Қавлаи таъолӣ :у исӣлўнки ани зии алқрнини қул сأтлўо алайкум манеҳ зкрои баёни қиссаи зўи алқрнин далелӣаст возеҳу бурҳонии содиқ бар сиҳҳати набуввату рисолати Муҳамади арабӣ ( с ) . Бо онки мардӣ буд уммӣ , нодабир , ҳаргизи бҳич китоб нарафтау муъаллимиро нодидау китобии нохонда ва аз кас нашунида , хабар медод аз қиссаи пешинёну ойини рафтагону сирату саргузашти эшон ҳам бар он қоида ва бар он нсқ ки аҳли китоб дар китоб хонда буданд ва дар суҳуфи набиштаи диданд , бе ҳеҷ зиёдату нуқсон ва бетафовуту ихтилоф дар он , пас ҳар ки тавфиқ ёфт ҳақиқати сидқи ваии бтъриФ ҳақ бишнохт ва бар мураккаби саодати ббсот қурбат расед , ва ҳар ки дар вҳдаҳ хизлон афтод дидаи вайро майл ҳурмон кашиданд то бҷмоли набуввати Мустафо ( с ) бино нагашту дили вайро қуфли навмидӣ бар заданд то ҳақ дар наёфт , оре корӣаст рафта ва бӯдау қисматӣ на фузуда ва на коста , мабодо ки либоси ориятии дорӣ ва наме доне , мабодо ки умр мегузорӣ зери макр наоне , оҳ аз пои бандӣ наоне , фиғон аз ҳасрати ҷовдонӣ .

قوله تعالی: وَ یَسْئَلُونَکَ عَنْ ذِی الْقَرْنَیْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَیْکُمْ مِنْهُ ذِکْراً بیان قصّه ذو القرنین دلیلی است واضح و برهانی صادق بر صحّت نبوّت و رسالت محمّد عربی (ص). با آنک مردی بود امّی، نادبیر، هرگز بهیچ کتّاب نرفته و معلّمی را نادیده و کتابی ناخوانده و از کس نشنیده، خبر می‌داد از قصّه پیشینیان و آئین رفتگان و سیرت و سرگذشت ایشان هم بر آن قاعده و بر آن نسق که اهل کتاب در کتاب خوانده بودند و در صحف نبشته دیدند، بی هیچ زیادت و نقصان و بی تفاوت و اختلاف در آن، پس هر که توفیق یافت حقیقت صدق وی بتعریف حق بشناخت و بر مرکب سعادت ببساط قربت رسید، و هر که در وهده خذلان افتاد دیده وی را میل حرمان کشیدند تا بجمال نبوّت مصطفی (ص) بینا نگشت و دل وی را قفل نومیدی بر زدند تا حق در نیافت، آری کاریست رفته و بوده و قسمتی نه فزوده و نه کاسته، مبادا که لباس عاریتی داری و نمی‌دانی، مبادا که عمر میگذاری زیر مکر نهانی، آه از پای بندی نهانی، فغان از حسرت جاودانی.

إнои мкнои ?лаи фии алأрзи зўи алқрнинро тамкини додем дар замин то мшорқу мғорби зери қадам худ овараду атрофи замини босонӣ дар навишт дар бару баҳри равон чунонк худ хости гирди олами гардон , ишоратаст ки мо аҳли маърифатроу ҷавонмардони ҳазратро дар атрофи мамлакат мумкин гардонем ва дар каромат бар эшон гшоӣиму ҳамаи ҷаҳони эшонро мусаххар гардонем то бтисири илоҳӣу таъӣди раббонӣ агар хоҳанд бики шаб бодия дарнаварданду дарё боз баранд ва аз баъзе корҳои ғайбии нишон боз диҳанд .

إِنَّا مَکَّنَّا لَهُ فِی الْأَرْضِ ذو القرنین را تمکین دادیم در زمین تا مشارق و مغارب زیر قدم خود آورد و اطراف زمین بآسانی در نوشت در برّ و بحر روان چنانک خود خواست گرد عالم گردان، اشارتست که ما اهل معرفت را و جوانمردان حضرت را در اطراف مملکت ممکّن گردانیم و در کرامت بر ایشان گشائیم و همه جهان ایشان را مسخّر گردانیم تا بتیسیر الهی و تأیید ربّانی اگر خواهند بیک شب بادیه درنوردند و دریا باز بُرند و از بعضی کارهای غیبی نشان باز دهند.

