Қавлаи таъолӣ : сами أўрснои алкитоб . . . Худованди олами кирдигори меҳрбони навозандаи бандагони ҷли ҷалолау тақаддусати أсмоؤаҳу тъолти сифота , уммати Аҳмадро андарин оят ташриф дод бҳФти каромати ташрифии тамому такримии бузург ва навохтӣ бениҳоят , ва аз фарзандони одами ҳечкас ин ҳафт каромат баҳам наёфт макри ин уммат . Аз ани ҳафт се чиз дар садр оятаст : аввали أўрсно , дигари астФино , сдигри ъбодно . أўрсно ворисон хонд , астФино баргузидагон хонд , ъбодно бандагон хонд мирос барон мо , баргузидагони мо , бандагони пазируфтагони мо . Чун ворисон хонд , бҳқиқти мироси вонстонд , чун баргузидагон хонд дар илми вай ғалат нест рад накунад , чун пазируфтагон хонд бо айби бниФкнд . أўрснои мироси додем , нури ҳудои давлати дайни ъзи илми ойини маърифати баҳоии имони баракати суннати миваи ҳикмати ин ҳамаи крои додем , аллазӣнаи астФинои эшонро ки баргузедем чун мигзидими айб май дидем , раҳеро ба бе ниёзии худ чунонк буд баргузедем эй Муҳамад ! он рӯз ки мо уммат туро гузидем Фриштгони дарози умри пар тоъат медидем , он рӯз ки дар наҳли заъиф асал ниҳодем бозон бо қӯт медидем он рӯз ки он кирмаки заъифро абрешими додеми морон бо ҳайбат медидем , он рӯз ки оҳӯии даштиро машки додеми шерон бо савлат медидем , он рӯз ки гови баҳриро анбари додеми пелон бо азимат медидем , он рӯз ки дар садаф марворид ниҳодем наҳангон бо стўт медидем , он рӯз ки овози хуши бъндлиби додеми товусон бо зинат медидем , он рӯз ки уммати Муҳамадро мадҳу санои гуфтему рақам астФоӣит кашидем Фариштагони дарози умру муқаррабони пари тоъатро бар дарга хизмат медидем .

قوله تعالی: ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ... خداوند عالم کردگار مهربان نوازنده بندگان جلّ جلاله و تقدّست أسماؤه و تعالت صفاته، امّت احمد را اندرین آیت تشریف داد بهفت کرامت تشریفی تمام و تکریمی بزرگ و نواختی بی‌نهایت، و از فرزندان آدم هیچکس این هفت کرامت بهم نیافت مگر این امّت. از آن هفت سه چیز در صدر آیت است: اوّل أَوْرَثْنَا، دیگر اصْطَفَیْنا، سدیگر عِبادِنا. أَوْرَثْنَا وارثان خواند، اصْطَفَیْنا برگزیدگان خواند، عِبادِنا بندگان خواند میراث بران ما، برگزیدگان ما، بندگان پذیرفتگان ما. چون وارثان خواند، بحقیقت میراث وانستاند، چون برگزیدگان خواند در علم وی غلط نیست ردّ نکند، چون پذیرفتگان خواند با عیب بنیفکند. أَوْرَثْنَا میراث دادیم، نور هدی دولت دین عزّ علم آئین معرفت بهای ایمان برکت سنّت میوه حکمت این همه کرا دادیم، الَّذِینَ اصْطَفَیْنا ایشان را که برگزیدیم چون میگزیدیم عیب می‌دیدیم، رهی را به بی‌نیازی خود چنانک بود برگزیدیم ای محمد! آن روز که ما امّت ترا گزیدیم فریشتگان دراز عمر پر طاعت میدیدیم، آن روز که در نحل ضعیف عسل نهادیم بازان با قوّت میدیدیم آن روز که آن کرمک ضعیف را ابریشم دادیم ماران با هیبت میدیدیم، آن روز که آهوی دشتی را مشک دادیم شیران با صولت میدیدیم، آن روز که گاو بحری را عنبر دادیم پیلان با عظمت میدیدیم، آن روز که در صدف مروارید نهادیم نهنگان با سطوت میدیدیم، آن روز که آواز خوش بعندلیب دادیم طاووسان با زینت میدیدیم، آن روز که امّت محمد را مدح و ثنا گفتیم و رقم اصطفائیّت کشیدیم فرشتگان دراز عمر و مقرّبان پر طاعت را بر درگه خدمت میدیدیم.

Аз ани ҳафт се рафт се қисм дигар онаст ки Фмнҳми золими лнФсаҳ ва манеҳам муқтасид ва манеҳам собиқи болхироти бإзни аллоҳи тақсимии латифу кароматии азим , ҳаргиз аз ҷаҳонёни ҳеҷ кас аз мавлои ин шараф ва каромат наёфт ки ин уммат ёфт , рақами астФоӣит бар ҳама кашид , он гуҳи бикрами худ ибтидо бзолм кард то он золим хаҷал нагардад , дил гираду умед тоза дорад . Ҳамонаст ки ҷой дигар фармуд : алтоӣбўни алъобдўн . . . Табақоти гузидагон ёд карду низоми некони ин уммати пайваста арза карду ибтидои бкминаҳ эшон кард : алтоӣбўн ҳар чанд гунаҳкоронанд аз карда худ пушаймонанду бетони Фрўшкстаҳу бадал андҳгнонанд , узри хоҳону афви ҷўённд , Мустафои алайҳи алслоаҳ ва ассалом фармуд : арзати алии зунуби умматӣ ва мо илқии бъзҳми ман зулми баъзи Фсأлти аллоҳи алшФоъаҳи Фоътониҳо

از ان هفت سه رفت سه قسم دیگر آنست که فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سابِقٌ بِالْخَیْراتِ بِإِذْنِ اللَّهِ تقسیمی لطیف و کرامتی عظیم، هرگز از جهانیان هیچ کس از مولی این شرف و کرامت نیافت که این امّت یافت، رقم اصطفائیّت بر همه کشید، آن گه بکرم خود ابتدا بظالم کرد تا آن ظالم خجل نگردد، دل گیرد و امید تازه دارد. همانست که جای دیگر فرمود: التَّائِبُونَ الْعابِدُونَ... طبقات گزیدگان یاد کرد و نظام نیکان این امّت پیوسته عرضه کرد و ابتدا بکمینه ایشان کرد: التائبون هر چند گنهکاران‌اند از کرده خود پشیمان‌اند و بتن فروشکسته و بدل اندهگنان‌اند، عذر خواهان و عفو جویانند، مصطفی علیه الصلاة و السلام فرمود: عرضت علیّ ذنوب امّتی و ما یلقی بعضهم من ظلم بعض فسألت اللَّه الشفاعة فاعطانیها

, Фмнҳми золими лнФсаҳ туфайлёнанд , ва манеҳам муқтасид хондагонанд , ва манеҳам собиқ бордодгонанд , золим ситамкораст афви ман вайро , муқтасид ҷӯяндааст Авни ман вайро , собиқ бор додааст фазли ман вайро , золими бтозёнаҳ ғифлат зада , бтиғи нопокии кушта , бар даргоҳи машйати афканда , умед бар раҳмати ниҳода . Муқтасиди бтозёнаҳ эй нёзрдаҳ , бтиғи хаҷали кушта , бар даргоҳи талаби афканда , бар умед наздикӣ нишаста , собиқи бтозёнаҳ ошноӣ зада , бтиғи дӯстии кушта , бар даргоҳи орзӯмандии сӯхта , умед бар дидори ниҳода . эй золими афви туро то лутф пайдо шавад , эй муқтасиди Авни туро то фазл пайдо шавад , эй собиқи қурбати туро то бару эҳсон пайдо шавад . эй золими стар туро ва нанг нест , эй муқтасиди қабули туро ва бок нест , эй собиқи қурбати туро ва бухл нест . Агар золимии ман роҳмам , вари муқтасидии ман оламам , вари собиқии ман нозирам . Агар золимии узрии бас , вари муқтасидии саъйии бас , вари собиқии қасдии бас . Зулми золими зери стар ман , ҷаҳди муқтасиди зери Авни ман , сабақи собиқи зери лутфи ман , ин ҳамаи бФзли бузургвори ман . Се фурқат бар се мартабат ёд кард , боуммол аз ҳам ҷудо карду бФзли дарҳами расонид .

، فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ طفیلیان‌اند، وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ خواندگان‌اند، وَ مِنْهُمْ سابِقٌ باردادگان‌اند، ظالم ستمکار است عفو من وی را، مقتصد جوینده است عون من وی را، سابق بار داده است فضل من وی را، ظالم بتازیانه غفلت زده، بتیغ ناپاکی کشته، بر درگاه مشیّت افکنده، امید بر رحمت نهاده. مقتصد بتازیانه‌ای نیازرده، بتیغ خجل کشته، بر درگاه طلب افکنده، بر امید نزدیکی نشسته، سابق بتازیانه آشنایی زده، بتیغ دوستی کشته، بر درگاه آرزومندی سوخته، امید بر دیدار نهاده. ای ظالم عفو ترا تا لطف پیدا شود، ای مقتصد عون ترا تا فضل پیدا شود، ای سابق قربت ترا تا برّ و احسان پیدا شود. ای ظالم ستر ترا و ننگ نیست، ای مقتصد قبول ترا و باک نیست، ای سابق قربت ترا و بخل نیست. اگر ظالمی من راحم‌ام، ور مقتصدی من عالم‌ام، ور سابقی من ناظرم. اگر ظالمی عذری بس، ور مقتصدی سعیی بس، ور سابقی قصدی بس. ظلم ظالم زیر ستر من، جهد مقتصد زیر عون من، سبق سابق زیر لطف من، این همه بفضل بزرگوار من. سه فرقت بر سه مرتبت یاد کرد، باعمال از هم جدا کرد و بفضل درهم رسانید.

Злки ҳўи алФзли алкбири ин фазли кабӣри ҳафт кароматаст ки бо ин уммат кард . эй дӯст ҳар чаҳ фазл баргирад айби бниФкнд , адл бо фазли ҳаргизи брнёид .

ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ این فضل کبیر هفت کرامت است که با این امت کرد. ای دوست هر چه فضل برگیرد عیب بنیفکند، عدل با فضل هرگز برنیاید.

Ибн алоъробӣ гуяд : ҳар куҷо дар қуръони зикри азобу зикр раҳмат ояд ту менигар агар пештари раҳмат ёд карда пас азоб , ваъидаст , ва агар пештари азоб ёд карда пас раҳмат , азоб мансӯхаст , ва агар ҳар ду баҳам ёд карда ҳукми раҳмати рост , аз баҳри онкии ҳаким бар ҳақи хеш банно кунад аммо ҳақи кас фурӯ нагузорад ,у раби Алъоламин дар худои худ аз халқу хизмати халқ бениёзаст ва аз маосии халқ бе газанди бурдбору фарохи фазл ва бар халқи меҳрбон .

ابن الاعرابی گوید: هر کجا در قرآن ذکر عذاب و ذکر رحمت آید تو مینگر اگر پیشتر رحمت یاد کرده پس عذاب، وعید است، و اگر پیشتر عذاب یاد کرده پس رحمت، عذاب منسوخ است، و اگر هر دو بهم یاد کرده حکم رحمت راست، از بهر آنکه حکیم بر حقّ خویش بنا کند امّا حقّ کس فرو نگذارد، و رب العالمین در خدایی خود از خلق و خدمت خلق بی‌نیاز است و از معاصی خلق بی‌گزند بردبار و فراخ فضل و بر خلق مهربان.

Аҳл маърифат гуфтаанд : ин ҳар се фурқат ки ёд кардем ҳар якеро аз машраби тавҳид обишхурӣаст бар андозаи равиши хеши яке шорбаҳи яке соқиаҳи яке соӣмаҳ , шорбаҳ собиқонанд , соқиаҳ муқтасидонанд , соӣмаҳ золимонанд . Шорбаҳ муҳаққиқонанд , соқиаҳ хокёнанд , соӣмаҳ мутаарризонанду илайҳи алошораҳи бқўлаҳ : лакам манеҳ шароб ва манеҳ шаҷари фӣаи тсимўн , шорбаҳ аз ҷоми аён ошомиданад дар соқии мингрстнд чун шароби мичшиднд , соқиаҳ ҳар чанд ки наёфтанд ончӣ шуниданд аммо дар шунида ббҳраҳи расиданд , соӣмаҳ на шуниданд ва на диданд аммо ҳам бебаҳра набошанд чун инкори нгзиднд . Шорбаҳ дар пешгоҳанд , соқиаҳ дар талаб ҳамроҳанд , соӣмаҳи мавқуфи монда бар даргоҳанд , ҳар якеро бончаҳ сазост медорад на номустаҳаққро зиёдат кунад на аз сазоӣ сазоворон бакоҳад , злки ҳўи алФзли алкбири алзии зикри алзолми маъаи алсобқ .

اهل معرفت گفته‌اند: این هر سه فرقت که یاد کردیم هر یکی را از مشرب توحید آبشخوری است بر اندازه روش خویش یکی شاربه یکی ساقیه یکی سائمه، شاربه سابقان‌اند، ساقیه مقتصدان‌اند، سائمه ظالمان‌اند. شاربه محققان‌اند، ساقیه خاکیان‌اند، سائمه متعرّضان‌اند و الیه الاشارة بقوله: لَکُمْ مِنْهُ شَرابٌ وَ مِنْهُ شَجَرٌ فِیهِ تُسِیمُونَ، شاربه از جام عیان آشامیدند در ساقی مینگرستند چون شراب میچشیدند، ساقیه هر چند که نیافتند آنچه شنیدند امّا در شنیده ببهره رسیدند، سائمه نه شنیدند و نه دیدند امّا هم بی‌بهره نباشند چون انکار نگزیدند. شاربه در پیشگاه‌اند، ساقیه در طلب همراه‌اند، سائمه موقوف مانده بر درگاه‌اند، هر یکی را بآنچه سزاست میدارد نه نامستحق را زیادت کند نه از سزای سزاواران بکاهد، ذلک هو الفضل الکبیر الذی ذکر الظالم مع السابق.

Ва қил : алзолми маъаи алсобқ . Ва қил : алзолми ҳўи алоФзли лонаи ?ераад ба ман зулм нафса лксраҳи мо ҳамлҳо ман алтоъаҳ . Ва қил : лмои зикри блФзи алоироси ФФии алмироси ибдأи бзўии алФрзи сами мо ибқии Фллъсбаҳу ани кони соҳиби алФрзи азъФи астҳқоқои кзлки қоли аллоҳи ъзу ҷл : Фмнҳми золими лнФсаҳи Фқдмаҳи алии алсобқ . Ва қил : алзолми алзии таркулҳарому алмқтсди алзии тарки алшбҳаҳу алсобқи алзии тарки алФзли фии алҷмлаҳ . Ва қил : алзолми ман ?лаи илми алиқину алмқтсди ман ?лаи айни алиқину алсобқи ман ?лаи ҳақи алиқин . Ва қил : алзолми соҳиби алмўдаҳу алмқтсди соҳиби алхлаҳу алсобқи соҳиби алмҳбаҳ . Ва қил : алзолми соҳиби схоءу алмқтсди соҳиби ҷӯаду алсобқи соҳиби эсор . Ва қил : алзолми соҳиби хавфу алмқтсди соҳиби хшиаҳу алсобқи соҳиби ҳибаҳу қил : алзолми толиби алднёу алмқтсди толиби алъқбӣу алсобқи толиби алмўлӣу қил : алзолми соҳиби тўоҷду алмқтсди соҳиби ваҷду алсобқи соҳиби вуҷӯд .

و قیل: الظالم مع السابق. و قیل: الظالم هو الافضل لانّه اراد به من ظلم نفسه لکثرة ما حمّلها من الطاعة. و قیل: لمّا ذکر بلفظ الایراث ففی المیراث یبدأ بذوی الفرض ثمّ ما یبقی فللعصبة و ان کان صاحب الفرض اضعف استحقاقا کذلک قال اللَّه عز و جل: فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ فقدّمه علی السابق. و قیل: الظالم الذی ترک الحرام و المقتصد الذی ترک الشبهة و السابق الذی ترک الفضل فی الجملة. و قیل: الظالم من له علم الیقین و المقتصد من له عین الیقین و السابق من له حق الیقین. و قیل: الظالم صاحب المودّة و المقتصد صاحب الخلّة و السابق صاحب المحبّة. و قیل: الظالم صاحب سخاء و المقتصد صاحب جود و السابق صاحب ایثار. و قیل: الظالم صاحب خوف و المقتصد صاحب خشیة و السابق صاحب هیبة و قیل: الظالم طالب الدنیا و المقتصد طالب العقبی و السابق طالب المولی‌ و قیل: الظالم صاحب تواجد و المقتصد صاحب وجد و السابق صاحب وجود.

Ва қил : алзолми соҳиби алмҳозраҳу алмқтсди соҳиби алмкошФаҳу алсобқи соҳиби алмшоҳдаҳ .

و قیل: الظالم صاحب المحاضرة و المقتصد صاحب المکاشفة و السابق صاحب المشاهدة.

Ва қил : алзолми ироаҳи фии алохраҳи бмқдори айёми алднёи фии кули ҷумъаи марау алмқтсди ироаҳи фии кули явми марау алсобқи ғайри маҳҷӯби анҳу албата злки ҳўи алФзли алкбир .

و قیل: الظالم یراه فی الآخرة بمقدار ایام الدنیا فی کلّ جمعة مرة و المقتصد یراه فی کلّ یوم مرّة و السابق غیر محجوب عنه البتّة ذلِکَ هُوَ الْفَضْلُ الْکَبِیرُ.

Ҷиноти адани идхлўнҳои лмои зикри асноФҳми ртбҳоу лмои зикри алҷнаҳи зкрҳми алии алҷмъи Фқол : ҷиноти адан идхлўнҳо наба алии ани дхўлҳми алҷнаҳи лои лостҳқоқи бали бФзлаҳу лӣси фии алФзли тмииз .

جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها لمّا ذکر اصنافهم رتّبها و لمّا ذکر الجنّة ذکرهم علی الجمع فقال: جَنَّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها نبّه علی انّ دخولهم الجنّة لا لاستحقاق بل بفضله و لیس فی الفضل تمییز.

Ва қолўои алҳмди ллаҳи алзии أзҳби ънои алҳзн эй ҷавонмард ! қадари трёқи мор гузида донад , қадари оташи сӯзон парвона донад , қадари пероҳани Юсуф , ёқӯб ғамгин донад , ӯ ки мағрури саломат хешаст агар ӯро трёқи диҳии қадари он чаҳ донад ? ҷони блби расидае бояд то қадару хатари трёқи бидонад , дарвешии дили шикастае ғами хӯрдае андӯҳ кашидае бояд то қадар ин навохту ъзи ин хитоби бидонад ки алҳмди ллаҳи алзии أзҳби ънои алҳзн .

وَ قالُوا الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ ای جوانمرد! قدر تریاق مار گزیده داند، قدر آتش سوزان پروانه داند، قدر پیراهن یوسف، یعقوب غمگین داند، او که مغرور سلامت خویش است اگر او را تریاق دهی قدر آن چه داند؟ جان بلب رسیده‌ای باید تا قدر و خطر تریاق بداند، درویشی دل شکسته‌ای غم خورده‌ای اندوه کشیده‌ای باید تا قدر این نواخت و عزّ این خطاب بداند که الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ.

Бош то фардо ки он дарвеши дили ришро дар ҳзираҳи қудс бар сарир сарвар нишонанд ва он ғулмону валадони чокрўори пеши тахти давлат ӯ смотин баркашанд , шаби меҳнати бпоёни расидаи хуршеди саодат аз уфуқи каромати баромада ва аз ҳазрати иззати алтофи карам рӯй бдрўиши ниҳодаи бзбони нозу даллоли ҳмигўиди бнъти шукр : алҳмди ллаҳи алзии أзҳби ънои алҳзн . эй мискин ! ин дунёи олам муҷозаст , дар олами муҷози падед буд ки аз ҳақоиқ чаҳ кашф тавон кард , бар пари пашшае пайдо буд ки чаҳ нақш тавон кард , дунё зиндонаст бар зиндониёни ҷузи ҳузну андӯҳу ҳасрат чаҳ нишон тавон кард , рӯзи бозору ҳангоми бори ин андҳгнони фардо буд ки макнуноти лутфу мхзўноти ғайб аз стар ғайрати беруни оранди нобсўдаҳи дастҳоу нобрмосидаҳи хотирҳоу дарвешро ҳавсила Эй диҳанд фарох то қадаҳи қадаҳ балки баҳри баҳри шароб руят мекашаду наъраи ҳилли ман мазид мезанад . Алҳмди ллаҳи вҳдаҳ .

باش تا فردا که آن درویش دل ریش را در حظیره قدس بر سریر سرور نشانند و آن غلمان و ولدان چاکروار پیش تخت دولت او سماطین برکشند، شب محنت بپایان رسیده خورشید سعادت از افق کرامت برآمده و از حضرت عزّت الطاف کرم روی بدرویش نهاده بزبان ناز و دلال همیگوید بنعت شکر: الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی أَذْهَبَ عَنَّا الْحَزَنَ. ای مسکین! این دنیا عالم مجاز است، در عالم مجاز پدید بود که از حقایق چه کشف توان کرد، بر پر پشه‌ای پیدا بود که چه نقش توان کرد، دنیا زندانست بر زندانیان جز حزن و اندوه و حسرت چه نشان توان کرد، روز بازار و هنگام بار این اندهگنان فردا بود که مکنونات لطف و مخزونات غیب از ستر غیرت بیرون آرند نابسوده دستها و نابرماسیده خاطرها و درویش را حوصله‌ای دهند فراخ تا قدح قدح بلکه بحر بحر شراب رؤیت می‌کشد و نعره هل من مزید میزند. الحمد للَّه وحده.