Қавлаи таъолӣ : «у إзи қоли إброҳими раби аҷъли ҳозои алблди омно » иброҳӣм ( ъ ) дарин оят аз ҳақи ду чизи хост : яке амни Макка аз астилоءи душман , дигари амни дил аз ғалабаи султони ҳаво , гуфт бори худоёи ин шаҳри Маккаро ҳарамии гардони эмин ки ҳеҷ ҷаббориро бар он даст набӯд ва ҳеҷ касро дарав тарс набӯд , раби Алъоламин дъоءи вай иҷобат кард ва онро ҳарамии сохт мубораку ҷои амн , чунонк гуфт : « масобаи ллносу أмно » ҳаргизи ҳеҷ ҷаббориро дар он даст на ва ҳар кас ки шавад дар он ҳарам аз одамӣу ғайри одамӣ , аз сайди ваҳшӣу мурғи ҳавоӣ ӯро бим на . Ва амни дил ки хост аз рӯй ишорат онаст ки гуфт : «у аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном » , ҳар чаҳ туро аз ҳақ боз дорад он санам туаст ва ҳар чаҳ дилат бидон гароед ва нигарад ҷуз аз ҳақи он ҳўоء туаст ,у раб алъзаҳ мегуяд : « أи Фрأити ман атхзи إлҳаҳи ҳавоа » .

قوله تعالی: «وَ إِذْ قالَ إِبْراهِیمُ رَبِّ اجْعَلْ هَذَا الْبَلَدَ آمِناً» ابراهیم (ع) درین آیت از حق دو چیز خواست: یکی امن مکّه از استیلاء دشمن، دیگر امن دل از غلبه سلطان هوا، گفت بار خدایا این شهر مکه را حرمی گردان ایمن که هیچ جبّاری را بر آن دست نبود و هیچ کس را درو ترس نبود، رب العالمین دعاء وی اجابت کرد و آن را حرمی ساخت مبارک و جای امن، چنانک گفت: «مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً» هرگز هیچ جبّاری را در آن دست نه و هر کس که شود در آن حرم از آدمی و غیر آدمی، از صید وحشی و مرغ هوایی او را بیم نه. و امن دل که خواست از روی اشارت آنست که گفت: «وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ»، هر چه ترا از حق باز دارد آن صنم تو است و هر چه دلت بدان گراید و نگرد جز از حق آن هواء تو است، و ربّ العزّه میگوید: «أَ فَرَأَیْتَ مَنِ اتَّخَذَ إِلهَهُ هَواهُ».

Якеро молӣу тиҷоратӣ дар пеш , якеро зану фарзанд дар пеш , якеро ҷоҳу ҳишмат дар пеш , яке дар банди ҳурмати порсоеу хештан дорӣ бимонада ва аз онҷои қадам бар нагирифта , яке тоъату ибодати қиблаи худ сохта ва нгрстн бидону такя бар он ҳиҷоби роҳ вай гашта ,у раб Алъоламин мегуяд : «у тўбўои إлии аллоҳи ҷмиъои أиҳои алмؤмнўни лълкми тФлҳўн » эй шумо ки мؤмнонид , агар мехоҳед ки длҳотони ҳарами назари худ гардонам ва аз ҳиҷоби қатъият эмин дорам , якборагӣ рӯй бмо наед ва аз ҳама бар гардид , як бор бо роҳ худ мехонд бзбони саноеъи таҳқиқи ошноиро , як бор бо худ мехонд бзбони кашфи таъкӣди дӯстиро , мегуяд : якборагӣ бо вай пардозед аз худ шинохти ҳақи вайро , чашм фаро кунед аз тоъати худ дидори миннати вайро , боз раҳед аз ҳастӣ худ чашедани дӯстии вайро , ин буд ки иброҳӣм май хост бонч гуфт : « аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном » .

یکی را مالی و تجارتی در پیش، یکی را زن و فرزند در پیش، یکی را جاه و حشمت در پیش، یکی در بند حرمت پارسایی و خویشتن داری بمانده و از آنجا قدم بر نگرفته، یکی طاعت و عبادت قبله خود ساخته و نگرستن بدان و تکیه بر آن حجاب راه وی گشته، و ربّ العالمین می‌گوید: «وَ تُوبُوا إِلَی اللَّهِ جَمِیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ» ای شما که مؤمنانید، اگر می‌خواهید که دلهاتان حرم نظر خود گردانم و از حجاب قطعیت ایمن دارم، یکبارگی روی بما نهید و از همه بر گردید، یک بار با راه خود می‌خواند بزبان صنایع تحقیق آشنایی را، یک بار با خود می‌خواند بزبان کشف تأکید دوستی را، می‌گوید: یکبارگی با وی پردازید از خود شناخت حقّ وی را، چشم فرا کنید از طاعت خود دیدار منّت وی را، باز رهید از هستی خود چشیدن دوستی وی را، این بود که ابراهیم می‌خواست بآنچ گفت: «اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ».

Ҷаъфари содиқ ( ъ ) дар тафсири ин оят гуфт : лои трднии илои мушоҳидаи алхлаҳу лотарад авлодии илои мушоҳидаи алнбўаҳ

جعفر صادق (ع) در تفسیر این آیت گفت: لا تردنی الی مشاهدة الخلّة و لا ترد اولادی الی مشاهدة النبوة

Бори худоёи маро хулат додӣ , дидаи ман аз дидан он бигардон то на аз худ байнам . Ва фарзандони маро набувват додӣ , эшонро бастаи феъли худ ва дидан худ магардон . Ибн ътоء гуфт иброҳӣмро фармуд ки хонаи каъбаро биноз соз , иброҳӣми он банноро чунонкфармуд сохт ва тамом кард , он гуҳ гуфт : « рбнои тақаббули мно » бор худоё бипазир аз мо онч кардем , итоб омад аз ҳақ ки : амртки ббноءи албиту мннти алейк бау вФқтки ?лаи алои тстҳиии ани тмну тқўли тақаббули мнои фансяти миннатии алейку зикрати Фълку мнтк , аз иброҳӣми мулоҳиза Эй рафт бон карда хеш то мегуфт : « тақаббули мно » фармон омад ки эй иброҳӣми феъли худу миннати худ май бинӣ дар онч кардӣ ва наме доне ки он тавфиқи мо буду миннати мо буду тахсӣси мо буд , иброҳӣм ( ъ ) аз сиёсати ин итоб дуо кард , гуфт : « аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном » бори худоё дидани феъли худу нисбат бо худ дар роҳи хулати моу набуввати фарзандон санамаст ки роҳ бар мо мезанад , блтФи худ ин санам аз роҳ мо бурдор ва ҳастӣ мо аз пеш бурдор ва ҳам чунон миннати худ бар мо май дор . Ва гуфтаанд иброҳӣми равандае бкмол буд , аммо аз ҳади тлўини бҳиӣаҳи тамкин ҳануз нарасида буд , миёни лутфи ҳақу фақри нафаси худ монда буд , чун бо лутфи ҳақи нгрстии майдони фазл фарох дидӣ , бзбони баст дар ҳолат инс гуфтӣ : «у ағФри лأбии إнаҳи кони ман алзолин » , бози бФқри нафаси худ нгрстии арсае танг дидӣу ақабае хатарнок , бзбони қабз дар ҳолат хавф гуфтӣ : «у аҷнбнӣ ва банӣ أн наабд алأсном » , инаст қоидаи хавфу раҷои аҳли шариъатроу қабзу басти аҳли ҳақиқатро .

بار خدایا مرا خلّت دادی، دیده من از دیدن آن بگردان تا نه از خود بینم. و فرزندان مرا نبوت دادی، ایشان را بسته فعل خود و دیدن خود مگردان. ابن عطاء گفت ابراهیم را فرمود که خانه کعبه را بناز ساز، ابراهیم آن بنا را چنانک فرمود ساخت و تمام کرد، آن گه گفت: «رَبَّنا تَقَبَّلْ مِنَّا» بار خدایا بپذیر از ما آنچ کردیم، عتاب آمد از حق که: امرتک ببناء البیت و مننت علیک به و وفقتک له الا تستحیی ان تمنّ و تقول تقبل منّا فنسیت منّتی علیک و ذکرت فعلک و منّتک، از ابراهیم ملاحظه‌ای رفت بآن کرده خویش تا می‌گفت: «تَقَبَّلْ مِنَّا» فرمان آمد که ای ابراهیم فعل خود و منّت خود می بینی در آنچ کردی و نمی‌دانی که آن توفیق ما بود و منّت ما بود و تخصیص ما بود، ابراهیم (ع) از سیاست این عتاب دعا کرد، گفت: «اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ» بار خدایا دیدن فعل خود و نسبت با خود در راه خلّت ما و نبوت فرزندان صنم است که راه بر ما می‌زند، بلطف خود این صنم از راه ما بردار و هستی ما از پیش بردار و هم چنان منّت خود بر ما می‌دار. و گفته‌اند ابراهیم رونده‌ای بکمال بود، امّا از حدّ تلوین بهیئة تمکین هنوز نرسیده بود، میان لطف حقّ و فقر نفس خود مانده بود، چون با لطف حقّ نگرستی میدان فضل فراخ دیدی، بزبان بسط در حالت انس گفتی: «وَ اغْفِرْ لِأَبِی إِنَّهُ کانَ مِنَ الضَّالِّینَ»، باز بفقر نفس خود نگرستی عرصه‌ای تنگ دیدی و عقبه‌ای خطرناک، بزبان قبض در حالت خوف گفتی: «وَ اجْنُبْنِی وَ بَنِیَّ أَنْ نَعْبُدَ الْأَصْنامَ»، اینست قاعده خوف و رجا اهل‌ شریعت را و قبض و بسط اهل حقیقت را.

« рбнои إнии أскнти ман зритии бўоди ғайри зии заръ » оламёнро бойени ояти тариқи таваккулу тарки эътимод бар асбоб дар омухт ва боз намӯд ки худро дар зилли анояти ҳақи доштани аўлитр аз зилли неъмати вай бар худ хостан ки дар ҳамаи ҳоли неъмат табаъ аноятаст .

«رَبَّنا إِنِّی أَسْکَنْتُ مِنْ ذُرِّیَّتِی بِوادٍ غَیْرِ ذِی زَرْعٍ» عالمیان را باین آیت طریق توکل و ترک اعتماد بر اسباب در آموخت و باز نمود که خود را در ظلّ عنایت حق داشتن اولیتر از ظل نعمت وی بر خود خواستن که در همه حال نعمت تبع عنایتست.

Ҳикоят кунанд аз султони Маҳмӯд ки вақте лашгарёни худро менавохт ва ҳар касеро хлътӣ ҳаме доду мақсӯди ваии ҳамаи он буд ки то Аёзи хос орзӯе кунад ва хлътӣ хоҳад , Аёзи ҳам чунон камари бастау бхдмти бҳрмти истодау забони муъоризаи бурӣдау ҳиммат аз он аҷноси амволи пардохта « 1 » , Маҳмӯд гуфт : эй ғуломи азин молу неъмати турои худ орзӯе набӯд ? Аёз хизмат кард ва тавозуъ намӯд гуфт : чун ту ҳастӣ ҳамаи ҷаҳон он манаст . Шаби миъроҷ ҳар чаҳ хзоини неъмат буд фарои пеши Мустафо ( с ) ниҳоданду Фродиси аълоу ҷиноти мأўиро дарҳо боз ниҳоданд ки то Сайид аз он чизе хоҳад ва орзӯе кунад , Сайид ( с ) бгўшаҳи чашми бҳич боз нанигараст , аз ҷаноби карам Нидо омад ки : « мо зоғи албср ва мо тғӣ » .

حکایت کنند از سلطان محمود که وقتی لشگریان خود را می‌نواخت و هر کسی را خلعتی همی‌داد و مقصود وی همه آن بود که تا ایاز خاص آرزویی کند و خلعتی خواهد، ایاز هم چنان کمر بسته و بخدمت بحرمت ایستاده و زبان معارضه بریده و همّت از آن اجناس اموال پرداخته «۱»، محمود گفت: ای غلام ازین مال و نعمت ترا خود آرزویی نبود؟ ایاز خدمت کرد و تواضع نمود گفت: چون تو هستی همه جهان آن منست. شب معراج هر چه خزاین نعمت بود فرا پیش مصطفی (ص) نهادند و فرادیس اعلی و جنّات مأوی را درها باز نهادند که تا سیّد از آن چیزی خواهد و آرزویی کند، سیّد (ص) بگوشه چشم بهیچ باز ننگرست، از جناب کرم ندا آمد که: «ما زاغَ الْبَصَرُ وَ ما طَغی‌».

. . . « Фоҷъли أФӣдаҳи ман анноси тҳўии إлиҳм » қоли ибни ътоء : ман анқтъи ани алхлқи болклиаҳи сарфи аллоҳи илайҳи вуҷӯҳи алхлқу ҷаъли маваддатаи фии сдўрҳму муҳаббатаи фии қлўбҳм .

... «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ» قال ابن عطاء: من انقطع عن الخلق بالکلّیة صرف اللَّه الیه وجوه الخلق و جعل مودّته فی صدورهم و محبّته فی قلوبهم.

Ва злки ман дъоءи Алхалӣли алайҳи ассаломи лмои анқтъи боҳлаҳи ани алхлқу алорқоқу алосбоби дуои ?лаами Фқол : « Фоҷъли أФӣдаҳи ман анноси тҳўии إлиҳм » . Ҳар ки якборагӣ бо хизмати ҳақи пардозад , оламёни дил бо муҳаббат вай пардозанд аз баракати дъоءи халилу баёни иҷобати ин дуо онаст ки аллоҳ гуфт ҷли ҷалола : « إни аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти сиҷъли ?лаами арраҳмони вдо » ин дӯстии аввал аз ҳақ дар пайвандади он гуҳи бхлқ сироят кунад , як зарраи ҷамоли муҳаббати азалӣ дар дида Мӯсо кулем ( ъ ) ниҳоданд ки : «у أлқити алейк муҳибаи манӣ » то фиръавни ҷону дилу дидаи худ бар шоҳиди он зарра ҳаме фишонд , шаб то рӯзи ҷузи ин кор надоштӣ ки бадасти хеши гаҳвораи Мӯсо май ҷнбонидӣ .

و ذلک من دعاء الخلیل علیه السلام لمّا انقطع باهله عن الخلق و الارقاق و الاسباب دعا لهم فقال: «فَاجْعَلْ أَفْئِدَةً مِنَ النَّاسِ تَهْوِی إِلَیْهِمْ». هر که یکبارگی با خدمت حق پردازد، عالمیان دل با محبّت وی پردازند از برکت دعاء خلیل و بیان اجابت این دعا آنست که اللَّه گفت جلّ جلاله: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا» این دوستی اوّل از حق در پیوندد آن گه بخلق سرایت کند، یک ذرّه جمال محبّت ازلی در دیده موسی کلیم (ع) نهادند که: «وَ أَلْقَیْتُ عَلَیْکَ مَحَبَّةً مِنِّی» تا فرعون جان و دل و دیده خود بر شاهد آن ذرّه همی‌فشاند، شب تا روز جز این کار نداشتی که بدست خویش گهواره موسی می‌جنبانیدی.

Ва дар хабар меояд ки ҳар он бандае ки саҳаргоҳ бар хезад ва таҳоратӣ биорад ва ду ракаат намоз кунад , ҷаббори олами муҳаббати ваии боби афканд ва бо чашмаҳои дунё биомезад то ҳар ки аз он оби бмқдори як қатра мехӯрд , дӯстии он бандаи бҳкми анояту муҳаббати азалӣ дар дили вай пайдо мешавад .

و در خبر می‌آید که هر آن بنده‌ای که سحرگاه بر خیزد و طهارتی بیارد و دو رکعت نماز کند، جبّار عالم محبّت وی بآب افکند و با چشمه‌های دنیا بیامیزد تا هر که از آن آب بمقدار یک قطره می‌خورد، دوستی آن بنده بحکم عنایت و محبّت ازلی در دل وی پیدا می‌شود.

«у лои тҳсбни аллоҳи ғоФлои ъмои иъмли алзолмўн » қоли Аҳмади бен хзрўиаҳ : луи изни лии фии алшФоъаҳи мо бдأти алои бзолмӣ ,у лои ағтнми суфарои алои икўни фӣаи маъаии ман иўзинӣу излмнии шўқои манӣ лтърФаҳи аллоҳи ллмзлўмин . Иқўли таъолӣ : « лои тҳсбни аллоҳи ғоФлои ъмои иъмли алзолмўн » он соъат ки мазлӯм аз дасти золим биринҷ ояд ва аз дарди дилу сӯзи ҷигар баҳақ нолад , аз он нолау сӯзи ваии зилзила дар табақот осмон уфтаду муқаррабон дар ғулғул оянд , ва он дъоءи мазлӯм бар мисоли шаророти оташи сӯии ҳаво бар шавад ва то бҳзрти иззати зўи алҷлоли ҳичизи онро ҳиҷоб накунаду раб Алъоламин гуяд :у иззатии лонсрнку луи баъди ҳайн .

«وَ لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا یَعْمَلُ الظَّالِمُونَ» قال احمد بن خضرویه: لو اذن لی فی الشّفاعة ما بدأت الّا بظالمی، و لا اغتنم سفرا الّا یکون فیه معی من یوذینی و یظلمنی شوقا منّی لتعرفه اللَّه للمظلومین. یقول تعالی: «لا تَحْسَبَنَّ اللَّهَ غافِلًا عَمَّا یَعْمَلُ الظَّالِمُونَ» آن ساعت که مظلوم از دست ظالم برنج آید و از درد دل و سوز جگر بحق نالد، از آن ناله و سوز وی زلزله در طبقات آسمان افتد و مقرّبان در غلغل آیند، و آن دعاء مظلوم بر مثال شرارات آتش سوی هوا بر شود و تا بحضرت عزّت ذو الجلال هیچیز آن را حجاب نکند و ربّ العالمین گوید: و عزّتی لانصرنّک و لو بعد حین.

Мустафо ( с ) гуфт : « аёку дъўаҳи алмзлўму луи кони коФрои ?фонаи лӣси лҳои дуни аллоҳи ҳиҷоб »

مصطفی (ص) گفت: «ایاک و دعوة المظلوم و لو کان کافرا فانه لیس لها دون اللَّه حجاب»

Дъоءи мазлӯми кофарро чунин мегуяд , дъоءи мазлӯми мусулмони мутааббиди худ чун буд ? ! .

دعاء مظلوم کافر را چنین می‌گوید، دعاء مظلوم مسلمان متعبد خود چون بود؟!.

Яке аз бузургони дайн ҳикоят кунад ки мардиро дидам дар тавоф мегуфт : ман ронии Флои излми аҳдо , ҳар ки маро бинаду ҳоли ман боз донад то бар кас зулм накунад ва ситамкор набӯд , гуфтам эй ҷавонмард дар чунин ҷойгаҳ мисли ин сухани нгўинд ки зикру сано ва дуо гӯйанд , гуфт агар қиссау сари гузашти худ бо ту бигӯям марои маъзӯри дорӣ : мардӣ будам аз мутинаъимони Басра , рӯзгори бғФлту беҳуда басар овардау нафаси худ бар паии ҳаво ва шаҳват дошта , нокарданӣ дар шаръ мекардам ва карданӣ фурӯ мегузоштам , бҷҳлу зулми сар дар ниҳода ва аз бтшу қаҳри ҳақ ноогоҳ бӯда , то рӯзӣ бар канори шат бар сайёдии расидам ки моҳеи бузург сайд карда буд , он моҳии бқҳру зулм аз ваии бстдм ва аз сӯзи дилу дуои ваии ниндишидм , чун бахонаи бози омадами он моҳӣ бирён кардам ва хӯрдам , ногоҳ кафи дасти ман сиёҳ шуд , табибро хондам то муъолиҷат кунад , табиб гуфт агар ин кафи даст аз худ ҷудо накунӣ сироят кунаду ҳалоки тани ту дар он буд , каф аз худ ҷудо кардам болои каф то бибоз ва сиёҳ шуд , он низ аз худ ҷудо кардам ҳануз май афзуд , охир аз сари он дарду ранҷ дар хоб шудам , гӯяндае бонг бар ман зад ки : алҳақ алсёду алои ҳлки бднки калла , гуфт аз хоб дар омадам , маро дар мҳФаҳ Эй нишонданду бкнори шати бурданди ҳамонҷоӣ ки сайёдро дида будам , бпои вай дар афтодаму узри ҳамеи хостам , сайёд чун маро чунон дид гуфт : бурдоред ӯро ки ин на карда манаст ва на гушоиши ин банд бадаст манаст , маро бардоштанду бмҳлтии дигари бурданд , ъриширо дидам аз чӯбу барги хурмои фароҳами ниҳода ва дар даруни он духтаракӣ буд бҳди понздаҳи сола дар намози истода , чун маро бидид намози худ кӯтоҳ кард то салом боз дод , он гуҳ гуфт : ё абаи молик , أи лаки ҳоҷа ? эй падари туро чаҳ бӯда ва чаҳ расида ? падари қиссаи ман бо вай бигуфт ки ин он мардаст ки дай бар мо ситам кард ва акнӯн май бинии ҳоли вайу ранҷи тани вай , он духтарак рӯй сӯй осмон кард ва гуфт : ё мавлои мо ърФтки ъҷўлои ФкиФи аҷҷалати алайҳи бҷоҳии алейк алои рддти алайҳи зроъаҳ , Фмои асттмти каломҳо ҳатто ради аллоҳи ҷли ҷалолаи алии зроъӣ .

یکی از بزرگان دین حکایت کند که مردی را دیدم در طواف می‌گفت: من رآنی فلا یظلم احدا، هر که مرا بیند و حال من باز داند تا بر کس ظلم نکند و ستمکار نبود، گفتم ای جوانمرد در چنین جایگه مثل این سخن نگویند که ذکر و ثنا و دعا گویند، گفت اگر قصّه و سر گذشت خود با تو بگویم مرا معذور داری: مردی بودم از متنعمان بصره، روزگار بغفلت و بیهوده بسر آورده و نفس خود بر پی هوا و شهوت داشته، ناکردنی در شرع می‌کردم و کردنی فرو می‌گذاشتم، بجهل و ظلم سر در نهاده و از بطش و قهر حق ناآگاه بوده، تا روزی بر کنار شط بر صیادی رسیدم که ماهیی بزرگ صید کرده بود، آن ماهی بقهر و ظلم از وی بستدم و از سوز دل و دعای وی نیندیشیدم، چون بخانه باز آمدم آن ماهی بریان کردم و خوردم، ناگاه کف دست من سیاه شد، طبیب را خواندم تا معالجت کند، طبیب گفت اگر این کف دست از خود جدا نکنی سرایت کند و هلاک تن تو در آن بود، کف از خود جدا کردم بالای کف تا بباز و سیاه شد، آن نیز از خود جدا کردم هنوز می‌افزود، آخر از سر آن درد و رنج در خواب شدم، گوینده‌ای بانگ بر من زد که: الحق الصیّاد و الّا هلک بدنک کلّه، گفت از خواب در آمدم، مرا در محفّه‌ای نشاندند و بکنار شط بردند همانجای که صیّاد را دیده بودم، بپای وی در افتادم و عذر همی‌خواستم، صیاد چون مرا چنان دید گفت: بردارید او را که این نه کرده منست و نه گشایش این بند بدست منست، مرا برداشتند و بمحلّتی دیگر بردند، عریشی را دیدم از چوب و برگ خرما فراهم نهاده و در درون آن دخترکی بود بحدّ پانزده ساله در نماز ایستاده، چون مرا بدید نماز خود کوتاه کرد تا سلام باز داد، آن گه گفت: یا ابه مالک، أ لک حاجة؟ ای پدر ترا چه بوده و چه رسیده؟ پدر قصّه من با وی بگفت که این آن مرد است که دی بر ما ستم کرد و اکنون می‌بینی حال وی و رنج تن وی، آن دخترک روی سوی آسمان کرد و گفت: یا مولای ما عرفتک عجولا فکیف عجلت علیه بجاهی علیک الّا رددت علیه ذراعه، فما استتمت کلامها حتّی ردّ اللَّه جلّ جلاله علیّ ذراعی.

« ҳозои балоғи ллнос » ин оят аз ҷавомеъ қуръонаст ки Мустафо ( с ) гуфта : « аўтити ҷавомеъи алкулам » ва дар қуръони азин нмт бисёраст , ҳар оятӣ аз он биҷой китобӣаст ки агар аз осмон бар ин уммати ҷуз аз он наомадӣ эшонро дар он ғноءи вофе будӣ ва дар дайни эшонро тамом будӣ , набинӣ дарин як оят ки чун ҷамъ кард дар он ҳамаи анвоъи улӯму арқони дайну вуҷӯҳи шариъату анвоъи ҳикмату абвоби ҳақиқат , ҳам қуръонро мадҳаст ва ҳам шариъатро , ҳам ваъзро пайғомаст ва ҳам таҳниятро , ҳам раҳматро бастаст ва ҳам ҳуҷҷатро , аввал чаҳ гуфт : « ҳозои балоғи ллнос » , ин ситоиш қуръонасту тасдиқи қиссаи ону бардошти қадари ону таъзим миннат бидону ҷаҳонёнро таҳният бидон ва боз намӯданаст ки аз мардум дар он чиз нест , офарӣда ва карда нест , балки балоғаст расида бамурдмон , каломии поку пайғомии дуруст аз худои ҷаҳон , «у линзрўо ба » дарин клмти боз илзом ҳуҷҷатаст бар душманону бноءи ҳамаи таҳдидҳост ки дар қуръону ҳамаи ҳадҳо ки дар гардани султон ва ҳама наҳй мункирҳо ки воҷибаст бар муъминон , «у лиълмўои أнмои ҳўи إлаҳи воҳид » ин боз далеласт ки имон самъӣаст ки тавҳид дар балоғи баст самъӣаст , пайғом шуниданӣаст . Аҳли суннат азинҷо гуфтанд дайни мо мсмўъаст на маъқӯл , ки имонро мсмўъ мояасту ақли онро перояаст . Дигар ҳар оят ки дар қуръонаст ки дар он зикр номӣаст аз номҳои аллоҳ ё сифатӣ аз сифатҳои вай ё ишоратии фарои зоти вай ё калимае аз мадҳи вай ва ҳар чаҳ дар олам пайдост аз оёту ройоти қудрати вай , саноеъу аҷоиби фитрати ваии он ҳама дар таҳт ин шавад ки : «у лиълмўои أнмои ҳўи إлаҳи воҳид » пас ин калимаи хазинаи исти илми тавҳидроу қоидаи исти усӯли дайнро , он гуҳ гуфт : «у лизкри أўлўои алأлбоб » то панд гиранд оқилон ва ёдгор ситонанд зираки дилон ки зиракону ҳушёронро бнздик аллоҳ миқдорасту нозирак бар офаридагор хораст , ҳамонаст ки ҷой дигар гуфт : « ва мо итзкри إлои ман иниб » . Аз аллоҳ ӯ панди пазирад ки дил бо вай дорад , аз аллоҳ ӯ шарм дорад ки аз назари вай хабар дорад , бо аллоҳ ӯ гароед ки ҳоҷати худ буи донад , бар аллоҳи меҳр ӯ наад ки вайро шиносаду назари ваии пеши чашм хеш дорад .

«هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ» این آیت از جوامع قرآنست که مصطفی (ص) گفته: «اوتیت جوامع الکلم» و در قرآن ازین نمط بسیارست، هر آیتی از آن بجای کتابی است که اگر از آسمان بر این امّت جز از آن نیامدی ایشان را در آن غناء وافی بودی و در دین ایشان را تمام بودی، نبینی درین یک آیت که چون جمع کرد در آن همه انواع علوم و ارکان دین و وجوه شریعت و انواع حکمت و ابواب حقیقت، هم قرآن را مدحست و هم شریعت را، هم وعظ را پیغامست و هم تهنیت را، هم رحمت را بسط است و هم حجّت را، اوّل چه گفت: «هذا بَلاغٌ لِلنَّاسِ»، این ستایش قرآنست و تصدیق قصّه آن و برداشت قدر آن و تعظیم منّت بدان و جهانیان را تهنیت بدان و باز نمودنست که از مردم در آن چیز نیست، آفریده و کرده نیست، بلکه بلاغست رسیده بمردمان، کلامی پاک و پیغامی درست از خدای جهان، «وَ لِیُنْذَرُوا بِهِ» درین کلمت باز الزام حجّتست بر دشمنان و بناء همه تهدید هاست که در قرآن و همه حدّها که در گردن سلطان و همه نهی منکرها که واجبست بر مؤمنان، «وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ» این باز دلیلست که ایمان سمعی است که توحید در بلاغ بست سمعی است، پیغام شنیدنی است. اهل سنّت ازینجا گفتند دین ما مسموع است نه معقول، که ایمان را مسموع مایه است و عقل آن را پیرایه است. دیگر هر آیت که در قرآنست که در آن ذکر نامی است از نامهای اللَّه یا صفتی از صفتهای وی یا اشارتی فرا ذات وی یا کلمه‌ای از مدح وی و هر چه در عالم پیداست از آیات و رایات قدرت وی، صنایع و عجایب فطرت وی آن همه در تحت این شود که: «وَ لِیَعْلَمُوا أَنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ» پس این کلمه خزینه ایست علم توحید را و قاعده ایست اصول دین را، آن گه گفت: «وَ لِیَذَّکَّرَ أُولُوا الْأَلْبابِ» تا پند گیرند عاقلان و یادگار ستانند زیرک دلان که زیرکان و هشیاران را بنزدیک اللَّه مقدارست و نازیرک بر آفریدگار خوارست، همانست که جای دیگر گفت: «وَ ما یَتَذَکَّرُ إِلَّا مَنْ یُنِیبُ». از اللَّه او پند پذیرد که دل با وی دارد، از اللَّه او شرم دارد که از نظر وی خبر دارد، با اللَّه او گراید که حاجت خود بوی داند، بر اللَّه مهر او نهد که وی را شناسد و نظر وی پیش چشم خویش دارد.