Чунонк ҳикоят кунанд аз абди аллоҳи муборак : гуфтои рӯзи трўиаҳи шабонгоҳи бадалам дар омад ки фардои рӯзи бозор дӯстонасту мавсими ҳоҷён ки бърФот боистанд ва бо худованди ҳафт осмон ва ҳафт замин муноҷот кунанд , ман ки азин ҳоли маҳрӯм мондаам борӣ дар хона чаро нишинам ? хезами бсҳрои рӯм ва аз маҳрӯмии хеши биллоҳи таъолии зорам , гуфтои бсҳро берун рафтаму гӯшае ихтиёр кардам ва бо худ мегуфтам эй оҷиз кӣ буд ки чунон гардӣ ки ҳар ҷо ки муродат буд қадам онҷо наҳй ? дарин андеша будам ки занӣ меомад миёни баста , басони сайёҳони ъсоӣии бадасти гирифта , чун маро дид гуфт : ё абди аллоҳи дӯстон чун аз хона берун оянд ҳам бар дар хона манзил накунанд ту чаро манзил кардае ?

چنانک حکایت کنند از عبد اللَّه مبارک: گفتا روز ترویه شبانگاه بدلم در آمد که فردا روز بازار دوستان است و موسم حاجیان که بعرفات بایستند و با خداوند هفت آسمان و هفت زمین مناجات کنند، من که ازین حال محروم مانده‌ام باری در خانه چرا نشینم؟ خیزم بصحرا روم و از محرومی خویش باللّه تعالی زارم، گفتا بصحرا بیرون رفتم و گوشه‌ای اختیار کردم و با خود می‌گفتم ای عاجز کی بود که چنان گردی که هر جا که مرادت بود قدم آنجا نهی؟ درین اندیشه بودم که زنی می‌آمد میان بسته، بسان سیّاحان عصائی بدست گرفته، چون مرا دید گفت: یا عبد اللَّه دوستان چون از خانه بیرون آیند هم بر در خانه منزل نکنند تو چرا منزل کرده‌ای؟

Гуфтам эй зани ту аз куҷо май оеу манзили гоҳат куҷо хоҳад буд ? гуфто аз ватан худ меоему мнзлгоҳми хона каъбааст , гуфтам аз хона кӣ беруни омадае ? гуфт имшаби намоз хуфтан ба спиҷоб кардааму суннати блби Ҷайҳун гзордаҳам ва ватар ба Макка хоҳам гузорад , гуфтам эй хоҳар чун бидон мақоми муаззами муқаддаси рисии марои бдъои ёди дор , гуфт ё абди аллоҳ мувофиқат кун , гуфтам ҳиммати ман мувофиқат мекунад локини тани марои ин маҳал нест , гуфт ё абди аллоҳи дӯстонро ҳиммати басанда буд , хез то рӯем , бархестанд ва рӯй бароа ниҳоданд , абд аллоҳ гуфт ҳаме рафтам ва чунон май пиндоштам ки замин дар зери қадам ман менаварданд , гуфто дар соъати чашмае об дидам , гуфт ғуслӣ барор , ғуслӣ баровардам , соъатии дигар буд саҳройӣ фарох дидам , гуфт ё абди аллоҳи сҳроءи қиёмат ёд куну ҳоҷатӣ ки дорӣ аз аллоҳ таъолӣ бихоҳ чунон кардам , соъатии дигар буд хона каъба дидам ва ман чунон мутаҳайир будам ки надонистам ки он каъбааст , аз онҷои бмўзъӣ дигар шудам , гуфт ӣнҷо биёсоӣу лухтӣ намоз кун ки мақомӣ бузургвораст , чанд ракаат намоз кардам , аз онҷо фаротар шудам , кӯҳӣ азим дидам , бар сари он кӯҳ шудам халқӣ азим дидам , гуфтам ин чаҳ ҷойаст ва ин қавм чаҳ қавманд ? гуфт намайдонӣ ӣнони ҳоҷённд ки бар Марва истодаанд ва дуо мегӯйанд ва ту бар кӯҳи сафойӣ , гуфтам мо низ онҷо рӯем , гуфт на ӣнҷо биншин ки мо ончӣ боист кард кардем , он гуҳ гуфт эй абди аллоҳи он чашма ки бидон ғусл оварадӣ сари бодия буд ва он саҳро ки онҷои боистодии замини Арафот буд ва он хона ки даст бирав наҳодӣ хонаи каъба буд , чун ин сухан бишунидам аз ҳайбати блрзидм ва беҳуш шудам , чун бҳўш бозомадам дар худ таъаҷҷуб ҳаме кардам , гуфт эй абди аллоҳ чаҳ таъаҷҷуб мекунӣ бонки бсоътӣ чанд аз Марв ба Макка омадӣ ? ! он кас ки аз Марв бимика бсоътӣ бияёд ӯро бҳқиқти боАрафоту хона чаҳ кор , чунон ба ки он дӯстон ки бърФот истанд пеш арш истанд , ва эшон ки гирди хона тавоф мекунанд гирди арш тавоф кунанд :

گفتم ای زن تو از کجا می‌آیی و منزل‌گاهت کجا خواهد بود؟ گفتا از وطن خود می‌آیم و منزلگاهم خانه کعبه است، گفتم از خانه کی بیرون آمده‌ای؟ گفت امشب نماز خفتن به سپیجاب کرده‌ام و سنّت بلب جیحون گزارده‌ام و وتر به مکّه خواهم گزارد، گفتم ای خواهر چون بدان مقام معظّم مقدّس رسی مرا بدعا یاد دار، گفت یا عبد اللَّه موافقت کن، گفتم همّت من موافقت می‌کند لکن تن مرا این محل نیست، گفت یا عبد اللَّه دوستان را همّت بسنده بود، خیز تا رویم، برخاستند و روی براه نهادند، عبد اللَّه گفت همی رفتم و چنان می‌پنداشتم که زمین در زیر قدم من می‌نوردند، گفتا در ساعت چشمه‌ای آب دیدم، گفت غسلی برآر، غسلی برآوردم، ساعتی دیگر بود صحرایی فراخ دیدم، گفت یا عبد اللَّه صحراء قیامت یاد کن و حاجتی که داری از اللَّه تعالی بخواه چنان کردم، ساعتی دیگر بود خانه کعبه دیدم و من چنان متحیّر بودم که ندانستم که آن کعبه است، از آنجا بموضعی دیگر شدم، گفت اینجا بیاسای و لختی نماز کن که مقامی بزرگوارست، چند رکعت نماز کردم، از آنجا فراتر شدم، کوهی عظیم دیدم، بر سر آن کوه شدم خلقی عظیم دیدم، گفتم این چه جای است و این قوم چه قومند؟ گفت نمیدانی اینان حاجیانند که بر مروه ایستاده‌اند و دعا می‌گویند و تو بر کوه صفایی، گفتم ما نیز آنجا رویم، گفت نه اینجا بنشین که ما آنچه بایست کرد کردیم، آن گه گفت ای عبد اللَّه آن چشمه که بدان غسل آوردی سر بادیه بود و آن صحرا که آنجا بایستادی زمین عرفات بود و آن خانه که دست برو نهادی خانه کعبه بود، چون این سخن بشنیدم از هیبت بلرزیدم و بی‌هوش شدم، چون بهوش بازآمدم در خود تعجب همی‌کردم، گفت ای عبد اللَّه چه تعجّب میکنی بآنک بساعتی چند از مرو به مکّه آمدی؟! آن کس که از مرو بمکّه بساعتی بیاید او را بحقیقت باعرفات و خانه چه کار، چنان به که آن دوستان که بعرفات ایستند پیش عرش ایستند، و ایشان که گرد خانه طواف می‌کنند گرد عرش طواف کنند:

Он гуҳи маро бо худ бғории даровард , ҷавониро дидам хуб рӯй локини заъиф ва наҳиф гашта ва он писари вай буд , бархесту модарро дар канор гирифту мар ӯро бнўохт , пас рӯй бар рӯй модари ниҳоду чашми пар об кард , модар гуфт чаро майгаре ? гуфт шабии дилам танг шуд гуфтам илоҳӣ то кӣ дар банд восита бошам , марои азин воситаҳо бурҳон , ҳотифӣ овоз дод ки воситаи ту туе , аз худ беруни ой агар моро мехоҳӣ , акнӯн эй модари ман корки хеш сохтаам ва бар шараф рафтанам , нигари кор ман бисозӣу марои бхок таслим кунӣу марои дуои гӯйии магари ббркти дуои ту аллоҳи таъолӣ бар ман раҳмат кунад , пас аз он ҷавони дигари бора рӯй бар рӯй модари ниҳоду ҷон таслим кард .

