Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими баном ӯ ки ҷонро ҷонасту дилро аёнаст , ёд ӯ зинат забонасту меҳр ӯ роҳат равонаст , висол ӯ баҳри ду олам арзонаст ва ҳар чаҳ на ӯ ҳама айн товонаст , ва ҳар дил ки на дар талаб ӯст вайронаст . Як нафас ӯ бадв гетӣ арзонаст , яке назар аз ӯ бсди ҳазор ҷон ройгонаст .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ بنام او که جان را جانست و دل را عیانست، یاد او زینت زبانست و مهر او راحت روانست، وصال او بهر دو عالم ارزانست و هر چه نه او همه عین تاوانست، و هر دل که نه در طلب اوست ویرانست. یک نفس او بدو گیتی ارزانست، یکی نظر از او بصد هزار جان رایگانست.

эй худовандӣ ки хирадро бтў роҳ нест ва ҳечкас аз ҳақиқати ту огоҳ нест ,

ای خداوندی که خرد را بتو راه نیست و هیچکس از حقیقت تو آگاه نیست،

Вуҷӯди ту мълл ашбоаҳ нест , шуҳуди ту муқаддар иштибоҳ нест , муфлисонро ҷузи ҳазрати ту паноҳ нест , осӣонро ҷузи даргоҳи ту даргоҳ нест , ҷаҳонёнро чун ту подшоҳ нест ! дар осмону замини ҷузи ту аллоҳ нест :

وجود تو معلّل اشباه نیست، شهود تو مقدّر اشتباه نیست، مفلسان را جز حضرت تو پناه نیست، عاصیان را جز درگاه تو درگاه نیست، جهانیان را چون تو پادشاه نیست! در آسمان و زمین جز تو اللَّه نیست:

Қавлаи таъолӣ : исбҳи ллаҳи мо фии алсмоўот ва мо фии алأрзи алоиаҳ . . . Маънии тасбеҳ тақдисасту тнзиаҳ , ва тақдис онаст ки : худоиро ҷли ҷалола аз сифоти носазоу нъўти ҳдсони муназзаҳу муқаддаси донеи пок аз нақс , давр аз ваҳм , берун аз ақл , қуддус аз қиёси мавсуф на маълул , маърӯф на маъқӯл , пайдо на маҷҳӯл . Ва чунӣ вай на маълум , ақл дар ӯ маъзулу фаҳм дар ӯ ҳайрон , ҳастӣ дӣданӣ ӯро зот ва сифотаст пазируфтанӣ , на дарёфтанӣу шуниданӣу Киев ӯ на донистанӣ . Мегуяд : ҳафт осмон ва ҳафт замин ва ҳар чаҳ дар он худоиро тасбеҳ мекунад ва ӯро бпокӣ ва беҳамтоӣ меситояд аз халқ пазируфтану устувор гирифтани дархост , на дарёфтан ва донистан он нмихўонӣ ки аллоҳ гуфт ҷли ҷалола :у локини лои тФқҳўни тсбиҳҳми шумо тасбеҳи осмону замину обу оташу боду хоку кӯҳу дарёу ҳамаи ҷонвару биҷон дар наёбед имони бон воҷиб карду халқро аз дарёфт он навмед кард . Чун махлуқро бъқл дар наме ёбии бъқли маҳз дар зоту сифоти аллоҳ чаҳ тасарруф кунӣ ? зоҳир майпазир ва ботин месипору бмроди худои бозгзору саломати биёади дору бдонкаҳи аллоҳи ҷли ҷалола дар бист сифат аз бист сифат муназзаҳасту пок дар аҳадят аз шарику анбози пок , дар самадят аз дарёфт пок , дар аввалят аз ибтидои пок , дар охирят аз интиҳои пок , дар қадам аз ҳудуси пок , дар вуҷӯд аз аҳотти пок , дар шуҳуд аз идроки пок , дар қаймумият аз тағайюри пок , дар қудрат аз заъфи пок , дар сабр аз аҷзи пок , дар манъ аз бухли пок , дар интиқом аз ҳақади пок , дар ҷабарут аз ҷаври пок , дар такаббур аз бағии пок , дар манъ аз бухли пок , дар интиқом аз ҳақади пок , дар ҷабарут аз ҷаври пок , дар такаббур аз бағии пок , дар ғазаб аз зҷри пок , дар сунъ аз ҳоҷати пок , дар кед аз ғурури пок , дар ҳаё аз надам пок , дар макр аз ҳиялати пок . Дар таъаҷҷуб аз астнкори пок , дар бақо аз фанои пок . Инаст сифоти холиқ безид ва над , бешабиҳ ва беназир . Ва сифот махлуқ инаст ки : аздоди онро қаринаст бо ҳаёт ӯ мамот , бо қудрат ӯ аҷз , бо қӯт ӯ заъф , бо манъ ӯ бухл , бо ғазаб ӯ зҷр , бо макр ӯ ҳиялат , бо интиқом ӯ ҳақад то бадоне ки карда чун кирдигор несту сифоти холиқ чун махлуқ нест ,у худоиро дар зоту сифоту кибриёу иззат мисли ва монанд нест лӣси кмслаҳи шайъи ءу ҳўи алсмиъи албсир .

قوله تعالی: یُسَبِّحُ لِلَّهِ ما فِی السَّماواتِ وَ ما فِی الْأَرْضِ الآیة... معنی تسبیح تقدیس است و تنزیه، و تقدیس آنست که: خدای را جلّ جلاله از صفات ناسزا و نعوت حدثان منزّه و مقدّس دانی پاک از نقص، دور از وهم، بیرون از عقل، قدّوس از قیاس موصوف نه معلول، معروف نه معقول، پیدا نه مجهول. و چونی وی نه معلوم، عقل در او معزول و فهم در او حیران، هستی دیدنی او را ذات و صفات است پذیرفتنی، نه دریافتنی و شنیدنی و کیف او نه دانستنی. میگوید: هفت آسمان و هفت زمین و هر چه در آن خدای را تسبیح میکند و او را بپاکی و بی‌همتایی می‌ستاید از خلق پذیرفتن و استوار گرفتن درخواست، نه دریافتن و دانستن آن نمیخوانی که اللَّه گفت جلّ جلاله: وَ لکِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِیحَهُمْ شما تسبیح آسمان و زمین و آب و آتش و باد و خاک و کوه و دریا و همه جانور و بیجان در نیابید ایمان بآن واجب کرد و خلق را از دریافت آن نومید کرد. چون مخلوق را بعقل در نمی‌یابی بعقل محض در ذات و صفات اللَّه چه تصرّف کنی؟ ظاهر می‌پذیر و باطن می‌سپار و بمراد خدا بازگذار و سلامت بیاد دار و بدانکه اللَّه جلّ جلاله در بیست صفت از بیست صفت منزّه است و پاک در احدیّت از شریک و انباز پاک، در صمدیّت از دریافت پاک، در اوّلیّت از ابتدا پاک، در آخریّت از انتها پاک، در قدم از حدوث پاک، در وجود از احاطت پاک، در شهود از ادراک پاک، در قیمومیّت از تغیّر پاک، در قدرت از ضعف پاک، در صبر از عجز پاک، در منع از بخل پاک، در انتقام از حقد پاک، در جبروت از جور پاک، در تکبّر از بغی پاک، در منع از بخل پاک، در انتقام از حقد پاک، در جبروت از جور پاک، در تکبّر از بغی پاک، در غضب از ضجر پاک، در صنع از حاجت پاک، در کید از غرور پاک، در حیا از ندم پاک، در مکر از حیلت پاک. در تعجّب از استنکار پاک، در بقا از فنا پاک. اینست صفات خالق‌ بی ضدّ و ندّ، بی شبیه و بی نظیر. و صفات مخلوق اینست که: اضداد آن را قرین است با حیات او ممات، با قدرت او عجز، با قوّت او ضعف، با منع او بخل، با غضب او ضجر، با مکر او حیلت، با انتقام او حقد تا بدانی که کرده چون کردگار نیست و صفات خالق چون مخلوق نیست، و خدای را در ذات و صفات و کبریا و عزّت مثل و مانند نیست لَیْسَ کَمِثْلِهِ شَیْ‌ءٌ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ.

Ҳўи алзии хлқкми Фмнкми кофару мнкми муъмин кор онаст ки дар азал кард , ҳукм онаст ки дар азал ронад . Халъат онаст ки дар азал дод . Қисматии рафта на фузуда ва на костаи якеро боби анояти шаста , ва якеро бмихи ради вобаста . Ҳукмӣ бемайлу қазоӣ беҷавр , якеро дар девони саъди ном сабт кард ва бар лутфи азалӣ қабул карду илал дар миёна на . Якеро дар ҷаридаи ашқиёи ном сабт карду зуннори рад бар миёни баст ва аз даргоҳи қабул ва иқбол баранду Зуҳраи дам задан на . « қавми тлбўаҳи Фхзлҳм , қавм ҳрбўо манеҳ Фодркҳм » , қавмии шабу рӯз дар роҳи талаб ҳеҷ нёсуда ва дар муҷоҳидоту риёзоти хештанро наҳиф ва назор гардонидау дасти ради бсинаҳи эшон бози ниҳода ки : « алтлби раду алтриқи сад » .

هُوَ الَّذِی خَلَقَکُمْ فَمِنْکُمْ کافِرٌ وَ مِنْکُمْ مُؤْمِنٌ کار آنست که در ازل کرد، حکم آنست که در ازل راند. خلعت آنست که در ازل داد. قسمتی رفته نه فزوده و نه کاسته یکی را بآب عنایت شسته، و یکی را بمیخ ردّ وابسته. حکمی بی میل و قضایی بی‌جور، یکی را در دیوان سعد نام ثبت کرد و بر لطف ازلی قبول کرد و علل در میانه نه. یکی را در جریده اشقیا نام ثبت کرد و زنّار ردّ بر میان بست و از درگاه قبول و اقبال براند و زهره دم زدن نه. «قوم طلبوه فخذلهم، قوم هربوا منه فادرکهم»، قومی شب و روز در راه طلب هیچ نیاسوده و در مجاهدات و ریاضات خویشتن را نحیف و نزار گردانیده و دست ردّ بسینه ایشان باز نهاده که: «الطّلب ردّ و الطّریق سدّ».

Қавмӣ дар бткдаҳ мӯътакиф гаштау лоату ҳбли масҷуди худ гардонидау ндоءи иззат аз баҳри эшон бпоӣ шуда ки : « антми лӣу анои лакам » ки шумо он манед ва ман он шумо .

قومی در بتکده معتکف گشته و لات و هبل مسجود خود گردانیده و نداء عزّت از بهر ایشان بپای شده که: «انتم لی و انا لکم» که شما آن من اید و من آن شما.

Иброҳӣм хавос гуфт : дар бодия вақте бтҷриди мирФтм , периро дидам бар он гӯша нишастау кулоҳӣ бар срнҳодаҳу бзорӣ ва хорӣ мегирист . Гуфтам : ё ҳозо ? ту кистӣ ? гуфт : ман абӯ мара ам гуфтам : чаро майгаре ? гуфт : кист бгристни сазовортар аз ман ? ! чиҳил ҳазор сол бар он даргоҳ хизмат кардаам ва дар уфуқи аъло аз ман мақдамтар кас набӯд , акнӯн тақдири илоҳӣу ҳукм ғайбӣ бингар ки марои бача рӯз оварда ? !

ابراهیم خواص گفت: در بادیه وقتی بتجرید میرفتم، پیری را دیدم بر آن گوشه نشسته و کلاهی بر سرنهاده و بزاری و خواری میگریست. گفتم: یا هذا؟ تو کیستی؟ گفت: من ابو مرّة ام گفتم: چرا می‌گریی؟ گفت: کیست بگریستن سزاوارتر از من؟! چهل هزار سال بر آن درگاه خدمت کرده‌ام و در افق اعلی از من مقدّم تر کس نبود، اکنون تقدیر الهی و حکم غیبی بنگر که مرا بچه روز آورده؟!

Он гуҳ гуфт : эй хавоси нигар то бад-ӣни ҷаҳду тоъати хеш ғарра набошӣ ки кори бғоит ва ихтиёр ӯст на биҷаҳаду тоъати банда . Бмни як фармон омад ки одамро саҷда кун , накардаму одамро фармон омад ки аз он дарахт махӯр , бихӯрад дар кори одами аноят буд узраш биниҳод ки : « фансӣ ва лам наҷад ?лаи ъзмо » , ва дар кори ман аноят набӯд гуфт : « أбӣу асткбр » зулат ӯ дар ҳисоб наёварданду тоъати деринаи мо зулат шимурданд :

آن گه گفت: ای خواصّ نگر تا بدین جهد و طاعت خویش غرّه نباشی که کار بغایت و اختیار اوست نه بجهد و طاعت بنده. بمن یک فرمان آمد که آدم را سجده کن، نکردم و آدم را فرمان آمد که از آن درخت مخور، بخورد در کار آدم عنایت بود عذرش بنهاد که: «فَنَسِیَ وَ لَمْ نَجِدْ لَهُ عَزْماً»، و در کار من عنایت نبود گفت: «أَبی‌ وَ اسْتَکْبَرَ» زلّت او در حساب نیاوردند و طاعت دیرینه ما زلّت شمردند:

Қавлаи таъолӣ : Фотқўои аллоҳи мо асттътми ҷой дигар гуфт : атқўои аллоҳи ҳақи тқотаҳи ин ду ояти яке носихаст , яке мансӯх . Яке ишоратаст бўоҷби амр , яке ишоратаст бўоҷби ҳақ . Воҷиб амр биёмаду воҷиби ҳақро мансӯх кард , зеро ки ҳақи ҷли ҷалолаи бандаро ки матолибат кунад , бўоҷб амр кунад , то феъл ӯ дар афв ояд ки агар ӯро бўоҷб ҳақ бигирад тоъати ҳазор сола бо маъсияти ҳазор солаи як ранг ояд . Агар ҳамаи анбёءу авлиёъу асФёءу ҳамаи орифону муҳибон баҳам оянд , он кист ки тоқат он дорад ки баҳақ ӯ ҷли ҷалола қиём кунад ё ҷавоби ҳақ ӯ боз диҳад ? ! амр ӯ мутаноҳӣаст , аммо ҳақ ӯ мутаноҳӣ нест зеро ки бқоءи амри ббқоء таклифасту таклиф дар дунёст ки дунёи сарой таклифаст , аммо бқоءи ҳақи ббқоء зотасту зот мутаноҳӣ нест , пас бқоءи ҳақ мутаноҳӣ нест воҷиб амр бархезад , аммо воҷиби ҳақи брнхизди дунёи даргузарад , навбати амр бо ваии даргузарад аммо навбати ҳақи ҳаргизи дрнгзрд . Имрӯз ҳар касеро савдое дар сараст ки дар амр менигаранд . Анбёءу русули бнбўту рисолат хеш менигаранд , Фриштгони бтоъту ибодат хеш менигаранд , муваҳҳидону муҷтаҳидону муъминону мухлисони бтўҳиду имону ихлоси ҳол хеш менигаранд . Фардо чун сродқоти ҳақи рубубияти бози кашанд , анбёء бо камоли ҳоли хеши ҳадиси илми худ дар боқӣ кунанд . Гӯйанд : лои илми лно ! малоикаи малакӯти савмиъаҳои ибодати худ оташ дар зананд , гӯйанд : « мо ъбдноки ҳақи ъбодтк » ! орифон ва муваҳҳидон гӯйанд : « мо ърФноки ҳақи мърФтк » !у аллоҳи аълами болсўоб .

قوله تعالی: فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ جای دیگر گفت: اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ این دو آیت یکی ناسخ است، یکی منسوخ. یکی اشارتست بواجب امر، یکی اشارت است بواجب حقّ. واجب امر بیامد و واجب حقّ را منسوخ کرد، زیرا که حقّ جلّ جلاله بنده را که مطالبت کند، بواجب امر کند، تا فعل او در عفو آید که اگر او را بواجب حقّ بگیرد طاعت هزار ساله با معصیت هزار ساله یک رنگ آید. اگر همه انبیاء و اولیاء و اصفیاء و همه عارفان و محبّان بهم آیند، آن کیست که طاقت آن دارد که بحقّ او جلّ جلاله قیام کند یا جواب حقّ او باز دهد؟! امر او متناهی است، امّا حقّ او متناهی نیست زیرا که بقاء امر ببقاء تکلیف است و تکلیف در دنیاست که دنیا سرای تکلیف است، امّا بقاء حقّ ببقاء ذات است و ذات متناهی نیست، پس بقاء حقّ متناهی نیست واجب امر برخیزد، امّا واجب حقّ برنخیزد دنیا درگذرد، نوبت امر با وی درگذرد امّا نوبت حقّ هرگز درنگذرد. امروز هر کسی را سودایی در سر است که در امر می‌نگرند. انبیاء و رسل بنبوّت و رسالت خویش می‌نگرند، فریشتگان بطاعت و عبادت خویش می‌نگرند، موحّدان و مجتهدان و مؤمنان و مخلصان بتوحید و ایمان و اخلاص حال خویش می‌نگرند. فردا چون سرادقات حقّ ربوبیّت باز کشند، انبیاء با کمال حال خویش حدیث علم خود در باقی کنند. گویند: لا عِلْمَ لَنا! ملائکه ملکوت صومعه‌های عبادت خود آتش در زنند، گویند: «ما عبدناک حقّ عبادتک»! عارفان و موحّدان گویند: «ما عرفناک حقّ معرفتک»! و اللَّه اعلم بالصواب.