Қавла : кизбати қавми Нӯҳи алмрслин , إзи қоли лқўмаҳи أи лои ттқўн . Мазмуни ин ояти баёни кайфият даъватасту баёни сифати доъӣ . Ҳар он кас ки даъват кунаду дайгариро бар аллоҳ хонд роҳ вай онаст ки нахуст ӯро бтқўӣ фармоед чунон ки раб алъзаҳ гуфт ҳикоят аз пайғомбарон ки гуфтанд ки : أи лои ттқўн . Он гуҳи сухан ки гуяд бғоит тлтФ гуяд то сухан дар эшон гираду бқбўли наздиктар буд . На бинӣ ки раби алъзаҳи Мӯсоу ҳорӯнро ки бар фиръавн фиристод эшонро бтлтФ фармуд , гуфт : Фқўлои ?лаи қўлои линои лаълаи итзкри أўи ихшӣ . Ва Мустафо ( с ) ҳам чунин фармуд ки : қул إнмои أъзкми бўоҳдаҳ . . . Алоиаҳ ,у пайғомбарони дарин қиссаҳо ки бо уммати хеш блтФ гуфтанд ки أи ло ттқўн нагуфтанд : атқўои аллоҳу атқўои уқоба , ки дар он навъе хушунатаст ва дилҳои қавмӣ аз он нафрат гирад . Ин чунонаст ки гуяд фарои дайгарӣ ки : аФъли кзо ! фурмонеаст ҷузам аз рФқу лутфи холӣ , чун гуяд : алои тФъли кзо ҳамон фармонаст аммо блтФу рФқи омехта ва дар дил шунаванда овехта . أи ло ттқўн фармонаст бтқўӣ ,у тақвои асли ҳамаи ҳнрҳосту мояи ҳамаи тоъатҳо , худовандони яқинро меоди маъодро ҷуз аз тақво зод нест ,у тзўдўои Фإни хайри алзоди алтқўӣу урати пӯши қиёматро ҷузи либоси тақво либосӣ нест ,у либоси алтқўии злки хайр . Либосҳо анвоъаст , он либос ки худ дар тавон пӯшед ва худ берун тавон кард саҳласт , кори либос тақво дорад ки ҳақи таъолӣ дар касе пӯшад : якеро блбос ислом пӯшанд , гуҳи афтон буду гуҳи хезон , охири бъоқбт руста шавад , якеро либос имон диҳанд ҳам уфтад ва ҳам хезад , аммо кам уфтад ва беш хезаду зуд руста шавад , якеро либос тақво пӯшанд шоди зайд ва шод мераду шоди хезад , якеро либос меҳр пӯшанд бе қарори зайд муштоқ мераду масти хезад .

قوله: کَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِینَ، إِذْ قالَ لِقَوْمِهِ أَ لا تَتَّقُونَ. مضمون این آیت بیان کیفیّت دعوت است و بیان صفت داعی. هر آن کس که دعوت کند و دیگری را بر اللَّه خواند راه وی آنست که نخست او را بتقوی فرماید چنان که ربّ العزة گفت حکایت از پیغامبران که گفتند که: أَ لا تَتَّقُونَ. آن گه سخن که گوید بغایت تلطّف گوید تا سخن در ایشان گیرد و بقبول نزدیکتر بود. نه‌بینی که ربّ العزّة موسی و هارون را که بر فرعون فرستاد ایشان را بتلطّف فرمود، گفت: فَقُولا لَهُ قَوْلًا لَیِّناً لَعَلَّهُ یَتَذَکَّرُ أَوْ یَخْشی‌. و مصطفی (ص) هم چنین فرمود که: قُلْ إِنَّما أَعِظُکُمْ بِواحِدَةٍ... الآیة، و پیغامبران درین قصه‌ها که با امّت خویش بلطف گفتند که أَ لا تَتَّقُونَ نگفتند: اتّقوا اللَّه و اتّقوا عقابه، که در آن نوعی خشونت است و دلهای قومی از آن نفرت گیرد. این چنان است که گوید فرا دیگری که: افعل کذا! فرمانی است جزم از رفق و لطف خالی، چون گوید: الا تفعل کذا همان فرمانست امّا بلطف و رفق آمیخته و در دل شنونده آویخته. أَ لا تَتَّقُونَ فرمانست بتقوی، و تقوی اصل همه هنرهاست و مایه همه طاعتها، خداوندان یقین را میعاد معاد را جز از تقوی زاد نیست، وَ تَزَوَّدُوا فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوی‌ و عورت پوش قیامت را جز لباس تقوی لباسی نیست، وَ لِباسُ التَّقْوی‌ ذلِکَ خَیْرٌ. لباسها انواع است، آن لباس که خود در توان پوشید و خود بیرون توان کرد سهل است، کار لباس تقوی دارد که حقّ تعالی در کسی پوشد: یکی را بلباس اسلام پوشند، گه افتان بود و گه خیزان، آخر بعاقبت رسته شود، یکی را لباس ایمان دهند هم افتد و هم خیزد، امّا کم افتد و بیش خیزد و زود رسته شود، یکی را لباس تقوی پوشند شاد زید و شاد میرد و شاد خیزد، یکی را لباس مهر پوشند بی‌قرار زید مشتاق میرد و مست خیزد.

Ва бидон ки вуҷӯҳи тақво дар қуръон бисёрасту марҷаъи он бо панҷ маънӣаст : аввал тақвоаст бтўҳид аз ширк , чунон ки аллоҳ гуфт бо Мӯсо кулем : Фсأктбҳои ллзини итқўни Фсأўҳиҳо яъне алрҳмаҳи фии алохраҳи ллзини итқўни алшрк , дайгарӣ тақвоаст бохалос аз нифоқи чунон ки гуфт : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳ эй шумо ки имон овардед бипарҳезед аз он ки бар озор ман хезед , ё ихлос дар кирдори хеши бнФоқ ва шак биомезед , аз озор ман гурезед , қадар хеш бидонед ва аз роҳ ғурур бархезед то ботши қтиъти бнсўзиду кўнўои маъаи алсодқин бо расатон ва ростгӯён бошед , сдигр тақвоаст бсдқ аз риёи чунон ки раб алъзаҳ гуфт дар қиссаи Њобил : إнмои итқбли аллоҳи ман аламтқин . Ореи кор аз шоистагон шоистааст ва аз шстгони шаста . Чаҳ писандида ояд аз муҷтаҳидӣ ки ӯро нахоҳанд ? ! куҷо расад ӯ ки пой ӯ ба банд набоист бабанданд ? ! на машк буи харида ва на асали ҳаловати ҷуста . Ҳанзалу хурмо дар як турбату бики оби руста , пас кор дар анояти баста , на дар тоъати баста , он кунад ки худ хоҳаду ончии хост на фазояд ва на коҳад , иродат иродат ӯсту машйати машйат ӯ : иФъли аллоҳи мо ишоءу иҳкми мо ирид , чаҳорум тақвоаст бснт аз бидъат , чунон ки раб алъзаҳ гуфт : амтҳни аллоҳи қлўбҳми ллтқўӣ холис карду поки аллоҳи дилҳои синёни парҳезгориро , дилҳое аз бидъати задудау бснти ороста , бахшят даббоғат дода , башарам зинда карда , бохалос равшан карда аз баҳри суҳбати хешро , панҷум тақвоаст боҷтноб аз маосии чунон ки дар қисса Юсуф гуфт : إнаҳи ман итқу исбр . Ин тақво ишоратаст бурузи хилвати роъил ва ин сабр ишоратаст буруз дар чоҳ афкандани Юсуф , ҳар ки аз маосӣ бипарҳезад ва бар меҳнат сабр кунад , Фإни аллоҳи лои изиъи أҷри алмҳснини аллоҳ зойеъ накунад музди некӯкорон .

و بدان که وجوه تقوی در قرآن بسیار است و مرجع آن با پنج معنی است: اوّل تقوی است بتوحید از شرک، چنان که اللَّه گفت با موسی کلیم: فَسَأَکْتُبُها لِلَّذِینَ یَتَّقُونَ فسأوحیها یعنی الرّحمة فی الآخرة للّذین یتّقون الشّرک، دیگری تقوی است باخلاص از نفاق چنان که گفت: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ ای شما که ایمان آوردید بپرهیزید از آن که بر آزار من خیزید، یا اخلاص در کردار خویش بنفاق و شکّ بیامیزید، از آزار من گریزید، قدر خویش بدانید و از راه غرور برخیزید تا بآتش قطیعت بنسوزید وَ کُونُوا مَعَ الصَّادِقِینَ با راستان و راستگویان باشید، سدیگر تقوی است بصدق از ریا چنان که ربّ العزّة گفت در قصّه هابیل: إِنَّما یَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ. آری کار از شایستگان شایسته است و از شستگان شسته. چه پسندیده آید از مجتهدی که او را نخواهند؟! کجا رسد او که پای او به بند نبایست‌ ببندند؟! نه مشک بوی خریده و نه عسل حلاوت جسته. حنظل و خرما در یک تربت و بیک آب رسته، پس کار در عنایت بسته، نه در طاعت بسته، آن کند که خود خواهد و آنچه خواست نه فزاید و نه کاهد، ارادت ارادت اوست و مشیّت مشیّت او: یَفْعَلُ اللَّهُ ما یَشاءُ و یَحْکُمُ ما یُرِیدُ، چهارم تقوی است بسنّت از بدعت، چنان که ربّ العزّة گفت: امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوی‌ خالص کرد و پاک اللَّه دلهای سنّیان پرهیزگاری را، دلهایی از بدعت زدوده و بسنّت آراسته، بخشیت دباغت داده، بشرم زنده کرده، باخلاص روشن کرده از بهر صحبت خویش را، پنجم تقوی است باجتناب از معاصی چنان که در قصّه یوسف گفت: إِنَّهُ مَنْ یَتَّقِ وَ یَصْبِرْ. این تقوی اشارت است بروز خلوت راعیل و این صبر اشارت است بروز در چاه افکندن یوسف، هر که از معاصی بپرهیزد و بر محنت صبر کند، فَإِنَّ اللَّهَ لا یُضِیعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِینَ اللَّه ضایع نکند مزد نیکوکاران.

Қавла : إнии лаками расӯли أмин дар қисса пайғомбарон гуфт ки эшон сифати амонату устувории хеш бар уммат изҳор карданд ҳар яке азишон гуфт бо қавми хеш : إнии лаками расӯли أмин , зеро ки шарт доъӣ онаст ки дар миёни қавми хеши бомонту диёнат маърӯф бошад то дилҳо буи гароед ва он ростӣу устувории ваии эшонро бар қабул пайғом дорад . На бинии Мустафо ( с ) пеш аз мабаси вай ӯро Муҳамад аломин мехонданд ? аз он ки ӯро бомонту диёнат шинохта буданду баростӣу устуворӣ маърӯф гашта амонатҳо бнздик вай мениҳоданд ва дар ҳамаи корҳо эътимод бар кард ва гуфт вай доштанд . Балии баъд аз мабаси қавмӣ ки захми хӯрдаи адл азал буданд азуи баргаштанд на аз онкӣ дар ростӣу устувории ваии бшки афтоданд ки раб алъзаҳ мегуяд : иърФўнаҳи комаи иърФўни أбноءҳм .

قوله: إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ در قصه پیغامبران گفت که ایشان صفت امانت و استواری خویش بر امّت اظهار کردند هر یکی ازیشان گفت با قوم خویش: إِنِّی لَکُمْ رَسُولٌ أَمِینٌ، زیرا که شرط داعی آنست که در میان قوم خویش بامانت و دیانت معروف باشد تا دلها بوی گراید و آن راستی و استواری وی ایشان را بر قبول پیغام دارد. نه‌بینی مصطفی (ص) پیش از مبعث وی او را محمد الامین میخواندند؟ از آن که او را بامانت و دیانت شناخته بودند و براستی و استواری معروف گشته امانتها بنزدیک وی می‌نهادند و در همه کارها اعتماد بر کرد و گفت وی داشتند. بلی بعد از مبعث قومی که زخم خورده عدل ازل بودند ازو برگشتند نه از آنکه در راستی و استواری وی بشک افتادند که ربّ العزة میگوید: یَعْرِفُونَهُ کَما یَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ.

Локини ман асқттаҳи алсўобқи лами тнъшаҳи аллўоҳқ . Ҳар ки дар вҳдаҳ « набоист » афтод тоъат ӯ ҳамаи ҳбо буду дили ваии ҳамаи ҳаво буд . Иқўли аллоҳи таъолӣ :у أФӣдтҳми ҳўоء ва мо أсӣлкми алайҳи ман أҷри إни أҷрии إлои алии раби Алъоламин , хабари ани кули воҳиди ман алонбёء : анаи қол : мо أсӣлкми алайҳи ман أҷри лиълми алкоФаҳи ани ман амали ллаҳи Флои инбғии ани итлби алоҷри ман ғайри аллоҳ , ҳар ки дар роҳи худои рӯзӣ қадамӣ бардорад мабодо ки агар тамаъ савоб дорад бғир ӯ дорад ё ҳоҷати худ бғир ӯ бардорад . Бмўсӣ ваҳй омад ки : ё Мӯсои ҳоҷати худ бмн бурдор ва ҳар чаҳ хоҳӣ аз ман хоҳ ҳатто млҳи ъҷинку алафи шотк . Ин худ дараҷаи мздўронст ки амал кунанду гӯш бподош доранд , бози орифонро ҳол дигарасту кори дигар . Эшон амал ки кунанд на аз баҳр подош кунанду подош бар рӯй амал тоаш донанд .

لکن من اسقطته السّوابق لم تنعشه اللّواحق. هر که در وهده «نبایست» افتاد طاعت او همه هبا بود و دل وی همه هوا بود. یقول اللَّه تعالی: وَ أَفْئِدَتُهُمْ هَواءٌ وَ ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِیَ إِلَّا عَلی‌ رَبِّ الْعالَمِینَ، خبر عن کلّ واحد من الانبیاء: انّه قال: ما أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ مِنْ أَجْرٍ لیعلم الکافّة انّ من عمل للَّه فلا ینبغی ان یطلب الاجر من غیر اللَّه، هر که در راه خدا روزی قدمی بردارد مبادا که اگر طمع ثواب دارد بغیر او دارد یا حاجت خود بغیر او بردارد. بموسی وحی آمد که: یا موسی حاجت خود بمن بردار و هر چه خواهی از من خواه حتی ملح عجینک و علف شاتک. این خود درجه مزدورانست که عمل کنند و گوش بپاداش دارند، باز عارفان را حال دیگرست و کار دیگر. ایشان عمل که کنند نه از بهر پاداش کنند و پاداش بر روی عمل تاش دانند.

Пер тариқат гуфт : шумори алии кули ҳол бо муздуронаст бо ориф чаҳ шумораст ? орифи худ меҳмонаст . Музди муздур ва назул меҳмон дар хур , мизўонст . Мояи муздури ҳайрату моя ориф аёнаст . Ҷони ориф дар сари меҳр ӯ товонаст ҷон ӯ ҳамаи чашму сар ӯ ҳама забонаст , он чашму забон дар нур аён нотавонаст , муздурро нури умед дар дили товаду орифро нури аён дар ҷон , муздур дар миёни неъмати гардон ва аз орифи худ иборат натавон . Нафаси орифро қимат пайдо нест , доне чаро ? , ки он нафас аз ҳазрат ҷудо нест . Қолаб чун садафасту нафас чун ҷавҳар , мабдаи ан аз ҳазратасту марҷаъи он бо ҳазрат ,гар он нафаси азинҷо будӣ нафсонӣ будӣ , ва агар нафсонӣ будӣ ҳиҷоб тафарруқ бсухтӣ . Ончии нафаси орифи сӯзади оташ дӯзах насузад аз баҳри он ки он оташӣаст ки дӯстии онро май афрӯзад .

پیر طریقت گفت: شمار علی کلّ حال با مزدوران است با عارف چه شمارست؟ عارف خود مهمان است. مزد مزدور و نزل مهمان در خور، میزوانست. مایه مزدور حیرت و مایه عارف عیانست. جان عارف در سر مهر او تاوانست جان او همه چشم و سرّ او همه زبان است، آن چشم و زبان در نور عیان ناتوانست، مزدور را نور امید در دل تاود و عارف را نور عیان در جان، مزدور در میان نعمت گردان و از عارف خود عبارت نتوان. نفس عارف را قیمت پیدا نیست، دانی چرا؟، که آن نفس از حضرت جدا نیست. قالب چون صدف است و نفس چون جوهر، مبدأ ان از حضرت است و مرجع آن با حضرت، گر آن نفس ازینجا بودی نفسانی بودی، و اگر نفسانی بودی حجاب تفرّق بسوختی. آنچه نفس عارف سوزد آتش دوزخ نسوزد از بهر آن که آن آتشی است که دوستی آن را می‌افروزد.

Ориф кӣ буд ? ӯ , ки аз овози сувар огоҳ шавад ё ҳавли растхез ӯро машғӯл дорад , ё дӯди дӯзах бадв расад ё Наим биҳишт бирав овезади имрӯзи ҳамаи ҷаҳон дар шуғланд ва эшон бо яке ,у фардои ҳамаи халқ дар Наими ғарқ ва эшон ҳам бо он яке .

عارف کی بود؟ او، که از آواز صور آگاه شود یا هول رستخیز او را مشغول دارد، یا دود دوزخ بدو رسد یا نعیم بهشت برو آویزد امروز همه جهان در شغلند و ایشان با یکی، و فردا همه خلق در نعیم غرق و ایشان هم با آن یکی.