آن گه مرا با خود بغاری درآورد، جوانی را دیدم خوب روی لکن ضعیف و نحیف گشته و آن پسر وی بود، برخاست و مادر را در کنار گرفت و مر او را بنواخت، پس روی بر روی مادر نهاد و چشم پر آب کرد، مادر گفت چرا می‌گریی؟ گفت شبی دلم تنگ شد گفتم الهی تا کی در بند واسطه باشم، مرا ازین واسطه‌ها برهان، هاتفی آواز داد که واسطه تو تویی، از خود بیرون آی اگر ما را میخواهی، اکنون ای مادر من کارک خویش ساخته‌ام و بر شرف رفتنم، نگر کار من بسازی و مرا بخاک تسلیم کنی و مرا دعا گویی مگر ببرکت دعای تو اللَّه تعالی بر من رحمت کند، پس از آن جوان دیگر باره روی بر روی مادر نهاد و جان تسلیم کرد.

Гуфтои кори он ҷавони бсохтм ва ӯро дафн кардам ва он пери зан бар сари хоки вай муҷовир нишаст , гуфт эй абди аллоҳ агар вақте бози оеи моро ҳам ӣнҷо талаб кун , вари маро на бинии хоки ман ҳамин ҷо буд , маро зиёрат кун .

گفتا کار آن جوان بساختم و او را دفن کردم و آن پیر زن بر سر خاک وی مجاور نشست، گفت ای عبد اللَّه اگر وقتی باز آیی ما را هم اینجا طلب کن، ور مرا نه بینی خاک من همین جا بود، مرا زیارت کن.

Дар баъзе осор нақл кардаанд ки зўи алқрнини пас аз онки аҳли мшорқу мғорби дида буд ва аз он пас ки сади ёҷўҷу моҷўҷи сохта буд , ҳам чунон рӯй ниҳод дар шаҳрҳо ҳамеи гашту қавми қавмро даъват ҳаме кард то бқўмӣ расед ки ҳамаи ҳам ранг ва ҳам сон буданд , дар сирату тариқати писандида ва дар ахлоқу аъмоли шоиста , бар якдигари меҳрбону калимаи эшон яксон , на қозии шани бакор буд на довар , ҳама бар якдигари мушфиқ чун падару бародар , на яке дарвеш ва яке тавонгар ё яке шариф ва яке вазеъ , балки ҳама яксон буданду баробар , дар табъашони ҷанг на , дар гуфташон фӯҳш на , дар кардашон зишт на ва дар миёни эшон бади хуйу ҷилфу ҷоФӣ на , умрҳошони дароз аммо амлшони кӯтоҳ буд ки бар дар хонаҳои худ гӯрҳо канда буданд то пайваста дар он менигаранду сози марг май созанд ,у саройҳои эшонро дар набӯд , зўи алқрнин чун эшонро бидид дар кори эшон хира бимонад ! ! гуфт эй қавми шумо чаҳ қавмед ки дар бару баҳру шарқу ғарби бгштм мисли шумо қавм надидам ва чунонк сирати шумо ҳеҷ сират на писандидам , маро хабар кунед аз кору ҳоли хеш ва ҳар чаҳ пурсами маро ҷавоб диҳед ббёни хеш , чист ин ки бар дар саройҳои хеши гӯрҳои худ кандаед ? ! гуфтанд то пайвастаи марг биёад дорем ва чун моро бозгашт онҷо хоҳад буд дил бар он наҳем . Бигуфт чунаст ки бар дар саройҳои шумо дар несту ҳиҷобу банд ва қуфл нест ? гуфтанд зеро ки дар миёни мо ҷузи амин ва муъмин нест , ва ҳечкасро аз касе тарс ва бим нест .

در بعضی آثار نقل کرده‌اند که ذو القرنین پس از آنک اهل مشارق و مغارب دیده بود و از آن پس که سدّ یاجوج و ماجوج ساخته بود، هم چنان روی نهاد در شهرها همی‌گشت و قوم قوم را دعوت همی‌کرد تا بقومی رسید که همه هم رنگ و هم سان بودند، در سیرت و طریقت پسندیده و در اخلاق و اعمال شایسته، بر یکدیگر مهربان و کلمه ایشان یکسان، نه قاضی شان بکار بود نه داور، همه بر یکدیگر مشفق چون پدر و برادر، نه یکی درویش و یکی توانگر یا یکی شریف و یکی وضیع، بلکه همه یکسان بودند و برابر، در طبعشان جنگ نه، در گفتشان فحش نه، در کردشان زشت نه و در میان ایشان بد خوی‌ و جلف و جافی نه، عمرهاشان دراز امّا املشان کوتاه بود که بر در خانه‌های خود گورها کنده بودند تا پیوسته در آن می‌نگرند و ساز مرگ می‌سازند، و سرای های ایشان را در نبود، ذو القرنین چون ایشان را بدید در کار ایشان خیره بماند!! گفت ای قوم شما چه قومید که در برّ و بحر و شرق و غرب بگشتم مثل شما قوم ندیدم و چنانک سیرت شما هیچ سیرت نه پسندیدم، مرا خبر کنید از کار و حال خویش و هر چه پرسم مرا جواب دهید ببیان خویش، چیست این که بر در سرایهای خویش گورهای خود کنده‌اید؟! گفتند تا پیوسته مرگ بیاد داریم و چون ما را بازگشت آنجا خواهد بود دل بر آن نهیم. بگفت چونست که بر در سرایهای شما در نیست و حجاب و بند و قفل نیست؟ گفتند زیرا که در میان ما جز امین و مؤمن نیست، و هیچکس را از کسی ترس و بیم نیست.

Гуфт чунаст ки дар миёни шумо амир ва қозӣ нест ? гуфтанд аз баҳри онк дар табъи мо ҷанг ва зулм нест то ҳоҷати бшҳнаҳу амиру қозӣ буду касро бо кас хусумат нест то ҳоҷати бқозӣу ҳоким буд . Гуфт ин мувофиқати шумо бзоҳру наздикии дилҳои шумо бботн аз куҷо хостаҳаст ? гуфтанд ғулу ҳасаду буғзу адоват аз дил берун кардем то мувофиқ якдигар гаштему дӯсти якдигари шудем .

گفت چونست که در میان شما امیر و قاضی نیست؟ گفتند از بهر آنک در طبع ما جنگ و ظلم نیست تا حاجت بشحنه و امیر و قاضی بود و کس را با کس خصومت نیست تا حاجت بقاضی و حاکم بود. گفت این موافقت شما بظاهر و نزدیکی دلهای شما بباطن از کجا خاسته است؟ گفتند غلّ و حسد و بغض و عداوت از دل بیرون کردیم تا موافق یکدیگر گشتیم و دوست یکدیگر شدیم.

Гуфт чунаст ки шуморо умрҳо доданд дароз ва дигаронро кӯтоҳ ? гуфтанд аз он ки баҳақ кӯшему ҳақи гўӣим ва аз ҳақ дар нагузарему бъдлу ростӣ зиндагонӣ кунем . Гуфт чунаст ки шуморо брўзгор офот нарасад чунонк бамурдмон мерасад ? гуфтанд аз он ки дар ҳар чаҳ пеш ояд ҷузи худоиро бпштӣ нагирему амал ки кунем бонаво ва нуҷум накунем .

گفت چونست که شما را عمرها دادند دراز و دیگران را کوتاه؟ گفتند از آن که بحق کوشیم و حق گوئیم و از حق در نگذریم و بعدل و راستی زندگانی کنیم. گفت چونست که شما را بروزگار آفات نرسد چنانک بمردمان میرسد؟ گفتند از آن که در هر چه پیش آید جز خدای را بپشتی نگیریم و عمل که کنیم بانوا و نجوم نکنیم.

