Қавлаи таъолӣ :у явми иҳшрҳми ҷмиъо ё мъшри алҷн яъне : сам нақавл ё мъшри алҷн .

قوله تعالی: وَ یَوْمَ یَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً یا مَعْشَرَ الْجِنِّ یعنی: ثم نقول یا معشر الجن.

Он рӯз ки ҷину инсро ҳамаи бронгизоним , ва дар мавқиф қиёмат бидорем , гўӣим : ё мъшри алҷн . Ва явми иҳшрҳми ҷмиъо яъне куффори алонсу алшётин . Он рӯз ки куффори мардуму авлоди шаётини ҳамаи баҳами орем , Фнқўл : ё мъшри алшётин ! гўӣим : эй гуруҳи шаётин ! эй авлоди Иблис ! қади астксртми ман алإнси болоғўоءу алозлол . Баси фаровони мардумро аз роҳи ббрдид ,у амали бад бар эшон оростед . Ва қоли أўлёؤҳм яъне авлиёъи алҷни ман куффори алонс , он куффори мардум ки авлиёъ шаётинанду мувофиқи эшону бФрмон эшонанд : рбнои астмтъи бъзнои ббъзи истимтоъи эшон бикдигри он буд ки мувофиқ якдигар буданд ,у тоъат якдигар доштанд , куффори мардуми тоъат шаётин доштанд ,у таъзиру азлол эшон пазируфтанд ,у шаётин бар куффори инси ончии ҳавоҳоу муроди нафаси эшон буд бар эшон оростанд , то феъли он бар эшон осон буд .

آن روز که جن و انس را همه برانگیزانیم، و در موقف قیامت بداریم، گوئیم: یا مَعْشَرَ الْجِنِّ. وَ یَوْمَ یَحْشُرُهُمْ جَمِیعاً یعنی کفار الانس و الشیاطین. آن روز که کفار مردم و اولاد شیاطین همه بهم آریم، فنقول: یا معشر الشیاطین! گوئیم: ای گروه شیاطین! ای اولاد ابلیس! قَدِ اسْتَکْثَرْتُمْ مِنَ الْإِنْسِ بالاغواء و الاضلال. بس فراوان مردم را از راه ببردید، و عمل بد بر ایشان آراستید. وَ قالَ أَوْلِیاؤُهُمْ یعنی اولیاء الجن من کفّار الانس، آن کفّار مردم که اولیاء شیاطین‌اند و موافق ایشان و بفرمان ایشان‌اند: رَبَّنَا اسْتَمْتَعَ بَعْضُنا بِبَعْضٍ استمتاع ایشان بیکدیگر آن بود که موافق یکدیگر بودند، و طاعت یکدیگر داشتند، کفّار مردم طاعت شیاطین داشتند، و تعزیر و اضلال ایشان پذیرفتند، و شیاطین بر کفّار انس آنچه هواها و مراد نفس ایشان بود بر ایشان آراستند، تا فعل آن بر ایشان آسان بود.

Клбӣ гуфт : истимтоъи инси бҷни он буд ки мардум сафар мекарданд дар биёбони мувҳиш , бшб фурӯ меомаданд , ва аз тўорқ метарсиданд , мегуфтанд : аъўз басед аҳли ҳозои алўодии ман шари сФҳоӣаҳ . Фарёд михўонм басед қавми ин водӣ аз шар бидон эшон . Бойен гуфт худро дар ҷавору паноҳ эшон медоштанд ,у эмини михФтнд ,у истимтоъи ҷини бонси он буд ки мегуфтанд : лақади сўдтнони алонси ҳайни Фзъўои алиноу ъозўои банно . Чун инс боишон тъўз мекарданд , эшон он бар қавми худ шарафи мишнохтнд , ва сарфарозӣ мекарданд , ва дар худ бғлту Фрҳиб ( 1 ) май афтоданд . Инаст ки раб Алъоламин гуфт :у أнаҳи кони риҷоли ман алإнси иъўзўни брҷоли ман алҷни Фзодўҳми рҳқо .

کلبی گفت: استمتاع انس بجن آن بود که مردم سفر میکردند در بیابان موحش، بشب فرو می‌آمدند، و از طوارق می‌ترسیدند، میگفتند: اعوذ بسید اهل هذا الوادی من شرّ سفهائه. فریاد میخوانم بسید قوم این وادی از شر بدان ایشان. باین گفت خود را در جوار و پناه ایشان می‌داشتند، و ایمن میخفتند، و استمتاع جن بانس آن بود که میگفتند: لقد سوّدتنان الانس حین فزعوا الینا و عاذوا بنا. چون انس بایشان تعوذ میکردند، ایشان آن بر قوم خود شرف میشناختند، و سرفرازی میکردند، و در خود بغلط و فرهیب (۱) می‌افتادند. اینست که رب العالمین گفت: وَ أَنَّهُ کانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ یَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً.

1 ҷ : фирефт .

۱ ج: فریفت.

Ва блғнои أҷлно яъне қолати алонс :у блғнои аламути алзии аҷалати лно ,у аззоҳири анаи албъсу алҳшр . Пас раби Алъоламин эшонро ҷавоб диҳад , ва гуяд : алнори мсўокм эй мқомкм . Холидин фӣҳо إлои мо шоءи аллоҳи ман алмқоми фии алднёу алмкси фии алқбру алўқўФи фии алмҳшр . Қоли ътоء : « إлои мо шоءи аллоҳ » яъне алои ман шоءи аллоҳ , ва ҳам ман сабақи фии илми аллоҳи анҳми ислмўну иؤмнўн , Фмнҳми ман омн қабл алФтҳ мисли ъмири бен вҳбу холиди бен алўлиду Амри бен алъосу ҷбири бен мтъму ҷимоъа , ва манеҳам ман омни баъди алФтҳ : ъкрмаҳи бен Амру алҳорси бен Њишому ҳакими бен ҳзому Суҳайли бен Амру зрори бен улхитобу Сафавони бен Умияу абди арраҳмони бен абии бен халафу абӯи Сафёни бен ҳарбу абӯи қҳоФаҳ ва ғайриҳам . Ва қил : « إлои ман шоءи аллоҳ » ман ихроҷи аҳли алтўҳиди ман алнор . « إни рбки ҳаким » ҳукми алнори лмни Асоа , « алӣам » лмни лои иъсиаҳ ,у қил : « ҳаким » ҳукми ллзини астснии болтўбаҳу алтсдиқ , « алӣам » илми мо фии қлўбҳми ман албр .

