Қавлаи таъолӣ : ё أиҳои аллазӣнаи омнўои лои тдхлўои буют алнабӣ إлои أни иؤзни лакам . . .

قوله تعالی: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تَدْخُلُوا بُیُوتَ النَّبِیِّ إِلَّا أَنْ یُؤْذَنَ لَکُمْ...

Алоиаҳи амрҳми бҳФзи алодби фии алостизону мурооти алўқту эҷоби алоҳтром . Ин хитоби босаҳоба расӯласт , мегуяд : эй шумо ки муъминонед , ансори набуввату рисолату аъиммаи аҳли саодати шмооид , арқони хилоиқу бурҳони ҳақоиқи шмооид , унвони ризои ҳақу мулӯки мақъади сидқи шмооид , ашрофи давлати ислому ахёри ҳазрати Мустафои шмооид , чун бқсди зиёрати он меҳтари олами беруни оӣиду орзӯии мшоҳдт дар дил доред , нигар ки бе дастурии қадам дар ҳарами ъз вай нанаед ва чун дар раведи адаби ҳазраташ биҷой оред , намедонед ки адаби ниҳоят қоласту бдоити ҳол , адаби антбоаҳи мридонсту ъкозаҳи толибон , дарахти имони об ки хӯрду қавоиди ислом ки банно ниҳоданд , бар нур адаб ниҳоданд , ва ҳар ки парварда одоб набошад ӯро роҳ рост нест ва дар олами лои илоҳи алои аллоҳ ӯро қадар ва миқдор нест . Ҳақи ҷли ҷалолаи Мустафоро аввал бодоб биёрост , пас бхлқ фиристод , чунон ки Мустафо ( с ) гуфт : « адбнии рабии Фоҳсни тأдибӣ » .

الایة امرهم بحفظ الادب فی الاستیذان و مراعات الوقت و ایجاب الاحترام. این خطاب باصحابه رسول است، می‌گوید: ای شما که مؤمنان‌اید، انصار نبوت و رسالت و ائمه اهل سعادت شمااید، ارکان خلایق و برهان حقایق شمااید، عنوان رضای حق و ملوک مقعد صدق شمااید، اشراف دولت اسلام و اخیار حضرت مصطفی شمااید، چون بقصد زیارت آن مهتر عالم بیرون آئید و آرزوی مشاهدت در دل دارید، نگر که بی‌دستوری قدم در حرم عزّ وی ننهید و چون در روید ادب حضرتش بجای آرید، نمی‌دانید که ادب نهایت قال است و بدایت حال، ادب انتباه مریدانست و عکازه طالبان، درخت ایمان آب که خورد و قواعد اسلام که بنا نهادند، بر نور ادب نهادند، و هر که پرورده آداب نباشد او را راه راست نیست و در عالم لا اله الا اللَّه او را قدر و مقدار نیست. حق جل جلاله مصطفی را اوّل بآداب بیاراست، پس بخلق فرستاد، چنان که مصطفی (ص) گفت: «ادّبنی ربّی فاحسن تأدیبی».

Ва бидон ки адабро се дараҷааст . Дараҷаи ому дараҷаи хосу дараҷаи хоси алхос . Дараҷаи ом иштиҳораст : дараҷаи хос иститораст , дараҷаи хоси алхос инкисораст .

و بدان که ادب را سه درجه است. درجه عام و درجه خاص و درجه خاص الخاص. درجه عام اشتهار است: درجه خاص استتار است، درجه خاص الخاص انکسار است.

Аввали пайдо , миёнаи нопидо , охири истеҳлок . Омро ҳар узвӣ аз аъзои зоҳири адабӣ бояд ,у ало ҳолконанд , хосро ҳар узвӣ аз аъзои ботини адабӣ бояд ,гар аз соликонанд , хоси алхосро зарраҳои авқоти адаб бояд .Гар на мутаҳаввиронанд .

اوّل پیدا، میانه ناپیدا، آخر استهلاک. عام را هر عضوی از اعضای ظاهر ادبی باید، و الا هالکان‌اند، خاص را هر عضوی از اعضای باطن ادبی باید، گر از سالکان‌اند، خاص الخاص را ذرّه‌های اوقات ادب باید. گر نه متهوّران‌اند.

Ва إзои сأлтмўҳни мтоъои Фсӣлўҳни ман вроءи ҳиҷоби злкми أтҳри лқлўбкму қлўбҳни нқлҳми ани мأлўФи улода илои маърӯфи алшриъаҳу мафрузи алъбодаҳу байни ани албшри башару ани кони ман алсҳобаҳу лои инбғии лоҳди ани иأмн нафса Флҳзои Аштади аламри фии алшриъаҳи бони лои ихлўи раҷули бомрأаҳи лӣси бинҳмои мҳрмиаҳ .

وَ إِذا سَأَلْتُمُوهُنَّ مَتاعاً فَسْئَلُوهُنَّ مِنْ وَراءِ حِجابٍ ذلِکُمْ أَطْهَرُ لِقُلُوبِکُمْ وَ قُلُوبِهِنَّ نقلهم عن مألوف العادة الی معروف الشریعة و مفروض العبادة و بیّن انّ البشر بشر و ان کان من الصّحابة و لا ینبغی لاحد ان یأمن نفسه فلهذا اشتدّ الامر فی الشریعة بان لا یخلو رجل بامرأة لیس بینهما محرمیّة.

Қол алнабӣ ( с ) : « лои ихлўни раҷули бомрأаҳи ?фони солсҳмои алшитон » .

قال النبی (ص): «لا یخلون رجل بامرأة فانّ ثالثهما الشّیطان».

إни тбдўои шиӣои أўи тхФўаҳи Фإни аллоҳи кони бакули шайъи ءи ълимо чун майдонӣ ки ҳақи таъолӣ бар аъмолу аҳволи ту матлаъасту ниҳону ошкороӣ ту медонад ва мебинад , бории пайваста бар даргоҳ ӯ бош , афъоли худро муҳаззаб дошта ботбоъи илму ғизои ҳалолу давоми вирд ,у ақволи худро риёзат дода бқроءти қуръону мудовимати узру насиҳати халқ ,у ахлоқи худ поки доштан аз ҳар чаҳ ғубори роҳ дайнасту сади мнҳҷи тариқат чун бухлу риёу ҳақаду шарау ҳирсу тамаъ . Бузургиро пурседанд ки шарт бандагӣ чист ? гуфт : покӣу ростӣ , покӣ аз ҳар чаҳ олоиш ,у ростӣ дар ҳар чаҳ ороиш , олоиши бухлу риё ва тамаъасту ороиши сахоу таваккулу қаноат ,у калимаи лои илоҳи алои аллоҳ бар ҳар ду мақолат муштамиласт , лои илоҳи нафй олоишасту алои аллоҳи исботи ороиш , чун банда гуяд лои илоҳ ҳар чаҳ олоишасту ҳиҷоби роҳ аз бехи бикунад , он гуҳи ҷамоли калимаи алои аллоҳ рӯй намояду бандаро бсФот ороиш биорояд ва ӯро оростау перостаи фаро Мустафо баранд то вайро боматтӣ қабул кунад , ва агар асари лои илоҳ бар вай зоҳир набӯду ҷамоли халъати ало аллоҳ биравӣ набинад ӯро боматтӣ фаро напазирад ва гуяд : сҳқои сҳқо .

إِنْ تُبْدُوا شَیْئاً أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُلِّ شَیْ‌ءٍ عَلِیماً چون میدانی که حق تعالی بر اعمال و احوال تو مطلع است و نهان و آشکارای تو میداند و می‌بیند، باری پیوسته بر درگاه او باش، افعال خود را مهذّب داشته باتّباع علم و غذای حلال و دوام ورد، و اقوال خود را ریاضت داده بقراءت قرآن و مداومت عذر و نصیحت خلق، و اخلاق خود پاک داشتن از هر چه غبار راه دین است و سدّ منهج طریقت چون بخل و ریا و حقد و شره و حرص و طمع. بزرگی را پرسیدند که شرط بندگی چیست؟ گفت: پاکی و راستی، پاکی از هر چه آلایش، و راستی در هر چه آرایش، آلایش بخل و ریا و طمع است و آرایش سخا و توکل و قناعت، و کلمه لا اله الا اللَّه بر هر دو مقالت مشتمل است، لا اله نفی آلایش است و الا اللَّه اثبات آرایش، چون بنده گوید لا اله هر چه آلایش است و حجاب راه از بیخ بکند، آن گه جمال کلمه الا اللَّه روی نماید و بنده را بصفات آرایش بیاراید و او را آراسته و پیراسته فرا مصطفی برند تا وی را بامّتی قبول کند، و اگر اثر لا اله بر وی ظاهر نبود و جمال خلعت الا اللَّه بروی نبیند او را بامّتی فرا نپذیرد و گوید: سحقا سحقا.

إни аллоҳу млоӣктаҳи ислўни алӣ алнабӣ . . . Алоиаҳи зиҳии каромату манзалат , зиҳии манқибату мартабат ки Мустафо ёфт аз даргоҳи аҳадят , бдоити дуруду сноء бар ваии бхлқ боз нагузошт то нахуст худ гуфт ва худ мбдء кард . Дуруд бар ваии баробари шаҳодат тавҳид биниҳод чунонк дар тавҳиди нахусти худ мбдء кард гуфт : « шаҳди аллоҳи أнаҳи лои إлаҳи إлои ҳў » , он гуҳи шаҳодати Фриштгону муқаррабони ҳазрати ҷабарут дар шаҳодати худ пайваст ки : «у алмлоӣкаҳ » пас бдрҷаҳи сиўми шаҳодати муъминону аҳли дониш ёд кард ки . «у أўлўои алълм » . Ҳамчунин дар саноу дуруди Мустафо ( с ) нахусти худ ибтидо кард он гуҳ хабар дод аз дуруди Фриштгони онкии бсўмини ртбти муъминонро гуфт : « слўои алайҳу слмўои тслимо » , то бидонед ва дар ёбед қадару ҷоҳи Мустафои бнздики худованди аъло , ва азин аҷабтар ки ҳақи ҷли ҷалолаи хитоб бо бандагон дар зикри худ ин кард ки : Фозкрўнии أзкркми маро ёд кунед то шуморо ёд кунам , нагуфт то шуморо даҳ бор ёд кунам , чун навбати бзкру дуруд Мустафо расед хитоби ин буд ки : « лои ислии алейк аҳади ман амтки алои слити алайҳи ъшро » .

إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِکَتَهُ یُصَلُّونَ عَلَی النَّبِیِّ... الایة زهی کرامت و منزلت، زهی منقبت و مرتبت که مصطفی یافت از درگاه احدیّت، بدایت درود و ثناء بر وی بخلق باز نگذاشت تا نخست خود گفت و خود مبدء کرد. درود بر وی برابر شهادت توحید بنهاد چنانک در توحید نخست خود مبدء کرد گفت: «شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ»، آن گه شهادت فریشتگان و مقرّبان حضرت جبروت در شهادت خود پیوست که: «وَ الْمَلائِکَةُ» پس بدرجه سیوم شهادت مؤمنان و اهل دانش یاد کرد که. «وَ أُولُوا الْعِلْمِ». همچنین در ثنا و درود مصطفی (ص) نخست خود ابتدا کرد آن گه خبر داد از درود فریشتگان آنکه بسومین رتبت مؤمنان را گفت: «صَلُّوا عَلَیْهِ وَ سَلِّمُوا تَسْلِیماً»، تا بدانید و در یابید قدر و جاه مصطفی بنزدیک خداوند اعلی، و ازین عجب‌تر که حقّ جلّ جلاله خطاب با بندگان در ذکر خود این کرد که: فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم، نگفت تا شما را ده بار یاد کنم، چون نوبت بذکر و درود مصطفی رسید خطاب این بود که: «لا یصلّی علیک احد من امّتک الا صلّیت علیه عشرا».

Дар хабараст ки : « мо ҷлси қавми мҷлсои ФтФрқўои ани ғайри алслоаҳи алии алои тФрқўои антни ман алҷиФаҳ » маънӣ онаст ки ҳеҷ қавм набошанд дар ҳеҷ маҷлис ки он маҷлис аз дуруди мо холӣ ки на азишон гандӣ бар ояд нохўштр аз ганди мурдор . Мафҳуми хитоби ин хабар онаст ки агар дар он маҷлиси зикру дуруд Мустафо равад он маҷлиси муаттар ва мънбр гардаду хуш буи шавад , маҷлисӣ ки дар он зикр вай меравад муаттару хуш буи мешавад , пас чгўиии дилӣ ки дарави меҳру муҳаббати вай буд , сиррӣ ки дар ваии хумори шароби ишқ ӯ буд , ҷонӣ ки дарави орзӯии дидори ҷамолу камол ӯ буд , забонӣ ки дарави зикру саноӣ ӯ буд , давлату каромати вайро чаҳ поён буд ва навохту атоӣ ӯ худ чанд буд ! إни аллазӣнаи иؤзўни аллоҳу расӯла . . . Маънии ояти бқўли баъзе муфассирон онаст ки : иؤзўни авлиёъи аллоҳ , чунонк ҷой дигар фармуд : Флмои осФўно антқмно манеҳам яъне осФўои аўлёءно . Ва фии алхбр : « маразати Флми иъднии абдӣ » , бар ин таъвил маънӣ онаст ки эшон ки дӯстони худоиро рнҷоннду расӯл ӯро ранҷи намоянд , аллоҳ бар эшон лаънат кард ҳам дарин ҷаҳон ва ҳам дар ани ҷаҳон , ва бар вифқи ин хабар Мустафоаст ҳикоят аз кирдигори қадими ҷли ҷалола ки фармуд : « ман озии лии влёи Фқди боРазании болмҳорбаҳ » ҳар ки дӯстиро аз дӯстони ман бёзорд , он озорндаҳи ҷанги марои сохта ва аз озори он дӯсти ҷафои ман хоста ва аз баҳри ъиноди дайни ман бархеста , ва ҳар ки ҷанг маро созаду пардаи ҳаё аз пеши дидаи барандозад , ман вайро блшкри интиқом мақҳур кунам ва ӯро бхўории андари ҷаҳон машҳур кунам , ҳар ки дар ранҷи муъминии гомӣ наад ё дӯстиро аз дӯстони ман ббиҳўдаҳи бёзорд , ман дар ду ҷаҳони хасм вай бошам , дар дунёи пӯсти вайро зиндон вай кунам , забонӣаи офот бар ваии гуморам , муваккили шаҳват ва наҳиммат бо вай қарин кунам то събони ҳирс дар синаи ваии сар бар орад , шодкомии умри вайро фурӯи барад то дар дасти ғорати васвоси залил ва ҳақир гардад ва рӯй ваии бмзмт вау маломати халқ сиёҳ шавад , бози бъоқбти алии азли алўҷўаҳ аз сарои дунёи бзндони лаҳад барам ва аз зиндони лаҳади бдркот ҷаҳаннам фиристам , инаст ки раб Алъоламин фармуд : ?лаами фӣ алднё хазӣу ?лаами фии алохраҳи азоби азим чун маълум шуд ки он кас ки дӯсти вайро ранҷоанд уқубати вай чунинаст : андарин лафз ки :у бздҳои ттбини алошёء , бидон ки ҳар ки дӯсти вайро навозад ва азиз дорад савоби вай чун буд , чунонк аз ҷиҳати дӯстони мари душманони эшонро хасмаст , мари дӯстони эшонро навозандааст , ҳар ки захмӣ зад дӯстӣ аз дӯстони вай аз интиқоми ваии блоӣӣ ва азобӣ бинад , ҳар ки дӯстиро аз дӯстон вай бинавозад ва азиз дорад ночор ки аз икрому анъоми вай хлътӣ ёбад .

در خبر است که: «ما جلس قوم مجلسا فتفرّقوا عن غیر الصلاة علیّ الا تفرّقوا انتن من الجیفة» معنی آنست که هیچ قوم نباشند در هیچ مجلس که آن مجلس از درود ما خالی که نه ازیشان گندی بر آید ناخوشتر از گند مردار. مفهوم خطاب این خبر آنست که اگر در آن مجلس ذکر و درود مصطفی رود آن مجلس معطر و معنبر گردد و خوش بوی شود، مجلسی که در آن ذکر وی میرود معطر و خوش بوی می‌شود، پس چگویی دلی که درو مهر و محبت وی بود، سری که در وی خمار شراب عشق او بود، جانی که درو آرزوی دیدار جمال و کمال او بود، زبانی که درو ذکر و ثنای او بود، دولت و کرامت وی را چه پایان بود و نواخت و عطای او خود چند بود! إِنَّ الَّذِینَ یُؤْذُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ... معنی آیت بقول بعضی مفسران آنست که: یؤذون اولیاء اللَّه، چنانک جای دیگر فرمود: فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ یعنی آسفوا اولیاءنا. و فی الخبر: «مرضت فلم یعدنی عبدی»، بر این تأویل معنی آنست که ایشان که دوستان خدای را رنجانند و رسول او را رنج نمایند، اللَّه بر ایشان لعنت کرد هم درین جهان و هم در ان جهان، و بر وفق این خبر مصطفی است حکایت از کردگار قدیم جل جلاله که فرمود: «من آذی لی ولیا فقد بارزنی بالمحاربة» هر که دوستی را از دوستان من بیازارد، آن آزارنده جنگ مرا ساخته و از آزار آن دوست جفای من خواسته و از بهر عناد دین من برخاسته، و هر که جنگ مرا سازد و پرده حیا از پیش دیده براندازد، من وی را بلشکر انتقام مقهور کنم و او را بخواری اندر جهان مشهور کنم، هر که در رنج مؤمنی گامی نهد یا دوستی را از دوستان من ببیهوده بیازارد، من در دو جهان خصم وی باشم، در دنیا پوست وی را زندان وی کنم، زبانیه آفات بر وی گمارم، موکّل شهوت و نهمت با وی قرین کنم تا ثعبان حرص در سینه وی سر بر آرد، شادکامی عمر وی را فرو برد تا در دست غارت وسواس ذلیل و حقیر گردد و روی وی بمذمت و و ملامت خلق سیاه شود، باز بعاقبت علی اذل الوجوه از سرای دنیا بزندان لحد برم و از زندان لحد بدرکات جهنم فرستم، اینست که رب العالمین فرمود: لَهُمْ فِی الدُّنْیا خِزْیٌ وَ لَهُمْ فِی الْآخِرَةِ عَذابٌ عَظِیمٌ چون معلوم شد که آن کس که دوست وی را رنجاند عقوبت وی چنین است: اندرین لفظ که: و بضدّها تتبیّن الاشیاء، بدان که هر که دوست وی را نوازد و عزیز دارد ثواب وی چون بود، چنانک از جهت دوستان مر دشمنان ایشان را خصم است، مر دوستان ایشان را نوازنده است، هر که زخمی زد دوستی از دوستان وی از انتقام وی بلائی و عذابی بیند، هر که دوستی را از دوستان وی بنوازد و عزیز دارد ناچار که از اکرام و انعام وی خلعتی یابد.

Рӯй ани ибни умри назари иўмои илои алкъбаҳи Фқол : мо аъзмку аъзами ҳрмтку алмؤмни аъзам ҳарама ъанд аллоҳи мнк !у аўҳии аллоҳи илои Мӯсои алайҳи ассалом : ё Мӯсои луи иълми алхлқи икромии алФқроءи фии маҳали қудсӣу дори кароматии ллҳсўои ақдомҳму сорўои тробои имшўни алайҳими Фўи иззатӣу маҷдӣу алавии фии иртифоъи маконеи лосФрни ?лаами ани ваҷҳеи алкриму аътзри илайҳами бнФсӣу аҷъли фии шФоътҳми ман барҳами фӣ ӯ оўоҳми фӣу луи кони ъшоро ,у иззатӣу лои аъзи манӣу ҷалолӣу лои аҷали манӣ ании лои талаби сорҳми ммни ноўоҳм ӯ ъодоҳм ҳатто аҳлкаҳи фии алҳолкин ё أиҳои аллазӣнаи омнўои атқўои аллоҳу қўлўои қўлои сдидои қавли Садиди калима тавҳидасту тавҳиди моя дайнасту исломро рукн маинаст , сари ҳамаи улӯм тавҳидаст , мояи ҳамаи маориф тавҳидаст , ҳоҷзи миёни душману дӯст тавҳидаст , саботи ҳафт осмон ва ҳафт замин бтўҳидаст , нури кунин ва оламин аз нур тавҳидаст , аввали борон аз абри аноят тавҳидаст , аввали нафас аз субҳи каромат тавҳидаст , аввали ҷавҳар аз садафи маърифат тавҳидаст , аввали нишон аз вуҷӯди ҳақиқат тавҳидаст . Чун тавҳид дуруст кардӣ ?назарети ҳамаи сӯрат ибрат гардад , забони хазина ҳикмат шавад , самъи садаф дар амонат гардад , дили нуқтаи гоҳ мшоҳдт шавад , сари мҳти раҳл ишқ гардад . Мустафо ( с ) фармуд : « алтўҳиди самани алҷнаҳу кафии болтўҳиди ибода » тавҳиди баҳои ҷинатаст ва аз ҳамаи ибодатҳо тавҳид кифоятаст . Тавҳид на онаст ки ӯро яктои гӯйӣ , тавҳид ҳақиқӣ онаст ки ӯро яктои шӯй , ӯ ҷли ҷалола фардасту ягона , бандаро фард хоҳаду ягона ,

روی انّ ابن عمر نظر یوما الی الکعبة فقال: ما اعظمک و اعظم حرمتک و المؤمن اعظم حرمة عند اللَّه منک! و اوحی اللَّه الی موسی علیه السلام: یا موسی لو یعلم الخلق اکرامی الفقراء فی محل قدسی و دار کرامتی للحسوا اقدامهم و صاروا ترابا یمشون علیهم فو عزتی و مجدی و علوی فی ارتفاع مکانی لاسفرن لهم عن وجهی الکریم و اعتذر الیهم بنفسی و اجعل فی شفاعتهم من برهم فی او آواهم فی و لو کان عشارا، و عزتی و لا اعز منی و جلالی و لا اجل منی انی لا طلب ثارهم ممن ناواهم او عاداهم حتی اهلکه فی الهالکین یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ قُولُوا قَوْلًا سَدِیداً قول سدید کلمه توحید است و توحید مایه دین است و اسلام را رکن مهین است، سر همه علوم توحید است، مایه همه معارف توحید است، حاجز میان دشمن و دوست توحید است، ثبات هفت آسمان و هفت زمین بتوحید است، نور کونین و عالمین از نور توحید است، اوّل باران از ابر عنایت توحید است، اوّل نفس از صبح کرامت توحید است، اوّل جوهر از صدف معرفت توحید است، اوّل نشان از وجود حقیقت توحید است. چون توحید درست کردی نظرت همه صورت عبرت گردد، زبان خزینه حکمت شود، سمع صدف درّ امانت گردد، دل نقطه‌گاه مشاهدت شود، سر محطّ رحل عشق گردد. مصطفی (ص) فرمود:«التوحید ثمن الجنّة و کفی بالتوحید عبادة» توحید بهای جنت است و از همه عبادتها توحید کفایت است. توحید نه آنست که او را یکتا گویی، توحید حقیقی آنست که او را یکتا شوی، او جل جلاله فرد است و یگانه، بنده را فرد خواهد و یگانه،

إнои ързнои алأмонаҳи алии алсмоўоту алأрзу алҷбол . . . Алоиаҳи одами сафии он солики аввал , он чашмаи лутфи азал , он сандӯқи ӯъҷубаҳои қудрат , он ҳуққаи лутфи ҳақиқати он ниҳоли бӯстони каромат , рӯзгорӣ ӯро дар миёни Маккау тоӣФ дар маҳди аҳди маорифи бдоштнд . Он шӯри бахти шӯри чашми Иблиси буи бар гузашт , бадасти ҳасади ниҳод ӯро бҷнбонид , аҷўФ ёфт гуфт : ҳозои халқи лои итмолк , миён тиҳӣаст ва аз миёни тиҳӣ чизе наёяд . Иқболи азалӣ дар ҳақи одам ӯро ҷавоб дод ки бош то рӯзӣ чанд ки бози роз ӯ дар паридан ояд , аввали сайдӣ ки кунад ту бошӣ . Он маҳҷӯри лъини Иблис аз одам гул дид дил надид , сӯрат дид сифат надид , зоҳир дид ботин надид , ҳаргиз бар оташ меҳр натавон ниҳод , меҳр бар хоки тавон ниҳод ки хоки меҳр гираст на оташ , мо одамро ки аз хоку гул дар вуҷӯд оварадем ҳикмат дар он буд ки то меҳри амонат бар гули дил ӯ наҳем ки إнои ързнои алأмонаҳ . . . Алоиаҳи муштии хоку гул дар вуҷӯд овараду ботш муҳаббат бсухт , пас ӯро бар бисоти инбисот ҷой дод , он гуҳи амонат бар олами сӯрат арз дод осмонҳо ва заминҳоу кӯҳҳо сари возднд , одам мардона даромаду даст пеш кард , гуфтанд : эй одам бар ту арза намекунанд ту чаро дар мегирӣ ? гуфт : зеро ки сӯхтаи манаму сӯхтаро ҷуз дар гирифтан рӯй нест , он рӯз ки оташ дар санг вадиат мениҳоданд аҳд ва рӯ гирифтанд ки то сӯхтае на бинад сар фурӯ наёрад ту пиндорӣ ки он оташи бқўти бозуии ту бсҳро меояд ? неи не , ин гумон мабар ки он бшФоъти сӯхтае бадар ояд .

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ... الایة آدم صفی آن سالک اوّل، آن چشمه لطف ازل، آن صندوق اعجوبه‌های قدرت، آن حقه لطف حقیقت آن نهال بوستان کرامت، روزگاری او را در میان مکه و طائف در مهد عهد معارف بداشتند. آن شور بخت شور چشم ابلیس بوی بر گذشت، بدست حسد نهاد او را بجنبانید، اجوف یافت گفت: هذا خلق لا یتمالک، میان تهی است و از میان تهی چیزی نیاید. اقبال ازلی در حق آدم او را جواب داد که باش تا روزی چند که باز راز او در پریدن آید، اوّل صیدی که کند تو باشی. آن مهجور لعین ابلیس از آدم گل دید دل ندید، صورت دید صفت ندید، ظاهر دید باطن ندید، هرگز بر آتش مهر نتوان نهاد، مهر بر خاک توان نهاد که خاک مهر گیر است نه آتش، ما آدم را که از خاک و گل در وجود آوردیم حکمت در آن بود که تا مهر امانت بر گل دل او نهیم که إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ... الایة مشتی خاک و گل در وجود آورد و بآتش محبت بسوخت، پس او را بر بساط انبساط جای داد، آن گه امانت بر عالم صورت عرض داد آسمانها و زمینها و کوه‌ها سر وازدند، آدم مردانه درآمد و دست پیش کرد، گفتند: ای آدم بر تو عرضه نمی‌کنند تو چرا در میگیری؟ گفت: زیرا که سوخته منم و سوخته را جز در گرفتن روی نیست، آن روز که آتش در سنگ ودیعت می‌نهادند عهد و رو گرفتند که تا سوخته‌ای نه‌بیند سر فرو نیارد تو پنداری که آن آتش بقوّت بازوی تو بصحرا می‌آید؟ نی نی، این گمان مبر که آن بشفاعت سوخته‌ای بدر آید.

إнои ързнои алأмонаҳ . . . эй ҷавонмард ! ҷаҳд он кун ки аҳди аввали ҳам бар меҳри аввали нигоҳи дорӣ то Фариштагон бар ту сано кунанд ки ттнзли алайҳими алмлоӣкаҳи أлои тхоФўоу лои тҳзнўои одат халқ онаст ки чун амонатии азизи бнздик касе ниҳанд Меҳрӣ бирав ниҳанд ва он рӯз ки боз хоҳанд меҳрро мтолът кунанд агар меҳр бар ҷой буд ӯро саноҳо гӯйанд . Амонатии бнздик ту ниҳоданд аз аҳди рубубияти أи лсти брбкму меҳр балӣ бирав ниҳоданд , чун умр бохр расаду турои бмнзл хок баранд он фириштаи даройад ва гуяд : ман рбк ?

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ... ای جوانمرد! جهد آن کن که عهد اوّل هم بر مهر اوّل نگاه داری تا فرشتگان بر تو ثنا کنند که تَتَنَزَّلُ عَلَیْهِمُ الْمَلائِکَةُ أَلَّا تَخافُوا وَ لا تَحْزَنُوا عادت خلق آنست که چون امانتی عزیز بنزدیک کسی نهند مهری برو نهند و آن روز که باز خواهند مهر را مطالعت کنند اگر مهر بر جای بود او را ثناها گویند. امانتی بنزدیک تو نهادند از عهد ربوبیّت أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ و مهر بَلی‌ برو نهادند، چون عمر بآخر رسد و ترا بمنزل خاک برند آن فرشته درآید و گوید: من ربک؟

Он мтолътаст ки мекунад ки то меҳри рӯзи аввал бар ҷой ҳаст ё на . эй мискин ! аз фарқ то қадами ту меҳр бар ниҳодаанду меҳр аз меҳр буд , меҳр бар онҷо ниҳанд ки меҳр дар онҷо доранд эй ризвони биҳишти туро , эй молики дӯзахи туро , эй Каррӯбӣони арши шуморо , эй дили сӯхта ки бар ту меҳр меҳраст , ту маро ва ман туро .

آن مطالعت است که میکند که تا مهر روز اوّل بر جای هست یا نه. ای مسکین! از فرق تا قدم تو مهر بر نهاده‌اند و مهر از مهر بود، مهر بر آنجا نهند که مهر در آنجا دارند ای رضوان بهشت ترا، ای مالک دوزخ ترا، ای کرّوبیان عرش شما را، ای دل سوخته که بر تو مهر مهر است، تو مرا و من ترا.

إнои ързнои алأмонаҳ . . . Ин бори амонат на кӯҳи тоқат он дошт на замин на арш на курсӣ , набинӣ ки раби Алъоламин аз бе тоқатии кӯҳ хабар дод ки : луи أнзлнои ҳозои алқуръони алии ҷабали лрأитаҳи хошъои мтсдъои ман хшиаҳи аллоҳи мулкиро бинӣ ки агар ҷиноҳиро баст кунад хоФқинро дар зери ҷиноҳи худ орад , аммо тоқати ҳамли ин маънӣ надорад , ва он бечораи одамии зодиро бинии пӯстӣ дар устихонӣ кашида бе боки вори шарбати бало дар қадаҳ ва ло кашида ва дар ваии ҳеҷ тағайюри ноомада , он чарост ? зеро ки соҳиб диласт ,у алқлби иҳмли молои иҳмли албдн .

إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ... این بار امانت نه کوه طاقت آن داشت نه زمین نه عرش نه کرسی، نبینی که رب العالمین از بی‌طاقتی کوه خبر داد که: لَوْ أَنْزَلْنا هذَا الْقُرْآنَ عَلی‌ جَبَلٍ لَرَأَیْتَهُ خاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْیَةِ اللَّهِ ملکی را بینی که اگر جناحی را بسط کند خافقین را در زیر جناح خود آرد، امّا طاقت حمل این معنی ندارد، و آن بیچاره آدمی‌زادی را بینی پوستی در استخوانی کشیده بی‌باک‌وار شربت بلا در قدح ولا کشیده و در وی هیچ تغیّر ناآمده، آن چراست؟ زیرا که صاحب دل است، و القلب یحمل مالا یحمل البدن.

Одами сафӣ ки бадеъи фитрат буду нсиҷи иродат , чун дид ки осмону замини бор амонат барнадоштанд мардона дар омаду бори амонати бардошт , гуфт : эшон бъзимии бори нгрстнд аз он сар во заданд , ва мо бкримӣ ниҳанда амонати нгрстиму бори амонати карямони баҳамати кашанд на бқўт , лои ҷурм чун одами бори бардошт хитоб омад ки :у ҳмлноҳми фии албру албҳри ҳилли ҷзоءи алإҳсони إлои алإҳсон ? , ва инро дар зоҳир мисолӣ ҳаст : дарахтоне ки асли эшон муҳкам тарасту шохи эшон бештари бори эшон хирадтару сабктар .

آدم صفی که بدیع فطرت بود و نسیج ارادت، چون دید که آسمان و زمین بار امانت برنداشتند مردانه در آمد و بار امانت برداشت، گفت: ایشان بعظیمی بار نگرستند از آن سر وا زدند، و ما بکریمی نهنده امانت نگرستیم و بار امانت کریمان بهمّت کشند نه بقوّت، لا جرم چون آدم بار برداشت خطاب آمد که: وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ هَلْ جَزاءُ الْإِحْسانِ إِلَّا الْإِحْسانُ؟، و این را در ظاهر مثالی هست: درختانی که اصل ایشان محکم‌تر است و شاخ ایشان بیشتر بار ایشان خردتر و سبک‌تر.

Бози дарахтоне ки заъиф таранду сусттар , бори эшон шигарф тараст ва бузургтар чун харбузау каду ва монанди он . Локини ӣнҷои латифи ист : он дарахтӣ ки бор ӯ шигарфтар ва бузургтараст ва тоқат кашӣдан он надорад , ӯро гуфтанд : бори гарон аз гардани хеш бар фарқи замин на то оламён бидонанд ки ҳар куҷо заъифӣаст мураббӣ ӯ лутфи ҳазрат иззатаст , инаст сару ҳмлноҳми фии албру албҳр .

باز درختانی که ضعیف‌تراند و سست‌تر، بار ایشان شگرف‌تر است و بزرگتر چون خربزه و کدو و مانند آن. لکن اینجا لطیف‌ایست: آن درختی که بار او شگرف‌تر و بزرگتر است و طاقت کشیدن آن ندارد، او را گفتند: بار گران از گردن خویش بر فرق زمین نه تا عالمیان بدانند که هر کجا ضعیفی است مربّی او لطف حضرت عزّت است، اینست سرّ وَ حَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ.