Қавлаи таъолӣ : лақади разии аллоҳи ани алмؤмнини إзи ибоиъўнки таҳт алшҷраҳ бидон ки қиссаи байъаи алрзўони асҳоби шаҷараи қиссае азимасту кории бузург ки дар ҳеҷ вақт аз авқоти аҳди ислом ва дар асри рисолат мисли он нарафт . Ва ҳаии ман мъоқли алсўдду алшрФи фии алислом ва онро байъаи алрзўон аз баҳр он хонанд ки аллоҳи таъолии халъати рзоءи худ нисори он ҷамъ кард ки дар зери он дарахти дасти аҳд байъат гирифтанд бо расӯл ( с ) ,у андари он соъат фармон омад аз ҳақи ҷли ҷалола то дарҳои осмон бикшоданду Фриштгон аз зрўаҳи фалаки бФрмони малик назора карданд мари он гуруҳро ки бо расӯли худои бъшқи ҷону сидқи дилу аҳди тан байъат карданд ва аз аллоҳи таъолии фармон буд бар тариқи мубоҳот ки : эй муқаррабони афлок вае сокинони зрўаҳи смок назора кунед бони ҷамъи ёрон ки аз баҳри эъзози дайни ислому аълоъи калимаи ҳақи микўшнди мол базл кардау тани сиблату дили фидо ва дар вақти қаттол рӯй азизи нишона тир кардау синаи мунаввари бнўри исломи сипари сохта .

قوله تعالی: لَقَدْ رَضِیَ اللَّهُ عَنِ الْمُؤْمِنِینَ إِذْ یُبایِعُونَکَ تَحْتَ الشَّجَرَةِ بدان که قصه بیعة الرضوان اصحاب شجرة قصه‌ای عظیم است و کاری بزرگ که در هیچ وقت از اوقات عهد اسلام و در عصر رسالت مثل آن نرفت. و هی من معاقل السودد و الشرف فی الاسلام و آن را بیعة الرضوان از بهر آن خوانند که اللَّه تعالی خلعت رضاء خود نثار آن جمع کرد که در زیر آن درخت دست عهد بیعت گرفتند با رسول (ص)، و اندر آن ساعت فرمان آمد از حق جل جلاله تا درهای آسمان بگشادند و فریشتگان از ذروه فلک بفرمان ملک نظاره کردند مر آن گروه را که با رسول خدا بعشق جان و صدق دل و عهد تن بیعت کردند و از اللَّه تعالی فرمان بود بر طریق مباهات که: ای مقربان افلاک و ای ساکنان ذروه سماک نظاره کنید بآن جمع یاران که از بهر اعزاز دین اسلام و اعلاء کلمه حق میکوشند مال بذل کرده و تن سبیل و دل فدا و در وقت قتال روی عزیز نشانه تیر کرده و سینه منور بنور اسلام سپر ساخته.

Ҳар чанд ки даравишону дил ришонанд локин дар ҷаридаи фазли ман сатр , мақдам эшонанд . Гувоҳ бошед эй муқаррабон ки ман аз эшон хўшнўдм ва дар ҳашари қиёмат ҳар якеро аз эшон дар уммати Муҳамади чандон шафоати даҳум ки аз ман хўшнўд гирданд . Ва аз ин аҳд то охири давр ҳар муъминӣ ки он байъат башнаваду бадал бо эшон дар қабули ин байъати мувофиқ буд , ман он муъминро ҳамон халъати даҳум ки ин мؤмнонро . Ва андари он соъати байъати ҷумла саҳоба мегуфтанд : агар Усмон зиндааст ин байъат аз вай фӯт шуд ва аз ин каромат боз монад .

هر چند که درویشان و دل‌ریشان‌اند لکن در جریده فضل من سطر، مقدم ایشان‌اند. گواه باشید ای مقرّبان که من از ایشان خوشنودم و در حشر قیامت هر یکی را از ایشان در امت محمد چندان شفاعت دهم که از من خوشنود گردند. و از این عهد تا آخر دور هر مؤمنی که آن بیعت بشنود و بدل با ایشان در قبول این بیعت موافق بود، من آن مؤمن را همان خلعت دهم که این مؤمنانرا. و اندر آن ساعت بیعت جمله‌ صحابه می‌گفتند: اگر عثمان زنده است این بیعت از وی فوت شد و از این کرامت باز ماند.

Расӯл ( с ) аз ботини эшон ин хотир бишнохт , хост ки Усмон аз ин каромат бебаҳра набӯд , аз баҳри он ки ваии бомари расӯл худо бимика рафтау ҷон дар хатари ниҳода , расӯли дасти рост худ баровард гуфт ҳзаҳи яминии анӣу даст чап баровард ва гуфт ҳзаҳи шимолии ани Усмон . Ҳар ду бар ҳам ниҳод ва гуфт байъат кардам аз баҳри Усмон , зиҳии каромату рифъати зиҳии давлату мартабат ки Усмонро баромад . Он соъат , эшон ки ҳозир буданд аз ғайрату ҳайрати ҷигари эшон хӯн шуд , хостанд ки ҳама ғоӣб буданд яд то он каромату мартабати бёФтнди яд , ғайбати Усмони зиёдат аз ҳузури он ҷамъ омад , ҳузури он ҷамъи ғайбати гашту ғайбати Усмон ҳузур шуд аз баҳри онкии Усмони бўФои амри расӯли камари баста буд ва аз дили расӯли асари аноят ва риоят дошт то андари ҳоли ғайбат маҳрӯм намонад . эй ҷавонмард , агар дасти чапи расӯли рӯзи байъати ниёбати Усмони бдошт то бон каромат расед . Шавқи ботини расӯлу меҳри дили ваии ниёбати ту бдошт ки бобӯ бикр мегуфт : вошўқоаҳи илои ихвонӣ . Шавқ ки забонро ба баёни орад , зиёдат аз он аноят буд ки дастро ба байъати орад . Осори он аноят дар ҳақи Усмони бадасти чапи зоҳири гашту осори шавқу меҳр дар ҳақи уммати бзбони ваҳии гузори рисолати расони пайдои гашт . Ин каромат дар ҳақи уммати зиёдат аз он ниёбат омад . Умедаст ки уммати охир алзмон фардо аз завоиди лутф маҳрӯм намонанд .

رسول (ص) از باطن ایشان این خاطر بشناخت، خواست که عثمان از این کرامت بی‌بهره نبود، از بهر آن که وی بامر رسول خدا بمکه رفته و جان در خطر نهاده، رسول دست راست خود برآورد گفت هذه یمینی عنی و دست چپ برآورد و گفت هذه شمالی عن عثمان. هر دو بر هم نهاد و گفت بیعت کردم از بهر عثمان، زهی کرامت و رفعت زهی دولت و مرتبت که عثمان را برآمد. آن ساعت، ایشان که حاضر بودند از غیرت و حیرت جگر ایشان خون شد، خواستند که همه غائب بودند ید تا آن کرامت و مرتبت بیافتند ید، غیبت عثمان زیادت از حضور آن جمع آمد، حضور آن جمع غیبت گشت و غیبت عثمان حضور شد از بهر آنکه عثمان بوفا امر رسول کمر بسته بود و از دل رسول اثر عنایت و رعایت داشت تا اندر حال غیبت محروم نماند. ای جوانمرد، اگر دست چپ رسول روز بیعت نیابت عثمان بداشت تا بآن کرامت رسید. شوق باطن رسول و مهر دل وی نیابت تو بداشت که بابو بکر میگفت: واشوقاه الی اخوانی. شوق که زبان را به بیان آرد، زیادت از آن عنایت بود که دست را به بیعت آرد. آثار آن عنایت در حق عثمان بدست چپ ظاهر گشت و آثار شوق و مهر در حق امت بزبان وحی گزار رسالت رسان پیدا گشت. این کرامت در حق امت زیادت از آن نیابت آمد. امید است که امت آخر الزمان فردا از زوائد لطف محروم نمانند.

Қавлаи таъолӣ : ҳўи алзии أрсли расӯлаи болҳдӣу дайн алҳақ : алоиаҳ . Дар қуръони чаҳор ҳазор ҷой , зикр Мустафоаст бтсриҳу таъризу анвоъи ташриф , чандон ки раседем аз нақли саҳеҳи бъборти балиғу баёни сариҳи зикри наъту сифат вай кардем ва ин оят ишоратаст ббдоити беъсат ӯу таҳқиқи набуввату рисолат ӯу мбдءи ваҳии пок аз илм бе ниҳояти бадв .

قوله تعالی: هُوَ الَّذِی أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدی‌ وَ دِینِ الْحَقِّ: الایة. در قرآن چهار هزار جای، ذکر مصطفی است بتصریح و تعریض و انواع تشریف، چندان که رسیدیم از نقل صحیح بعبارت بلیغ و بیان صریح ذکر نعت و صفت وی کردیم و این آیت اشارت است ببدایت بعثت او و تحقیق نبوت و رسالت او و مبدء وحی پاک از علم بی‌نهایت بدو.

Хабар дурустаст аз Оишаи қолати аввали мо бадӣ ба расӯли аллоҳи ман алўҳии алрؤёи алсодқаҳи факони лои ирии рؤёи алои ҷоءт мисли фалақи алсбҳ . Абтдоءи ваҳй ки брсўли худои ошкори гашти андари хоб буд шаш моҳу сари ин хабар онаст ки то рӯҳи поки вай аз зулмати табиат тўқӣ мегираду калимоти илоҳятро боФозти ҷӯади ҳақ талаққӣ мекунад то блтоӣФи мшоҳдти муҳаззаб ва муқарраб гардад .

خبر درست است از عایشه قالت اول ما بدی به رسول اللَّه من الوحی‌ الرؤیا الصادقة فکان لا یری رؤیا الا جاءت مثل فلق الصبح. ابتداء وحی که برسول خدا آشکار گشت اندر خواب بود شش ماه و سر این خبر آنست که تا روح پاک وی از ظلمت طبیعت توقی میگیرد و کلمات الهیت را بافاضت جود حق تلقی میکند تا بلطائف مشاهدت مهذب و مقرب گردد.

Шаш моҳи ҷони муқаддаси ваии бад-ӣни лтоӣФ , батадрӣҷи ваҳии ҳақи қабул ҳаме кард , чун насими ваҳии поки бҷони пок вай раседӣ , бошёни сӯрати бозштоФтӣ ва он хоб ки дидӣ кФлқи алсбҳ пайдо омадӣ ва дар он рӯзгори шахси шарифи он меҳтар аз рӯҳи латифи ваии мадад ҳаме гирифт то ҷисм ӯ монанди рӯҳи гашт дар сафоу баҳо . Он гуҳи пайғому амри илоҳии баъд аз камоли муддати шаш моҳ бар шахси ваии зоҳири гашту рӯҳи алқудси ҷброӣили баъд аз он ки мкошФи рӯҳи вай буд мшоҳди ҳис вай шуд ва бичишам сар бидид .

شش ماه جان مقدس وی بدین لطائف، بتدریج وحی حق قبول همی کرد، چون نسیم وحی پاک بجان پاک وی رسیدی، بآشیان صورت بازشتافتی و آن خواب که دیدی کفلق الصبح پیدا آمدی و در آن روزگار شخص شریف آن مهتر از روح لطیف وی مدد همی گرفت تا جسم او مانند روح گشت در صفا و بها. آن گه پیغام و امر الهی بعد از کمال مدت شش ماه بر شخص وی ظاهر گشت و روح القدس جبرائیل بعد از آن که مکاشف روح وی بود مشاهد حس وی شد و بچشم سر بدید.

Чун он ҳоли бад-ӣн камол расед мулкии сӯрати гашт аз суҳбати халқ давр шуду селоати ҳамаи андари хилвати ҷусту азлат ихтиёр кард бғори ҳаро боз шуд ва он ғори савмиъаи шахси ваии гашт , аз халқ нФўр гашта ва аз хешу пайванди давр шудаи саройу хонаи якборагӣ видоъ карда . Гоҳе дар ҳўоءи баст ҷавлон кардӣ , гоҳе дар олами қабз майдон кардӣ .

چون آن حال بدین کمال رسید ملکی صورت گشت از صحبت خلق دور شد و سلوت همه اندر خلوت جست و عزلت اختیار کرد بغار حرا باز شد و آن غار صومعه شخص وی گشت، از خلق نفور گشته و از خویش و پیوند دور شده سرای و خانه یکبارگی وداع کرده. گاهی در هواء بسط جولان کردی، گاهی در عالم قبض میدان کردی.

Ҳафта Эй бирав бигузаштӣ ки аз одамиёни кас ӯро надидӣ ва аз ӯ сухан нишнидӣ . Дар бутаи ихтиёраш ҳаме гудохтанд ва дар майдони интизораш ҳама тохтанд . Кас намедонист ки он меҳтари оламро чаҳ дар даст , бҳолтӣ шуд ки мардум аз вай бигуфту гӯии афтоданд . Яке мегуфт ошиқаст , дармон ӯ висол буд . Яке мегуфт дарвешаст , дармон ӯ мол буд . Яке мегуфт ятемасту дармонда , сомон ӯ бахту иқбол буд . Яке мегуфт савдоаши гирифтаи сабр бояд кард ки то оқибаташ бар чаҳ ҳол буд . Хуишон ӯ ҳама ранҷур гашта ки ин азизи моро чаҳ чашми бади расида ки дар андӯҳу ғами чунин мутаҳайир шудау забони ҳол ӯ мегуяд :

هفته‌ای برو بگذشتی که از آدمیان کس او را ندیدی و از او سخن نشنیدی. در بوته اختیارش همی گداختند و در میدان انتظارش همه تاختند. کس نمی‌دانست که آن مهتر عالم را چه در دست، بحالتی شد که مردم از وی بگفت و گوی افتادند. یکی میگفت عاشق است، درمان او وصال بود. یکی میگفت درویش است، درمان او مال بود. یکی میگفت یتیم است و درمانده، سامان او بخت و اقبال بود. یکی میگفت سوداش گرفته صبر باید کرد که تا عاقبتش بر چه حال بود. خویشان او همه رنجور گشته که این عزیز ما را چه چشم بد رسیده که در اندوه و غم چنین متحیر شده و زبان حال او میگوید:

Бӯи толиб бар ваии мушфиқу меҳрбон буд , гуфт эй чашму чароғи ман вае миваи дили ман , маро тоқат намонад ки турои бад-ӣни сифат май байнам . Агар туро ғамӣаст , ғами хеш бо ман бигӯӣ , то турои дармони созам , агар муроди ту ҳишмат ва раёсатаст , Қурайши ҳамаи мутӣъ мананд . Аз эшон турои хадаму ҳашами созам ва агар муроди ту тавонгарӣаст чандон ки туро андешааст моли бтўи расонам вагар хасмӣ дорӣ бигӯӣ то бқўти худ аз ту дафъ кунам . Моро дилу ҷон аз баҳри ту беқарор шуд . Рухсори туро зард май байнаму ботини пари дард . Рухсорат зард чаросту ботинат пурдард чарост ?

بو طالب بر وی مشفق و مهربان بود، گفت ای چشم و چراغ من و ای میوه دل من، مرا طاقت نماند که ترا بدین صفت می‌بینم. اگر ترا غمی است، غم خویش با من بگوی، تا ترا درمان سازم، اگر مراد تو حشمت و ریاست است، قریش همه مطیع من‌اند. از ایشان ترا خدم و حشم سازم و اگر مراد تو توانگری است چندان که ترا اندیشه است مال بتو رسانم و گر خصمی داری بگوی تا بقوت خود از تو دفع کنم. ما را دل و جان از بهر تو بی‌قرار شد. رخسار تو را زرد می‌بینم و باطن پر درد. رخسارت زرد چراست و باطنت پردرد چراست؟

Меҳтар ( с ) бигирист гуфт он дард ки марост забони ман аз баёни он оҷизаст ва ман дармон он надонам . Дардӣаст ки дармони ваии ҳамон кас кунад ки дарди ниҳод .

مهتر (ص) بگریست گفت آن درد که مراست زبان من از بیان آن عاجز است و من درمان آن ندانم. دردی است که درمان وی همان کس کند که درد نهاد.

Ман сабр кунам то ҳамон кас ки ин дарди ниҳод шифо фиристаду забони аФтқори бнъти инкисори ин тараннум ҳаме кунад :

من صبر کنم تا همان کس که این درد نهاد شفا فرستد و زبان افتقار بنعت انکسار این ترنم همی کند:

Чун муддати интизор басар омаду дарахти умеди ббромд , шаби ҳиҷр бпоён раседу насими субҳи висоли ?бардамӣаду хуршеди набувват дар фалак саодат битобед , он меҳтар дар он ғор бинолед ва дар ҳақ зоред , гуфт ё далели алмтҳирину ҳодии алзолин эй дасти гири мутаҳайирон ва роҳ намой саргаштагону фарёдраси бечорагон , бандаро сабр беш намонад ва бо ваии ҷузи тани дарвешу дили пар риш намонад чун қиссаи ниёзи бадаргоҳи бардошт , фармон расед боҷзоءи олам то бслому тҳит ӯро истиқбол кунанд . Сайиди олам аз ғор берун омад . Баҳри сангӣ ки бигузашт , баҳри дарахтӣ ки расед , ҳар ҷонварӣ ки ӯро пеш омад , рӯй буи кард ки : ассаломи алейк ё набии аллоҳ , ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ .

چون مدت انتظار بسر آمد و درخت امید ببرآمد، شب هجر بپایان رسید و نسیم صبح وصال بردمید و خورشید نبوت در فلک سعادت بتابید، آن مهتر در آن غار بنالید و در حق زارید، گفت یا دلیل المتحیرین و هادی الضالین ای دست گیر متحیران و راه نمای سرگشتگان و فریادرس بیچارگان، بنده را صبر بیش نماند و با وی جز تن درویش و دل پر ریش نماند چون قصه نیاز بدرگاه برداشت، فرمان رسید باجزاء عالم تا بسلام و تحیت او را استقبال کنند. سید عالم از غار بیرون آمد. بهر سنگی که بگذشت، بهر درختی که رسید، هر جانوری که او را پیش آمد، روی بوی کرد که: السلام علیک یا نبی اللَّه، السلام علیک یا رسول اللَّه.

Ва он меҳтари мутаҳайир шуда ки ин чаҳ ҳоласт ва чаҳ кор , ин чаҳ рӯзаст ва чаҳ роз , андӯҳи дилаши яке ҳазор шудау сабр аз синаи ваии безор шуда , ҳам дар он ғами бахона боз омад . Хадиҷаро гуфт надонам ки маро чаҳ бӯдааст , ҳамеи тарсам ки шӯрида хоҳам гашт , ҳамаи рӯз дар сӯз буду ҳамаи шаб дар андӯҳ буд . Дигари рӯз дар худ сабр наёфт , ҳам бидон ғори шитофт ва бар одати худ навҳа баровард ки : ё далели алмтҳирин Нидо омад аз ҷаббори қадим , худованди азими бҷбрӣили пайк ҳазрат бурид раҳмат ки ё Ҷабраили пари тоўсии бргшоӣ ва аз конгресси арш то домани фарши ҳамаи муаттар ва муътабар кун , пайғому саломи мо бони дӯст мо бирасон , ё Ҷабраили якборагии зоти сӯрати худ бар он дӯсти изҳор ва ҷилва макун ки он дӯст дар нуқтаи ҷамъ , мустағриқи мушоҳидаи мости тоқати тафарруқат ағёр надорад , то хуй кунад ва ором гираду батадрӣҷи ҳолои баъди ҳоли сина ӯ қобил ваҳй гардад . Ҷабраили бомари ҳақ аз осмон фурӯ омад баробар дар ғор , бар Тахтии рафеъ бар ҳўоء овоз дод ки : ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ , расӯл бирав нигараст Ҷабраилро дид бар курсии миёни замину осмон чун хуршеди тобон ва он меҳтари пеш аз он сӯрати мулкии надида буд ва он ҷамолу камоли маъҳуду мأлўФ вай набӯд , дар хабараст ки расӯл ( с ) хештанро аз болоءи кӯҳ дар май андохту Ҷабраил ӯро бФрмони ҳақ нигаҳ медошт , баъзе омма уламо гӯйанд он хештан андохтани расӯл аз он буд ки тоқати дидор Ҷабраил надошт ва дар ниҳояти ҳоли Ҷабраили тоқати суҳбат вай надошт . Дар аввали ҳоли расӯл аз замин бар Ҷабраили мингрст бар ҳаво ва дар охири ҳоли Ҷабраил аз сидраи мунтаҳӣ бар расӯли мингрст бар уфуқи аъло . Дар аввали ҳоли расӯли Ҷабраилро дид биҳуш шуд ва дар ниҳояти ҳоли Ҷабраили як гом бар асари расӯли бардошт , бо худ бгдохт , чун съўаҳ Эй шуд . Дар бдоити ҳоли Сайидро дар дидани Ҷабраили асар дар сифот омад ва дар ниҳояти Ҷабраилро аз суҳбати Сайиди асар дар зот омад . Ин худ сухани аҳл зоҳираст дар беҳӯшии расӯл ( с ) , аммо сари ин ҳол назд аҳл таҳқиқ онаст ки он меҳтари андари ғор дар мушоҳидаи сифоти ҷалоли ҳақ ҷамъ гашта буду ҷузи кашфи ғайби Марвро ҳоле набӯд , чун Ҷабраилро дар он сӯрат бидид , тафриқаи буи роҳ ёфт ки сари ваии баъд аз он ки ҷамъ буд бмшоҳдаҳи малик мутафарриқ шуд ва саъб бошад касе ки аз ҷамъ бо тафриқа уфтад . Меҳтар ( с ) он соъат аз мушоҳидаи ҳақи баназар ғайриӣ маҳҷӯби гашт аз ғайрат ки ӯро буд , бар вақти худ хештанро аз кӯҳ дар май андохт , гуфт агар бар ин ғайрат ҳалок шавам дӯсттар аз он дорам ки лмҳтӣ аз дӯсти маҳҷӯби гирдаму лиҳозо

و آن مهتر متحیر شده که این چه حالست و چه کار، این چه روز است و چه راز، اندوه دلش یکی هزار شده و صبر از سینه وی بیزار شده، هم در آن غم بخانه باز آمد. خدیجه را گفت ندانم که مرا چه بوده است، همی ترسم که شوریده خواهم گشت، همه روز در سوز بود و همه شب در اندوه بود. دیگر روز در خود صبر نیافت، هم بدان غار شتافت و بر عادت خود نوحه برآورد که: یا دلیل المتحیرین ندا آمد از جبار قدیم، خداوند عظیم بجبرئیل پیک حضرت برید رحمت که یا جبرئیل پر طاوسی برگشای و از کنگره عرش تا دامن فرش همه معطر و معتبر کن، پیغام و سلام ما بآن دوست ما برسان، یا جبرئیل یکبارگی ذات صورت خود بر آن دوست اظهار و جلوه مکن که آن دوست در نقطه جمع، مستغرق مشاهده ماست طاقت تفرقت اغیار ندارد، تا خوی کند و آرام گیرد و بتدریج حالا بعد حال سینه او قابل وحی گردد. جبرئیل بامر حق از آسمان فرو آمد برابر در غار، بر تختی رفیع بر هواء آواز داد که: السلام علیک یا رسول اللَّه، رسول برو نگرست جبرئیل را دید بر کرسی میان زمین و آسمان چون خورشید تابان و آن مهتر پیش از آن صورت ملکی ندیده بود و آن جمال و کمال معهود و مألوف وی نبود، در خبر است که رسول (ص) خویشتن را از بالاء کوه در می انداخت و جبرئیل او را بفرمان حق نگه میداشت، بعضی عامه علما گویند آن خویشتن انداختن رسول از آن بود که طاقت دیدار جبرئیل نداشت و در نهایت حال جبرئیل طاقت صحبت وی نداشت. در اول حال رسول از زمین بر جبرئیل مینگرست بر هوا و در آخر حال جبرئیل از سدره منتهی بر رسول مینگرست بر افق اعلی. در اول حال رسول جبرئیل را دید بیهوش شد و در نهایت حال جبرئیل یک گام بر اثر رسول برداشت، با خود بگداخت، چون صعوه‌ای شد. در بدایت حال سید را در دیدن جبرئیل اثر در صفات آمد و در نهایت جبرئیل را از صحبت سید اثر در ذات آمد. این خود سخن اهل ظاهر است در بیهوشی رسول (ص)، اما سرّ این حال نزد اهل تحقیق آنست که آن مهتر اندر غار در مشاهده صفات جلال حق جمع گشته بود و جز کشف غیب مرو را حالی نبود، چون جبرئیل را در آن صورت بدید، تفرقه بوی راه یافت که سرّ وی بعد از آن که جمع بود بمشاهده ملک متفرق شد و صعب باشد کسی که از جمع با تفرقه افتد. مهتر (ص) آن ساعت از مشاهده حق بنظر غیری محجوب گشت از غیرت که او را بود، بر وقت خود خویشتن را از کوه در می انداخت، گفت اگر بر این غیرت هلاک شوم دوست‌تر از آن دارم که لمحتی از دوست محجوب گردم و لهذا

Қол алнабӣ лии маъаи аллоҳи вақти лои исънии фӣаи малики муқаррабу лои набии мурсал .

قال النبی لی مع اللَّه وقت لا یسعنی فیه ملک مقرب و لا نبی مرسل.

Расӯли бҳўш боз омад ва рост бинишаст бҳўои брнгрст . Дигари бори Ҷабраили худро бадв намӯд ва бар вай салом карду андар ниқоб шуд .

رسول بهوش باز آمد و راست بنشست بهوا برنگرست. دیگر بار جبرئیل خود را بدو نمود و بر وی سلام کرد و اندر نقاب شد.

Расӯли қасди ҳуҷра хадиҷа карду саломи Фриштаҳи андари ҳамаи зарроти замин сироят кард , баҳри сангу кулӯх ки мерасед боўоз ҳаме гуфт ки : ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ . Ҳам чунон мутағаййиру мутаҳайири бадари ҳуҷра хадиҷа омад . Рухсораш зард гашта , як тарафи ъамома кушод шуд . Гуфт ё хадиҷаи змлинии дсринӣ , маро бихобон , чодар бар ман пӯш , то замонии ороми гирам , сар бар болини нуҳуми ман бар худ май тарсам , набояд ки девона бошам , андари ҳавои шахсеи ҳамеи байнам ки ҳаргиз мисли вай надидаам , аз ҷинс одамиён несту бҷмоли вай кас нест . Бо ман хитобӣ ҳаме кунаду баномӣ ҳаме хонд ки бони номи кас маърӯф нест . Надонам ё хадиҷа ки дар зери ин парда чист . Сайид ( с ) соъатии латифи андар хоб шуду бози бедори гашт . Сар аз болин барграфт , Ҷабраилро дар ҳавоӣ ҳуҷра бидид , алии курсии байни алсмоءу аларз , буи ишорат кард ки ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ . Расӯли мари хадиҷаро гуфт ки анки он шахси боҷамол бо камоли андари ҳавои марои тҳити ҳамеи орад . Хадиҷаи Марвро танг дар барграфт гуфт акнӯн ӯро ҳаме , бинӣ гуфт ҳамеи байнам .

رسول قصد حجره خدیجه کرد و سلام فریشته اندر همه ذرات زمین سرایت کرد، بهر سنگ و کلوخ که میرسید بآواز همی گفت که: السلام علیک یا رسول اللَّه. هم چنان متغیر و متحیر بدر حجره خدیجه آمد. رخسارش زرد گشته، یک طرف عمامه گشاد شد. گفت یا خدیجه زمّلینی دثّرینی، مرا بخوابان، چادر بر من پوش، تا زمانی آرام گیرم، سر بر بالین نهم من بر خود می‌ترسم، نباید که دیوانه باشم، اندر هوا شخصی همی بینم که هرگز مثل وی ندیده‌ام، از جنس آدمیان نیست و بجمال وی کس نیست. با من خطابی همی کند و بنامی همی خواند که بآن نام کس معروف نیست. ندانم یا خدیجه که در زیر این پرده چیست. سید (ص) ساعتی لطیف اندر خواب شد و باز بیدار گشت. سر از بالین برگرفت، جبرئیل را در هوای حجره بدید، علی کرسی بین السماء و الارض، بوی اشارت کرد که السلام علیک یا رسول اللَّه. رسول مر خدیجه را گفت که انک آن شخص باجمال با کمال اندر هوا مرا تحیت همی آرد. خدیجه مرو را تنگ در برگرفت گفت اکنون او را همی، بینی گفت همی بینم.

Хадиҷаи оқила буду китоби хондау сифати малику ҳоли муқаррабони шинохта , даст дароз карду миқнаа аз сар бикашеду мӯӣ бараҳна карду расӯлро ҳам чунон дар бардошт , гуфт акнӯн ӯро ҳамеи бинӣ . Расӯл гуфт нопидои гашт , хадиҷаи дигари бори миқнаа бар сари афканд ва мӯӣ бапушед расӯл гуфт : ё хадиҷа акнӯн ҳамон сӯрати хуб боз омад ва ӯро ҳамеи байнам . Хадиҷа бар пои ҷуст ва бихандед гуфт ё Сайиди он тҳит ки ӯ ҳаме гуяд мароу халқро ҳам чунон мебояд гуфт , ассаломи алейк ё расӯли аллоҳ , ончӣ ҷустам ёфтам , ғами ман басар омад дарахти умеди ман бабр омад , эй азм ман биппар омад . Дайр буд то ин рӯзро ҳамеи ҷустам . Акнӯн рӯй аз гирд идбор бишустам , ёфтам ончии ҳамеи хостам дар талаби ин давлат басӣ нишастаму хостм .

خدیجه عاقله بود و کتاب خوانده و صفت ملک و حال مقربان شناخته، دست دراز کرد و مقنعه از سر بکشید و موی برهنه کرد و رسول را هم چنان در برداشت، گفت اکنون او را همی بینی. رسول گفت ناپیدا گشت، خدیجه دیگر بار مقنعه بر سر افکند و موی بپوشید رسول گفت: یا خدیجه اکنون همان صورت خوب باز آمد و او را همی بینم. خدیجه بر پای جست و بخندید گفت یا سید آن تحیت که او همی گوید مرا و خلق را هم چنان میباید گفت، السلام علیک یا رسول اللَّه، آنچه جستم یافتم، غم من بسر آمد درخت امید من ببر آمد، همای عزم من بپر آمد. دیر بود تا این روز را همی جستم. اکنون روی از گرد ادبار بشستم، یافتم آنچه همی خواستم در طلب این دولت بسی نشستم و خاستم.

ё Сайиди дили ранҷури мадор ва хуш бош ки он шахс ки ту май бинии фиришта аминасту расӯли раб Алъоламинаст , ҳамон фириштааст ки брсолти наздик Мӯсо кулем омадааст ва ман ин қисса аз писар ъам хеши варақа нўФл шунидааму вай дар ҳақи ту хобҳо дидаи бишоратати бод ки Сайиди валади одами туе , гузидаи халқи олами туе , ончӣ дар кутуб хондам бъён дидам ва ончӣ бихоб дидам бедорӣ ёфтам . Варақаи нўФл вақте наздик хадиҷа омаду хадиҷаи тавроту Инҷили хонда буду сифат расӯл шунида буд аз кутуби хонда , варақа гуфт ё хадиҷаи се шаб пайваста бихоб дидам ки дар замини Маккаи ҳақи таъолӣ пайғомбарӣ хоҳад фиристод номи ваии Муҳамад ва ман дар халқу халқи ҳамаи араб назора кардам , ҳеҷ касро ҷомеътар азин Муҳамад ки шӯй туаст наме байнам .

یا سید دل رنجور مدار و خوش باش که آن شخص که تو می‌بینی فرشته امین است و رسول رب العالمین است، همان فرشته است که برسالت نزدیک موسی‌ کلیم آمده است و من این قصه از پسر عم خویش ورقه نوفل شنیده‌ام و وی در حق تو خوابها دیده بشارتت باد که سید ولد آدم تویی، گزیده خلق عالم تویی، آنچه در کتب خواندم بعیان دیدم و آنچه بخواب دیدم بیداری یافتم. ورقه نوفل وقتی نزدیک خدیجه آمد و خدیجه تورات و انجیل خوانده بود و صفت رسول شنیده بود از کتب خوانده، ورقه گفت یا خدیجه سه شب پیوسته بخواب دیدم که در زمین مکه حق تعالی پیغامبری خواهد فرستاد نام وی محمد و من در خلق و خلق همه عرب نظاره کردم، هیچ کس را جامع‌تر ازین محمد که شوی تو است نمی‌بینم.

Бар вай аз ҳамаи одамиён некӯтараст , бихарад аз ҳамаи хирадмандон бештараст , бахӯбӣ аз ҳама хубтараст , бомонт аз ҳамаи амин тараст магари он пайғомбар ӯ хоҳад буд .

به روی از همه آدمیان نیکوتر است، بخرد از همه خردمندان بیشتر است، بخوبی از همه خوبتر است، بامانت از همه امین‌تر است مگر آن پیغامبر او خواهد بود.

фасл

فصل

Бдонкаҳ дар аввали ваҳй , ривоёт мухталифаст як ривоят онаст ки расӯли худои хуфта буд дар хонаи хадиҷау чодар дар сар кашида , Ҷабраил биёмаду гӯшаи чодар боз гирифт ва худро буи намӯд ва бо ваии ин хитоб кард ки : ё أиҳои алмдср . Дигар ривоят онаст ки расӯл хабар дод ки ман дар ғор ҳаро будам аввал ки Ҷабраил бмн омад як бори маро дар барграфту танги бахуди дркшиду неки бимолиду бҷнбониду боз раҳо кард ва он гуҳи ду бори дигари ҳам чунон карду ҳикмати дарин он буд ки се бори табиати башарияти вайро бънсри мулкӣ мизоҷ дод , он гуҳ гуфт : ақрأи босами рбк ё Муҳамад бархон . Расӯл гуфт : мо анои бқорӣ чаҳ хонам ки ки ман уммӣам ва хондан надонам , Ҷабраил гуфт : ақрأи босами рбки алзии халқи бойен ривоят чунонаст ки аввали сӯра ки ваҳй омад аз қуръон , сӯраи ақрأ буд , сдигр ривоят онаст ки аввали ваҳй ки Ҷабраил брсўл оварад оят , бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим . Буду маънии ақрأи босам рбк инаст ки бигӯӣ бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим . Пас ӣнҷои се қавл омад . Ривоят аввал онаст ки сӯра : ё أиҳои алмдср , аввал ваҳй омад , ривоят дигар онаст ки аввали сӯраи ақрأ ваҳй омад , ривоят сдигр онаст ки ӯ бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим , ваҳй омаду ҷамъи миёни ин ривоёт онаст ки аввали оя ки ваҳй омад ояти бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим буд ва инаст маънии он хитоб ки Ҷабраил гуфт алайҳи ассалом : ақрأи босами рбк ,у аввали сӯра ки ваҳй омад сӯра ё أиҳои алмдср буд он аввал оят бошад ва ин аввали сӯра то ҷумлаи ривоёти дуруст буду аллоҳи аълам .

بدانکه در اول وحی، روایات مختلف است یک روایت آنست که رسول خدا خفته بود در خانه خدیجه و چادر در سر کشیده، جبرئیل بیامد و گوشه چادر باز گرفت و خود را بوی نمود و با وی این خطاب کرد که: یا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ. دیگر روایت آنست که رسول خبر داد که من در غار حرا بودم اول که جبرئیل بمن آمد یک بار مرا در برگرفت و تنگ بخود درکشید و نیک بمالید و بجنبانید و باز رها کرد و آن گه دو بار دیگر هم چنان کرد و حکمت درین آن بود که سه بار طبیعت بشریت وی را بعنصر ملکی مزاج داد، آن گه گفت: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ یا محمد برخوان. رسول گفت: ما انا بقاری‌ چه خوانم که که من امّی‌ام و خواندن ندانم، جبرئیل گفت: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ باین روایت چنانست که اول سورة که وحی آمد از قرآن، سوره اقرأ بود، سدیگر روایت آنست که اول وحی که جبرئیل برسول آورد آیت، بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ. بود و معنی اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ اینست که بگوی بسم اللَّه الرحمن الرحیم. پس اینجا سه قول آمد. روایت اول آنست که سوره: یا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ، اول وحی آمد، روایت دیگر آنست که اول سوره اقرأ وحی آمد، روایت سدیگر آنست که او بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ، وحی آمد و جمع میان این روایات آنست که اول آیة که وحی آمد آیت بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ بود و اینست معنی آن خطاب که جبرئیل گفت علیه السلام: اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ، و اول سورة که وحی آمد سوره یا أَیُّهَا الْمُدَّثِّرُ بود آن اول آیت باشد و این اول سورة تا جمله روایات درست بود و اللَّه اعلم.

Ва аллазӣнаи маъааи أшдоءи алии алкФори рҳмоءи бинҳм , то охири сӯраи сифати саҳоба расӯласту баёни сирати эшон ки дар маҷлиси инси рисолат , хлФоء ва взроء буданд ва дар бисоти аҳди ислом , нқбоء ва нҷбоء буданд . Бсҳбти набуввату рأФти рисолати тأдиб ва таҳзиб ёфта ва аз назари ҷалоли самадяти тавфиқу тақрйви дида , раби Алъоламин ҳар якеро аз эшон бтшриФӣу тақрибӣ махсӯс карда :у аллазӣнаи маъаа , абӯи бикр , أшдоءи алии алкФори умри бен хитоб , рҳмоءи бинҳми Усмони бен ъФон , троҳми ркъои сҷдо , алии бен абии толиб ( ъ ) , ибтғўни фузалои ман аллоҳу рзўоно , бақияи алъшраҳи алмбшрўни болҷнаҳ .

وَ الَّذِینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ، تا آخر سورة صفت صحابه رسول است و بیان سیرت ایشان که در مجلس انس رسالت، خلفاء و وزراء بودند و در بساط عهد اسلام، نقباء و نجباء بودند. بصحبت نبوّت و رأفت رسالت تأدیب و تهذیب یافته و از نظر جلال صمدیت توفیق و تقریب دیده، رب العالمین هر یکی را از ایشان بتشریفی و تقریبی مخصوص کرده: وَ الَّذِینَ مَعَهُ، ابو بکر، أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ عمر بن خطاب، رُحَماءُ بَیْنَهُمْ عثمان بن عفان، تَراهُمْ رُکَّعاً سُجَّداً، علی بن ابی طالب (ع)، یَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَ رِضْواناً، بقیة العشرة المبشرون بالجنّة.

Ҳамчунин аз даргоҳи набуввату садри рисолат ҳар яке бар вифқи саъй ва бар қадари сабқат , хлътӣ ва мартабатӣ ёфтанд .

همچنین از درگاه نبوت و صدر رسالت هر یکی بر وفق سعی و بر قدر سبقت، خلعتی و مرتبتی یافتند.

Фқол ( с ) : арҳми умматии абӯи бикру ашдҳми фии амри аллоҳи умр . Ва асдқҳми ҳёءи Усмон . Ва ақзоҳми алӣ .

فقال (ص): ارحم امتی ابو بکر و اشدّهم فی امر اللَّه عمر. و اصدقهم حیاء عثمان. و اقضاهم علی.

Ва бар умуми эшонро бойени рифъату иқболу давлат махсӯс кард ки

و بر عموم ایشان را باین رفعت و اقبال و دولت مخصوص کرد که

Аллоҳи аллоҳи фии асҳобии лои ттхзўнҳми ғрзои ман баъдии Фмни аҳбҳми Фбҳбии аҳбҳм ва ман абғзҳми Фббғзии абғзҳм , ва ман озоҳми Фқди озонӣ ва ман озонии Фқди озии аллоҳ ва ман озии аллоҳи Фиўшки ани иأхзаҳ . Ва луи ани аҳдкми анФқ мисли аҳади зҳбои мо адрки мади аҳдҳму лои нсиФаҳ .

اللَّه اللَّه فی اصحابی لا تتّخذونهم غرضا من بعدی فمن احبّهم فبحبّی احبّهم و من ابغضهم فببغضی ابغضهم، و من آذاهم فقد آذانی و من آذانی فقد آذی اللَّه و من آذی اللَّه فیوشک ان یأخذه. و لو ان احدکم انفق مثل احد ذهبا ما ادرک مدّ احدهم و لا نصیفه.

Бар кафеи аҳли имон воҷибаст ҳурмати эшон нигоҳи доштану қадари эшон бшнохтну эътиқод кардан ки баъд аз анбёءу русули ҳеҷ касро дар ҳазрати иззати зўи алҷлоли он ртбту қурбат ва манзалат нест ки эшонроаст ва аз эшон садри макраму эмоми мақдаму пешгоҳи муҳтарами садиқи Акбар буд , пас форуқи анвар , пас зўи алнўрин аз ҳар , пас Муртазои ашҳр , яке манбаи сидқ , яке мояи адл , яке асли ҳёءи яке кони схоء , воҷиб бар ҳар муъмини муваҳҳид ки ботини худ бойен сифот биорояд . Бсдқ бо садиқ мувофиқат кунад . Бъдл бо форуқ мроФқт кунад . Бҳёء бо зўи алнўрин мушояат кунад .

بر کافّه اهل ایمان واجب است حرمت ایشان نگاه داشتن و قدر ایشان بشناختن و اعتقاد کردن که بعد از انبیاء و رسل هیچ کس را در حضرت عزت ذو الجلال آن رتبت و قربت و منزلت نیست که ایشان را است و از ایشان صدر مکرم و امام مقدم و پیشگاه محترم صدیق اکبر بود، پس فاروق انور، پس ذو النورین ازهر، پس مرتضی اشهر، یکی منبع صدق، یکی مایه عدل، یکی اصل حیاء یکی کان سخاء، واجب بر هر مؤمن موحّد که باطن خود باین صفات بیاراید. بصدق با صدّیق موافقت کند. بعدل با فاروق مرافقت کند. بحیاء با ذو النورین مشایعت کند.

Бсхо бо Муртазо мтобът кунад то раби Алъоламин фардо ӯро бо эшон ҳашар кунад ва эшонро шафиъ вай гирданд .

بسخا با مرتضی متابعت کند تا رب العالمین فردا او را با ایشان حشر کند و ایشان را شفیع وی گرداند.

Рӯй алии бен абии толиб ( ъ ) қоли қоли расӯли аллоҳ ( с ) ё алии ани аллоҳи ъзу ҷли амрнии ани атхзи абои бикри волдоу умри мшироу Усмони сндоу анат ё алии зҳро , Фонтми арбаъаи қади ахзи мисоқкми фии алкитоби лои иҳбкми алои муъмину лои ибғзкми алои фоҷир , антми хлоӣФи набувватӣу уқдаи змтии лои тқотъўоу лои тдобрўоу тғоФрўо .

روی علی بن ابی طالب (ع) قال قال رسول اللَّه (ص) یا علی ان اللَّه عز و جل امرنی ان اتخذ ابا بکر والدا و عمر مشیرا و عثمان سندا و انت یا علی ظهرا، فانتم اربعة قد اخذ میثاقکم فی الکتاب لا یحبّکم الا مؤمن و لا یبغضکم الا فاجر، انتم خلائف نبوّتی و عقدة ذمّتی لا تقاطعوا و لا تدابروا و تغافروا.