Қавлаи таъолӣ ва мо канти ттлўои ман қиблаи ман китоби алоиаҳ , аз рӯй зоҳир бар лисони тафсири маънӣ оят онаст ки мо турои пайғомбар уммӣ кардем , на хонанда на нависанда , на ҳаргизи бҳичи китоби рафта ва на ҳеҷ муаллими дида , то оламён бидонанд ки ончӣ май гӯйӣ аз аҳкоми шариъату эъломи ҳақиқату хабар май диҳӣ аз қиссаи пешинону ойини гузаштагону неку бади ҷаҳону ҷаҳонён , ҳама аз ваҳии пок май гӯйӣ ва аз китоби манзилу пайғоми росту каломи ҳақи далолат бар сиҳҳати набуввату таҳқиқи рисолату антФоءи шабаҳат . Аммо аҳли маърифату ҷавонмардони тариқати рамзии дигар дидаанд дарин оят ,у сиррии дигар шинохтаанд , гуфтанд раби Алъоламин чун хост ки он Сайидро бтхосиси қурбату таҳқиқи рисолат махсӯс гирданду синаи поки ваии шоистаи мукошифоту млотФот худ кунад аз нахусти шавоҳиди илоҳят лухтӣ бирав кашф кард то ғўғоءи табиату олоиши башарият аз ниҳоди ваии рахти бардошту синаи вай аз ағёри поки гашт ва аз маълӯмоту марсумоти озод , Флмои халои қалбау сираи ани кули маълуму марсуми вирди алайҳи хитоб алҳақу шоҳиди алсдқи ғайри мақруни бммозҷаҳи табъу мшоркаҳи касбу такаллуфи башарӣау сори комаи қил :

قوله تعالی وَ ما کُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ کِتابٍ الآیه، از روی ظاهر بر لسان تفسیر معنی آیت آنست که ما ترا پیغامبر امّی کردیم، نه خواننده نه نویسنده، نه هرگز بهیچ کتّاب رفته و نه هیچ معلم دیده، تا عالمیان بدانند که آنچه می‌گویی از احکام شریعت و اعلام حقیقت و خبر می‌دهی از قصه پیشینان و آئین گذشتگان و نیک و بد جهان و جهانیان، همه از وحی پاک می‌گویی و از کتاب منزل و پیغام راست و کلام حق دلالت بر صحت نبوّت و تحقیق رسالت و انتفاء شبهت. امّا اهل معرفت و جوانمردان طریقت رمزی دیگر دیده‌اند درین آیت، و سرّی دیگر شناخته‌اند، گفتند رب العالمین چون خواست که آن سید را بتخاصیص قربت و تحقیق رسالت مخصوص گرداند و سینه پاک وی شایسته مکاشفات و ملاطفات خود کند از نخست شواهد الهیت لختی برو کشف کرد تا غوغاء طبیعت و آلایش بشریّت از نهاد وی رخت برداشت و سینه وی از اغیار پاک گشت و از معلومات و مرسومات آزاد، فلمّا خلا قلبه و سرّه عن کل معلوم و مرسوم ورد علیه خطاب الحق و شاهد الصدق غیر مقرون بممازجة طبع و مشارکة کسب و تکلف بشریة و صار کما قیل:

Ҳамаи пайғомбаронро аввали қоидаи давлату ртбти вилоят ки ниҳоданд аз равиш эшон ниҳоданд , он гуҳ аз равиш хеш бикашаш ҳақи расиданд , бози мстФои арабии пайғомбари ҳошимӣ , нахусти қоидаи давлати вай аз ҷазба ҳақ сохтанд пеш аз даври гули одами бкмнди кашиш Мӯътасим гашта буд то ҳаме гуфт : « кант набиёу одами байни алмоءу алтин »

همه پیغامبران را اول قاعده دولت و رتبت ولایت که نهادند از روش ایشان نهادند، آن گه از روش خویش بکشش حق رسیدند، باز مصطفای عربی پیغامبر هاشمی، نخست قاعده دولت وی از جذبه حق ساختند پیش از دور گل آدم بکمند کشش معتصم گشته بود تا همی گفت: «کنت نبیّا و آدم بین الماء و الطین»

Анбёء ҳар яке алии алонФрод баҳрӣ буданд , чун илми нусрати ин меҳтари олам падед омад ҳама дар ҷанби баҳр ӯ бқтраҳ Эй бозомаданд , барои онкии ҳамагон аз башарият ба набувват омаданд ва он меҳтар аз набувват ба башарият хиромед комаи қол : « кант набиёу одами байни алмоءу алтин »у қол ( с ) « одам ва ман дунаи таҳти лўоӣӣ »у ҳамагон аз дунё бъқбӣ шаванд ва он меҳтар аз уқбо бадунё омад комаи қол : « беъсати аноу алсоъаҳи кҳотин »у ашори босбъиаҳ « Фсбқтҳои комаи сабқати ҳзаҳи ҳзаҳ » яъне комаи сабқати алўстии алмсбҳаҳи фии алтўл , ва ҳар якеро як уммат беш набӯд , ва ҳар чаҳ лами икни сам конанд , ҳама уммат ӯанд аммо бҳкми қаҳр ва аммо бҳкм навохт , комаи қол : « беъсати илои алоҳмру алосўду илои алхлқи кафе »у ҳамагон аз тафарруқати қадам дар доӣраҳ ҷамъ ниҳоданд ва ин меҳтар аз доираи ҷамъ барои наҷоти халқ бтФрқт омад ва инро на троҷъ гӯйанд балки таназзул гӯйанд , троҷъ аз фатрат уфтаду таназзул аз макорим алохлоқ равад , комаи қол : « беъсати лотмми макорими алохлоқ » .

انبیاء هر یکی علی الانفراد بحری بودند، چون علم نصرت این مهتر عالم پدید آمد همه در جنب بحر او بقطره‌ای بازآمدند، برای آنکه همگان از بشریت به نبوت آمدند و آن مهتر از نبوت به بشریت خرامید کما قال: «کنت نبیّا و آدم بین الماء و الطین» و قال (ص) «آدم و من دونه تحت لوائی» و همگان از دنیا بعقبی شوند و آن مهتر از عقبی بدنیا آمد کما قال: «بعثت انا و الساعة کهاتین» و اشار باصبعیه‌ «فسبقتها کما سبقت هذه هذه» یعنی کما سبقت الوسطی المسبحة فی الطول، و هر یکی را یک امّت بیش نبود، و هر چه لم یکن ثم کان‌اند، همه امت اواند اما بحکم قهر و اما بحکم نواخت، کما قال: «بعثت الی الاحمر و الاسود و الی الخلق کافّة» و همگان از تفرقت قدم در دائره جمع نهادند و این مهتر از دایره جمع برای نجات خلق بتفرقت آمد و این را نه تراجع گویند بلکه تنزل گویند، تراجع از فترت افتد و تنزل از مکارم الاخلاق رود، کما قال: «بعثت لاتمم مکارم الاخلاق».

Ва рӯй : « нзлти лотмми макорими алохлоқ » .

و روی: «نزلت لاتمم مکارم الاخلاق».

Бали ҳўи оёти байноти фии судӯри аллазӣнаи أўтўои алълми қулӯби алхўоси ман алълмоءи биллоҳи хзоӣни алғиб , фӣҳо бароҳини ҳуққау байноти сирау длоӣли тавҳидау шавоҳиди рубубиятаи Фқонўни алҳқоиқи қлўбҳм ,у кули шайъи ءи итлби ман мӯтина . Ҳар чизеро ки ҷӯянд аз маъдану мӯтини худ ҷӯянд , дар шаби афрӯз аз садафи ҷӯянд ки маскан ӯст , офтоби рахшон аз бурҷи фалаки ҷӯянд ки матлаъ ӯст , асали мсФӣ аз наҳли ҷӯянд ки маъдан ӯст , нури маърифату васфи зоти аҳадят аз дилҳои орифони ҷӯянд ки дилҳои эшон қонӯн маърифатаст , ва сарҳои эшон кони муҳаббат .

بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ قلوب الخواص من العلماء باللّه خزائن الغیب، فیها براهین حقه و بیّنات سرّه و دلائل توحیده و شواهد ربوبیته فقانون الحقایق قلوبهم، و کل شی‌ء یطلب من موطنه. هر چیزی را که جویند از معدن و موطن خود جویند، درّ شب‌افروز از صدف جویند که مسکن اوست، آفتاب رخشان از برج فلک جویند که مطلع اوست، عسل مصفی از نحل جویند که معدن اوست، نور معرفت و وصف ذات احدیت از دلهای عارفان جویند که دلهای ایشان قانون معرفت است، و سرهای ایشان کان محبت.

эй ҷавонмард ! дили ориф бар ҳайат перояаст ки гул дар он кунанд , ҳар чанд ки гул дар пероя мекунанд то оташ дар зер он накунанд гулоб берун ноеду буии надиҳад , ҳамчунин то оташи муҳаббат дар дил назанад об аз дида борон нашаваду гули маърифати буии надиҳад .

ای جوانمرد! دل عارف بر هیئت پیرایه است که گل در آن کنند، هر چند که گل در پیرایه میکنند تا آتش در زیر آن نکنند گلاب بیرون ناید و بوی ندهد، همچنین تا آتش محبت در دل نزند آب از دیده باران نشود و گل معرفت بوی ندهد.

Пер тариқат гуфт : оташӣ ки дар дил зананд бедӯд бошад на зиндагонии ин ҷавонмардро охираст ва на оташи вайро дӯд . Зиндагонии бмихи бақои дӯхтау ҷони бўоисти дӯсти махӯз .

پیر طریقت گفت: آتشی که در دل زنند بی‌دود باشد نه زندگانی این جوانمرد را آخر است و نه آتش وی را دود. زندگانی بمیخ بقا دوخته و جان بوایست دوست مأخوذ.

Бали ҳўи оёти байноти фии судӯри аллазӣнаи أўтўои алълми дарин оят ишоратӣаст ва дар он ишорати бишоратӣ . Мегуяд ҷли ҷалола ки қуръон дар дилҳои доноён ва муъминонаст .

بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فِی صُدُورِ الَّذِینَ أُوتُوا الْعِلْمَ درین آیت اشارتی است و در آن اشارت بشارتی. میگوید جلّ جلاله که قرآن در دلهای دانایان و مؤمنان است.

Ва Мустафо ( с ) гуфт : « луи кони алқуръони фии аҳоби мо мастаи алнор »

و مصطفی (ص) گفت: «لو کان القرآن فی اهاب ما مسّته النار»

Агар ин қуръон дар пӯсти гови ниҳода будӣ фардои он пӯсти ботш на бсўхтндӣ , пас чаҳ гӯйии мусулмониро ки ин қуръон дар дили вай ниҳодаанд бо имону маърифати баҳами аўлитр ки фардои ботши бнсўзнд .

اگر این قرآن در پوست گاو نهاده بودی فردا آن پوست بآتش نه بسوختندی، پس چه گویی مسلمانی را که این قرآن در دل وی نهاده‌اند با ایمان و معرفت بهم اولیتر که فردا بآتش بنسوزند.

ё ибодии аллазӣнаи омнўои إни أрзии восеъа

یا عِبادِیَ الَّذِینَ آمَنُوا إِنَّ أَرْضِی واسِعَةٌ

Бзбони аҳли тафсир касеро ки дар дайн бъзоб доранду рнҷоннд ё дар зиқ маишат бошад , бҳкми ин оят ҳиҷрат кунад баҷое ки аз азобу ранҷи эмин буду фарохӣ маош бинад . Ва бзбони ишорат бар завқи аҳли маърифати ҳиҷрат ки аз азобу ранҷи эмин буду фарохӣ маош бинад ва бар забони ишорат бар завқи аҳли маърифати ҳиҷрати миФрмоид , қавмиро ки бар ҷоҳу қабули халқ ором доранд ва бар маълум такя кунанд , чунон ки ҳикоят кунанд аз бӯи Саиди хроз ки дар шаҳрӣ шудаму номи ман паии ман онҷои маърӯфу машҳур шуда ва дар кори мо азим бирафтанд чунон ки пӯсти харбуза каз дасти мо биФтод бардоштанд ва аз якдигари бсди динор ҳаме хариданд ва бар он ҳаме афзуданд . Бо худ гуфтам ин на ҷой манаст ва на бобати рӯзгори ман . Аз онҷо ҳиҷрат кардам : баҷоеи афтодам ки марои зиндиқ ҳаме гуфтанд ва ҳар рӯзи ду бор бар ман санги борон ҳаме карданд ки шавамӣ хеши азин шаҳру вилояти мо фарои пештар бар . Ман ҳамон ҷои мақоми сохтам ва он ранҷу бало ҳаме кашидаму хуш ҳаме будам .

بزبان اهل تفسیر کسی را که در دین بعذاب دارند و رنجانند یا در ضیق معیشت باشد، بحکم این آیت هجرت کند بجایی که از عذاب و رنج ایمن بود و فراخی معاش بیند. و بزبان اشارت بر ذوق اهل معرفت هجرت که از عذاب و رنج ایمن بود و فراخی معاش بیند و بر زبان اشارت بر ذوق اهل معرفت هجرت میفرماید، قومی را که بر جاه و قبول خلق آرام دارند و بر معلوم تکیه کنند، چنان که حکایت کنند از بو سعید خراز که در شهری شدم و نام من پی من آنجا معروف و مشهور شده و در کار ما عظیم برفتند چنان که پوست خربزه کز دست ما بیفتاد برداشتند و از یکدیگر بصد دینار همی خریدند و بر آن همی‌افزودند. با خود گفتم این نه جای منست و نه بابت روزگار من. از آنجا هجرت کردم: بجایی افتادم که مرا زندیق همی گفتند و هر روز دو بار بر من سنگ‌باران همی‌کردند که شومی خویش ازین شهر و ولایت ما فرا پیش‌تر بر. من همان جای مقام ساختم و آن رنج و بلا همی‌کشیدم و خوش همی‌بودم.

Ва аз иброҳӣми адҳам ҳикоят кунанд ки : дар ҳамаи умри хеш дар дунёи се шодӣ бадалам раседу бони се шодии нафаси хешро қаҳр кардам : дар шаҳр антокиаҳ шудам бараҳнаи пойу бараҳнаи сари мирФтм ва ҳар каси таънае бар ман ҳаме зад , яке гуфт : ҳозои абди обқи ман мавлоаи ин бандаи ист аз худованди худ гурехта , марои ин сухан хуш омад гуфтам бо нафаси хеш эй гурехтау рамидаи гоҳ он наомад бтриқи сулҳи даройӣ ? . Дувуми шодии он буд ки дар киштӣ нишаста будам масхарае дар миёни он ҷамоат буд ва ҳечкасро аз ман ҳақиртар ва хортар намедид . Ҳар соъатӣ биёмадӣу даст бар қафоӣ ман доштӣ . Сеюм он буд ки дар шаҳри мтиаҳ дар масҷидии сар бар зонуии ҳасрат ниҳода будам дар водӣ каму кости худ афтода , беҳурматӣ биёмад ва банд мезар бикшоду об бар ман рехт гуфт ё шайхи хзи моءи алўрди нафаси ман он соъат аз он ҳақорат хеш нест гашт ва дилам бидон шод шуд ва он шодӣ аз боргоҳи иззат дар ҳақи худ тӯҳфа саодат ёфтам .

و از ابراهیم ادهم حکایت کنند که: در همه عمر خویش در دنیا سه شادی بدلم رسید و بآن سه شادی نفس خویش را قهر کردم: در شهر انطاکیه شدم برهنه پای و برهنه سر میرفتم و هر کس طعنه‌ای بر من همی‌زد، یکی گفت: هذا عبد آبق من مولاه این بنده‌ایست از خداوند خود گریخته، مرا این سخن خوش آمد گفتم با نفس خویش ای گریخته و رمیده‌گاه آن نیامد بطریق صلح درآیی؟. دوم شادی آن بود که در کشتی نشسته بودم مسخره‌ای در میان آن جماعت بود و هیچکس را از من حقیرتر و خوارتر نمی‌دید. هر ساعتی بیامدی و دست بر قفای من داشتی. سوم آن بود که در شهر مطیّه در مسجدی سر بر زانوی حسرت نهاده بودم در وادی کم و کاست خود افتاده، بی‌حرمتی بیامد و بند میزر بگشاد و آب بر من ریخت گفت یا شیخ خذ ماء الورد نفس من آن ساعت از آن حقارت خویش نیست گشت و دلم بدان شاد شد و آن شادی از بارگاه عزت در حق خود تحفه سعادت یافتم.

Пер тариқат гуфт : басои мағрур дар стар аллоҳу мстдрҷ дар неъмати аллоҳу мафтӯни бснои халқ , ҷое ки турои фарои пӯшади нигар мағрур набошӣ ва чун халқ туро биситойанд нигар мафтӯн набошӣ ва чун неъмат бар ту гушойанд нигар мстдрҷ набошӣ .

پیر طریقت گفت: بسا مغرور در ستر اللَّه و مستدرج در نعمت اللَّه و مفتون بثنای خلق، جایی که ترا فرا پوشد نگر مغرور نباشی و چون خلق ترا بستایند نگر مفتون نباشی و چون نعمت بر تو گشایند نگر مستدرج نباشی.

Кули нафаси зоиқаи аламут ҳар нафасии чшндаҳ маргаст ва ҳар касеро раҳгузар бар маргаст . Роҳӣ рафтанӣу пулии гузаштанӣу шаробии ошомӣданӣ . Сайид ( с ) пайвастаи мари умматро ин васият кардӣ ки : аксару азкри ҳодми аллзоти зинҳори маргро фаромӯш накунед ва аз омадан ӯ ғофил мабошед .

کُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ هر نفسی چشنده مرگ است و هر کسی را رهگذر بر مرگ است. راهی رفتنی و پلی گذشتنی و شرابی آشامیدنی. سیّد (ص) پیوسته مر امّت را این وصیت کردی که: اکثر و اذکر هادم اللذات‌ زنهار مرگ را فراموش نکنید و از آمدن او غافل مباشید.

Аз иброҳӣми адҳам савол карданд ки эй қдўаҳи аҳли тариқат вае мақдами зумраи ҳақиқати он чаҳ маънӣ буд ки дар сувидои синаи ту падед омад то тоҷи шоҳӣ аз сар биниҳодӣу либоси султонӣ аз тан бар кашидӣу мураққаъи дарвешӣ дар пӯшедӣу меҳнату бенавоӣ ихтиёр кардӣ ? гуфт ореи рӯзӣ бар тахт мамлакат нишаста будам ва бар чаҳор болаши ҳишмат такя зада ки ногоҳ ойинае дар пеш рӯй ман доштанд . Дар он ойина нигаҳ кардам манзили худ дар хок дидаму марои мӯнис на . Сафарии дароз дар пешу марои зод на , зиндонӣ тофта дидаму марои тоқат на , қозӣ адл дидаму марои ҳуҷҷат на : эй мардӣ ки агар бисоти амли ту гӯшае бози кашанд аз қоф то қоф бигирад , борӣ бингар ки соҳиби қоби қавсин чаҳ мегуяд :у аллоҳи мо рифъати қудамоу зннти ании взътҳо ва мо аклти луқмау зннти ании абтлътҳо , гуфт бидон худоӣ ки маро бхлқ фиристод ки ҳеҷ қадамӣ аз замин барнадоштам ки гумони барадам ки пеш аз марги ман онро базмин бози тавонам ниҳод , ва ҳеҷ луқмае дар даҳон наниҳодам ки чунон пиндоштам ки ман он луқмаро пеш аз марги фурӯи тавонам барад . ӯ ки Сайиди аввалин ва охиринасту муқтадои аҳли осмон ва заминаст чунин мегуяд ва ту мағрури ғофили амли дароз дар пеши ниҳодае ва сад солаи кору бори сохтау дил бар он ниҳодае хабари надорӣ ки ин дунёии ғаддори сарой ғурураст на сарои сарвар , сарой фирораст на сарои қарор .

از ابراهیم ادهم سؤال کردند که ای قدوه اهل طریقت و ای مقدّم زمره حقیقت آن چه معنی بود که در سویدای سینه تو پدید آمد تا تاج شاهی از سر بنهادی و لباس سلطانی از تن بر کشیدی و مرقّع درویشی در پوشیدی و محنت و بینوایی اختیار کردی؟ گفت آری روزی بر تخت مملکت نشسته بودم و بر چهار بالش حشمت تکیه زده که ناگاه آئینه‌ای در پیش روی من داشتند. در آن آئینه نگه کردم منزل خود در خاک دیدم و مرا مونس نه. سفری دراز در پیش و مرا زاد نه، زندانی تافته دیدم و مرا طاقت نه، قاضی عدل دیدم و مرا حجت نه: ای مردی که اگر بساط امل تو گوشه‌ای باز کشند از قاف تا قاف بگیرد، باری بنگر که صاحب قاب قوسین چه میگوید: و اللَّه ما رفعت قدما و ظننت انی وضعتها و ما اکلت لقمة و ظننت انی ابتلعتها، گفت بدان خدایی که مرا بخلق فرستاد که هیچ قدمی از زمین برنداشتم که گمان بردم که پیش از مرگ من آن را بزمین باز توانم نهاد، و هیچ لقمه‌ای در دهان ننهادم که چنان پنداشتم که من آن لقمه را پیش از مرگ فرو توانم برد. او که سیّد اولین و آخرین است و مقتدای اهل آسمان و زمین است چنین میگوید و تو مغرور غافل امل دراز در پیش نهاده‌ای و صد ساله کار و بار ساخته و دل بر آن نهاده‌ای خبر نداری که این دنیای غدّار سرای غرور است نه سرای سرور، سرای فرار است نه سرای قرار.

