Қавла : أи лами иأни ллзини омнўои أни тхшъи қлўбҳми лзкри аллоҳ , алоиаҳ . Фармони даргоҳ иззатасту хитоби ҳазрати илоҳяти бсокнони сарои одамияту хештани байнони олами инсоният ки ҳануз гоҳ он наомад ки ъамомаи хоҷагӣ аз сар бунаанду ҷомаи хештани бинӣ аз тан баркашанд ва худро бар Утбаи убудийяти бнът мазаллат бияфкананду ҳақи моро гардан ниҳанд .

قوله: أَ لَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ، الآیة. فرمان درگاه عزت است و خطاب حضرت الهیت بساکنان سرای آدمیت و خویشتن بینان عالم انسانیت که هنوز گاه آن نیامد که عمامه خواجگی از سر بنهند و جامه خویشتن بینی از تن برکشند و خود را بر عتبه عبودیت بنعت مذلت بیفکنند و حق ما را گردن نهند.

Нмидоннд ки худ байнон ва одат прессатонро бар даргоҳи мо об рӯе нест ва аз алтофи карами эшонро ҳеҷ насибӣ нест .

نمیدانند که خود بینان و عادت پرستان را بر درگاه ما آب‌رویی نیست و از الطاف کرم ایشان را هیچ نصیبی نیست.

Онҳо ки дилҳошон аз хушўъу хузўъ холӣаст ва дар сари савдои аҷабу бозамона такаббураст , чун ситорагонанд ки боФтоб дар равшанӣ ширкат меҷӯянд , лои ҷурми ҳам чунон ки чун , офтоб аз матлаъи худ сар бар занад ситораи ниқоби навмидӣу бурқаъи хиҷолат дар рӯй кашад , вари зуҳӯри нури худ табарӣ кунад , ҳамчунин хештани байн ки такя бар пиндошту ғурур худ кунад ва бо аъмолу ақвол худ нигарад чун офтоби ҷалоли илоҳят аз бурҷи камоли самадят толеъ гардад , рӯй дар ниқоб хиҷолат кашаду ангушти таҳайюри бдндон тҳср гирад ва маълумаш гардад ки бадасти ваии ҷуз бод нест . Ва он дарвеши длриш бехеш , шикастаи аҷзу гирифтаи зл , бадали хошиъу бетони хозеъ , аз даъвии безор шуда ва аз хештани бараҳнаи омада , мисли вай мисли он заррааст ки чун офтоб аз матлаъи худ баромада , ваии бсФти аҷзу наъти тзлли пеши офтоб ба хизмат ояд лои ҷурми офтоби бҳкми карам аз нури худ хлътӣ дар вай пӯшоанд то дар он нуру зё бар дидаҳо равшан гардад .

آنها که دلهاشان از خشوع و خضوع خالی است و در سر سودای عجب و بازمانه تکبر است، چون ستارگانند که بآفتاب در روشنی شرکت میجویند، لا جرم هم چنان که چون، آفتاب از مطلع خود سر بر زند ستاره نقاب نومیدی و برقع خجالت در روی کشد، ور ظهور نور خود تبری کند، همچنین خویشتن بین که تکیه بر پنداشت و غرور خود کند و با اعمال و اقوال خود نگرد چون آفتاب جلال الهیت از برج کمال صمدیت طالع گردد، روی در نقاب خجالت کشد و انگشت تحیر بدندان تحسر گیرد و معلومش گردد که بدست وی جز باد نیست. و آن درویش دلریش بی‌خویش، شکسته عجز و گرفته ذل، بدل خاشع و بتن خاضع، از دعوی بیزار شده و از خویشتن برهنه آمده، مثل وی مثل آن ذره است که چون آفتاب از مطلع خود برآمده، وی بصفت عجز و نعت تذلل پیش آفتاب به خدمت آید لا جرم آفتاب بحکم کرم از نور خود خلعتی در وی پوشاند تا در آن نور و ضیا بر دیده‌ها روشن گردد.

Ҳамчунин дарвеши сар ӯ кандаи шикаста , хешро бар даргоҳи иззати сарикандаи бзонўии тзллу хушўъи даромадау даст ниёз бардошта то карами вуҷӯди подшоҳии хлътӣ аз нури хос дар вай пӯшоанд ки дар он халъат бар дидаҳо ошкоро гардад бзбон ҳол гуяд :

همچنین درویش سر او کنده شکسته، خویش را بر درگاه عزت سرکنده بزانوی تذلل و خشوع درآمده و دست نیاز برداشته تا کرم وجود پادشاهی خلعتی از نور خاص در وی پوشاند که در آن خلعت بر دیده‌ها آشکارا گردد بزبان حال گوید:

أи лами иأни ллзини омнўо , сабаби тавбаи Фзили ъёзи мигўинд ки самоъи ин оят буд : дар бадви кори мардона роҳ задед ва бар ношоист қадам ниҳодед . Вақте савдои ишқи соҳиби ҷамолӣ дар сар вай афтод ва бо вай меодӣ ниҳод , дар миёнаи шаби басари он ваъда боз шуд бдиўори брмикшид ки гӯянда гуфт : أи лами иأни ллзини омнўои أни тхшъи қлўбҳми лзкри аллоҳ .

أَ لَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا، سبب توبه فضیل عیاض میگویند که سماع این آیت بود: در بدو کار مردانه راه زدید و بر ناشایست قدم نهادید. وقتی سودای عشق صاحب جمالی در سر وی افتاد و با وی میعادی نهاد، در میانه شب بسر آن وعده باز شد بدیوار برمیکشید که گوینده گفت: أَ لَمْ یَأْنِ لِلَّذِینَ آمَنُوا أَنْ تَخْشَعَ قُلُوبُهُمْ لِذِکْرِ اللَّهِ.

Ин ояти тирўор дар нишонаи дил вай нишаст , дардӣу сӯзӣ аз даруни ваии сари барзад . Камӣни аноят бар ваии кушода , асири каманди тавфиқи гашт , аз ӣнҷои бозгашт ва ҳаме гуфт : балӣу аллоҳи қади он , балӣу аллоҳи қади он .

این آیت تیروار در نشانه دل وی نشست، دردی و سوزی از درون وی سر برزد. کمین عنایت بر وی گشاده، اسیر کمند توفیق گشت، از اینجا بازگشت و همی گفت: بلی و اللَّه قد آن، بلی و اللَّه قد آن.

Аз онҷои бозгашт дар хароба шуд , ҷамоатии корвонён онҷо буданд ва бо якдигар мегуфтанд Фзил бар роҳаст , агар биравем роҳ бар мо бузанду рахти мо бабрад . Фзили худро маломат кард , гуфт : эй бади мрдо ки манам ин чаҳ шақоватаст , рӯй бмни ниҳода дар сояи миёнаи шаби бқсди маъсият аз хонаи бадари омадау қавмии мусулмонон аз бими ман дар ин кунҷи гурехта , рӯй сӯй осмон кард ва аз дилии софии тавба насӯҳ кард . Гуфт : аллоҳами ании таббати алику ҷаълати тўбтии алики ҷавори биткулҳаром .

از آنجا بازگشت در خرابه شد، جماعتی کاروانیان آنجا بودند و با یکدیگر میگفتند فضیل بر راه است، اگر برویم راه بر ما بزند و رخت ما ببرد. فضیل خود را ملامت کرد، گفت: ای بد مردا که منم این چه شقاوت است، روی بمن نهاده در سایه میانه شب بقصد معصیت از خانه بدر آمده و قومی مسلمانان از بیم من در این کنج گریخته، روی سوی آسمان کرد و از دلی صافی توبه نصوح کرد. گفت: اللهم انی تبت الیک و جعلت توبتی الیک جوار بیتک الحرام.

Илоҳӣ аз бади сазои худ дар дардам ва аз нокасе худ бФғон , дардамро дармони соз эй дармони сози ҳамаи дардмандон , эй поки сифат аз айб , эй олии сифат аз шўб , эй бениёз аз хизмати ман , эй бенуқсон аз ҳисобати ман .

الهی از بد سزای خود در دردم و از ناکسی خود بفغان، دردم را درمان ساز ای درمان ساز همه دردمندان، ای پاک صفت از عیب، ای عالی صفت از شوب، ای بی‌نیاز از خدمت من، ای بی‌نقصان از حسابت من.

Ман биҷои раҳматам бибахшоӣ бар ман , асири банди ҳўоء хешам бигушоӣ маро аз ин банд .

من بجای رحمتم ببخشای بر من، اسیر بند هواء خویشم بگشای مرا از این بند.

Аллоҳи таъолии дъоءи вай мустаҷоб кард ва бо вай кароматҳо кард . Аз онҷои баргашт ва рӯй бахонаи каъбаи ниҳоди солҳо онҷо муҷовир шуд ва аз ҷумлаи авлиёъи гашт .

اللَّه تعالی دعاء وی مستجاب کرد و با وی کرامتها کرد. از آنجا برگشت و روی بخانه کعبه نهاد سالها آنجا مجاور شد و از جمله اولیاء گشت.

Мо أсоби ман мсибаҳи фии алأрзу лои фии أнФскми إлои фии китоб .

ما أَصابَ مِنْ مُصِیبَةٍ فِی الْأَرْضِ وَ لا فِی أَنْفُسِکُمْ إِلَّا فِی کِتابٍ.

Олоء бар банда воҷибаст ки иқрор диҳаду имони орад ки ҳар чаҳ буи расад неъмат ё мсибаҳ , осонӣ ё душворӣ , саодат ё шақоват , ҳамаи бтқдиру тадбир худовандаст , бородту машйат ӯ бадонашу хост ӯ .

آلاء بر بنده واجب است که اقرار دهد و ایمان آرد که هر چه بوی رسد نعمت یا مصیبة، آسانی یا دشواری، سعادت یا شقاوت، همه بتقدیر و تدبیر خداوند است، بارادت و مشیت او بدانش و خواست او.

Собиқаи ронда чунонк худ дониста , оқибатии ниҳода чунонк худ хоста .

سابقه رانده چنانک خود دانسته، عاقبتی نهاده چنانک خود خواسته.

Муъмин чун ин эътиқод кард ва дарин биёед аз ҳазрати иззати се каромат ёфт : яке оқибат , дигари давлат , сими саодат .

مؤمن چون این اعتقاد کرد و درین بیایید از حضرت عزت سه کرامت یافت: یکی عاقبت، دیگر دولت، سیم سعادت.

Тӯбо касеро ки ин се каромат бо ниҳод ӯ мувофиқати намояд .

طوبی کسی را که این سه کرامت با نهاد او موافقت نماید.

Офияти баҳра танаст , давлати иқтоъи рӯзгор , саодати насиби дилу дайн .

عافیت بهره تن است، دولت اقطاع روزگار، سعادت نصیب دل و دین.

Офияти биҷои дида , саодати биҷои дил , давлати биҷои ҷон .

عافیت بجای دیده، سعادت بجای دل، دولت بجای جان.

Ин ҳар се ҷамъ бояд , ҳамеша то кори дил ,у дайн бар низом буд .

این هر سه جمع باید، همیشه تا کار دل، و دین بر نظام بود.

Аз ӣнҷо гуфт Мустафо ( с ) : аллоҳами ании асӣлки алъФўу алъоФиаҳу алмъоФоаҳи фии алднёу алохраҳ .

از اینجا گفت مصطفی (ص): اللهم انی اسئلک العفو و العافیة و المعافاة فی الدنیا و الآخرة.

Ва ирўӣ : аллоҳами ании асأлки алиқину алъоФиаҳ .

و یروی: اللهم انی اسألک الیقین و العافیة.

Ва рӯй : аллоҳами арзқнии алФқру алъоФиаҳу алмъоФоаҳи фии аддӣн .

و روی: اللهم ارزقنی الفقر و العافیة و المعافاة فی الدین.

Яке аз бузургон дайн гуфта : ки офияти танӣ буд бебалоу иллати дамӣ беҳавоу бидъати дилӣ беҳасаду адовати девонӣ беҷафоу зулат , тоъатӣ бериёу самъат .

یکی از بزرگان دین گفته: که عافیت تنی بود بی‌بلا و علت دمی بی‌هوا و بدعت دلی بی‌حسد و عداوت دیوانی بی‌جفا و زلت، طاعتی بی‌ریا و سمعت.

Чун ин панҷ маънии мардро мусаллам гардад неъмати дайну дунё бар вай тамом гардад .

چون این پنج معنی مرد را مسلم گردد نعمت دین و دنیا بر وی تمام گردد.

Ва гуфтаанд ки : офият онаст ки имрӯзи ҳамаи халқ аз дасту забони ту саломат ёбанду фардои ту аз дасти даъвӣу забони хусумати хасмони саломати ёбӣ чун барин ҷумла бошад офияти дунёу охират дар ҳақи ту ҷамъ шуд .

و گفته‌اند که: عافیت آنست که امروز همه خلق از دست و زبان تو سلامت یابند و فردا تو از دست دعوی و زبان خصومت خصمان سلامت یابی چون برین جمله باشد عافیت دنیا و آخرت در حق تو جمع شد.

Аммо давлат , бузургон гуфтаанд ки : аддавлаи иттифоқоти ҳасана , яке аз длоӣли ?дула иттифоқҳои некӯаст .

اما دولت، بزرگان گفته‌اند که: الدولة اتفاقات حسنة، یکی از دلائل دولة اتفاقهای نیکوست.

Мардиро бинӣ аз кори хеши ғофил , давлат фаромӯш карда , ҳаме ногоҳ тлъаҳи давлати басар вай ояд . Дасти давлат дар дил вай бикӯбад , вай аз хоби ғифлати даройад .

مردی را بینی از کار خویش غافل، دولت فراموش کرده، همی ناگاه طلعه دولت بسر وی آید. دست دولت در دل وی بکوبد، وی از خواب غفلت درآید.

Расӯли давлат бар сар худ бинад , либоси давлат бар тан худ бинад .

رسول دولت بر سر خود بیند، لباس دولت بر تن خود بیند.

Пери тариқати ӣнҷои суханӣ нағз гуфта : илоҳии донеи бачаи шодами бонкаҳ на бхўиштни бтўи афтодам .

پیر طریقت اینجا سخنی نغز گفته: الهی دانی بچه شادم بآنکه نه بخویشتن بتو افتادم.

Илоҳии ту хостӣ на ман хостам . Дӯст бар болин дидам чу аз хоб бархестам .

الهی تو خواستی نه من خواستم. دوست بر بالین دیدم چو از خواب برخاستم.

Шеър :

شعر:

?утонеи ҳавоҳо қабл ани аърФи алҳўӣ

اتانی هواها قبل ان اعرف الهوی

ФсодФи қлбои Форғои Фтмкно

فصادف قلبا فارغا فتمکنا

Он давлатӣ буд ки ногоҳ бадари дили балол ҳабашӣ омад . Он бедавлатӣ буд ки бӯи толиби Қурайширо дарёфт .

آن دولتی بود که ناگاه بدر دل بلال حبشی آمد. آن بی‌دولتی بود که بو طالب قریشی را دریافت.

Ҳеҷ қадам аз рӯй сӯрати брсўли худои наздиктар аз қадами бӯ толиб набӯд локин чаҳ суд дошт чун давлат дастгир набӯд . Давлати балолро бар тахти бахти нишонд ва бе давлатии бӯи толибро дар вҳдаҳи мазаллату ҳўони афканд . « иФъли мо ишоءу иҳкми мо ирид » . Аммо саодат ҳукмӣаст азалӣу кории абадӣ . Ҷаду ҷаҳди бандаро дар он маҷол нест онҳо ки бидон расиданд , лои бал ки бқзити рубубияту машйати илоҳяти расиданд .

هیچ قدم از روی صورت برسول خدا نزدیکتر از قدم بو طالب نبود لکن چه سود داشت چون دولت دستگیر نبود. دولت بلال را بر تخت بخت نشاند و بی‌دولتی بو طالب را در وهده مذلت و هوان افکند. «یفعل ما یشاء و یحکم ما یرید». اما سعادت حکمی است ازلی و کاری ابدی. جد و جهد بنده را در آن مجال نیست آنها که بدان رسیدند، لا بل که بقضیت ربوبیت و مشیت الهیت رسیدند.

Саодати тоҷ ва ҳоҷаст то бар сар ки ниҳанд , тароз эъзозаст то бар остин ки кашанд . Камар азост то бар миён ки банданд , қбоء бақост то дар тан ки пӯшанд .

سعادت تاج و هاج است تا بر سر که نهند، طراز اعزاز است تا بر آستین که کشند. کمر عزاست تا بر میان که بندند، قباء بقاست تا در تن که پوشند.

Нишонаш онаст ки гуфтаанд : алтоъаҳи баъди алтоъаҳи алломаи алсъодаҳу алмъсиаҳи баъди алмъсиаҳи алломаи алшқоўаҳ .

نشانش آنست که گفته‌اند: الطاعة بعد الطاعة علامة السعادة و المعصیة بعد المعصیة علامة الشقاوة.

Илми султони саодат чун дар олами ниҳоди банд банда барзананд , аломатҳо бар аҳўол ӯ зоҳир шавад то бадалелу савол ҳоҷат набӯд .

علم سلطان سعادت چون در عالم نهاد بند بنده برزنند، علامتها بر اهوال او ظاهر شود تا بدلیل و سؤال حاجت نبود.

Исломи абӯи толиби маврид ихтилофасту имомӣау аксари зидияи қоил босалом ӯйанд ва бархе аз машойихи мӯътазилӣ низ монанди шайхи абӯи алқосми балхӣу абӯи ҷаъфари аскоФӣ низ бар ин ақидаанд адиллае фаровону ихборӣ бисёр аз тариқи оммау хосса барои исботи исломи абӯ толиб овардаанд . Сайиди абӯи алии Фхори бен маъаади Мӯсавии рисолае мустақил дар боби исломи абӯи толиби пардохтау ихбории фаровон аз тариқи омма ва хосса оварда ва аз он ҷумлааст ривояти маснади абӯи алФрҷи исфаҳонӣ аз ъкрмаҳ аз ибни аббоси бад-ӣни мазмун : абӯи бикри рӯзии падари кӯри худ абӯи қҳоФаҳро бхдмти расӯли аллоҳ ( с ) кашонид то мусулмон шавад . Ва дар посухи суханӣ аз ҳазрати расӯл ( с ) гуфт : исломи абӯи толиб беш аз исломи падарами марои шодмони сохт . Дар кофии шарифи ихбории сариҳ дар исломи абӯи толиби омада ва дар иддае аз ин ахбори тасреҳ шудааст ки абӯи толиб монанди асҳоби Каҳфи исломи худро ниҳон медоштааст .

اسلام ابو طالب مورد اختلاف است و امامیه و اکثر زیدیه قائل باسلام اویند و برخی از مشایخ معتزلی نیز مانند شیخ ابو القاسم بلخی و ابو جعفر اسکافی نیز بر این عقیده‌اند ادله‌ای فراوان و اخباری بسیار از طریق عامه و خاصه برای اثبات اسلام ابو طالب آورده‌اند. سید ابو علی فخار بن معد موسوی رساله‌ای مستقل در باب اسلام ابو طالب پرداخته و اخباری فراوان از طریق عامه و خاصه آورده و از آن جمله است روایت مسند ابو الفرج اصفهانی از عکرمه از ابن عباس بدین مضمون: ابو بکر روزی پدر کور خود ابو قحافه را بخدمت رسول اللَّه (ص) کشانید تا مسلمان شود. و در پاسخ سخنی از حضرت رسول (ص) گفت: اسلام ابو طالب بیش از اسلام پدرم مرا شادمان ساخت. در کافی شریف اخباری صریح در اسلام ابو طالب آمده و در عده‌ای از این اخبار تصریح شده است که ابو طالب مانند اصحاب کهف اسلام خود را نهان میداشته است.