وَ بَلَغْنا أَجَلَنَا یعنی قالت الانس: و بلغنا الموت الذی اجلت لنا، و الظاهر انه البعث و الحشر. پس رب العالمین ایشان را جواب دهد، و گوید: النَّارُ مَثْواکُمْ ای مقامکم. خالِدِینَ فِیها إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ من المقام فی الدّنیا و المکث فی القبر و الوقوف فی المحشر. قال عطاء: «إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ» یعنی الا من شاء اللَّه، و هم من سبق فی علم اللَّه انهم یسلمون و یؤمنون، فمنهم من آمن قبل الفتح مثل عمیر بن وهب و خالد بن الولید و عمرو بن العاص و جبیر بن مطعم و جماعة، و منهم من آمن بعد الفتح: عکرمة بن عمرو و الحارث بن هشام و حکیم بن حزام و سهیل بن عمرو و ضرار بن الخطاب و صفوان بن امیه و عبد الرحمن بن ابی بن خلف و ابو سفیان بن حرب و ابو قحافه و غیرهم. و قیل: «إِلَّا مَنْ شاءَ اللَّهُ» من اخراج اهل التوحید من النار. «إِنَّ رَبَّکَ حَکِیمٌ» حکم النار لمن عصاه، «عَلِیمٌ» لمن لا یعصیه، و قیل: «حکیم» حکم للذین استثنی بالتوبة و التصدیق، «علیم» علم ما فی قلوبهم من البرّ.

Ва кзлк навале баъзи алзолмин баъзан эй комаи хзлнои Асоаи алҷну алонс , накул баъзи алзолмини илои баъз ҳатто изли бъзҳм баъзан . Ва қил : ннтқми ман алзолм ,у қили нслти алзолми алии алзолм , идли алайҳ

وَ کَذلِکَ نُوَلِّی بَعْضَ الظَّالِمِینَ بَعْضاً ای کما خذلنا عصاة الجن و الانس، نکل بعض الظالمین الی بعض حتی یضلّ بعضهم بعضا. و قیل: ننتقم من الظالم، و قیل نسلط الظالم علی الظالم، یدل علیه‌

Қавла ( с ) : « ман аъони золмои султаи аллоҳи алайҳ » ,у қоли ибни аббос : азои разии аллоҳи ани қавм вале амрҳми хёрҳм ,у азои схти алии қавм вале амрҳми шарораам . Ва қоли молики бен динор : қрأти фии кутуби аллоҳи алмнзлаҳ : ани аллоҳи ҷли ҷалолаи қоли аФнии аъдоӣии бأъдоӣӣ , сами أФниҳми бأўлёӣӣ . Ва ани абии алдрдоء , қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : иқўли аллоҳи ъзу ҷл : анои аллоҳи лои илоҳи алои анои молики алмулук ,у малики алмулук , қулӯби алмулуки бедӣ , алҳдиси илои охира , зкртаҳи фии оли умрон .

قوله (ص): «من اعان ظالما سلطه اللَّه علیه»، و قال ابن عباس: اذا رضی اللَّه عن قوم ولیّ امرهم خیارهم، و اذا سخط علی قوم ولّی امرهم شرارهم. و قال مالک بن دینار: قرأت فی کتب اللَّه المنزلة: ان اللَّه جل جلاله قال افنی اعدائی بأعدائی، ثم أفنیهم بأولیائی. و عن ابی الدرداء، قال: قال رسول اللَّه (ص): یقول اللَّه عز و جل: انا اللَّه لا اله الا انا مالک الملوک، و ملک الملوک، قلوب الملوک بیدی، الحدیث الی آخره، ذکرته فی آل عمران.

Мъшри алҷну алإнс яъне ё ҷимоъоти алҷну алонс ! иқол : ҷоءи алқўми мъшри мъшру ъшори ъшор , эй : ъушраи ъушра . Яъне иқоли ?лаами явми алқёмаҳи фии вақти ҳзўрҳм : аи мъшри алҷну алإнс , лами иأткми русули мнкм

مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ‌ یعنی یا جماعات الجن و الانس! یقال: جاء القوم معشر معشر و عشار عشار، ای: عشرة عشرة. یعنی یقال لهم یوم القیامة فی وقت حضورهم: ا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ‌، لَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِنْکُمْ‌

Хилофаст миёни уламои тафсиру аъиммаи дайн ки ҷинро расӯл фиристоданд чунон ки инсро ё на ? мақотил гуфт : баъси аллоҳи рслои ман алҷни илои алҷн ,у баъси рслои ман алонси илои алонс , Фзлки қавла « лами иأткми русули мнкм »

خلاف است میان علماء تفسیر و ائمه دین که جن را رسول فرستادند چنان که انس را یا نه؟ مقاتل گفت: بعث اللَّه رسلا من الجن الی الجن، و بعث رسلا من الانس الی الانس، فذلک قوله «لَمْ یَأْتِکُمْ رُسُلٌ مِنْکُمْ»

эй ман анФскм , алҷни илои алҷн ,у алонси илои алонс . Клбӣ гуфт : канти алрсл қабл أни ибъси Муҳамад ( с ) ибъсўни илои алҷну алонси ҷмиъо . Ибн аббос гуфт : канти алрсл қабл ани ибъси Муҳамади тбъси ман алонс ,у أни мҳмдои баъси илои алонсу алҷни ҷмиъо , Фзлки қавла « إнии расӯли аллоҳи إликми ҷмиъо » . Муҷоҳид гуфт : алрсли ман алонс ,у алнзри ман алҷн , сами қрأ « влўои إлии қўмҳми мунзарин » .

ای من انفسکم، الجن الی الجن، و الانس الی الانس. کلبی گفت: کانت الرسل قبل أن یبعث محمد (ص) یبعثون الی الجن و الانس جمیعا. ابن عباس گفت: کانت الرسل قبل ان یبعث محمد تبعث من الانس، و أن محمدا بعث الی الانس و الجن جمیعا، فذلک قوله «إِنِّی رَسُولُ اللَّهِ إِلَیْکُمْ جَمِیعاً». مجاهد گفت: الرسل من الانس، و النذر من الجن، ثم قرأ «وَلَّوْا إِلی‌ قَوْمِهِمْ مُنْذِرِینَ».

Бештарини уламо бар онанд ки ибн аббос гуфту муҷоҳид . Яъне ки расӯлони ҳама аз инс буданд ,у бҷн ва инс фиристоданд , ки Мустафо ( с )ро бҷн ва инс фиристоданд , пас бойени маънӣ « лами иأткм »

بیشترین علماء بر آنند که ابن عباس گفت و مجاهد. یعنی که رسولان همه از انس بودند، و بجن و انس فرستادند، که مصطفی (ص) را بجن و انس فرستادند، پس باین معنی «لَمْ یَأْتِکُمْ»

Ин коф ва мем дар « иأткм » хитоб бо ҷин ва инсаст ,у коф ва мем дар « мнкм » хитоб бо инсаст хосса , ва раво бошад ки расӯли ҷини расӯли расӯл инс бошад , чунон ки онҷо гуфт : «у إзи срФно إлик нафаро ман алҷн » алоиаҳ . Ва саммии аллоҳи ъзу ҷли русули исои русула , Фқоли таъолӣ : إзи أрслнои إлиҳми аснини Фкзбўҳмо . Ибн аббос гуфт : русули алҷни ҳам аллазӣнаи астмъўои алқуръон ,у аблғўаҳи қўмҳм , яъне аллазӣна « Фқолўои إнои смънои қроно аҷабо » , фаҳми бмънии алрсл .

این کاف و میم در «یأتکم» خطاب با جن و انس است، و کاف و میم در «منکم» خطاب با انس است خاصة، و روا باشد که رسول جن رسول رسول انس باشد، چنان که آنجا گفت: «وَ إِذْ صَرَفْنا إِلَیْکَ نَفَراً مِنَ الْجِنِّ» الایة. و سمی اللَّه عز و جل رسل عیسی رسله، فقال تعالی: إِذْ أَرْسَلْنا إِلَیْهِمُ اثْنَیْنِ فَکَذَّبُوهُما. ابن عباس گفت: رسل الجن هم الذین استمعوا القرآن، و ابلغوه قومهم، یعنی الذین «فَقالُوا إِنَّا سَمِعْنا قُرْآناً عَجَباً»، فهم بمعنی الرسل.

Иқсўни алайкуми оётӣ яъне иқрءўни алайкуми оёти алқуръон , « инзрўнкм » эй ихўФўнкм « аءи иўмкми ҳозо » ,у ҳўи явми алқёмаҳ , « ливо » яъне алФриқини ман алҷну алонс « Динои алии أнФсно » эй ақррнои болкФр , « ғртҳми алҳёҳи алднё »

یقصُّونَ عَلَیْکُمْ آیاتِی‌ یعنی یقرءون علیکم آیات القرآن، «یُنْذِرُونَکُمْ» ای یخوّفونکم «اءَ یَوْمِکُمْ هذا»، و هو یوم القیامة، «لُوا» یعنی الفریقین من الجن و الانس «ِدْنا عَلی‌ أَنْفُسِنا» ای اقررنا بالکفر، «غَرَّتْهُمُ الْحَیاةُ الدُّنْیا»

Ин сухани раб алъзаҳ мегуяд бо Мустафо ( с ) ки : эй Муҳамад ! зиндагонии дунёу дӯстии дунёи эшонро ФрҳиФтаҳ кард , ва аз дайни исломи баргардонед , то аз сари Фрҳиб бохрт омаданд , ва бар хештан гувоҳӣ доданд ки : дар дунё кофар буданд . Ва ин он гуҳ бошад ки ҷавориҳи эшон бсхн ояд ,у бшрки эшон гувоҳӣ диҳад .

این سخن رب العزة می‌گوید با مصطفی (ص) که: ای محمد! زندگانی دنیا و دوستی دنیا ایشان را فرهیفته کرد، و از دین اسلام برگردانید، تا از سر فرهیب بآخرت آمدند، و بر خویشتن گواهی دادند که: در دنیا کافر بودند. و این آن گه باشد که جوارح ایشان بسخن آید، و بشرک ایشان گواهی دهد.

Злк эй злки қсснои алейк ман амри алрслу أмри азоби ман кизби баҳои ман аломм , лонаи лами икни рбки мӯҳлики алқрии бзлми инро ду маънӣ гуфтаанд : яке онаст ки : бзлм манеҳ алии ғФлаҳи ман ғайри танбеҳу тзкир , яъне : лами икни лиҳлкҳми дуни алтнбиаҳу алтзкири болрслу алоёт , Фикўни қади злмҳм . Ҳозои кқўлаҳ : ва мо кони рбки лиҳлки алқрии бзлму أҳлҳои мслҳўн . Маънӣ дигар онаст ки : бзлм манеҳам ҳатто ибъси илайҳами рсло , яъне : лами икни лиҳлкҳми бзнўбҳму злмҳми ман қабл أни иأтиҳми расӯл , Финҳоҳм , ?фони рҷъўоу алои атоҳми алъзоб , комаи қоли таъолӣ : ва мо кнои муаззабин ҳатто набаъс рсўло .

ذلِکَ ای ذلک قصصنا علیک من امر الرسل و أمر عذاب من کذب بها من الامم، لانه لَمْ یَکُنْ رَبُّکَ مُهْلِکَ الْقُری‌ بِظُلْمٍ این را دو معنی گفته‌اند: یکی آنست که: بظلم منه علی غفلة من غیر تنبیه و تذکیر، یعنی: لم یکن لیهلکهم دون التنبیه و التذکیر بالرسل و الآیات، فیکون قد ظلمهم. هذا کقوله: وَ ما کانَ رَبُّکَ لِیُهْلِکَ الْقُری‌ بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ. معنی دیگر آنست که: بظلم منهم حتی یبعث الیهم رسلا، یعنی: لم یکن لیهلکهم بذنوبهم و ظلمهم من قبل أن یأتیهم رسول، فینهاهم، فان رجعوا و الا اتاهم العذاب، کما قال تعالی: وَ ما کُنَّا مُعَذِّبِینَ حَتَّی نَبْعَثَ رَسُولًا.

Ва қоли алии бен абии толиби явми хайбар : أқотлҳм ҳатто икўнўои мслно . Фқол : алии рслк ҳатто таназзули бсоҳтҳм , сами адъҳми илои алислом ,у ахбрҳми бмои иҷби алайҳими ман ҳақи аллоҳи фӣа , Фўи аллоҳи лони иҳдии аллоҳи бки рҷлои воҳдои хайри лаки ман أни икўни лаки ҳмри алнъм .

و قال علی بن ابی طالب یوم خیبر: أقاتلهم حتی یکونوا مثلنا. فقال: علی رسلک حتی تنزل بساحتهم، ثم ادعهم الی الاسلام، و اخبرهم بما یجب علیهم من حق اللَّه فیه، فو اللَّه لان یهدی اللَّه بک رجلا واحدا خیر لک من أن یکون لک حمر النعم.

Ва лкли дараҷот эй :у лкли ИМАи ман алмؤмнину алкоФрини манозилу дараҷоти ммои ъмлўои фии алсўобу алъқоби алии қадари аъмолҳми фии алднё . Мегуяд : ҳар касро дрҷтӣасту манзалатии фардо дар савобу уқоб , ҳам неконро ва ҳам бидонро . Неконро дараҷотаст ки дар некӣ мутафовитанд ,у савоби эшон мутафовит , ва бидонро дараҷотаст ки дар бадӣ мутафовитанд ,у уқубати эшон мутафовит .

وَ لِکُلٍّ دَرَجاتٌ ای: و لکل امة من المؤمنین و الکافرین منازل و درجات ممّا عملوا فی الثواب و العقاب علی قدر اعمالهم فی الدنیا. میگوید: هر کس را درجتی است و منزلتی فردا در ثواب و عقاب، هم نیکان را و هم بدان را. نیکان را درجات است که در نیکی متفاوت‌اند، و ثواب ایشان متفاوت، و بدان را درجات است که در بدی متفاوت‌اند، و عقوبت ایشان متفاوت.

Ва рбки алғнӣ яъне ани ибодаи халқа . Зўи алрҳмаҳи бхлқаҳи Флои иъҷли алайҳими болъқўбаҳи إни ишأи изҳбкм яъне аҳли Маккау истхлФи ман бъдкм яъне хлқои охири комаи أншأкм эй хлқкми абтдоءи ман зуррияи қавми охирин яъне обоءҳми алмозин ,у қил : аҳли сафинаи Нӯҳ . Қоли ътоء «у истхлФи ман бъдкми мо ишоء » ирид ба алсҳобаҳу алтобъин .

وَ رَبُّکَ الْغَنِیُّ یعنی عن عبادة خلقه. ذُو الرَّحْمَةِ بخلقه فلا یعجل علیهم بالعقوبة إِنْ یَشَأْ یُذْهِبْکُمْ یعنی اهل مکة وَ یَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِکُمْ یعنی خلقا آخر کَما أَنْشَأَکُمْ ای خلقکم ابتداء مِنْ ذُرِّیَّةِ قَوْمٍ آخَرِینَ یعنی آباءهم الماضین، و قیل: اهل سفینة نوح. قال عطاء «وَ یَسْتَخْلِفْ مِنْ بَعْدِکُمْ ما یَشاءُ» یرید به الصحابة و التابعین.

إни мо тўъдўни ман алъзобу алқёмаҳи лоти лкоӣн , ва мо أнтми бмъҷзин яъне собиқин аллоҳи бأъмолкми алхбисаҳ ҳатто иҷзикми баҳо ,у иқол : « бмъҷзин » эй бФоӣтин , бқўли лмои Фотк : қади аъҷзнӣ ,у кзлки алммтнъи алейк , тқўл : қади أъҷзнӣ , Фиҳтмл ва мо антми бммтнъини ман ъзобнои азои ҳали бкм .

إِنَّ ما تُوعَدُونَ من العذاب و القیامة لَآتٍ لکائن، وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ یعنی سابقین اللَّه بأعمالکم الخبیثة حتی یجزیکم بها، و یقال: «بمعجزین» ای بفائتین، بقول لما فاتک: قد اعجزنی، و کذلک الممتنع علیک، تقول: قد أعجزنی، فیحتمل و ما انتم بممتنعین من عذابنا اذا حل بکم.

Қул ё қавми аъмлўои алии мконткми қроءти ъосми ривояти абӯи бикр бҷмъаст : « мконткм » . Боқӣ « мконткм » хонанд алии алтўҳид , яъне : сирўои серкам ,у алзмўои ъодткм . Таҳдидаст на дастурӣ , чунон ки ҷой дигар гуфт аъмлўои мо шӣтм , лии амалӣу лаками ъмлкм , лаками динкму лии дайн . Иқўл : аъмлўои алии мконткми إнии омили алии мконтӣ . Мегуяд : шумо ҳамон ки мекунед мекунед , ва чунон ки ҳастед мебошед , ки ман инки мекунам мехоҳам кард , ва чунон ки ҳастам хоҳад буд .

قُلْ یا قَوْمِ اعْمَلُوا عَلی‌ مَکانَتِکُمْ قراءت عاصم روایت ابو بکر بجمع است: «مکانتکم». باقی «مکانتکم» خوانند علی التوحید، یعنی: سیروا سیرکم، و الزموا عادتکم. تهدید است نه دستوری، چنان که جای دیگر گفت اعْمَلُوا ما شِئْتُمْ، لِی عَمَلِی وَ لَکُمْ عَمَلُکُمْ، لَکُمْ دِینُکُمْ وَ لِیَ دِینِ. یقول: اعْمَلُوا عَلی‌ مَکانَتِکُمْ إِنِّی عامِلٌ علی مکانتی. میگوید: شما همان که میکنید میکنید، و چنان که هستید می‌باشید، که من اینکه میکنم میخواهم کرد، و چنان که هستم خواهد بود.

Ва қили ҳаии мансӯха , нсхтҳои ояи алсиФ . ФсўФи тълмўни ман ткўни ?лаи оқибаи ?илдори Ҳамзау ксоиӣ « икўн » биё хонанд . Боқии бтоءи мӯъҷама аз фавқ . Ман ткўни ?лаи оқибаи ?илдор яъне алҷнаҳ , анҳнам антм ? ӣнҷои сухан тамом шуд . Пас гуфт : ё Муҳамад ! إнаҳи лои иФлҳи алзолмўни лои исъди ман куфри биллоҳ . Ва қил : лои иФлҳи алзолмўн эй : лои иблғи амониаҳ .

و قیل هی منسوخة، نسختها آیة السیف. فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ حمزه و کسایی «یکون» بیا خوانند. باقی بتاء معجمه از فوق. مَنْ تَکُونُ لَهُ عاقِبَةُ الدَّارِ یعنی الجنة، انحن ام انتم؟ اینجا سخن تمام شد. پس گفت: یا محمد! إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ لا یسعد من کفر باللّه. و قیل: لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ ای: لا یبلغ امانیه.

Иқоли лкл ман на?ил амнията : аФлҳи азои асоби мо ?ераад .

یقال لکل من نال امنیته: افلح اذا اصاب ما اراد.

Ва ҷълўои ллаҳи ммои зрأ аз эдар ҳикоятаст аз ниҳодҳое ки аҳли ҷоҳилият ниҳода буданд миёни хешу миёни аллоҳу миён батон , аз ниҳодҳои бад ва бунёдҳои каж , ва ин он буд ки куффори араб одат доштанд ки чун тақаррубӣ кардандӣ ё назрӣ ё садақа Эй додандӣ бчизӣ аз моли хеш , ду тир задандӣ , як тирро гуфтандӣ ки ин он худоӣ осмонаст , ва он бдрўишон ва меҳмонон додандӣ , ва худ аз он бхўрдндӣ ва як тирро гуфтандӣ ки : ин батонроаст ,у бхрҷ батону сднаҳ эшон кардандӣ агар бод ё сутури чизе аз баҳраи худо ё баҳраи бут ӯ кундӣ гуфтандӣ : бок нест ки худои осмон бениёзаст , ва агар чизе аз баҳраи бут бо баҳра аллоҳ афтодӣ онро май боз ҷой карданд ва мебоз ситаданд , ки бутро ҳоҷат ва ниёзаст .

وَ جَعَلُوا لِلَّهِ مِمَّا ذَرَأَ از ایدر حکایت است از نهادهایی که اهل جاهلیت نهاده بودند میان خویش و میان اللَّه و میان بتان، از نهادهای بد و بنیادهای‌ کژ، و این آن بود که کفار عرب عادت داشتند که چون تقربی کردندی یا نذری یا صدقه‌ای دادندی بچیزی از مال خویش، دو تیر زدندی، یک تیر را گفتندی که این آن خدای آسمانست، و آن بدرویشان و مهمانان دادندی، و خود از آن بخوردندی و یک تیر را گفتندی که: این بتان را است، و بخرج بتان و سدنه ایشان کردندی اگر باد یا ستور چیزی از بهره خدا یا بهره بت او کندی گفتندی: باک نیست که خدای آسمان بی‌نیاز است، و اگر چیزی از بهره بت با بهره اللَّه افتادی آن را می‌باز جای کردند و می‌باز ستدند، که بت را حاجت و نیاز است.

Садӣ гуфт : куштаи зорӣ ки эшонро буд , бадв қисм мениҳоданд : як қисми аллоҳро , ва як қисми бутро . Агар қисми бутро офат раседӣ , ва бар наёвардӣ , аз қисми аллоҳи бргрФтндӣ ,у бхрҷ батон ва сднаҳ кардандӣ , ва агар қисми аллоҳ офат раседӣ , чунон бгзоштндӣ ва гуфтандӣ : агар худои осмони хостии қисми худ бабр оварадӣ ва самара додӣ , ва дар анъоми ҳамин қисмат ниҳода буданд , пас ончии насиби аллоҳ буд , агар бачаи мурдаи зодии бхўрдндӣ ,у ончии насиби бут буд бачаи мурда ки зодии бнхўрдндӣ , ва онро бузург доштандӣ . Пас аллоҳи эшонро зм кард бойени қисмат ки карданд , гуфт : соءи мо иҳкмўни ази иҷълўни алдниаҳи фии алқсми ллаҳ ,у қил : соءи мо иҳкмўни ҳайси срФўои мо ҷълўаҳи ллаҳи алии ҷҳаҳи алтбрри илои алоўсон ,у қили маъноа : луи кони маъаии шарики комаи иқўлўни мо ъдлўои фии алқсмаҳи ани иأхзўои манӣу лои иътўнӣ . Ксоиӣ хонд : « бзъмҳм » бзм « зо »у боқии қроءи бФтҳ « зо » хонанд , ва дарин клмти се луғатаст : алзъму алзъму алзъм , колФтку алФтку алФтк ,у алўду алўду алўд , шриҳ қозӣ гуфт : ани лкли шайъ ء кунӣа , ва кунӣа алкзби заъм .

سدی گفت: کشته زاری که ایشان را بود، بدو قسم می‌نهادند: یک قسم اللَّه را، و یک قسم بت را. اگر قسم بت را آفت رسیدی، و بر نیاوردی، از قسم اللَّه برگرفتندی، و بخرج بتان و سدنه کردندی، و اگر قسم اللَّه آفت رسیدی، چنان بگذاشتندی و گفتندی: اگر خدای آسمان خواستی قسم خود ببر آوردی و ثمره دادی، و در انعام همین قسمت نهاده بودند، پس آنچه نصیب اللَّه بود، اگر بچه مرده زادی بخوردندی، و آنچه نصیب بت بود بچه مرده که زادی بنخوردندی، و آن را بزرگ داشتندی. پس اللَّه ایشان را ذم کرد باین قسمت که کردند، گفت: ساءَ ما یَحْکُمُونَ اذ یجعلون الدنیة فی القسم للَّه، و قیل: ساءَ ما یَحْکُمُونَ حیث صرفوا ما جعلوه للَّه علی جهة التبرّر الی الاوثان، و قیل معناه: لو کان معی شریک کما یقولون ما عدلوا فی القسمة ان یأخذوا منی‌ و لا یعطونی. کسایی خواند: «بزعمهم» بضم «زا» و باقی قراء بفتح «زا» خوانند، و درین کلمت سه لغت است: الزعم و الزعم و الزعم، کالفتک و الفتک و الفتک، و الودّ و الودّ و الودّ، شریح قاضی گفت: ان لکل شی‌ء کنیة، و کنیة الکذب زعم.

Ва кзлк эй : ва мисли злки алФъли алқбиҳ « зин » бзм « зо » « қатл » брФъ , аўлодҳми бнсби шркоӣҳми бхФз , ин қроءти ибн омираст ,у маъноаи зини ?лаами қатли шркоӣҳми аўлодҳм ,у қроءти оммаи зини бФтҳ « зо »аст , қатли бнсби أўлодҳми бхФз , шркоؤҳми брФъ , яъне : зини ?лаами шркоؤҳми қатли аўлодҳм . Ва шуракои дарин мавзе шаётинанд ки музайянонанд фавоҳишро бар одамиён , чунон ки онҷо гуфт ҳикоят аз Иблис : « إнии куфрати бмои أшрктмўни ман қабл » . Ва кули мо атътаҳи фии мъсиаҳи аллоҳ , Фқди ашрктаҳи маъаи аллоҳ . Ва қил : шркоؤҳми содтҳму кброؤҳми аллазӣнаи итиъўни фии мъсиаҳи аллоҳ . Аз онаст ки гӯйанд фардо : рбнои إнои أтънои содтноу кброءно , ва гӯйанд : Фҳли أнтми мғнўни ънои ман азоби аллоҳи ман шайъи ء ? ва қавмӣ гӯйанд : « бали макри аллилу алнҳори إзи тأмрўнно أн накуфр биллоҳ » , ва қавмӣ гӯйанд : « луи лои أнтми лкнои муъминин » , дар тахосум дар мавқиф ва дар дӯзах « тахосуми أҳли алнор » . Ва дар қроءти ибни омири шуракои қрноء буд ёрони ҳамдинону бнздики бештари аҳли арабяти ин қроءти ибни омир номаразӣаст ки ин тақдиму таъхири баъӣди ҷузи шоирон дар зарурати шеър истеъмол накардаанд .

وَ کَذلِکَ ای: و مثل ذلک الفعل القبیح «زین» بضم «زا» «قتل» برفع، اولادهم بنصب شرکائهم بخفض، این قراءت ابن عامر است، و معناه زیّن لهم قتل شرکائهم اولادهم، و قراءت عامه زین بفتح «زا» است، قتل بنصب أولادهم بخفض، شرکاؤهم برفع، یعنی: زیّن لهم شرکاؤهم قتل اولادهم. و شرکاء درین موضع شیاطین‌اند که مزیّنان‌اند فواحش را بر آدمیان، چنان که آنجا گفت حکایت از ابلیس: «إِنِّی کَفَرْتُ بِما أَشْرَکْتُمُونِ مِنْ قَبْلُ». و کل ما اطعته فی معصیة اللَّه، فقد اشرکته مع اللَّه. و قیل: شرکاؤهم سادتهم و کبراؤهم الذین یطیعون فی معصیة اللَّه. از آن است که گویند فردا: رَبَّنا إِنَّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا، و گویند: فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذابِ اللَّهِ مِنْ شَیْ‌ءٍ؟ و قومی گویند: «بَلْ مَکْرُ اللَّیْلِ وَ النَّهارِ إِذْ تَأْمُرُونَنا أَنْ نَکْفُرَ بِاللَّهِ»، و قومی گویند: «لَوْ لا أَنْتُمْ لَکُنَّا مُؤْمِنِینَ»، در تخاصم در موقف و در دوزخ «تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ». و در قراءت ابن عامر شرکاء قرناء بود یاران همدینان و بنزدیک بیشتر اهل عربیت این قراءت ابن عامر نامرضی است که این تقدیم و تأخیر بعید جز شاعران در ضرورت شعر استعمال نکرده‌اند.

Ва кзлки зини ин атфаст бар он феъли бад ки аз эшон ҳикоят карда , мегуяд : чунон ки бар орост бар эшон шаётини он феълҳои бад ва ниҳодҳои каж , ҳам чунон бар орост бар эшон қатли фарзандон аз бими дарвешӣу ор , он гуҳ гуфт : « лирдўҳм » эй : лиҳлкўҳми фии алнор ,у лилбсўои алайҳими динҳми лихлтўоу идхлўои алайҳими алшки фии динҳм ,у конўои алии дайни Исмоил , Фрҷъўои анҳу . Пас хабар дод ки ҳар чаҳ эшон кунанд , ҳамаи бмшит аллоҳ кунанд , гуфт :у луи шоءи аллоҳи мо Фълўаҳ эй луи шоءи ани лни иФълўаҳи мо Фълўаҳ , агар худои хостӣ ки эшон он накунанд накардандӣ Фзрҳм ва мо иФтрўни ман алткзиби лқўлҳми фии алоъроФ :у аллоҳи амрнои баҳо ,у қил : Фзрҳм ва мо иФтрўни ман أни ллаҳи шрико .

وَ کَذلِکَ زَیَّنَ این عطف است بر آن فعل بد که از ایشان حکایت کرده، میگوید: چنان که بر آراست بر ایشان شیاطین آن فعلهای بد و نهادهای کژ، هم چنان بر آراست بر ایشان قتل فرزندان از بیم درویشی و عار، آن گه گفت: «لِیُرْدُوهُمْ» ای: لیهلکوهم فی النار، وَ لِیَلْبِسُوا عَلَیْهِمْ دِینَهُمْ لیخلطوا و یدخلوا علیهم الشک فی دینهم، و کانوا علی دین اسماعیل، فرجعوا عنه. پس خبر داد که هر چه ایشان کنند، همه بمشیت اللَّه کنند، گفت: وَ لَوْ شاءَ اللَّهُ ما فَعَلُوهُ ای لو شاء ان لن یفعلوه ما فعلوه، اگر خدا خواستی که ایشان آن نکنند نکردندی فَذَرْهُمْ وَ ما یَفْتَرُونَ من التکذیب لقولهم فی الاعراف: و اللَّه امرنا بها، و قیل: فذرهم و ما یفترون من أن للَّه شریکا.

Ва қолўои ҳзаҳи أнъом яъне албҳираҳу алсоӣбаҳу алўсилаҳу алҳомӣ ,у ҳрс яъне алзръи алзии ҷълўаҳи лоўсонҳм , ҳаҷар яъне ҳароми ҳрмўҳо ,у ҷълўҳои лосномҳм , ва манеҳ қавла : « ҳҷрои мҳҷўро » эй ҳромои мҳрмо ,у аслаи алмнъ , иқол : ҳаҷару ҳаҷару ҳаҷари бмънии алмнъи болтҳрим , ривоят хФоФаст аз бӯи Амри ҳаҷари бзми ҳо . Лои итъмҳои إлои ман ншоءу кони мшитҳми анҳми ҷълўои аллҳўму алолбони ллрҷоли дуни алнсоء . Бзъмҳми ихтилофи қроءт дар он ҳамонаст ки дар ояти пеш . Маънӣ онаст ки аллоҳ мегуяд : ин таҳрими анъому ҳрс дурӯғӣаст аз ҷҳаҳи эшон , ва наҳодӣ ки аз бар худ ниҳодаанд . Ва أнъоми ҳурмати зуҳӯрҳо колсоӣбаҳу албҳираҳу алҳомӣ ,у أнъоми лои изкрўни исми аллоҳи алайҳои мо избҳўнҳои ллосноми хнқо ӯ вқзо . Қоли муҷоҳид : канти ?лаами ман анъомҳми тоӣФаҳи лои изкрўни исми аллоҳи алайҳо ,у лои фии шайъи ءи ман шаънҳо луи ркбўҳо ӯ влдўҳо ӯ збҳўҳои лами изкрўои исми аллоҳи алайҳо , сами қол : « аФтроءи алайҳ » ин ҳамаро мегуяд ки дарин се оят бирафт . Мегуяд : ин ҳама мекарданд бдрўғи сохтан бар худоӣ . Ва ин ифтиро бхдо онаст ки ҷой дигар гуфт : «у إзои Фълўои фоҳишаи қолўои вҷднои алайҳои обоءноу аллоҳи أмрнои баҳо » .

وَ قالُوا هذِهِ أَنْعامٌ یعنی البحیرة و السائبة و الوصیلة و الحامی، وَ حَرْثٌ یعنی الزرع الذی جعلوه لاوثانهم، حِجْرٌ یعنی حرام حرموها، و جعلوها لاصنامهم، و منه قوله: «حِجْراً مَحْجُوراً» ای حراما محرما، و اصله المنع، یقال: حجر و حجر و حجر بمعنی المنع بالتحریم، روایت خفاف است از بو عمرو حجر بضم حا. لا یَطْعَمُها إِلَّا مَنْ نَشاءُ و کان مشیتهم انهم جعلوا اللحوم و الالبان للرجال دون النساء. بِزَعْمِهِمْ اختلاف قراءت در آن همان است که در آیت پیش. معنی آنست که اللَّه می‌گوید: این تحریم انعام و حرث دروغی است از جهة ایشان، و نهادی که از بر خود نهاده‌اند. وَ أَنْعامٌ حُرِّمَتْ ظُهُورُها کالسائبة و البحیرة و الحامی، وَ أَنْعامٌ لا یَذْکُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَیْهَا ما یذبحونها للاصنام خنقا او وقذا. قال مجاهد: کانت لهم من انعامهم طائفة لا یذکرون اسم اللَّه علیها، و لا فی شی‌ء من شأنها لو رکبوها او ولّدوها او ذبحوها لم یذکروا اسم اللَّه علیها، ثم قال: «افْتِراءً عَلَیْهِ» این همه را میگوید که درین سه آیت برفت. میگوید: این همه میکردند بدروغ ساختن بر خدای. و این افترا بخدا آنست که جای دیگر گفت: «وَ إِذا فَعَلُوا فاحِشَةً قالُوا وَجَدْنا عَلَیْها آباءَنا وَ اللَّهُ أَمَرَنا بِها».

Ва қолўои мо фии бутуни ҳзаҳ алأнъом мегуфтанд : ончӣ дар шикамҳои он ҷонваронаст , яъне ончӣ аз бҳираҳ ва соӣбаҳ зояд холисаи лзкўрно яъне хоссаи лзкўрно .

وَ قالُوا ما فِی بُطُونِ هذِهِ الْأَنْعامِ میگفتند: آنچه در شکمهای آن جانوران است، یعنی آنچه از بحیره و سائبه زاید خالِصَةٌ لِذُکُورِنا یعنی خاصة لذکورنا.

Мегуяд : алӣ алхусус мардони моро ҳалоласт ,у занонро нест , яъне ки мардон дар кори асному аўсон қиём мекунанд ,у бойени маънӣ шараф доранд бар занон ,у муҳаррами алии أзўоҷно эй нсоӣно . Ҳозои ани харҷати алои ҷинаи ҳиаҳ ,у ан кант метаҳ аштрки фӣаи алрҷолу алнсоء .

میگوید: علی الخصوص مردان ما را حلال است، و زنان را نیست، یعنی که مردان در کار اصنام و اوثان قیام میکنند، و باین معنی شرف دارند بر زنان، وَ مُحَرَّمٌ عَلی‌ أَزْواجِنا ای نسائنا. هذا ان خرجت الا جنّة حیّة، و ان کانت میتة اشترک فیه الرجال و النساء.

Зҷоҷ гуфт : « муҳаррам » бо лафз « мо » шавад на бо маънӣ , аз баҳри онкӣ « муҳаррама » нагуфт , ва « холиса » бо маънӣ мо шавад на бо лафз , ва « мо » бмънӣ ҷамоатаст , яъне : ҷимоъаи мо фии бутуни ҳзаҳи алонъом .

زجاج گفت: «محرم» با لفظ «ما» شود نه با معنی، از بهر آنکه «محرمة» نگفت، و «خالصة» با معنی ما شود نه با لفظ، و «ما» بمعنی جماعت است، یعنی: جماعة ما فی بطون هذه الانعام.

Ва إн икн метаҳ қроءти бӯи бикр аз ъосм « ткн » бтоءаст , « метаҳ » бнсб , яънеу ани ткн алнсмаҳ метаҳ . Қроءти бӯи Амру нофеъу Ҳамзау ксоиии икн бёءаст , « метаҳ » бнсб , яъне :у ани икни мо фии бутуни ҳзаҳ алонъом метаҳ .

وَ إِنْ یَکُنْ مَیْتَةً قراءت بو بکر از عاصم «تکن» بتاء است، «میتة» بنصب، یعنی و ان تکن النسمة میتة. قراءت بو عمرو و نافع و حمزه و کسایی یکن بیاء است، «میتة» بنصب، یعنی: و ان یکن ما فی بطون هذه الانعام میتة.

Ибни касӣр « икн » бёء хонд , « метаҳ » брФъ ,у ибни омир « ткн » бтоء хонд « метаҳ » брФъ ,у бойен ҳар ду қроءти рафъ « метаҳ » бонаст ки « кон » бмънӣ вақъаст боҳдс , яъне :у ан тқъ метаҳ . Тонис бо лафз шаваду тзкир бо маънӣ . Сиҷзиҳми всФҳм эй бўсФҳми алкзб , лқўлаҳ «у тсФи أлснтҳми алкзб »у алвасфу алсФаҳи воҳид , колўзну алзнаҳ . إнаҳи ҳакими Фимои ҳараму أҳл , алӣами бмои ҳрмўаҳи алии анФсҳми ммои лами иأмрҳм ба .

ابن کثیر «یکن» بیاء خواند، «میتة» برفع، و ابن عامر «تکن» بتاء خواند «میتة» برفع، و باین هر دو قراءت رفع «میتة» بآن است که «کان» بمعنی وقع است باحدث، یعنی: و ان تقع میتة. تانیث با لفظ شود و تذکیر با معنی. سَیَجْزِیهِمْ وَصْفَهُمْ ای بوصفهم الکذب، لقوله «وَ تَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْکَذِبَ» و الوصف و الصفة واحد، کالوزن و الزنة. إِنَّهُ حَکِیمٌ فیما حرم و أحل، عَلِیمٌ بما حرموه علی انفسهم مما لم یأمرهم به.

Раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи дарин оят хабар дод ки эшон ҳам дар ҳукм хато карданд ки на аз ҳақи ҷл ҷалола пазируфтанд ва на бФрмони ваии ҳалол ҳаром карданд , ва ҳам дар тамсилу қиёс таноқуз намуданд , дар он ботил ки худ ниҳоданд , ки миёни занону мардон дар хӯрдан он фарқ карданд .

رب العزة جل جلاله درین آیت خبر داد که ایشان هم در حکم خطا کردند که نه از حق جل جلاله پذیرفتند و نه بفرمان وی حلال حرام کردند، و هم در تمثیل و قیاس تناقض نمودند، در آن باطل که خود نهادند، که میان زنان و مردان در خوردن آن فرق کردند.

Қади хусри аллазӣнаи қтлўои أўлодҳми сФҳои бғири илми ин дар шаъни қавмии араби фурӯи омада аз рабеъау музиру ғайри эшон , ки духтаронро зинда дар гӯр мекарданд , ва он шайтон бар эшон ороста буд аз бими дарвешӣу ору анФаҳи ҷоҳилият ки дар сари эшон буд , чунон ки онҷо гуфт : зини лксири ман алмшркини қатли أўлодҳми шркоؤҳм . Қайси бен ъосми алмнқрии Сайиди аҳл вбр омад бар расӯли худо ва мусулмон шуд , он гуҳ дар миён сухан мегуфт : анӣу أдти тсъи бенот лӣ , Фқоли ?лаи расӯли аллоҳ ( с ) : « азбҳи ани кули воҳидаи мнҳни шоҳ » . Фқоли ани лии абло . Қол : « Фонҳри ани кули воҳидаи ҷзўро » .

قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَیْرِ عِلْمٍ این در شأن قومی عرب فرو آمده از ربیعه و مضر و غیر ایشان، که دختران را زنده در گور میکردند، و آن شیطان بر ایشان آراسته بود از بیم درویشی و عار و انفة جاهلیت که در سر ایشان بود، چنان که آنجا گفت: زَیَّنَ لِکَثِیرٍ مِنَ الْمُشْرِکِینَ قَتْلَ أَوْلادِهِمْ شُرَکاؤُهُمْ. قیس بن عاصم المنقری سید اهل وبر آمد بر رسول خدا و مسلمان شد، آن گه در میان سخن میگفت: انی و أدت تسع بنات لی، فقال له رسول اللَّه (ص): «اذبح عن کل واحدة منهن شاة». فقال ان لی ابلا. قال: «فانحر عن کل واحدة جزورا».

Ва рӯй фии баъзи алохбори ани дҳиаҳи алклбии кони коФрои ман мулӯки алъараб , Флмои ?ераади أни ислм , аўҳии аллоҳи таъолии ило алнабӣ ( с ) баъди мо кони слии алФҷр : ё Муҳамад ! ани аллоҳи иқрӣки ассалом ,у иқўл : ани дҳиаҳи алклбии идхли алейк алону ислм . Қол : Флмои дахли алмсҷд , рафъи расӯли аллоҳ ( с ) рдоءаҳи ани зуҳра ,у бастаи алии аларзи байни идиаҳ , қол : ё дҳиаҳ ! ҳоҳно ,у أшори илои рдоӣаҳ , Фбкии дҳиаҳи ман карами расӯли аллоҳ ( с ) ,у рафъи рдоءаҳу қиблау вазъаи алии раъсау Айнӣа , Фқол : бأбии ман ?лаи ҳозои алрдоء , сами қол : ё Муҳамад ! мо шроӣти алисломи аързҳои алӣ . Фқол : « ани тқўли лои илоҳи алои аллоҳи Муҳамади расӯли аллоҳ » . Фқол : ё расӯли аллоҳ ! ании арткбти алхтиӣаҳу фоҳишаи кабӣра , Фмои зои кФортаҳ ? ани амртнии ани أқтли нафасии қтлтҳо ,у ани амртнии ани أхрҷи ман ҷамеъи молии харҷат . Фқоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ва мо зок ё дҳиаҳ ! » қол : канти рҷлои ман мулӯки алъарабу астнкФи ани икўни лбнотии азўоҷ , Фқтлти сабъин ман бнотии клҳни бедӣ . Фтҳири расӯли аллоҳ ( с ) ман злк ҳатто назул Ҷабраил , Фқол : « ё Муҳамад ! ани аллоҳи иқрӣки ассалом ,у иқўл : қул лдҳиаҳ :у иззатӣу ҷалолии анки лмои қиллат : лои илоҳи алои аллоҳи ғФрти лаки куфри сетин сана , ФкиФи лои ағФри лаки қтлки бнотк » ! қол : Фбкии расӯли аллоҳ ( с ) ,у қол : « илоҳӣ ! ғФрти лдҳиаҳи қатли бнотаҳи бшҳодаҳи воҳида , ФкиФи лои тғФри ллмؤмнини сғоӣрҳми бшҳодоти касӣра » ? !

و روی فی بعض الاخبار ان دحیة الکلبی کان کافرا من ملوک العرب، فلمّا اراد أن یسلم، اوحی اللَّه تعالی الی النّبی (ص) بعد ما کان صلّی الفجر: یا محمد! ان اللَّه یقرئک السلام، و یقول: ان دحیة الکلبی یدخل علیک الان و یسلم. قال: فلمّا دخل المسجد، رفع رسول اللَّه (ص) رداءه عن ظهره، و بسطه علی الارض بین یدیه، قال: یا دحیة! هاهنا، و أشار الی ردائه، فبکی دحیة من کرم رسول اللَّه (ص)، و رفع رداءه و قبّله و وضعه علی رأسه و عینیه، فقال: بأبی من له هذا الرداء، ثم قال: یا محمد! ما شرائط الاسلام اعرضها علیّ. فقال: «ان تقول لا اله الا اللَّه محمد رسول اللَّه». فقال: یا رسول اللَّه! انی ارتکبت الخطیئة و فاحشة کبیرة، فما ذا کفارته؟ ان امرتنی ان أقتل نفسی قتلتها، و ان امرتنی ان أخرج من جمیع مالی خرجت. فقال رسول اللَّه (ص): «و ما ذاک یا دحیة!» قال: کنت رجلا من ملوک العرب و استنکف ان یکون لبناتی ازواج، فقتلت سبعین من بناتی کلهن بیدی. فتحیّر رسول اللَّه (ص) من ذلک حتی نزل جبرئیل، فقال: «یا محمد! ان اللَّه یقرئک السلام، و یقول: قل لدحیة: و عزتی و جلالی انک لمّا قلت: لا اله الا اللَّه غفرت لک کفر ستین سنة، فکیف لا اغفر لک قتلک بناتک»! قال: فبکی رسول اللَّه (ص)، و قال: «الهی! غفرت لدحیة قتل بناته بشهادة واحدة، فکیف لا تغفر للمؤمنین صغائرهم بشهادات کثیرة»؟!

Қади хусри аллазӣнаи қтлўои أўлодҳми сФҳои бғири илм эй бғири ҳаҷа , кқўлаҳ : « ҳилли ъндкми ман илм » ? эй : ман ҳаҷа . Ва ҳрмўои мо рзқҳми аллоҳи ман алҳрсу алонъоми аФтроءи алии аллоҳи алкзби ҳайни зъмўои ани аллоҳи амрҳми болтҳрими қади злўои ани алҳдӣ , ва мо конўои мҳтдин .

قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ قَتَلُوا أَوْلادَهُمْ سَفَهاً بِغَیْرِ عِلْمٍ ای بغیر حجة، کقوله: «هَلْ عِنْدَکُمْ مِنْ عِلْمٍ»؟ ای: من حجة. وَ حَرَّمُوا ما رَزَقَهُمُ اللَّهُ من الحرث و الانعام افْتِراءً عَلَی اللَّهِ الکذب حین زعموا ان اللَّه امرهم بالتحریم قَدْ ضَلُّوا عن الهدی، وَ ما کانُوا مُهْتَدِینَ.