эй ғофили биҳосл , то чанд шарбати муродомезӣ ва то кӣ дики орзӯи пазӣ . Гоҳ чун шер ҳар чат пеш ояд ҳамеи шиканӣ , гоҳ чун гург ҳар чаҳ бинии ҳамеи дарӣ , гоҳ чун Кебек бар кӯҳсори мурод май парӣ , гоҳ чун оҳӯ дар марғзори орзӯ май чрӣ , хабари надорӣ ки ин дунё ки ту бидон ҳамеи нозӣу туро май фиребад ва дар дом ғурур мекашад лаъибӣ ва лаҳвӣаст . Сарой бесармоягону сармоя бедувалатону бозичаи бекорон .

ای غافل بیحاصل، تا چند شربت مراد آمیزی و تا کی دیک آرزو پزی. گاه چون شیر هر چت پیش آید همی‌شکنی، گاه چون گرگ هر چه بینی همی دری، گاه چون کبک بر کوهسار مراد می‌پری، گاه چون آهو در مرغزار آرزو می‌چری، خبر نداری که این دنیا که تو بدان همی نازی و ترا می‌فریبد و در دام غرور میکشد لعبی و لهوی است. سرای بی‌سرمایگان و سرمایه بی‌دولتان و بازیچه بیکاران.

Ва мо ҳзаҳи алҳёҳи алднёи إлои лаҳву лаъибу إни ?илдори алохраҳи ?лаии алҳиўони луи конўои иълмўни дунёи маъшуқае фаттонасту раъное бесару сомон , дӯстӣ бе вафои доя эй бемеҳр , душмании пургазанди булъаҷабии пурбанд , ҳар кро бомдод бинавозад шабонгоҳаши бгдозд , ҳар крои як рӯзи дили бшодии биФрўзди дигари рӯзаши ботш ҳалок бисӯзад .

وَ ما هذِهِ الْحَیاةُ الدُّنْیا إِلَّا لَهْوٌ وَ لَعِبٌ وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ دنیا معشوقه‌ای فتّان است و رعنایی بی‌سر و سامان، دوستی بی‌وفا دایه‌ای بی‌مهر، دشمنی پرگزند بلعجبی پربند، هر کرا بامداد بنوازد شبانگاهش بگدازد، هر کرا یک روز دل بشادی بیفروزد دیگر روزش بآتش هلاک بسوزد.

Ва фии баъзи алосор : ани алднёи дори ман лои дори ?лау моли ман лои моли ?ла , иҷмъи ман лои ақли ?лау баҳои иФрҳи ман лои фаҳми ?ла . Ҳмўмҳои доим ва сарварҳо моӣл , ва Наимҳо зоӣл :

و فی بعض الآثار: انّ الدنیا دار من لا دار له و مال من لا مال له، یجمع من لا عقل له و بها یفرح من لا فهم له. همومها دائم و سرورها مائل، و نعیمها زائل:

. . . Ва إни ?илдори алохраҳи ?лаии алҳиўони луи конўои иълмўн , ин ҳаёти лаъибу лаҳв дар чашм касе ояд ки аз ҳаёти тайибау зиндагонии меҳр хабар надорад , худоиро дӯстонеанд ки зиндагонии эшон имрӯз бзкрасту бмҳр ,у фардои зиндагонии эшон бмшоҳдт буду мъоинт . Зиндагонии зикрро самара инсасту зиндагонии меҳрро самараи фано . Эшонанд ки як тарафи азуи маҳҷӯб наанд , вари ҳеҷ маҳҷӯб монанди зинда намонанд .

... وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِیَ الْحَیَوانُ لَوْ کانُوا یَعْلَمُونَ، این حیات لعب و لهو در چشم کسی آید که از حیات طیّبه و زندگانی مهر خبر ندارد، خدای را دوستانی‌اند که زندگانی ایشان امروز بذکر است و بمهر، و فردا زندگانی ایشان بمشاهدت بود و معاینت. زندگانی ذکر را ثمره انس است و زندگانی مهر را ثمره فنا. ایشان اند که یک طرف ازو محجوب نه‌اند، ور هیچ محجوب مانند زنده نمانند.

Сирату сифати ин ҷавонмардон чист ?у аллазӣнаи ҷоҳдўои Финои лнҳдинҳми сблно эй аллазӣнаи зинўои зўоҳрҳми болмҷоҳдоти ?зинаи сроӣрҳми болмшоҳдот . Шғлўои зўоҳрҳми болўзоӣФи лонои аўслнои илои сроӣрҳми ҷоҳдўои дарин мавзеи баён се манзиласт : яке ҷаҳди андари ботин бо ҳўӣ ва бо нафас , дигари ҷиҳоди бзоҳр бо аъдоءи дайну куффори замин , сдигри иҷтиҳод бо қомати ҳуҷҷат дар баёни ҳақу ҳақиқат . Ҳар чаҳ бар тан зоҳир шавад дар дафъи куффори онро ҷиҳод гӯйанд , ва ҳар чаҳ дар иқомати ҳуҷҷату талаби ҳақу кашф шабаҳат бошад мари онро иҷтиҳод гӯйанд , ва ҳар чаҳ андари ботин буд андари риояти аҳди илоҳии мари онро ҷаҳд гӯйанд . Ин ҷоҳдўои Финои баён ҳар се ҳоласт , ӯ ки бзоҳр ҷиҳод кунад раҳмати насиби вай , ӯ ки бо иҷтиҳод буд исмати баҳраи вай , ӯ ки андари наъти ҷаҳд буд каромати васли насиби вай ,у шарт ҳар се кас онаст ки он ҷаҳди фии аллоҳ буд то ҳидояти халъати вай буд , он гуҳ гуфту إни аллоҳи лмъи алмҳснин .

سیرت و صفت این جوانمردان چیست؟ وَ الَّذِینَ جاهَدُوا فِینا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنا ای الذین زیّنوا ظواهرهم بالمجاهدات زیّنا سرائرهم بالمشاهدات. شغلوا ظواهرهم بالوظائف لانّا اوصلنا الی سرائرهم جاهَدُوا درین موضع بیان سه منزلست: یکی جهد اندر باطن با هوی و با نفس، دیگر جهاد بظاهر با اعداء دین و کفار زمین، سدیگر اجتهاد با قامت حجّت در بیان حق و حقیقت. هر چه بر تن ظاهر شود در دفع کفار آن را جهاد گویند، و هر چه در اقامت حجّت و طلب حق و کشف شبهت باشد مر آن را اجتهاد گویند، و هر چه اندر باطن بود اندر رعایت عهد الهی مر آن را جهد گویند. این جاهَدُوا فِینا بیان هر سه حال است، او که بظاهر جهاد کند رحمت نصیب وی، او که با اجتهاد بود عصمت بهره وی، او که اندر نعت جهد بود کرامت وصل نصیب وی، و شرط هر سه کس آنست که آن جهد فی اللَّه بود تا هدایت خلعت وی بود، آن گه گفت وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ.

Чун ҳидоят додам ман бо вай бошаму вай бо ман буд . Забони ҳол банда мегуяд : илоҳии бъноит ҳидоят додӣ бмъўнти заръи хизмати рўёнидӣ , ба пайғоми об қабул додӣ , баназари хеши миваи муҳаббати ворсонидӣ . Акнӯн сазад ки сумуми макр аз он боздорӣу бноӣӣ ки худ афроштае бҷрми мо хароб накунӣ . Илоҳии ту заъифонро паноҳӣ , қосидонро бар сари роҳии воҷидонро гувоҳӣ , чбўд киафзое ва накоҳӣ :

چون هدایت دادم من با وی باشم و وی با من بود. زبان حال بنده میگوید: الهی بعنایت هدایت دادی بمعونت زرع خدمت رویانیدی، به پیغام آب قبول دادی، بنظر خویش میوه محبت وارسانیدی. اکنون سزد که سموم مکر از آن بازداری و بنائی که خود افراشته‌ای بجرم ما خراب نکنی. الهی تو ضعیفان را پناهی، قاصدان را بر سر راهی واجدان را گواهی، چبود که افزایی و نکاهی: