میکند، و ذلک‌ ان المشرکین قالوا: یا محمّد! اخبرنا عن الشاة اذا ماتت، من قتلها؟ فقال: اللَّه قتلها. قالوا فتزعم ان ما قتلت انت و أصحابک حلال و ما قتله الصّقر و الکلب حلال، و ما قتله اللَّه حرام. فأنزل اللَّه هذه الایة.

Ва рӯй ъкрмаҳи ани ибни аббос : ани алмҷўси фии аҳли Форс лмо назул таҳрими алмитаҳи ктбўои илои мушрикии Қурайш ,у канти бинҳми мукотиба , ани хосмўои мҳмдоу қўлўои ?ла : мо тзбҳи анати бидки бскини Фҳўи ҳалол , ва мо забҳаи аллоҳ яъне алмитаҳи Фҳўи ҳаром , Фнзлти алоиаҳ .

و روی عکرمة عن ابن عباس: ان المجوس فی اهل فارس لما نزل تحریم المیتة کتبوا الی مشرکی قریش، و کانت بینهم مکاتبة، ان خاصموا محمدا و قولوا له: ما تذبح انت بیدک بسکین فهو حلال، و ما ذبحه اللَّه یعنی المیتة فهو حرام، فنزلت الایة.

Ва إни алшётин яъне мурдаи алмҷўс « лиўҳўни إлии أўлёӣҳм » ман мушрикии Қурайш « лиҷодлўкми болботлу إни أтътмўҳм » фии астҳлоли алмитаҳ « إнкми лмшркўн » лأни ман аҳли шиӣои ммои ҳарами аллоҳи Фҳўи мушрик .

وَ إِنَّ الشَّیاطِینَ یعنی مردة المجوس «لَیُوحُونَ إِلی‌ أَوْلِیائِهِمْ» من مشرکی قریش «لِیُجادِلُوکُمْ بالباطل وَ إِنْ أَطَعْتُمُوهُمْ» فی استحلال المیتة «إِنَّکُمْ لَمُشْرِکُونَ» لأن من احلّ شیئا مما حرم اللَّه فهو مشرک.

أ ва ман кон мето Фأҳииноаҳ садӣ гуфт : ин дар шаъни умри хитоби омада ,у бӯи ҷаҳли Њишом , ва ончӣ мегуяд : ҷълнои ?лаи нурои имшӣ ба фии анноси он хилофатаст ки ӯро доданд то меравад бо он дар миёни мардумон , « кмн мислаи » эй сифатаи фии алзлмот яъне абои ҷаҳли бен Њишом , лои ихрҷи ман алкФри қту лои иؤмн абадан ? ! қтодаҳ гуфт : ҳўи алмؤмни маъааи ман аллоҳи байнаи иъмли баҳо ,у баҳои иأхз , ва илоҳо интҳӣ ,у ҳўи китоби аллоҳ . « кмн мислаи фии алзлмот »у ҳў мисли алкоФри фии алзлолаҳи мутаҳайири фӣҳо мтскъи лои иҷди мхрҷоу лои мнФзо .

أَ وَ مَنْ کانَ مَیْتاً فَأَحْیَیْناهُ سدی گفت: این در شأن عمر خطاب آمده، و بو جهل هشام، و آنچه میگوید: جَعَلْنا لَهُ نُوراً یَمْشِی بِهِ فِی النَّاسِ آن خلافت است که او را دادند تا میرود با آن در میان مردمان، «کَمَنْ مَثَلُهُ» ای صفته فی الظلمات یعنی ابا جهل بن هشام، لا یخرج من الکفر قطّ و لا یؤمن ابدا؟! قتاده گفت: هو المؤمن معه من اللَّه بیّنة یعمل بها، و بها یأخذ، و الیها ینتهی، و هو کتاب اللَّه. «کَمَنْ مَثَلُهُ فِی الظُّلُماتِ» و هو مثل الکافر فی الضلالة متحیر فیها متسکّع لا یجد مخرجا و لا منفذا.

Ибн аббос гуфт : ин дар шаъни Ҳамзаи бен абди алмтлбу бӯи ҷаҳли бен Њишом омад ,у сабаби он буд ки наҷосати пора Эй барграфт ,у брсўли худои афканд , ва ӯро носазо гуфт ,у брнҷонид ,у Ҳамза ҳануз дар ислом наёмада буд , аммо расӯлро дӯст доштӣ , ва аз онкии мардии муҳташам буд , ва дар миёни Қурайши муҳтараму диловару мардона , макён аз бими вай Зуҳра надоштандӣ ки расӯли худоро рнҷонидндӣ , ё ӯро бад гуфтандӣ . Он рӯз ки бӯи ҷаҳл ӯро брнҷонид , ва носазо гуфт , Ҳамзаи бсид буд , дар он саҳро аз пас оҳӯе ҳаме рафт . Оҳӯӣ рӯй боз пас кард ва гуфт : ё Ҳамза ! турои шуғл аз сайди ман муҳим тар ҳаст . Ҳамзаи бозгашт то бимика расед . ӯро хабар карданд ки бӯи ҷаҳл бо Муҳамад чунин кард . Хашм гирифт . Қасди бӯ ҷаҳл кард . Камоне дошт бар сар вай зад , то ӯро маҷрӯҳ кард , ва гуфт : эй номарди ҳеҷ кас ! туро бо Муҳамад чаҳ кор , ва чаҳ Зуҳраи он дорӣ ки ӯро биринҷоне ? бӯи ҷаҳл аз вай битарсед бтўозъ даромад , гуфт : ё боиълӣ ! аммотарӣ мо ҷоء ба сФаҳи ъқўлно ,у сби олҳтно ,у холови обоءно ? ! Фқоли Ҳамза : ва ман асФаҳи мнкми тъбдўни алҳҷораҳи ман дуни аллоҳ ! ашҳади أни лои илоҳи алои аллоҳ , лои шарики ?ла ,у أни мҳмдои абдау расӯла . Пас раби Алъоламин дар шаъни эшон оят фиристод : أ ва ман кон мето эй золои коФрои Фҳдиноаҳ ,у ҷълнои ?лаи нуро эй диноу аимоно , имшӣ ба фии анноси маъаи алмуслимӣни мстзиӣои бмои қзФи аллоҳи фии қалбаи ман нури алҳкмаҳу алоямон , кмн мислаи фии алзлмот « мисли » зёдтст яъне : кмни ҳўи фии зулмоти алкФру алзлолаҳ ? ! лӣси бхорҷи минҳои лӣси бмؤмн абадан . « кзлк » эй : комаи зини ллмؤмни алоямон , « кзлки зини ллкоФрини мо конўои иъмлўн » ман ибодаи алосном .

ابن عباس گفت: این در شأن حمزة بن عبد المطلب و بو جهل بن هشام آمد، و سبب آن بود که نجاست پاره‌ای برگرفت، و برسول خدا افکند، و او را ناسزا گفت، و برنجانید، و حمزه هنوز در اسلام نیامده بود، امّا رسول را دوست داشتی، و از آنکه مردی محتشم بود، و در میان قریش محترم و دلاور و مردانه، مکّیان از بیم وی زهره نداشتندی که رسول خدا را رنجانیدندی، یا او را بد گفتندی. آن روز که بو جهل او را برنجانید، و ناسزا گفت، حمزه بصید بود، در آن صحرا از پس آهویی همی رفت. آهوی روی باز پس کرد و گفت: یا حمزه! ترا شغل از صید من مهم‌تر هست. حمزه بازگشت تا بمکّه رسید. او را خبر کردند که بو جهل با محمد چنین کرد. خشم گرفت. قصد بو جهل کرد. کمانی داشت بر سر وی زد، تا او را مجروح کرد، و گفت: ای نامرد هیچ کس! ترا با محمّد چه کار، و چه زهره آن داری که او را برنجانی؟ بو جهل از وی بترسید بتواضع درآمد، گفت: یا بایعلی! اما تری ما جاء به سفّه عقولنا، و سبّ آلهتنا، و خالف آباءنا؟! فقال حمزة: و من اسفه منکم تعبدون الحجارة من دون اللَّه! اشهد أن لا اله الا اللَّه، لا شریک له، و أن محمدا عبده و رسوله. پس رب العالمین در شأن ایشان آیت فرستاد: أَ وَ مَنْ کانَ مَیْتاً ای ضالّا کافرا فهدیناه، وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً ای دینا و ایمانا، یَمْشِی بِهِ فِی النَّاسِ مع المسلمین مستضیئا بما قذف اللَّه فی قلبه من نور الحکمة و الایمان، کَمَنْ مَثَلُهُ فِی الظُّلُماتِ «مثل» زیادتست یعنی: کمن هو فی ظلمات الکفر و الضلالة؟! لَیْسَ بِخارِجٍ مِنْها لیس بمؤمن ابدا. «کَذلِکَ» ای: کما زین للمؤمن الایمان، «کَذلِکَ زُیِّنَ لِلْکافِرِینَ ما کانُوا یَعْمَلُونَ» من عبادة الاصنام.

Ва гуфтаанд : мӯат ва мет дар қуръон бар панҷ ваҷҳ ояд : яке бмънии нутфа ки ҳануз дар банди хилқат сӯрат наёмада , чунон ки дар сӯра албқраҳ гуфт :у кантами أмўотои Фأҳёкм яъне нтФои лами тхлқўои Фхлқкм ,у ҷаъли Фикми алорўоҳ . Назираш дар сӯраи ҳам алмؤмн гуфт : أмтнои аснтин яъне болоўлии анои кнои нтФои Фхлқтно , ва дар сӯраи ол умрон гуфт :у тхрҷи алмити ман алҳӣ яъне алнтФаҳ ва ҳай метаҳ ,у назираи фии Юнусу фии алрўм . Ваҷҳи дувуми мӯати бмънии залолат , чунон ки дарин мавзе гуфт « أ ва ман кон мето » яъне золои ани алҳдии Фҳдиноҳм . Ҳамонаст ки дар сӯра алмлоӣкаҳ гуфт : ва мо истўии алأҳёءу лои алأмўот , ва дар сӯра алнмл гуфт : Фإнки лои тсмъи аламутӣ ,у назираи фии алонбёء .

و گفته‌اند: موت و میّت در قرآن بر پنج وجه آید: یکی بمعنی نطفه که هنوز در بند خلقت صورت نیامده، چنان که در سورة البقرة گفت: وَ کُنْتُمْ أَمْواتاً فَأَحْیاکُمْ یعنی نطفا لم تخلقوا فخلقکم، و جعل فیکم الارواح. نظیرش در سورة حم المؤمن گفت: أَمَتَّنَا اثْنَتَیْنِ یعنی بالاولی انّا کنا نطفا فخلقتنا، و در سورة آل عمران گفت: وَ تُخْرِجُ الْمَیِّتَ مِنَ الْحَیِّ یعنی النطفة و هی میته، و نظیره فی یونس و فی الروم. وجه دوم موت بمعنی ضلالت، چنان که درین موضع گفت «أَ وَ مَنْ کانَ مَیْتاً» یعنی ضالّا عن الهدی فهدیناهم. همانست که در سورة الملائکة گفت: وَ ما یَسْتَوِی الْأَحْیاءُ وَ لَا الْأَمْواتُ‌، و در سورة النمل گفت: فَإِنَّکَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتی‌، و نظیره فی الانبیاء.

Ваҷҳи сеюм мӯатаст бмънии қаҳту ҷдўбти замину норастани набот , чунон ки дар сӯра алоъроФ гуфт : Фсқноаҳи إлӣ балад мет яъне аларзи алтии лӣси фӣҳо набот . Назираи фии алмлоӣкаҳу фии сӯраи ис . Ваҷҳи чаҳорум мӯатаст бмънии зҳўқи рӯҳ бар сиблати уқубати пеш аз астиФоءи ризқи хеш дар дунё , чунон ки қавми Мӯсоро афтод . Раб алъзаҳ мегуяд : сами бъснокми ман баъди мўткм . Ҳамонаст ки гуфт : ва ҳам أлўФи ҳазари аламут , Фқоли ?лаами аллоҳи мўтўои сами أҳёҳм . Ваҷҳи панҷуми ҳақиқати мўтст ба аҷали хеш , чунон ки гуфт : إнк мет ва إнҳм метун , кули нафаси зоиқаи аламут ,у назоири ин дар қуръон фаровонаст .

وجه سوم موت است بمعنی قحط و جدوبت زمین و نارستن نبات، چنان که در سورة الاعراف گفت: فَسُقْناهُ إِلی‌ بَلَدٍ مَیِّتٍ یعنی الارض التی لیس فیها نبات. نظیره فی الملائکة و فی سورة یس. وجه چهارم موت است بمعنی زهوق روح بر سبیل عقوبت پیش از استیفاء رزق خویش در دنیا، چنان که قوم موسی را افتاد. رب العزة میگوید: ثُمَّ بَعَثْناکُمْ مِنْ بَعْدِ مَوْتِکُمْ. همانست که گفت: وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ، فَقالَ لَهُمُ اللَّهُ مُوتُوا ثُمَّ أَحْیاهُمْ. وجه پنجم حقیقت موتست به اجل خویش، چنان که گفت: إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ، کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ، و نظایر این در قرآن فراوان است.

Ва кзлки ҷълно эй комаи أни Фсоқи Маккаи ҷълнои акобрҳо , кзлки ҷълнои Фсоқи кули қарияи акобрҳо , яъне рؤсоءҳоу мтрФиҳо . Мегуяд : чунон ки фосиқони Маккаро мҳинону сарон ва раисон кардем , ҳамчунин дар ҳар шаҳрии Фсоқи он шаҳри мҳинон ва акобр кардем .

وَ کَذلِکَ جَعَلْنا ای کما أن فسّاق مکّة جعلنا اکابرها، کذلک جعلنا فسّاق کل قریة اکابرها، یعنی رؤساءها و مترفیها. میگوید: چنان که فاسقان مکّه را مهینان و سران و رئیسان کردیم، همچنین در هر شهری فساق آن شهر مهینان و اکابر کردیم.

Лимкрўои фӣҳо эй : фии алқриаҳи болмъосӣ ва сад анноси ани алоямон . Бон кардем то он акобр дар он шаҳри бадҳо созанд ,у мардумро аз имони баргардонанди акобрро бойени маънӣ махсӯс кард ки раёсату хоҷагӣу тнъми бкФру макр зӯдтар кашад , бадалели қавлаи таъолӣу тақаддус :у луи басти аллоҳи алрзқи лъбодаҳи лбғўои фии алأрз , ва гуфтаанд ки ин акобри Фроънаҳи анбёءонд ки пайваста макр месозанд , ва бадҳо май сголнди пайғомбаронроу муъминонро . Раб алъзаҳ гуфт : ва мо имкрўни إлои бأнФсҳм ва мо ишърўни он макр бо хештан мекунанд ,у нмидоннд ки ваболи он боишон боз гардад ,у бъзоб ва уқубат расанд . Муҷоҳид гуфт : акобри Маккаи мстҳзён Қурайш буданду мқтсмон , ки шъоби Макка қисмат карда буданд бар ҷамъии расад ки эшонро бар сари роҳҳо нишонда буданд ,у мардумонро аз Мустафо ( с )у имон боз медоштанд . Панҷ кас буданд : валиди муғирау ъоси бен воӣлу ъдии бен Қайсу асвади бен абди алмтлбу асвади бен абди иғўс . Пайвастаи Мустафоро биринҷ доштандӣ , ва ӯро азӣ намудандӣ , то рӯзӣ ки Ҷабраили наздики расӯли худо ( с ) омад , ъоси воӣли буи бар гузашт , Ҷабраили бкъби вай ишорат кард . Валиди муғира бар гузашти Ҷабраили бсоқи вай ишорат кард . Ъдӣ Қайс бигузашт Ҷабраили бшкми вай ишорат кард . Асвади абд иғўс бигузашт , биравӣ вай ишорат кард . Асвади бен абд алмтлб бигузашт басари вай ишорат кард . Он гуҳ Ҷабраил гуфт : эй Муҳамад ! шари эшон аз ту кифоят кардам . Пас рӯзии абди воӣл бар шутур , нишаста буд бсҳро , ва тамошо мекард . Ҷое фурӯ омад то об хӯрд . Пои базмин ниҳод , гуфт : маро мор гузид , талаб карданд мор наёфтанд , ва он поиш омос кард , то чандон шуд ки гардани шутури фарёд ҳаме кард ва мегуфт : қтлнии раби Муҳамад . Ва асвади абди иғўси рӯзии бсҳро берун шуд . Ва сумум зад ӯро ,у рӯйиши сиёҳи гашт , чун бахона боз омад , қавм ӯ нашнохтанд ӯро , ва дар сарой нагузоштанд . Аз ғини сар бар дарҳамӣ зад то ҳалок шуд , ва мегуфт : қтлнии раби Муҳамад . Валиди муғира ҳаме рафт , ҷомаи такаббур бар замин ҳаме кашид хорӣ дар ҷома вай овехт . Ҷамоатии занон дар пеш вай буданд . Ораш омад ки дар пеши эшон он хор аз ҷома боз кунад . Ҳам чунон ҳаме рафт , то поиш маҷрӯҳ шуд , ва аз он ҳалоки гашт , ва мегуфт : қтлнии раби Муҳамад . Ва асвади абди алмтлби писари ваии бсФр шуда буд , чун боз омад бостқбол берун шуд ,у гармои гарм буд . Бсоиаҳи дарахтӣ боз шуд , сари бдрхти бози ниҳод . Ҷабраил биёмад ,у сари вай бар он дарахт ҳаме зад ,у вай ҳаме гуфт : эй ғулом ! инро аз ман бози дор . Гуфт : ман ҳеҷ касро наме байнам . Фарёд ҳаме кард ва мегуфт : қтлнии раби Муҳамад , то он гуҳ ки ҳалок шуд . Ва ъдии Қайси моҳӣ шӯр хӯрд , ва гӯйанд моҳии тоза , ва аз он ташна шуд . Чандон об боз хӯрд ки шикамаш аз ҳам бишуд ,у ҳалоки гашт , ва дар он ҳол мегуфт : қтлнии раби Муҳамад . Инаст ки раб Алъоламин гуфт : إнои кФиноки алмстҳзӣин . Қавла :у إзои ҷоءтҳми ояи инҳо ва мем бо акобр шавад мегуяд : чун бо эшон ояд оятӣ яъне мъҷзтӣ ки далолат кунад бар ваҳдонияти худоу набуввати Мустафо ( с ) чун иншиқоқи қамару духону амсоли он , эшон гӯйанд : « лни нؤмн ҳатто нؤтӣ мисли мо أўтии русули аллоҳ » яъне алнабӣ ( с ) вҳдаҳ . Гӯйанд : бнгрўими мо то он гуҳ ки моро низ он диҳанд аз мӯъҷизот ки Муҳамадро доданд , ва ҳар яке азишон ин сухан мегуфт , ва ин орзӯ мекард , чунон ки раби алъзаҳи ҷой дигар гуфт : бали ириди кул амрӣ манеҳам أни иؤтии сҳФои мншраҳ .

لِیَمْکُرُوا فِیها ای: فی القریة بالمعاصی و صدّ الناس عن الایمان. بآن کردیم تا آن اکابر در آن شهر بدها سازند، و مردم را از ایمان برگردانند اکابر را باین معنی مخصوص کرد که ریاست و خواجگی و تنعم بکفر و مکر زودتر کشد، بدلیل قوله تعالی و تقدس: وَ لَوْ بَسَطَ اللَّهُ الرِّزْقَ لِعِبادِهِ لَبَغَوْا فِی الْأَرْضِ، و گفته‌اند که این اکابر فراعنه انبیاءاند که پیوسته مکر میسازند، و بدها می‌سگالند پیغامبران را و مؤمنان را. رب العزة گفت: وَ ما یَمْکُرُونَ إِلَّا بِأَنْفُسِهِمْ وَ ما یَشْعُرُونَ آن مکر با خویشتن میکنند، و نمیدانند که وبال آن بایشان باز گردد، و بعذاب و عقوبت رسند. مجاهد گفت: اکابر مکّه مستهزیان قریش بودند و مقتسمان، که شعاب مکه قسمت کرده بودند بر جمعی رصد که ایشان را بر سر راهها نشانده بودند، و مردمان را از مصطفی (ص) و ایمان باز میداشتند. پنج کس بودند: ولید مغیره و عاص بن وائل و عدی بن قیس و اسود بن عبد المطلب و اسود بن عبد یغوث. پیوسته مصطفی را برنج داشتندی، و او را اذی نمودندی، تا روزی که جبرئیل نزدیک رسول خدا (ص) آمد، عاص وائل بوی بر گذشت، جبرئیل بکعب وی اشارت کرد. ولید مغیره بر گذشت جبرئیل بساق وی اشارت کرد. عدی قیس بگذشت جبرئیل بشکم وی اشارت کرد. اسود عبد یغوث بگذشت، بروی وی اشارت کرد. اسود بن عبد المطلب بگذشت بسر وی اشارت کرد. آن گه جبرئیل گفت: ای محمّد! شرّ ایشان از تو کفایت کردم. پس روزی عبد وائل بر شتر، نشسته بود بصحرا، و تماشا میکرد. جایی فرو آمد تا آب خورد. پای بزمین نهاد، گفت: مرا مار گزید، طلب کردند مار نیافتند، و آن پایش آماس کرد، تا چندان شد که گردن شتر فریاد همی کرد و میگفت: قتلنی ربّ محمّد. و اسود عبد یغوث روزی بصحرا بیرون شد. و سموم زد او را، و رویش سیاه گشت، چون بخانه باز آمد، قوم او نشناختند او را، و در سرای نگذاشتند. از غین سر بر درهمی زد تا هلاک شد، و میگفت: قتلنی رب محمّد. ولید مغیره همی رفت، جامه تکبر بر زمین همی کشید خاری در جامه وی آویخت. جماعتی زنان در پیش وی بودند. عارش آمد که در پیش ایشان آن خار از جامه باز کند. هم چنان همی رفت، تا پایش مجروح شد، و از آن هلاک گشت، و میگفت: قتلنی ربّ محمّد. و اسود عبد المطلب پسر وی بسفر شده بود، چون باز آمد باستقبال بیرون شد، و گرما گرم بود. بسایه درختی باز شد، سر بدرخت باز نهاد. جبرئیل بیامد، و سر وی بر آن درخت همی زد، و وی همی گفت: ای غلام! این را از من باز دار. گفت: من هیچ کس را نمی‌بینم. فریاد همی کرد و میگفت: قتلنی رب محمد، تا آن گه که هلاک شد. و عدی قیس ماهی شور خورد، و گویند ماهی تازه، و از آن تشنه شد. چندان آب باز خورد که شکمش از هم بشد، و هلاک گشت، و در آن حال میگفت: قتلنی رب محمد. اینست که رب العالمین گفت: إِنَّا کَفَیْناکَ الْمُسْتَهْزِئِینَ. قوله: وَ إِذا جاءَتْهُمْ آیَةٌ این‌ها و میم با اکابر شود میگوید: چون با ایشان آید آیتی یعنی معجزتی که دلالت کند بر وحدانیت خدا و نبوّت مصطفی (ص) چون انشقاق قمر و دخان و امثال آن، ایشان گویند: «لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّی نُؤْتی‌ مِثْلَ ما أُوتِیَ رُسُلُ اللَّهِ» یعنی النبی (ص) وحده. گویند: بنگرویم ما تا آن گه که ما را نیز آن دهند از معجزات که محمّد را دادند، و هر یکی ازیشان این سخن میگفت، و این آرزو میکرد، چنان که رب العزة جای دیگر گفت: بَلْ یُرِیدُ کُلُّ امْرِئٍ مِنْهُمْ أَنْ یُؤْتی‌ صُحُفاً مُنَشَّرَةً.

Валиди муғира ҳаме гуфт :у аллоҳи луи канти алнбўаҳи ҳқои лукнати аввалӣ баҳо манеҳ лأнӣ Акбар манеҳ сена ва аксар манеҳ моло . Бӯи ҷаҳл ҳаме гуфт : зоҳмнои бнўи абди мноФи фии алшрФ , ҳатто азои срно кФрсӣ Раҳон , қолўо : мнои набии иўҳии илайҳ ,у аллоҳ ло наразӣ ба , ва ло натабаъа абадан алои أни иأтинои ваҳии комаи иأтиаҳ . Дайгарӣ мегуфт : лӯло назул ҳозои алқуръони алии раҷули ман алқритини алўлиди бен алмғираҳи ман аҳли Макка ,у ърўаҳи бен масъӯди алсқФии ман аҳли алтоӣФ .

ولید مغیره همی گفت: و اللَّه لو کانت النبوة حقا لکنت اولی بها منه لأنی اکبر منه سنا و اکثر منه مالا. بو جهل همی گفت: زاحمنا بنو عبد مناف فی الشرف، حتی اذا صرنا کفرسی رهان، قالوا: منا نبی یوحی الیه، و اللَّه لا نرضی به، و لا نتّبعه ابدا الا أن یأتینا وحی کما یأتیه. دیگری میگفت: لولا نزل هذا القرآن علی رجل من القریتین الولید بن المغیرة من اهل مکّه، و عروة بن مسعود الثقفی من اهل الطائف.

Пас раби Алъоламин бҷўоб эшон гуфт : аллоҳи أълми ҳайси иҷъли рисолата аллоҳ донад ки шоистаи набуввату сазоӣ рисолат кист . Ҷой дигар гуфт : أи ҳам иқсмўни раҳмати рбк ? ! ҷой дигар гуфт :у лақади ахтрноҳми алии илм . Ихтиёри эшон бгзоФ накардем , ки бълм кардем , донистем ки эшон аҳл онанд , ва сазоӣ онанд , ва дигарон сазои он наанд . Ва қоли бъзҳм : алأблғи фии тасдиқи алрсли أи лои икўнўо қабл мбъсҳми матоъин фии қўмҳм , лأни алтъни кони итсъи алайҳим , Фиқўлўни анмои конўои акобру рؤсоءи Фأтбъўо .

پس رب العالمین بجواب ایشان گفت: اللَّهُ أَعْلَمُ حَیْثُ یَجْعَلُ رِسالَتَهُ اللَّه داند که شایسته نبوت و سزای رسالت کیست. جای دیگر گفت: أَ هُمْ یَقْسِمُونَ رَحْمَتَ رَبِّکَ؟! جای دیگر گفت: وَ لَقَدِ اخْتَرْناهُمْ عَلی‌ عِلْمٍ. اختیار ایشان بگزاف نکردیم، که بعلم کردیم، دانستیم که ایشان اهل آنند، و سزای آنند، و دیگران سزای آن نه‌اند. و قال بعضهم: الأبلغ فی تصدیق الرسل أ لا یکونوا قبل مبعثهم مطاعین فی قومهم، لأن الطعن کان یتّسع علیهم، فیقولون انّما کانوا اکابر و رؤساء فأتبعوا.

Сисиби аллазӣнаи أҷрмўо сғор ъанд аллоҳи алсғори алзли алзии исғри илои алмрء нафса . Иқол : сғри алонсони исғри сғороу сғро . эй : ҳаму ани конўои акобри фии алднё Фсисибҳм ъанд аллоҳи злу ҳўони фии алднё , «у азоби шадид » фии алохраҳ . Ва раво бошад ки « ъанд аллоҳ » пайваста « сғор » ниҳанд , яъне : сисибҳми сғори собит ?лаам ъанд аллоҳ . « бмои конўои имкрўн » эй илбсўну икФрўн .

سَیُصِیبُ الَّذِینَ أَجْرَمُوا صَغارٌ عِنْدَ اللَّهِ الصغار الذل الذی یصغر الی المرء نفسه. یقال: صغر الانسان یصغر صغارا و صغرا. ای: هم و ان کانوا اکابر فی الدنیا فسیصیبهم عند اللَّه ذل و هوان فی الدنیا، «وَ عَذابٌ شَدِیدٌ» فی الآخرة. و روا باشد که «عند اللَّه» پیوسته «صغار» نهند، یعنی: سیصیبهم صغار ثابت لهم عند اللَّه. «بِما کانُوا یَمْکُرُونَ» ای یلبسون و یکفرون.

Фмни ирди аллоҳи أни иҳдиаҳ яъне лдинаҳ , « ишрҳи садра » эй иФтҳаҳу иўсъаҳу инўраҳ , « ллإслом » яъне : ллостсломи лқбўли алқдра ,у ллтсдиқи ллмғиб ,у алтслими ллммтнъи алии алъқл . Мегуяд : ҳар ки аллоҳи вайро бад-ӣни худ роҳи намояд , дили вай равшан гирданд ,у бози кушояд , то гардан наад пазируфтани қудратро ,у устувори доштанро бнодидаҳ , ва пазируфтани чизе ки хиради онро дар наёбад . Ривоят кунанд аз ибни масъӯд ки гуфт : ё расӯли аллоҳ ! эй анноси акис ? қол : « аксрҳми ллмўти зкро ,у أҳснҳми ?лаи астъдодо » .

فَمَنْ یُرِدِ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَهُ یعنی لدینه، «یَشْرَحْ صَدْرَهُ» ای یفتحه و یوسّعه و ینوّره، «لِلْإِسْلامِ» یعنی: للاستسلام لقبول القدرة، و للتصدیق للمغیب، و التسلیم للممتنع علی العقل. میگوید: هر که اللَّه وی را بدین خود راه نماید، دل وی روشن گرداند، و باز گشاید، تا گردن نهد پذیرفتن قدرت را، و استوار داشتن را بنادیده، و پذیرفتن چیزی که خرد آن را در نیابد. روایت کنند از ابن مسعود که گفت: یا رسول اللَّه! ایّ الناس اکیس؟ قال: «اکثرهم للموت ذکرا، و أحسنهم له استعدادا».

Пас расӯли худо ( с ) ин оят бар хонд : Фмни ирди аллоҳи أни иҳдиаҳи ишрҳи садраи ллإслом . Ибн масъӯд гуфт : ё расӯли аллоҳ !у Киеви ишрҳи ?лаи садра ? қол : « ҳўи нури иқзФи фӣа . Ани алнўри азои вақъи фии алқлби аншрҳи ?лаи алсдру анФсҳ » . Қолўо : ё расӯли аллоҳ ! ҳилли лзлки ман алломаи иърФўни баҳо ? қол : « нъм , алонобаҳи илои дори алхлўд ,у алтҷоФии ани дори алғрўр ,у алостъдоди ллмўт қабл аламут » .

پس رسول خدا (ص) این آیت بر خواند: فَمَنْ یُرِدِ اللَّهُ أَنْ یَهْدِیَهُ یَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ. ابن مسعود گفت: یا رسول اللَّه! و کیف یشرح له صدره؟ قال: «هو نور یقذف فیه. ان النور اذا وقع فی القلب انشرح له الصدر و انفسح». قالوا: یا رسول اللَّه! هل لذلک من علامة یعرفون بها؟ قال: «نعم، الانابة الی دار الخلود، و التجافی عن دار الغرور، و الاستعداد للموت قبل الموت».

Ва ман ирди أни излаҳи иҷъли садраи зиқои қроءти ?маккей « зиқо » бтхФиФаст ,у ҳумои луғатон мисл мет ва мет ва ҳин ва ҳин . « ҳрҷо » маданӣу бӯи бикри бкср «ро » хонанд ,у боқии бФтҳ «ро » ,у маънӣ ҳар ду яксонаст . Алҳрҷаҳ ъанд алъараби алғизаҳи алмткоўсаҳи алшҷр . « кأнмои исъд » бскўну тахфифи айни қроءт ?маккейаст , ва « исоъд » болФу тахфифи айни қроءти абӯи бикр аз ъосм , ва « исъд » мшдд бе алиф

وَ مَنْ یُرِدْ أَنْ یُضِلَّهُ یَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَیِّقاً قراءت مکی «ضیقا» بتخفیف است، و هما لغتان مثل میّت و میت و هیّن و هین. «حرجا» مدنی و بو بکر بکسر «را» خوانند، و باقی بفتح «را»، و معنی هر دو یکسانست. الحرجة عند العرب الغیضة المتکاوسة الشجر. «کَأَنَّما یَصَّعَّدُ» بسکون و تخفیف عین قراءت مکی است، و «یصّاعد» بالف و تخفیف عین قراءت ابو بکر از عاصم، و «یصّعّد» مشدد بی الف‌

Қроءти боқӣ . Исъд яъне итсъд ,у исоъд яъне итсоъд . Мегуяд : касе ки аллоҳи вайро гумроҳ кунад , дили вай танг гирданд сахти танг , чунон ки аз танагии имону ҳикмат дар он нашавад ,у хабар бон нарасад . Кأнмои исъди фии алсмоء эй кأнмои клФи алсъўди илои алсмоءи азои дъии илои алислом , лшдаҳи сиқлаи алайҳ . Мегуяд : чун ислом бирав арза кунанд , ва ӯро бо дайн ҳақ хонанд , чунон бар вай дшхўор ояд ,у кор бар вай танг шавад , ки касеро таклиф кунанд ки бар осмон мебояд шуд . Зҷоҷ гуфт : кأни қалбаи исоъди фии алсмоءи нбўои ани алислому истимоъи алҳкмаҳ , эй итбоъди фӣ алҳрб манеҳ . Мегуяд . Дили вай аз исломи рамида ва давр гардад , ва аз он бигурезад , гӯйии босмон мебоз нишинад , аз даврӣ ки меуфтад ! кзлк эй : мисли мо қсснои алейк « иҷъли аллоҳи алрҷс »у ҳўи аллънаҳи фии алднёу алъзоби фии алохраҳ . Ва қил : алрҷси алшитони ислти алайҳу кон алнабӣ ( с ) азои дахли алхлأи қол : « аллоҳам ! ании аъўзи бки ман алхбсу алхбоӣси алрҷси алнҷси алшитони алрҷим » .

قراءت باقی. یصّعّد یعنی یتصعد، و یصّاعد یعنی یتصاعد. میگوید: کسی که اللَّه وی را گمراه کند، دل وی تنگ گرداند سخت تنگ، چنان که از تنگی ایمان و حکمت در آن نشود، و خبر بآن نرسد. کَأَنَّما یَصَّعَّدُ فِی السَّماءِ ای کأنما کلّف الصعود الی السماء اذا دعی الی الاسلام، لشدة ثقله علیه. میگوید: چون اسلام برو عرضه کنند، و او را با دین حق خوانند، چنان بر وی دشخوار آید، و کار بر وی تنگ شود، که کسی را تکلیف کنند که بر آسمان می‌باید شد. زجاج گفت: کأن قلبه یصّاعد فی السماء نبوا عن الاسلام و استماع الحکمة، ای یتباعد فی الهرب منه. میگوید. دل وی از اسلام رمیده و دور گردد، و از آن بگریزد، گویی بآسمان می‌باز نشیند، از دوری که می‌افتد! کَذلِکَ ای: مثل ما قصصنا علیک «یَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ» و هو اللعنة فی الدنیا و العذاب فی الآخرة. و قیل: الرجس الشیطان یسلط علیه و کان النبی (ص) اذا دخل الخلأ قال: «اللهم! انی اعوذ بک من الخبث و الخبائث الرجس النجس الشیطان الرجیم».

Ва ҳозои сироти рбк эй : ҳозои алзии анати алайҳ ё Муҳамад ! дайни рбку тариқи рбки алзии ислки илайҳ . « мустақиман » насби алии алътФ . Ибн масъӯд гуфт : сироти ӣнҷо қуръонаст . Мегуяд : ин қуръони он роҳаст ки бон баҳақ расанд , яъне ки бони роҳи равед ,у даст дар он занед , чунон ки онҷо гуфт :у аътсмўои биллоҳи ҳўи мўлокм .

وَ هذا صِراطُ رَبِّکَ ای: هذا الذی انت علیه یا محمّد! دین ربک و طریق ربک الذی یسلک الیه. «مُسْتَقِیماً» نصب علی العطف. ابن مسعود گفت: صراط اینجا قرآن است. میگوید: این قرآن آن راه است که بآن بحق رسند، یعنی که بآن راه روید، و دست در آن زنید، چنان که آنجا گفت: وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاکُمْ.

Қади Фслнои алоёт алҳақ ман алботл ,у алҳдии ман алзлоли лқўми изкрўн ва ҳам алмؤмнўн .

قَدْ فَصَّلْنَا الْآیاتِ الحق من الباطل، و الهدی من الضلال لِقَوْمٍ یَذَّکَّرُونَ و هم المؤمنون.

?лаами дори ассаломи ассаломи ҳўи аллоҳи ъзу ҷл ,у дораи алҷнаҳ , яъне ?лаами ҷина аллоҳ ъанд рбҳми фии алохраҳ . Ва қил : ҳаии дори ассаломи лсломтҳои ман алоФот , ва ман духули аъдоءи аллоҳ , кӣ лои итнғси айши авлиёъи аллоҳи фӣҳо , комаи итнғси бмҷоўртҳми фии алднё ,у қил : лأни ман дахлҳо силами ани алрзоёу алблоё . «у ҳўи влиҳм » итўлии аисоли алкромоти илайҳаму дафъи алмзори анҳуам « бмои конўои иъмлўн » фии алднёи ман алтоъот .

لَهُمْ دارُ السَّلامِ السلام هو اللَّه عز و جل، و داره الجنّة، یعنی لهم جنّة اللَّه عند ربهم فی الآخرة. و قیل: هی دار السلام لسلامتها من الافات، و من دخول اعداء اللَّه، کی لا یتنغّص عیش اولیاء اللَّه فیها، کما یتنغص بمجاورتهم فی الدنیا، و قیل: لأن من دخلها سلم عن الرزایا و البلایا. «وَ هُوَ وَلِیُّهُمْ» یتولی ایصال الکرامات الیهم و دفع المضارّ عنهم «بِما کانُوا یَعْمَلُونَ» فی الدّنیا من الطاعات.