Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳу кўнўои маъаи алсодқин , ҳам фармонаст ва ҳам ташриф ва ҳам таҳният , фармони худо , ташрифи бсзо , таҳнияти зебо , фурмонеи меҳрбор , ташрифии дилдор , таҳниятии бузургвор . намефармоед то бандаро бахуд наздик кунад , ташриф медиҳад то раҳе , дил бар меҳри вай наад , таҳният мекунад то суҳбат вай ҷӯяд , кори он раҳе дорад ки дар дили меҳр вай дорад , аз ҳақ бирав хӯрд ки дилӣ зинда дорад , ёдгор касе пазирад ки аз ҳақ ташрифӣ дорад , бо ҷаҳону ҷаҳонёни рӯзгори бегона вор гузорад .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ، هم فرمانست و هم تشریف و هم تهنیت، فرمان خدا، تشریف بسزا، تهنیت زیبا، فرمانی مهربار، تشریفی دلدار، تهنیتی بزرگوار. می‌فرماید تا بنده را بخود نزدیک کند، تشریف میدهد تا رهی، دل بر مهر وی نهد، تهنیت می‌کند تا صحبت وی جوید، کار آن رهی دارد که در دل مهر وی دارد، از حقّ برو خورد که دلی زنده دارد، یادگار کسی پذیرد که از حقّ تشریفی دارد، با جهان و جهانیان روزگار بیگانه‌وار گذارد.

ё أиҳои аллазӣнаи омнўои Нидоӣ кароматаст ва навохт байнҳоят , Нидои ҳақро ҳафт андоми банда гӯшаст , ва дар таҷаллии ваии ғамони ду гетӣ фаромӯшаст , Нидои каромати фаро пеш дошт то бсмоъи он каромат кашӣдан бори ҳукм бар банда осон шавад , ҳукм чист ? атқўои аллоҳу кўнўои маъаи алсодқини бтқўии миФрмоид ва дар тақвои сидқи миФрмоид , тақвои моя исломасту сидқи камоли имон , тақвои бдоит ошноӣасту сидқи нишони дӯсти дорӣ , тақвои раъси алмол обидонасту сидқи нури маърифатро нишон , тақвои раҳи равони олами шариъатроаст , сидқ дард задагон олами тариқати рост . Касе ки соҳиби давлат тақво гардаду ҷамоли сидқ ӯро рӯй намояд нишонаш онаст ки кулбаи вуҷӯди худро оташ дар занад , киштии халқяти бдрёии нестӣ фурӯ диҳад , фарзандонро ятем кунад , ақрбоءу ъширтро бадрӯд кунад , ботини худро аз одоту русум таҳорат диҳад , зоҳир бар нури шаръи оростау сроӣр аз муҳаббати ҳақ ммтлӣ гашта , дил аз муҳаббати дунёу сар аз тамаъи уқбо холӣ карда , на дунё ва на аҳли дунёро бо ӯ пайвандӣ , на бо уқбо ӯро оромӣ .

یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا ندای کرامت است و نواخت بینهایت، ندای حق را هفت اندام بنده گوش است، و در تجلّی وی غمان دو گیتی فراموش است، ندای کرامت فرا پیش داشت تا بسماع آن کرامت کشیدن بار حکم بر بنده آسان شود، حکم چیست؟ اتَّقُوا اللَّهَ وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ بتقوی میفرماید و در تقوی صدق میفرماید، تقوی مایه اسلام است و صدق کمال ایمان، تقوی بدایت آشنایی است و صدق نشان دوست داری، تقوی رأس المال عابدان است و صدق نور معرفت را نشان، تقوی ره روان عالم شریعت را است، صدق درد زدگان عالم طریقت راست. کسی که صاحب دولت تقوی گردد و جمال صدق او را روی نماید نشانش آنست که کلبه وجود خود را آتش در زند، کشتی خلقیّت بدریای نیستی فرو دهد، فرزندان را یتیم کند، اقرباء و عشیرت را بدرود کند، باطن خود را از عادات و رسوم طهارت دهد، ظاهر بر نور شرع آراسته و سرائر از محبّت حقّ ممتلی گشته، دل از محبّت دنیا و سر از طمع عقبی خالی کرده، نه دنیا و نه اهل دنیا را با او پیوندی، نه با عقبی او را آرامی.

Ва мо кони алмؤмнўни линФрўои кафеи Флўи лои нафари ман кул фирқа манеҳам тоӣФаҳ . . . Алоиаҳи зоҳири ояти ҳси уламоӣ дайнаст бар таҳсили улӯми шариъату асҳоби ҳадис бар ҷамъи аҳодӣси пайғомбар , аҳёءи суннати Мустафои сроу тозаи доштани дайну шариъати мусулмононро , ҳамчунонаст ки Мустафо с гуфт : блғўои анӣу луи оя , нзри аллоҳи ъбдои самъи мқолтии ФҳФзҳоу въоҳо ва адоҳоу раби ҳомили фиқҳи илои ман ҳаво фиқҳ манеҳ , ва рӯй нзри аллоҳи умарои самъи мнои шиӣои Фблғаҳи комаи самъаи Фрби маблағи аўъии ?лаи ман сомъ , ва рӯй насри аллоҳи ман самъи қавлии сами лами язди фӣаи ин хабарҳо бмънӣ мутақорибанд , мегуяд : тоза рӯйу равшани дили бод ки сухан ман башнаваду Ромати он гӯш дораду алфози он нигоҳ дорад то бози расонади чунон ки дар он ниФзоид ва накоҳаду амонат дар он биҷой оварад . Бузургони дайну уламоӣ салаф гуфтаанд : ҳеҷ амонат бидон нарасад ки дар китобу суннат тасарруф накунӣ ва аз зоҳири худ бнгрдонӣ ва дар он ниФзоиӣ ва аз он бнкоҳӣ ва аз таъвилу тасарруф ва такаллуф бипарҳезӣ , таъвилу тасарруф дар дайн , заҳр қотиласт , он дайн ки бар таъвил ва тасарруф ниҳанд ботиласт , таъвилу тасарруфи феъл душманаст , иқрору таслими феъли дӯст , дараки таъвилро зомин раъйаст , дараки таслимро зомин худоӣаст , ҳар чаҳ аз таъвил ояд бар моаст ҳар чаҳ аз таслим ояд бар худост . Саҳли бен абди аллоҳи раҳмаи аллоҳи ин оят бар хонд : ва мо кони алмؤмнўни линФрўои кафе , гуфт : афзали алрҳлаҳи раҳлаи ман алҳўии илои алъқл ва ман алҷҳли илои алълм ва ман алднёи илои алохраҳ ва ман алнФси илои алтқўӣ ва ман алхлқи илои аллоҳи таъолӣ . Риҳлат олимон онаст ки дар ақтори олам сафар кунанд то касе брўшноиии илми эшон роҳ ёбад ва аз дӯзахи барраад , риҳлат орифон онаст ки аз нафаси худ сафар кунанд манозили тақво боз баранд то басари кӯй муҳаббат расанд бар бисоти мшоҳдти бмҳли қурбат дар ҳазрати ъндит ором гиранд ҳар чаҳ бахотири эшон дар ояд ё ҳиммати эшон буи расад Саид абад гардад чунон ки аз он меҳтари дайни бӯи алии сиёҳи қудси аллоҳ рӯҳа овардаанд ки ҷое мегузашт дидаи вай бар ҷамъии асирон рӯм афтод ки Маҳмӯди эшонро гирифта буд ва дар қайд қаҳр кашида , чун дида шайх бидон бесармоягон афтод блб ишорат кард гуфт : подшоҳо ! роҳи нмидоннд роҳашон намой то бидонанд , ҳануз ишорат тамом накарда буд ки равзани тавҳид дар синаҳои эшон кушоданд ҳамаи зуннор куфр бикшоданду камари вафои дайн дар миёни ҷони бастанд .

وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً فَلَوْ لا نَفَرَ مِنْ کُلِّ فِرْقَةٍ مِنْهُمْ طائِفَةٌ... الایة ظاهر آیت حثّ علمای دین است بر تحصیل علوم شریعت و اصحاب حدیث بر جمع احادیث پیغامبر، احیاء سنّت مصطفی ص را و تازه داشتن دین و شریعت مسلمانان را، همچنانست که مصطفی ص گفت: بلّغوا عنّی و لو آیة، نضر اللَّه عبدا سمع مقالتی فحفظها و وعاها و ادّاها و رب حامل فقه الی من هوا فقه منه، و روی نضر اللَّه امرا سمع منّا شیئا فبلّغه کما سمعه فربّ مبلّغ اوعی له من سامع، و روی نصر اللَّه من سمع قولی ثمّ لم یزد فیه این خبرها بمعنی متقارب‌اند، میگوید: تازه روی و روشن دل باد که سخن من بشنود و رمت آن گوش دارد و الفاظ آن نگاه دارد تا باز رساند چنان که در آن نیفزاید و نکاهد و امانت در آن بجای آورد. بزرگان دین و علمای سلف گفته‌اند: هیچ امانت بدان نرسد که در کتاب و سنّت تصرف نکنی و از ظاهر خود بنگردانی و در آن نیفزایی و از آن بنکاهی و از تأویل و تصرّف و تکلّف بپرهیزی، تأویل و تصرّف در دین، زهر قاتل است، آن دین که بر تأویل و تصرّف نهند باطل است، تأویل و تصرّف فعل دشمن است، اقرار و تسلیم فعل دوست، درک تأویل را ضامن رأی است، درک تسلیم را ضامن خدای است، هر چه از تأویل آید بر ما است هر چه از تسلیم آید بر خداست. سهل بن عبد اللَّه رحمه اللَّه این آیت بر خواند: وَ ما کانَ الْمُؤْمِنُونَ لِیَنْفِرُوا کَافَّةً، گفت: افضل الرّحلة رحلة من الهوی الی العقل و من الجهل الی العلم و من الدّنیا الی الآخرة و من النّفس الی التقوی و من الخلق الی اللَّه تعالی. رحلت عالمان آنست که در اقطار عالم سفر کنند تا کسی بروشنایی علم ایشان راه یابد و از دوزخ برهد، رحلت عارفان آنست که از نفس خود سفر کنند منازل تقوی باز برند تا بسر کوی محبّت رسند بر بساط مشاهدت بمحلّ قربت در حضرت عندیّت آرام گیرند هر چه بخاطر ایشان در آید یا همت ایشان بوی رسد سعید ابد گردد چنان که از آن مهتر دین بو علی سیاه قدس اللَّه روحه آورده‌اند که جایی میگذشت دیده وی بر جمعی اسیران روم افتاد که محمود ایشان را گرفته بود و در قید قهر کشیده، چون دیده شیخ بدان بی‌سرمایگان افتاد بلب اشارت کرد گفت: پادشاها! راه نمیدانند راهشان نمای تا بدانند، هنوز اشارت تمام نکرده بود که روزن توحید در سینه‌های ایشان گشادند همه زنّار کفر بگشادند و کمر وفای دین در میان جان بستند.

أу лои ирўни أнҳми иФтнўни фии кули ом . . . Алоиаҳ чун рӯзгор бар мард тира гардаду нкботу балӣоту ҳаводиси рӯзгори даст дарҳам диҳаду фитнаи рӯзгору фитнаи авому фитнаи нафаси кқтъи аллили алмзлми дарҳами печади ҷуз зинҳор хостану буии бози пноҳидн чаҳ рӯй бошад ? хобӣ чун хоби ғарқ шудагон , хӯрдӣ чун хӯрд беморон , айшӣ чун айши зиндониён бояд то дарди вайро марҳам падед ояд ва дар ҳимоят зинҳорён шавад ки ризои ҳақ бо зинҳор бандаи даст бзинҳор дорад , мегуяд ҷли ҷалола :у қўлўои қўлои сдидои ислҳи лаками أъмолкму иғФри лаками знўбкм .

أَ وَ لا یَرَوْنَ أَنَّهُمْ یُفْتَنُونَ فِی کُلِّ عامٍ... الایة چون روزگار بر مرد تیره گردد و نکبات و بلیّات و حوادث روزگار دست درهم دهد و فتنه روزگار و فتنه عوام و فتنه نفس کقطع اللیل المظلم درهم پیچد جز زینهار خواستن و بوی باز پناهیدن چه روی باشد؟ خوابی چون خواب غرق شدگان، خوردی چون خورد بیماران، عیشی چون عیش زندانیان باید تا درد وی را مرهم پدید آید و در حمایت زینهاریان شود که رضای حق با زینهار بنده دست بزینهار دارد، میگوید جلّ جلاله: وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِیداً یُصْلِحْ لَکُمْ أَعْمالَکُمْ وَ یَغْفِرْ لَکُمْ ذُنُوبَکُمْ.

Қавла : лақади ҷоءкми расӯли ман أнФскм . . . Алоиаҳи ибошркми фии албшриаҳи локини ибоинкми фии алхсўсиаҳ . ё Муҳамад ! ту ҳамеи гӯй : إнмои أнои башари мслкми ман башарӣам ҳамчун шумо , ҳаме гӯям : أи лами иҷдки итимои Фоўии ту он дар ятемӣ ки чун туе дигар набӯд . Башариро кӣ расад ки дар садри қабули ҳақи маҳмили нози ваии ҳамеи кашанд ки лъмрк ! башариро чун сазад ки қабзаи сифати бҳкми анояти баёни сайқалии оинаи дил вай кунад ки أ лам нашарҳ лаки сдрк ! башарӣ чун буд ки муставфии девони азалу абади ҳўолти қабулу ради халқи водргоаҳ вай кунад ки мо отокм алрасул Фхзўаҳ ва мо нҳокми анҳу Фонтҳўо ! ё Муҳамад ! ту дайгарӣу кори ту дигараст .

قوله: لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ... الایة یباشرکم فی البشریّة لکن یباینکم فی الخصوصیّة. یا محمد! تو همی‌گوی: إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُکُمْ من بشری‌ام همچون شما، همی گویم: أَ لَمْ یَجِدْکَ یَتِیماً فَآوی‌ تو آن درّ یتیمی که چون تویی دیگر نبود. بشری را کی رسد که در صدر قبول حقّ محمل ناز وی همی کشند که لَعَمْرُکَ! بشری را چون سزد که قبضه صفت بحکم عنایت بیان صیقلی آینه دل وی کند که أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ! بشری چون بود که مستوفی دیوان ازل و ابد حوالت قبول و ردّ خلق وادرگاه وی کند که ما آتاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ ما نَهاکُمْ عَنْهُ فَانْتَهُوا! یا محمد! تو دیگری و کار تو دیگر است.

Гуфтаанд : ки дар дӯстии ҳам фироқаст ва ҳам висол , дар аҳди азал ки қисмат дӯстӣ мекарданд нолаи дарди фироқ аз хонаи бӯи ҷаҳл бар омаду тлأлؤи хуршеди висол аз ҳуҷраи Муҳамад арабӣ битофт , аз он фироқ дар дили бегонагон дӯзахӣ офариданд , ва азин висол дар синаи дӯстони биҳиштӣ исбот карданд , зон пас ки хуршеди висол бар он меҳтар тофт оламён дар роҳи вай мутаҳайир шуданд , пайғомбаронро орзӯии ҷамолу атбоъи ваии хост .

گفته‌اند: که در دوستی هم فراق است و هم وصال، در عهد ازل که قسمت دوستی میکردند ناله درد فراق از خانه بو جهل بر آمد و تلألؤ خورشید وصال از حجره محمد عربی بتافت، از آن فراق در دل بیگانگان دوزخی آفریدند، و ازین وصال در سینه دوستان بهشتی اثبات کردند، زان پس که خورشید وصال بر آن مهتر تافت عالمیان در راه وی متحیر شدند، پیغامبران را آرزوی جمال و اتباع وی خواست.

Мӯсо кулем мегуяд : бори худоёи маро аз уммати ваии гардон . Исои рӯҳ аллоҳ мегуяд : бори худоёи марои ҳоҷиби даргоҳи ваии гардон , халил мегуяд : бори худоёи зикри ман бзбони уммати вай равон кун , ва азин аҷабтар ки роҳ ӯ меҳтар дар қадами гоҳ ӯ худ мутаҳайир шуд , ин чунонаст ки маҷнӯн ба Лайлӣ гуфт , асбоби илми мо дар сари зулфи ту гум шуд ! гуфт : ё маҷнӯни даъвии бас баланд нест ки зулфи мо худ дар сари кори мо гум шуд . Некӯ гуфт он ҷавонмард ки дар шеър гуфт :

موسی کلیم میگوید: بار خدایا مرا از امّت وی گردان. عیسی روح اللَّه میگوید: بار خدایا مرا حاجب درگاه وی گردان، خلیل میگوید: بار خدایا ذکر من بزبان امّت وی روان کن، و ازین عجبتر که راه او مهتر در قدم‌گاه او خود متحیّر شد، این چنانست که مجنون به لیلی گفت، اسباب علم ما در سر زلف تو گم شد! گفت: یا مجنون دعوی بس بلند نیست که زلف ما خود در سر کار ما گم شد. نیکو گفت آن جوانمرد که در شعر گفت:

Қоли ибни ътоء : нафса си мувофиқаи лонФси алхлқи халқаи локини мбоинаҳи лҳои ҳқиқаҳи ?фонҳо муқаддасаи бонавори алнбўаҳи муаййидаи бмшоҳдаҳи алҳқиқаҳи собитаи фии алмҳли алоднӣу алмқоми алоълии мо зоғи албср ва мо тғӣ . Нигар то нагӯйӣ ки он нафаси поки вай ҳамчун нафаси дигарон буд агар як зарра аз тобиши нафас ӯ бар ҷону дили ҳама садиқон тофтед дар олами қудси ҳама равон гаштандеду бмқъди сидқ фурӯ омадандед , бо ин ҳама мегуфт бдъо : лои тклнои илои анФснои турфаи айн

قال ابن عطاء: نفسه ص موافقة لانفس الخلق خلقة لکن مباینة لها حقیقة فانّها مقدّسة بانوار النبوّة مؤیّدة بمشاهدة الحقیقة ثابتة فی المحل الادنی و المقام الاعلی ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی‌. نگر تا نگویی که آن نفس پاک وی همچون نفس دیگران بود اگر یک ذرّه از تابش نفس او بر جان و دل همه صدّیقان تافتید در عالم قدس همه روان گشتندید و بمقعد صدق فرو آمدندید، با این همه میگفت بدعا: لا تکلنا الی انفسنا طرفة عین‌

Бори худоё ! ин пардаи нафас аз пеши дил мо бурдор ва ин бори худӣ аз мо фурӯ на ки он ҳиҷоби роҳи ҳақиқат моаст , фармон омад ё Муҳамади нохоста дар канорат ниҳодем أ лам нашарҳ лаки сдрк ,у взънои ънки взрк . ё Муҳамади мо он бори ту аз ту фурӯ ниҳодем , иродати мо кори ту бсохт , анояти мо чароғи ту биФрўхт аз он ки ту на барои худ омадӣ ва на бахуд омадӣ , на бахуд омадӣ кат оварадам , أсрии бъбдаҳ на барои худ омадӣ ки раҳмати халқро омадӣ , ва мо أрслноки إлои раҳмаи ллъолмини чунон ки мурғ , бачаи худро дар зери бол худ гирад ва май пурвирди камоли караму рأФту раҳмати Муҳамади арабии уммати худро бар он сифат дар кнФи худ май пурвирд ,у ахФзи ҷноҳки лмни атбъки ман алмؤмнин .

بار خدایا! این پرده نفس از پیش دل ما بردار و این بار خودی از ما فرو نه که آن حجاب راه حقیقت ما است، فرمان آمد یا محمد ناخواسته در کنارت نهادیم أَ لَمْ نَشْرَحْ لَکَ صَدْرَکَ، وَ وَضَعْنا عَنْکَ وِزْرَکَ. یا محمد ما آن بار تو از تو فرو نهادیم، ارادت ما کار تو بساخت، عنایت ما چراغ تو بیفروخت از آن که تو نه برای خود آمدی و نه بخود آمدی، نه بخود آمدی کت آوردم، أَسْری‌ بِعَبْدِهِ نه برای خود آمدی که رحمت خلق را آمدی، وَ ما أَرْسَلْناکَ إِلَّا رَحْمَةً لِلْعالَمِینَ چنان که مرغ، بچه خود را در زیر بال خود گیرد و می‌پرورد کمال کرم و رأفت و رحمت محمد عربی امّت خود را بر آن صفت در کنف خود می‌پرورد، وَ اخْفِضْ جَناحَکَ لِمَنِ اتَّبَعَکَ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ.

Қоли ҷаъфари алсодқ ъ : илми аллоҳи таъолии аҷзи халқаи ани тоъата , ФърФҳми злк кӣ иълмўои анҳми лои инолўни алсФўи ман хизматаи Фоқоми байнау бинҳми мхлўқои ман ҷнсҳми фии алсўраҳи Фқол : лақади ҷоءкми расӯли ман أнФскми Фолбсаҳи ман наътаи алрأФаҳу алрҳмаҳу ахрҷаҳи илои алхлқи сФирои содқоу ҷаъли тоъатаи тоъатау мроФқтаҳи мроФқтаҳ , Фқол : ман итъ алрасул Фқди أтоъи аллоҳ .

قال جعفر الصادق ع: علم اللَّه تعالی عجز خلقه عن طاعته، فعرّفهم ذلک کی یعلموا انّهم لا ینالون الصفو من خدمته فاقام بینه و بینهم مخلوقا من جنسهم فی الصورة فقال: لَقَدْ جاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ فالبسه من نعته الرّأفة و الرّحمة و اخرجه الی الخلق سفیرا صادقا و جعل طاعته طاعته و مرافقته مرافقته، فقال: مَنْ یُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطاعَ اللَّهَ.