Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими исми малики таҷаммули ибодаи бтоътаҳ ва тизин хадамаи бъбодтаҳ , лои итҷмли бтоъаҳи алмтиъину лои итзини бъбодаҳи алъобдин , Фзинаҳи алъобдин сдори тоътҳму зинаи алъорФини ҳалаи мърФтҳм . Ва зинаи алмҳбини тоҷи влоитҳм .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اسم ملک تجمل عباده بطاعته و تزین خدمه بعبادته، لا یتجمّل بطاعة المطیعین و لا یتزیّن بعبادة العابدین، فزینة العابدین صدار طاعتهم و زینة العارفین حلّة معرفتهم. و زینة المحبّین تاج ولایتهم.

Ва зинаи алмзнбини ғусли вҷўҳҳми бсўби ъбртҳм .

و زینة المذنبین غسل وجوههم بصوب عبرتهم.

Номи худовандӣ ки ном ӯ дил афрӯзасту меҳр ӯ олами сӯз . Ном ӯ ороиш маҷлисасту мадҳ ӯ сармояи муфлис . Зинати забонҳо саноӣ ӯ , қимати дилҳо бҳўоӣ ӯ , роҳати рӯҳҳо блқоӣ ӯ , сарвари сарҳо брзоӣ ӯ . Далоили тавҳиди оёт ӯ , мъолми тФриди ройот ӯ , шавоҳиди шариъати ашорот ӯ , мъоҳди ҳақиқати Башшорот ӯ , қадими номахлуқи зоту сифот ӯ . Тавонои ягона бемагар , донои ягона бе агар . Тавоноӣ ки ҳама кор тавонад , доноӣ ки ҳама чиз донад . Дар шинохти ҳосил ва дарёфт ҳозир , бслтони азимати давр ,у ббрҳони фазли наздик , ббён бар пайдо ва аз дарёфт гумони ниҳон .

نام خداوندی که نام او دل افروزست و مهر او عالم سوز. نام او آرایش مجلس است و مدح او سرمایه مفلس. زینت زبانها ثنای او، قیمت دلها بهوای او، راحت روحها بلقای او، سرور سرّها برضای او. دلایل توحید آیات او، معالم تفرید رایات او، شواهد شریعت اشارات او، معاهد حقیقت بشارات او، قدیم نامخلوق ذات و صفات او. توانایی یگانه بی مگر، دانایی یگانه بی اگر. توانایی که همه کار تواند، دانایی که همه چیز داند. در شناخت حاصل و دریافت حاضر، بسلطان عظمت دور، و ببرهان فضل نزدیک، ببیان برّ پیدا و از دریافت گمان نهان.

Пер тариқат гуфт : « илоҳии ман бақадр ту нодонаму сазои турои нотавонам , дар бечорагии худ саргардонам ,у рӯзи буруз дар зиёнам чун манӣ чун буд ? чунонам ! ва аз нгрстн дар торикии бФғонм , ки худ бар ҳеҷ чиз ҳаст монданам надонам ! чашм бурузӣ дорам ки ту Монӣ ва ман нмонм . Чун ман кист ?гар он рӯзи бубинами вари бубинами бҷони фидои онам .

پیر طریقت گفت: «الهی من بقدر تو نادانم و سزای ترا ناتوانم، در بیچارگی خود سرگردانم، و روز بروز در زیانم چون منی چون بود؟ چنانم! و از نگرستن در تاریکی بفغانم، که خود بر هیچ چیز هست ماندنم ندانم! چشم بروزی دارم که تو مانی و من نمانم. چون من کیست؟ گر آن روز ببینم ور ببینم بجان فدا آنم.

Қавла : ъам итсоءлўни ани алнбإ эй ани алхбр « алъзим » ин хабари азими кору набувват Мустафоаст ( с )у беъсату рисолат ӯ , ва пурсидан эшон аз якдигар аз рӯй таъзим буд . Ҷамоати Қурайш фароҳам мерасиданд ва бо якдигар мегуфтанд : эй шайъи ءи амри Муҳамад ? ин кори Муҳамад чаҳ чизаст бад-ӣни азимӣу бад-ӣни пояндагӣ ? рӯзи бурузи кор ӯ болотару овоӣ ӯ баландтар ,у давлат ӯ аз ҷиболи росёти қавитару муҳкамтар . Сарои пардаи миллат мо барандохт ,у гардани дайни хеш бар афрохт . Сари афрозони араб ӯро мусаххар мешаванд ,у гарданкашони қбоӣли сар бар хат вай мениҳанд . Раб Алъоламин гуфт : алзии ҳам фӣаи мхтлФўни халқ дар кор ӯ мухталиф шуданд . Якеро саодати азалӣ дар раседу анояти илоҳӣ ӯро дар пазируфт , то бдъўти ваии азизи гашту бтсдиқи рисолати ваии Саид абад шуд .

قوله: عَمَّ یَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ ای عن الخبر «الْعَظِیمِ» این خبر عظیم کار و نبوّت مصطفی است (ص) و بعثت و رسالت او، و پرسیدن ایشان از یکدیگر از روی‌ تعظیم بود. جماعت قریش فراهم میرسیدند و با یکدیگر میگفتند: ایّ شی‌ء امر محمد؟ این کار محمد چه چیز است بدین عظیمی و بدین پایندگی؟ روز بروز کار او بالاتر و آوای او بلندتر، و دولت او از جبال راسیات قوی تر و محکم تر. سراپرده ملّت ما برانداخت، و گردن دین خویش بر افراخت. سر افرازان عرب او را مسخّر میشوند، و گردنکشان قبائل سر بر خط وی می‌نهند. ربّ العالمین گفت: الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ خلق در کار او مختلف شدند. یکی را سعادت ازلی در رسید و عنایت الهی او را در پذیرفت، تا بدعوت وی عزیز گشت و بتصدیق رسالت وی سعید ابد شد.

Яке дар вҳдаҳ хизлон бимонада шақовати азалии домани ваии гирифтаи бошхоси безории супурда то сар дар чанбари даъват ӯ наёварду рисолати вай қабул накард , шқӣ ҳар ду сарои гашт . Ҳукм илоҳӣ инасту хости илоҳии чунин . Ҳукм кард бар он кас ки хост , бони чиз ки хост , ҳукмӣ бемайлу қазоӣ беҷавр . Қавмиро дар девони съдои ном сабт кард ва эшонро бъноити азалӣ қабул кард ,у илал дар миён нау қавмиро дар ҷаридаи ашқиёи ном сабт карду зуннори рад бар миёни басту Зуҳраи дам задан на . « мо ибдли алқўли лдӣ ва мо أнои бзломи ллъбид » . Рӯзии абди алмалики Марвони ъзаҳро ки маъшуқаи касӣр буд пеш хеш хонд , гуфт : ниқоб бигушоӣ то бингарам ки касӣр дар ту чаҳ дид ки бар ту шефтаи гашт ? ъзаҳ гуфт : эй абди алмалики муъминон дар ту чаҳ диданд ки туро амир карданд ? сқёи лоёми кнои фии ктми алъдму ҳўи инодии блтФи алқдми балои собиқаи қадам « أи лсти брбкм » .

یکی در وهده خذلان بمانده شقاوت ازلی دامن وی گرفته باشخاص بیزاری سپرده تا سر در چنبر دعوت او نیاورد و رسالت وی قبول نکرد، شقیّ هر دو سرای گشت. حکم الهی اینست و خواست الهی چنین. حکم کرد بر آن کس که خواست، بآن چیز که خواست، حکمی بی میل و قضایی بی جور. قومی را در دیوان سعدا نام ثبت کرد و ایشان را بعنایت ازلی قبول کرد، و علل در میان نه و قومی را در جریده اشقیا نام ثبت کرد و زنّار ردّ بر میان بست و زهره دم زدن نه. «ما یُبَدَّلُ الْقَوْلُ لَدَیَّ وَ ما أَنَا بِظَلَّامٍ لِلْعَبِیدِ». روزی عبد الملک مروان عزّه را که معشوقه کثیر بود پیش خویش خواند، گفت: نقاب بگشای تا بنگرم که کثیر در تو چه دید که بر تو شیفته گشت؟ عزه گفت: ای عبد الملک مؤمنان در تو چه دیدند که ترا امیر کردند؟ سقیا لایّام کنّا فی کتم العدم و هو ینادی بلطف القدم بلا سابقة قدم «أَ لَسْتُ بِرَبِّکُمْ».

Як қавл аз ақвол муфассирон онаст ки : нбأи азими хабар қиёматаст ва хост растохез ки қавм дар он мухталиф буданд , баъзе дар гумону шак ва баъзе бар инкору ҷҳд ,у раби Алъоламин эшонро бар он инкору ҷҳд таҳдид карда ва ваъид дода ки : куллан сиълмўни сам куллан сиълмўн оре бидонанд ва огоҳ шаванд аз он рӯзи азим , чун саранҷоми кори хеши бенанду бҷзои кирдор хеш расанд . Аз азимати он рӯзаст ки бист ва чаҳор соъати шбонрўзи дунёро бар мисоли бист ва чаҳор хазона ҳашар кунанд ва дар ърсоти қиёмат ҳозир гардонанд , якон якон хазона мегушойанд ва бар банда арз медиҳанд , аз он хазона Эй бигушоӣанд пари баҳоу ҷамол , пари нуру зё , ва он он соъатаст ки банда дар хайроту ҳасаноту тоъот буд . Банда чун ҳасану нуру бҳоء он бинад , чандон шодӣу тараб ва эҳтизоз бирав ғолиб шавад ки агар онро бар ҷумлаи дӯзахён қисмат кунанд , дар даҳшат аз шодии ?иламу дарди оташ фаромӯш кунанд . Хазонае дигар бигушоӣанд , торику мзлми прнтну пари ваҳшат . Ва он он соъатаст ки банда дар маъсият буду ҳақи озурдаи зулмат ,у ваҳшати он кирдор дар ояд чандон фазаъу ҳавлу ранҷу ғам ӯро фурӯ гирад ки агар бакули аҳли биҳишт қисмат кунанд , Наими биҳишти бадишон мнғс шавад .

یک قول از اقوال مفسّران آنست که: نبأ عظیم خبر قیامت است و خاست رستاخیز که قوم در آن مختلف بودند، بعضی در گمان و شکّ و بعضی بر انکار و جحد، و ربّ العالمین ایشان را بر آن انکار و جحد تهدید کرده و وعید داده که: کَلَّا سَیَعْلَمُونَ ثُمَّ کَلَّا سَیَعْلَمُونَ آری بدانند و آگاه شوند از آن روز عظیم، چون سرانجام کار خویش بینند و بجزای کردار خویش رسند. از عظمت آن روز است که بیست و چهار ساعت شبانروز دنیا را بر مثال بیست و چهار خزانه حشر کنند و در عرصات قیامت حاضر گردانند، یکان یکان خزانه می‌گشایند و بر بنده عرض میدهند، از آن خزانه‌ای بگشایند پر بها و جمال، پر نور و ضیا، و آن آن ساعت است که بنده در خیرات و حسنات و طاعات بود. بنده چون حسن و نور و بهاء آن بیند، چندان شادی و طرب و اهتزاز برو غالب شود که اگر آن را بر جمله دوزخیان قسمت کنند، در دهشت از شادی الم و درد آتش فراموش کنند. خزانه‌ای دیگر بگشایند، تاریک و مظلم پرنتن و پر وحشت. و آن آن ساعت است که بنده در معصیت بود و حقّ آزرده ظلمت، و وحشت آن کردار در آید چندان فزع و هول و رنج و غم او را فرو گیرد که اگر بکلّ اهل بهشت قسمت کنند، نعیم بهشت بدیشان منغّص شود.

Хазонае дигар бигушоӣанд холӣ , ки дарав на тоъат буд ки сабаб шодӣаст ва на маъсият ки мӯҷиб андӯҳаст ва он соъатӣ ки бандаи дарав хуфта бошад , ё ғофил ё бмбоҳоти дунёи машғӯл шуда банда бидон ҳасрат хӯрду ғабни азими бадв роҳ ёбад . Ҳамчунин хзоӣни як як мегушойанд ва бирав арза мекунанд , аз он соъат ки дарав тоъат карда шод мегардад ва аз он соъат ки дарав маъсият карда ранҷур мешавад ва бар соъатӣ ки мӯҳмал гузошта ҳасрат ва ғабн мехӯрд .

خزانه‌ای دیگر بگشایند خالی، که درو نه طاعت بود که سبب شادی است و نه معصیت که موجب اندوهست و آن ساعتی که بنده درو خفته باشد، یا غافل یا بمباحات دنیا مشغول شده بنده بدان حسرت خورد و غبن عظیم بدو راه یابد. همچنین خزائن یک یک می‌گشایند و برو عرضه میکنند، از آن ساعت که درو طاعت کرده شاد میگردد و از آن ساعت که درو معصیت کرده رنجور می‌شود و بر ساعتی که مهمل گذاشته حسرت و غبن میخورد.

Ҳон эй мискин , ғофил мабош ки аз ту ғофил нестанд , ва май дон ки ҳақи таъолии мшоҳди сару рақиби дил ту аст мебинад ва медонад дар ҳар ҳол ки бошӣ . Борӣ чунон бош ки шоистаи ҷалоли назар ӯ бошӣ . Мустафо ( с ) гуфта : « аъбди аллоҳи конки туроаи ?фони лами ткни туроаи ?фонаи ирок » .

هان ای مسکین، غافل مباش که از تو غافل نیستند، و می‌دان که حقّ تعالی مشاهد سرّ و رقیب دل تو است می‌بیند و میداند در هر حال که باشی. باری چنان باش که شایسته جلال نظر او باشی. مصطفی (ص) گفته: «اعبد اللَّه کانّک تراه فان لم تکن تراه فانّه یراک».