Зў алқрнин гуфт хабар кунед маро аз падарону гузаштагони хеш ки ҳам барин сират зиндагонӣ карданд ? ё худ шумо чунинед ? гуфтанд ореи падарони худро чунин ёфтем ва барин сирати дидем , пайвастаи даравишонро нўохтндӣу хастагонро тимор доштандӣу оҷизонро даст гирифтандӣу ҷонёнро афв кардандӣу подоши бадӣ некӣ кардандӣ , амонати гзордндӣу раҳми пиўстндӣ , намози буқати хеши гзордндӣу бўФоءи аҳдҳо боз омадандӣ то раби алъзаҳи эшонро бслоҳу сдоди бдошту баноми некӯ аз дунёи беруни барад ва моро биҷои эшон нишонд .

ذو القرنین گفت خبر کنید مرا از پدران و گذشتگان خویش که هم برین سیرت زندگانی کردند؟ یا خود شما چنین‌اید؟ گفتند آری پدران خود را چنین یافتیم و برین سیرت دیدیم، پیوسته درویشان را نواختندی و خستگان را تیمار داشتندی و عاجزان را دست گرفتندی و جانیان را عفو کردندی و پاداش بدی نیکی کردندی، امانت گزاردندی و رحم پیوستندی، نماز بوقت خویش گزاردندی و بوفاء عهدها باز آمدندی تا ربّ العزّه ایشان را بصلاح و سداد بداشت و بنام نیکو از دنیا بیرون برد و ما را بجای ایشان نشاند.

أи Фҳсби аллазӣнаи кФрўои алоиаҳ . . Аз ӣнҷо то охири сӯраи васфи улҳолу зикри саранҷоми ду гуруҳаст : гуруҳеи бегонагон ки оёти аҷоиби ҳикмат ҳақ шуниданду бадоеъи асрори фитрати вай дар кори Мӯсоу Хизр ва дар баёни қиссаи зўи алқрнин ва онро мункир шуданд , на самъи савоб шинав доштанд на дидаи ибрати байн на дили равшан , то ҳақи таъолиро дрёФтндӣу пайғомро тасдиқ кардандӣ , на тавфиқи рафиқ буд ва на ҳидоятро аноят буд лои ҷурми ҳосили кори эшону саранҷоми рӯзгори эшон ин буд ки раб Алъоламин гуфт : إнои أътднои ҷаҳаннами ллкоФрини нзло . . . Зли съиҳми фии алҳёҳи алднё ва ҳам иҳсбўни أнҳми иҳснўни Санъои тавваҷуҳи алайҳими алтклиФу локини лами исоъдҳми алтўФиқу алтъриФу конўои комаи қил :

أَ فَحَسِبَ الَّذِینَ کَفَرُوا الآیة.. از اینجا تا آخر سوره وصف الحال و ذکر سرانجام دو گروه است: گروهی بیگانگان که آیات عجایب حکمت حق شنیدند و بدایع اسرار فطرت وی در کار موسی و خضر و در بیان قصّه ذو القرنین و آن را منکر شدند، نه سمع صواب شنو داشتند نه دیده عبرت بین نه دل روشن، تا حق تعالی را دریافتندی و پیغام را تصدیق کردندی، نه توفیق رفیق بود و نه هدایت را عنایت بود لا جرم حاصل کار ایشان و سرانجام روزگار ایشان این بود که ربّ العالمین گفت: إِنَّا أَعْتَدْنا جَهَنَّمَ لِلْکافِرِینَ نُزُلًا... ضَلَّ سَعْیُهُمْ فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَ هُمْ یَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ یُحْسِنُونَ صُنْعاً توجّه علیهم التّکلیف و لکن لم یساعدهم التّوفیق و التّعریف و کانوا کما قیل:

Гуруҳеи дигари мؤмноннд ки ъҷоӣби оёти ҳикмату ройоти қудрати ҳақ аз рӯй анояту ҳидоят бар дилҳои эшон кашф карданд онро бҷон ва дил пазируфтанд ва гардан ниҳоданду ҳалқаи бандагӣ дар гӯш фармон карданд то раби алъзаҳи эшонро ташриф доду бойени икрому эъзоз махсӯс гардонид ки : إни аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти канти ?лаами ҷиноти алФрдўси нзлои ?лаами ҷинони мъҷлаҳи сарои басару ҷинони мؤҷлаҳи ҷҳрои бҷҳр , алиўми ҷинони алўслу ғдои ҷинони алФзл , алиўми ҷинони алърФону ғдои ҷинон алрзўон мегуяд муъминону неки мардони фардо ки дар биҳишт оянд эшонро бмнзли хоси фурӯди оранд ва ҳам дар вақти эшонро назул диҳанд , набинӣ касе ки меҳмони азизи буи фурӯ ояд то он гуҳ ки бо вай нишинад ва хилват созад нахуст ӯро нзлӣ фармоед , ҳамчунин раби Алъоламин дар абтдоءи оят ҳадис назул карду зикри лақоу руяти бохри оёти барад ки : Фмни кони ирҷўои лқоءи рабаи алоиаҳ . . . Ҷои дигар баён кард ки он назул чист :у лаками фӣҳо мо тштҳии أнФскму лаками фӣҳо мо тдъўн ҳар чаҳ орзӯ кунед дар он биҳишт ёбед ва ҳар чаҳ хоҳед ва ҷӯйед байнед , он гуҳ гуфт : нзлои ман ғафури раҳим нзлӣаст ин аз худои омурзандаи бахшоянда , бмғФрту раҳмат худ дод на бикрдори банда .

گروهی دیگر مؤمنانند که عجائب آیات حکمت و رایات قدرت حق از روی عنایت و هدایت بر دلهای ایشان کشف کردند آن را بجان و دل پذیرفتند و گردن نهادند و حلقه بندگی در گوش فرمان کردند تا ربّ العزّه ایشان را تشریف داد و باین اکرام و اعزاز مخصوص گردانید که: إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ کانَتْ لَهُمْ جَنَّاتُ الْفِرْدَوْسِ نُزُلًا لهم جنان معجّلة سرّا بسرّ و جنان مؤجّلة جهرا بجهر، الیوم جنان الوصل و غدا جنان الفضل، الیوم جنان العرفان و غدا جنان الرّضوان میگوید مؤمنان و نیک مردان فردا که در بهشت آیند ایشان را بمنزل خاص فرود آرند و هم در وقت ایشان را نزل دهند، نبینی کسی که مهمان عزیز بوی فرو آید تا آن گه که با وی نشیند و خلوت سازد نخست او را نزلی فرماید، همچنین ربّ العالمین در ابتداء آیت حدیث نزل کرد و ذکر لقا و رؤیت بآخر آیات برد که: فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ الآیة... جای دیگر بیان کرد که آن نزل چیست: وَ لَکُمْ فِیها ما تَشْتَهِی أَنْفُسُکُمْ وَ لَکُمْ فِیها ما تَدَّعُونَ‌ هر چه آرزو کنید در آن بهشت یابید و هر چه خواهید و جویید بینید، آن گه گفت: نُزُلًا مِنْ غَفُورٍ رَحِیمٍ نزلی است این از خدایی آمرزنده بخشاینده، بمغفرت و رحمت خود داد نه بکردار بنده.

Бош эй ҷавонмард то ин бисоти лаъибу лаҳв дар навардаду сифати ҳдсон дар гӯр аз ту пок кунад ,у ҳайкали турои садра абад пӯшоанд ва дар фазои рубубият бе заҳмати фано , ҳақоиқи иҳбҳму иҳбўнаҳ бар ту кашф кунад ва бе ъноءи тааббуд дар ҷиноти фирдавси тўқиъот : алии алҳии алзии лои имўт равон кунад , ва аз баҳри риояти дили ту ва стар кори ту итоби ту худ кунаду шикояти ту бо ту худ гуяд : мо мнкми ман аҳади алоу иклмаҳи рабаи лӣси байнау байни аллоҳи тарҷумон ,у иқўли алҷлили ҷли ҷалолаи абдии Киеви канти лаки рибои бандаи ман роҳи бандагӣ аз хошок ағёр покаст бе заҳмати ағёри имрӯз бо мо бигӯ ки ман туро чигуна парвардгорӣ будам , чигуна худовандӣ будам ? ин ҳамаи анояту каромат на ҳақ бандааст бар худоӣ ки бандаро бар худои таъолии ҷли ҷалолаи ҳеҷ ҳақ нест , балки ҳақи таъолии карам хешаст ки мигзорду ҳаргиз раво набӯд ки карам ӯ бенҳоят расад .

باش ای جوانمرد تا این بساط لعب و لهو در نوردد و صفت حدثان در گور از تو پاک کند، و هیکل ترا صُدره ابد پوشاند و در فضای ربوبیّت بی زحمت فنا، حقایق یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ بر تو کشف کند و بی عناء تعبّد در جنّات فردوس توقیعات: عَلَی الْحَیِّ الَّذِی لا یَمُوتُ روان کند، و از بهر رعایت دل تو و ستر کار تو عتاب تو خود کند و شکایت تو با تو خود گوید: ما منکم من احد الّا و یکلّمه ربّه لیس بینه و بین اللَّه ترجمان، و یقول الجلیل جلّ جلاله عبدی کیف کنت لک ربّا بنده من راه بندگی از خاشاک اغیار پاکست بی زحمت اغیار امروز با ما بگو که من ترا چگونه پروردگاری بودم، چگونه خداوندی بودم؟ این همه عنایت و کرامت نه حق بنده است بر خدای که بنده را بر خدای تعالی جلّ جلاله هیچ حق نیست، بلکه حق تعالی کرم خویش است که میگزارد و هرگز روا نبود که کرم او بنهایت رسد.

Фмни кони ирҷўои лқоءи рабаи Флиъмл амалан солҳои қоли саҳли бен абди аллоҳ : алъамали алсолҳи алмқиди болснаҳ . Ва қили алъамали алсолҳи алзии лӣси ллнФси илайҳи илтифоту ло ба талаби савобу ҷзоء . Ва қили алъамали алсолҳҳо ҳнои эътиқоди ҷавози алрؤиаҳу интизори вқтӣз , ҳар ки бадӣдори аллоҳи таъолӣ тамаъ дорад то дар дил эътиқод кунад ки аллоҳи таъолии ҷли ҷалолау ъзи кбрёؤаҳ дӣданӣаст дидории аёнӣу розӣ наонеу Меҳрии ҷовдонӣ , ҳар ки дидори аллоҳи таъолии талабад ӯро меодаст ки рӯзӣ бидон расад , ман кони ирҷўи лқоءи аллоҳи ?фони аҷали аллоҳи лот , бузурги чизеи биўсиду азим умедӣ дошту ҳиммати ваии баланд ҷое расед ки дидори худои таъолии ҷли ҷалолаи биўсид , агар ин умед набӯдӣ биҳишти бад-ӣни хушӣ чаҳ арзидӣ , ва агар ин ваъда дидор набӯдӣ раҳеро хизмат аз дил кӣ хизидӣ , ҳар касро Муродии пешу вай бар пай , ориф мунтазираст то дидор кӣ , ҳамаи халқ бар зиндагонӣ ошиқанду марг бар эшон душвор , орифи бмрг май шитобади боўмиди дидор :

فَمَنْ کانَ یَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْیَعْمَلْ عَمَلًا صالِحاً قال سهل بن عبد اللَّه: العمل الصّالح المقیّد بالسّنّة. و قیل العمل الصّالح الّذی لیس للنّفس الیه التفات و لا به طلب ثواب و جزاء. و قیل العمل الصّالح ها هنا اعتقاد جواز الرّؤیة و انتظار وقتئذ، هر که بدیدار اللَّه تعالی طمع دارد تا در دل اعتقاد کند که اللَّه تعالی جلّ جلاله و عزّ کبریاؤه دیدنی است دیداری عیانی و رازی نهانی و مهری جاودانی، هر که دیدار اللَّه تعالی طلبد او را میعاد است که روزی بدان رسد، من کان یرجو لقاء اللَّه فانّ اجل اللَّه لآت، بزرگ چیزی بیوسید و عظیم امیدی داشت و همّت وی بلند جایی رسید که دیدار خدای تعالی جلّ جلاله بیوسید، اگر این امید نبودی بهشت بدین خوشی چه ارزیدی، و اگر این وعده دیدار نبودی رهی را خدمت از دل کی خیزیدی، هر کس را مرادی پیش و وی بر پی، عارف منتظر است تا دیدار کی، همه خلق بر زندگانی عاشقند و مرگ بر ایشان دشوار، عارف بمرگ می‌شتابد باومید دیدار: