Ин сӯраро се номаст : сӯраи алнбإ ,у сӯраи алтсоؤлу сӯраи алмъсрот , ҷумла

این سوره را سه نامست: سورة النّبإ، و سورة التّساؤل و سورة المعصرات، جمله‌

Чиҳил оятаст , сад ва ҳафтод ва се клмт ва ҳафтсад ва ҳафтод ҳарф , ҳама ба Макка фурӯ омад , боҷимоъи муфассирон дар ?маккейот шимуранд . Ва дар ин сӯраи носих ва мансӯх нест ,у охир сўртӣаст ки ба Макка фурӯ омад , пас аз он расӯли худо ( с ) ҳиҷрат кард ба Мадина .

چهل آیتست، صد و هفتاد و سه کلمت و هفتصد و هفتاد حرف، همه به مکه فرو آمد، باجماع مفسّران در مکّیّات شمرند. و در این سوره ناسخ و منسوخ نیست، و آخر سورتی است که به مکه فرو آمد، پس از آن رسول خدا (ص) هجرت کرد به مدینه.

Рӯй ани абии бен каъби қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман қрأ ъам итсоءлўни саққоаи аллоҳи ъзу ҷли баради алшроби явми алқёмаҳ . Ва ани абии алдрдоءи қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « тълмўои сӯра ъам итсоءлўни ани алнбإи алъзиму тълмўо « қу алқуръони алмҷид » , «у алнҷми إзои ҳўӣ » , «у алсмоءи зоти албрўҷ » , «у алсмоءу алторқ » , Фонкми луи тълмўни мо Фиҳни лътлтми мо антми фӣау тълмтмўҳну тқрбўои илои аллоҳи субҳонаи бҳни ани аллоҳи иғФри бҳни кули занби алои алшрки биллоҳ »у ани абии бикри алсдиқи қол : қиллат ё расӯли аллоҳ : лақади асраъи алики алшиб . Қол : шибтнии ҳуду алўоқъаҳу алмрслот ва ъам итсоءлўну азои алшмси кӯрат .

روی عن ابی بن کعب قال: قال رسول اللَّه (ص): «من قرأ عم یتساءلون سقاه اللَّه عزّ و جلّ برد الشّراب یوم القیامة. و عن ابی الدّرداء قال: قال رسول اللَّه (ص): «تعلّموا سورة عَمَّ یَتَساءَلُونَ عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ و تعلّموا «ق وَ الْقُرْآنِ الْمَجِیدِ»، «وَ النَّجْمِ إِذا هَوی‌»، «وَ السَّماءِ ذاتِ الْبُرُوجِ»، «وَ السَّماءِ وَ الطَّارِقِ»، فانّکم لو تعلمون ما فیهنّ لعطلتم ما انتم فیه و تعلّمتموهنّ و تقرّبوا الی اللَّه سبحانه بهنّ انّ اللَّه یغفر بهنّ کلّ ذنب الّا الشّرک باللّه» و عن ابی بکر الصّدیق قال: قلت یا رسول اللَّه: لقد اسرع الیک الشّیب. قال: شیّبتنی هود و الواقعة و المرسلات و عمّ یتساءلون و اذا الشّمس کوّرت.

« ъам » аслаи ани мо , Фодғмти алнўни фии алмими лоштрокҳмои фии алғнаҳу ҳазфати алифи мо , кқўлҳм : фӣаму Бам ,у маъноа : ан эй шайъи ءи итсоءли ҳؤлоءи алмшркўну злки ан алнабӣ ( с ) лмои дъоҳми илои алтўҳиду ахбрҳми болбъсу телаи алайҳими алқуръони ҷълўои итсоءлўни бинҳм , Фиқўлўн : мо зои ҷоء ба Муҳамад . Қоли алзҷоҷ : аллФзи лафзи истифҳому маъноаи алтФхими ллқсаҳи комаи тқўл эй шайъи ءи зайд ? азои азимати амрау шаънаи сами зикри ани тсоءлҳми ъмои зо ? Фқол : ани алнбإи алъзим . Қоли муҷоҳиду алоксрўн : ҳўи алқуръон , далелаи қавлаи ъзу ҷл : « қул ҳўи нбأи азим »у ахтлоФҳми фӣа : анҳми қолўо : أи ҳўи ман аллоҳам ман калом башарам саҳар ва киона ? Фомн ба баъзу куфр ба баъз . Ва қоли қтодаҳу алзҷоҷ : ҳўи алқёмаҳу албъси бадалели қавлаи ъқибаҳ : إни явми алФсли кони миқото . Ва алзмири фии итсоءлўни ллкФору алмؤмнини ҷмиъо ,у ахтлоФҳми фӣаи анҳми сорўои слоси фарқ : фирқаи иълмўни анҳо алҳақ ,у фирқаи ншзти Фқолт : лои тأтинои алсоъаҳ ,у фирқаи иморўни фӣҳоу иқўлўн : аҳқи ҳў ан назанн алои зно ва мо нҳни бмстиқнин . Ва қил : алнбإи алъзими амри Муҳамад ( с ) ва набута ,у конўои мухталифин фии тасдиқау такзиба .

«عَمَّ» اصله عن ما، فادغمت النّون فی المیم لاشتراکهما فی الغنّة و حذفت الف ما، کقولهم: فیم و بم، و معناه: عن ایّ شی‌ء یتساءل هؤلاء المشرکون و ذلک انّ النّبی (ص) لمّا دعاهم الی التّوحید و اخبرهم بالبعث و تلا علیهم القرآن جعلوا یتساءلون بینهم، فیقولون: ما ذا جاء به محمد. قال الزّجاج: اللّفظ لفظ استفهام و معناه التّفخیم للقصّة کما تقول ایّ شی‌ء زید؟ اذا عظّمت امره و شأنه ثمّ ذکر انّ تساءلهم عمّا ذا؟ فقال: عَنِ النَّبَإِ الْعَظِیمِ. قال مجاهد و الاکثرون: هو القرآن، دلیله قوله عزّ و جلّ: «قُلْ هُوَ نَبَأٌ عَظِیمٌ» و اختلافهم فیه: انّهم قالوا: أ هو من اللَّه ام من کلام بشر ام سحر و کهانة؟ فآمن به بعض و کفر به بعض. و قال قتادة و الزّجاج: هو القیامة و البعث بدلیل قوله عقیبه: إِنَّ یَوْمَ الْفَصْلِ کانَ مِیقاتاً. و الضّمیر فی یتساءلون للکفّار و المؤمنین جمیعا، و اختلافهم فیه انّهم صاروا ثلاث فرق: فرقة یعلمون انّها الحقّ، و فرقة نشزت فقالت: لا تأتینا السّاعة، و فرقة یمارون فیها و یقولون: احقّ هو ان نظنّ الّا ظنّا و ما نحن بمستیقنین. و قیل: النَّبَإِ الْعَظِیمِ امر محمد (ص) و نبوّته، و کانوا مختلفین فی تصدیقه و تکذیبه.

« куллан » рдъи ани алохтлоФ , эй артдъўои лӣси аламри комаи зннтм « сиълмўн » оқибаи амрҳм .

«کَلَّا» ردع عن الاختلاف، ای ارتدعوا لیس الامر کما ظننتم «سَیَعْلَمُونَ» عاقبة امرهم.

Сам куллан сиълмўни мо инолҳми явми алқёмаҳи ман азоби алҷҳнм . Ва қил : сам куллан сиълмўни мо иноли алмؤмнини ман алсўоби фии алҷнаҳи сами дили бмои азҳари ман қудратаи алии мо анзли ман ваъдаи Фқол : أ лам наҷаъл алأрзи мҳодои истифҳоми бмънии алтқрир , эй зллноҳои ?лаам ҳатто искнўҳоу исирўои фии мнокбҳо . Ва қил : « мҳодо » эй Фрошои имкни алостқрори алайҳоу мҳодои иҷўзи ани икўни воҳдо ,у иҷўзи ани икўни ҷамъи маҳду анмои ҷаззи ҷумъаи лохтлоФи амокинҳо ман алқрӣу алблоду лохтлоФи алтсрФи фӣҳо ҳФроу зръоу бноءу сиро .

ثُمَّ کَلَّا سَیَعْلَمُونَ ما ینالهم یوم القیامة من عذاب الجهنّم. و قیل: ثُمَّ کَلَّا سَیَعْلَمُونَ ما ینال المؤمنین من الثّواب فی الجنّة ثمّ دلّ بما اظهر من قدرته علی ما انزل من وعده فقال: أَ لَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهاداً استفهام بمعنی التّقریر، ای ذللناها لهم حتّی یسکنوها و یسیروا فی مناکبها. و قیل: «مِهاداً» ای فراشا یمکن الاستقرار علیها و مهادا یجوز ان یکون واحدا، و یجوز ان یکون جمع مهد و انّما جاز جمعه لاختلاف اماکنها من القری و البلاد و لاختلاف التّصرف فیها حفرا و زرعا و بناء و سیرا.

Ва алҷболи أўтодои ллорзи лӯлоҳо артҷти болзлозлу алрёҳ .

وَ الْجِبالَ أَوْتاداً للارض لولاها ارتجّت بالزّلازل و الرّیاح.

Ва хлқнокми أзўоҷои асноФоу алўоно . Ва қил : зкўроу аносо .

وَ خَلَقْناکُمْ أَزْواجاً اصنافا و الوانا. و قیل: ذکورا و اناثا.

Ва ҷълнои нўмкми сбото эй қатъан ани алъамали роҳаҳи лои бади анкми лони асли алсбти алқтъ ва манеҳ сбти раъсае ҳалқа . Қили асли алсбти алтмдду алостроҳаҳ . Иқол : сбтти алмрأаҳи шеърҳо азои муддатау атолтаҳу қоли алзҷоҷ : алсботи ани инқтъи ани алҳркаҳу алрўҳи фӣа . Ва қил : ллноӣми мсбўти лои иъмлу лои иъқл кона мет .

وَ جَعَلْنا نَوْمَکُمْ سُباتاً ای قطعا عن العمل راحة لا بد انکم لانّ اصل السّبت القطع و منه سبت رأسه ای حلقه. قیل اصل السّبت التّمدّد و الاستراحة. یقال: سبتت المرأة شعرها اذا مدّته و اطالته و قال الزّجاج: السّبات ان ینقطع عن الحرکة و الرّوح فیه. و قیل: للنّائم مسبوت لا یعمل و لا یعقل کانّه میّت.

Ва ҷълнои аллили лбосои ишмлкми лтстриҳўо ,у қил : ғтоءу ғшоءи истри кули шайъи ءи бзлмтаҳу ҷълнои алнҳори мъошо эй вқтоу сббои лмъошкму актсобкму саммии алксби мъошои лонаи иъош ба . Қоли ибни аббос : ириди тбтғўни фӣаи ман фазли аллоҳ ва мо қисми лаками ман ризқау алмъош : алмсдр , тқўл : ъоши иъиши ъишоу мъошо .

وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ لِباساً یشملکم لتستریحوا، و قیل: غطاء و غشاء یستر کلّ شی‌ء بظلمته وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً ای وقتا و سببا لمعاشکم و اکتسابکم و سمّی الکسب معاشا لانّه یعاش به. قال ابن عباس: یرید تبتغون فیه من فضل اللَّه و ما قسم لکم من رزقه و المعاش: المصدر، تقول: عاش یعیش عیشا و معاشا.

Ва бнинои Фўқкми сбъои шдодо эй сабъи самовоти тбоқои слобои всоқои маҳкамаи албноءи лои иблиҳни алоёму аллёлии васфҳо болшдаҳи ҳайси амскҳои ани алсқўт ва рафъҳо бғири амд , Фҳии лои тзўли ъмои халқҳо аллоҳи таъолии алайҳ .

وَ بَنَیْنا فَوْقَکُمْ سَبْعاً شِداداً ای سبع سماوات طباقا صلابا وثاقا محکمة البناء لا یبلیهنّ الایّام و اللّیالی وصفها بالشّدّة حیث امسکها عن السّقوط و رفعها بغیر عمد، فهی لا تزول عمّا خلقها اللَّه تعالی علیه.

Ва ҷълнои сроҷо эй ҷълнои алшмси сроҷои вҳоҷои нирои мтлолӣои вқодои ҳоро .

وَ جَعَلْنا سِراجاً ای جعلنا الشّمس سِراجاً وَهَّاجاً نیّرا متلالئا وقّادا حارّا.

Қоли мақотил : ҷаъли фӣаи нуроу ҳрораҳ ,у алўҳҷи иҷмъи алнўру алҳрораҳ ,у иқол : ани алшмсу алқмри хлқои фии бадви амрҳмои ман нури алършу ирҷъони фии алқёмаҳи илои нури алършу злки Фимо

قال مقاتل: جعل فیه نورا و حرارة، و الوهج یجمع النّور و الحرارة، و یقال: انّ الشّمس و القمر خلقا فی بدو امرهما من نور العرش و یرجعان فی القیامة الی نور العرش و ذلک فیما

Рӯй ъкрмаҳи ани ибни аббоси анаи қол : алои аҳдскми бмои самъати ман расӯли аллоҳ ( с ) иқўли фии алшмсу алқмру бдءи хлқҳмоу мсири амрҳмо ? қол : қлнои балии ирҳмки аллоҳ . Фқол : ани расӯли аллоҳ ( с ) сӣли ани злк , Фқол : ани аллоҳи ъзу ҷли лмои абрами халқаи аҳкомоу лами ибқи ман халқаи ғайри одами халқи шамсин ман нури арша , Фомои мо кони фии собиқи илмаи ани идъҳои шмсои ?фонаи халқҳо мисли алднёи мо байни мшорқҳоу мғорбҳо ва мо кони фии собиқи илмаи ани итмсҳоу иҳўлҳои қмрои ?фонаи халқҳо дуни алшмси фии алъзм ,у локини анмои ирии сғрҳмои ман шудаи артФоъҳмои фии алсмоءу бъдҳмои ман аларз . Флўи тарки аллоҳи ъзу ҷли алшмсу алқмри комаи кони хлқҳмои фии бадви амрҳмои лами иърФи аллили ман алнҳору лои алнҳори ман аллилу кони лои идрии алоҷири маттии иъмлу маттии иأхзи аҷра ,у лои идрии алсоӣми маттии исўму маттии иФтр ,у лои тдрии алмрأаҳи маттии тътд ,у лои идрии алмслмўни маттии вақти слўтҳму маттии вақти ҳҷҳм . Факони алрби ҷли ҷалолаи анзри лъбодаҳу арҳми баҳам , Форсли Ҷабраили Фомри ҷиноҳаи алии ваҷҳи алқмри Фтмси анҳу алзўءу бқии фӣаи алнўр

روی عکرمة عن ابن عباس انّه قال: الا احدّثکم بما سمعت من رسول اللَّه (ص) یقول فی الشّمس و القمر و بدء خلقهما و مصیر امرهما؟ قال: قلنا بلی یرحمک اللَّه. فقال: انّ رسول اللَّه (ص) سئل عن ذلک، فقال: انّ اللَّه عزّ و جلّ لمّا ابرم خلقه احکاما و لم یبق من خلقه غیر آدم خلق شمسین من نور عرشه، فامّا ما کان فی سابق علمه ان یدعها شمسا فانّه خلقها مثل الدّنیا ما بین مشارقها و مغاربها و ما کان فی سابق علمه ان یطمسها و یحولها قمرا فانّه خلقها دون الشّمس فی العظم، و لکن انّما یری صغرهما من شدّة ارتفاعهما فی السّماء و بعدهما من الارض. فلو ترک اللَّه عزّ و جلّ الشّمس و القمر کما کان خلقهما فی بدو امرهما لم یعرف اللّیل من النّهار و لا النّهار من اللّیل و کان لا یدری الاجیر متی یعمل و متی یأخذ اجره، و لا یدری الصّائم متی یصوم و متی یفطر، و لا تدری المرأة متی تعتدّ، و لا یدری المسلمون متی وقت صلوتهم و متی وقت حجّهم. فکان الرّب جلّ جلاله انظر لعباده و ارحم بهم، فارسل جبرئیل فامّر جناحه علی وجه القمر فطمس عنه الضّوء و بقی فیه النّور

Фзлки қавла :у ҷълнои аллилу алнҳори оятин Фмҳўнои ояи аллилу ҷълнои ояи алнҳори мубсираи алоиаҳ . Фолсўоди алзии трўни фии алқмри шабаҳи алхтўти фӣаи Фҳўи асари алмҳў , қол : Фозои қомати алқёмаҳу қзии аллоҳи байни анносу мизи байни аҳли алҷнаҳу алнору лами идхлўҳмои баъди идъўи алрби ҷли ҷалолаи болшмсу алқмри Фиҷоءи баҳои асвадин мкўрини қади вқъои фии зулолу блобли тръди Фроӣсҳмои ман ҳавли злки алиўму мхоФаҳи арраҳмони Фозои конои ҳёли алърши хари аллоҳи соҷдини Фиқўлон : алҳнои қади илмати тоътнои лаку дؤбнои фии ъбодтку срътнои ллмзии фии амрки айёми алднёи Флои тъзбнои бъбодаҳи алмшркини аёно , Фқди илмати анои лами ндъҳми илои ъбодтноу лами нзҳли ани ъбодтк . Фиқўли алрби табораку таъолӣ : сдқтмо , ании қади қзити алии нафасии ани абадӣу аъид ва анӣ маъаед комаи илои мо бдоӣкмои Форҷъои илои мо хлқткмо манеҳ . Фиқўлон : рбнои мами хлқно ? Фиқўли хлқткмо : ман нури аршии Форҷъои илайҳи қол : Фтлтмъи ман кули воҳиди мнҳмои барқаи ткоди тхтФи алأбсори нурои Фтхлтони бнўри алърши Фзлки қавла : « ибдӣу иъид » . Қавла :

فذلک قوله: وَ جَعَلْنَا اللَّیْلَ وَ النَّهارَ آیَتَیْنِ فَمَحَوْنا آیَةَ اللَّیْلِ وَ جَعَلْنا آیَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً الآیة. فالسّواد الّذی ترون فی القمر شبه الخطوط فیه فهو اثر المحو، قال: فاذا قامت القیامة و قضی اللَّه بین النّاس و میّز بین اهل الجنّة و النّار و لم یدخلوهما بعد یدعو الرّبّ جلّ جلاله بالشّمس و القمر فیجاء بها اسودین مکوّرین قد وقعا فی زلال و بلابل ترعد فرائصهما من هول ذلک الیوم و مخافة الرّحمن فاذا کانا حیال العرش خرّ اللَّه ساجدین فیقولان: الهنا قد علمت طاعتنا لک و دؤبنا فی عبادتک و سرعتنا للمضیّ فی امرک ایّام الدّنیا فلا تعذّبنا بعبادة المشرکین ایّانا، فقد علمت انّا لم ندعهم الی عبادتنا و لم نذهل عن عبادتک. فیقول الرّبّ تبارک و تعالی: صدقتما، انی قد قضیت علی نفسی ان ابدی و اعید و انی معید کما الی ما بدائکما فارجعا الی ما خلقتکما منه. فیقولان: ربّنا ممّ خلقنا؟ فیقول خلقتکما: من نور عرشی فارجعا الیه قال: فتلتمع من کلّ واحد منهما برقة تکاد تخطف الأبصار نورا فتخلطان بنور العرش فذلک قوله: «یُبْدِئُ وَ یُعِیدُ». قوله:

Ва أнзлнои ман алмъсроти қоли муҷоҳиду қтодаҳу мақотил : алмъсроти алрёҳи лонҳои тъсри алсҳоби лимтри феълии ҳозои алтأўили ман бмънии албоء , эй анзлнои болрёҳи алмъсроти моءи сҷоҷоу злки ани аллоҳи ъзу ҷли ибъси алриҳи Фисири алсҳоби Фиҳмли алмоءи ман алсмоءи Фидркмои тдри аллқҳаҳу тзрбаҳи алриҳи Финзли мтФрқо ҳатто лои идқи аларзу алхлқ .

وَ أَنْزَلْنا مِنَ الْمُعْصِراتِ قال مجاهد و قتادة و مقاتل: الْمُعْصِراتِ الرّیاح لانّها تعصر السّحاب لیمطر فعلی هذا التّأویل من بمعنی الباء، ای انزلنا بالرّیاح المعصرات ماءً ثَجَّاجاً و ذلک انّ اللَّه عزّ و جلّ یبعث الرّیح فیثیر السّحاب فیحمل الماء من السّماء فیدرّکما تدرّ اللّقحة و تضربه الرّیح فینزل متفرّقا حتّی لا یدقّ الارض و الخلق.

Ва қоли абӯи алъолӣау алзҳоку ибни аббос : « алмъсрот » : алсҳоӣб , иқол : аъсри алсҳоб , азои ҳони ани имтру аъсрти алмрأаҳи азои Динои ҳайзҳоу аркби алмҳри азои ҳони вақти ркўбаҳ :у қоли алҳсну Саиди бен ҷбиру мақотили бен ҳёну зайди бен аслм : « ман алмъсрот » эй ман алсмоўот .

و قال ابو العالیة و الضحّاک و ابن عباس: «الْمُعْصِراتِ»: السّحائب، یقال: اعصر السّحاب، اذا حان ان یمطر و اعصرت المرأة اذا دنا حیضها و ارکب المهر اذا حان وقت رکوبه: و قال الحسن و سعید بن جبیر و مقاتل بن حیّان و زید بن اسلم: «مِنَ الْمُعْصِراتِ» ای من السّماوات.

Моءи сҷоҷо : сбобои мдророи мттобъои итлўои баъза баъзан « лнхрҷ ба » эй болмтр « ҳбо » ммои иأклаҳи аннос «у нбото » ммои тръоаҳи алдўоб . Ва қил : алҳби мо иҳрсу изръ ,у алнботи мо инбти ман аларзи бнФсаҳ . Ва қил : алҳби аллؤлؤ ,у аслаи ман алмтру алнботи мо инбти алии аларзи бнФсаҳ ва рӯй ани ъкрмаҳ : мо анзли аллоҳи ман алсмоءи қатраи алои анбти баҳои фии аларзи ъшбаҳу фии албҳри лؤлؤаҳ .

ماءً ثَجَّاجاً: صبّابا مدرارا متتابعا یتلوا بعضه بعضا «لِنُخْرِجَ بِهِ» ای بالمطر «حَبًّا» ممّا یأکله النّاس «وَ نَباتاً» ممّا ترعاه الدّوابّ. و قیل: الحبّ ما یحرث و یزرع، و النّبات ما ینبت من الارض بنفسه. و قیل: الحبّ اللّؤلؤ، و اصله من المطر و النّبات ما ینبت علی الارض بنفسه و روی عن عکرمة: ما انزل اللَّه من السّماء قطرة الّا انبت بها فی الارض عشبة و فی البحر لؤلؤة.

Ва ҷиноти أлФоФо эй бсотини млтФаҳи алошҷори воҳидҳо лФу лФиФ .

وَ جَنَّاتٍ أَلْفافاً ای بساتین ملتفّة الاشجار واحدها لفّ و لفیف.

إни явми алФсл яъне : явми алқёмаҳи иФсли фӣаи байни алхлқи кони миқотои лмои ваъдаи аллоҳи ман алсўобу алъқоб . Ва қил : конҳо ҳнои сала .

إِنَّ یَوْمَ الْفَصْلِ یعنی: یوم القیامة یفصل فیه بین الخلق کانَ مِیقاتاً لما وعده اللَّه من الثّواب و العقاب. و قیل: کان ها هنا صلة.

Явми инФхи фии алсўри ҳзаҳи ҳаии нафхаи алдъўаҳу ҳаии алнФхаҳи алсолсаҳ , алаввалии нафхаи алФзъу ассонӣаи нафхаи алсъқаҳу алсолсаҳи нафхаи алқёми ман алқбўр . Фтأтўни أФўоҷои змрои змрои кули ИМАи бомомҳми кқўлаҳ : « ва явм набаъс ман кули أмаҳи Фўҷо » .

یَوْمَ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ هذه هی نفخة الدّعوة و هی النّفخة الثّالثة، الاولی نفخة الفزع و الثّانیة نفخة الصّعقة و الثّالثة نفخة القیام من القبور. فَتَأْتُونَ أَفْواجاً زمرا زمرا کلّ امّة بامامهم کقوله: «و یوم نبعث مِنْ کُلِّ أُمَّةٍ فَوْجاً».

Рӯй алброءи бен ъозби қол : кони маози бен ҷабали ҷолсои қрибои ман расӯли аллоҳ ( с ) фии манзили абии Айюби алонсории Фқоли маоз : ё расӯли аллоҳи أи раъйати қавли аллоҳи ъзу ҷл . Явми инФхи фии алсўри Фтأтўни أФўоҷо ? Фқол ё маоз , сأлти ани азими ман аламри сами арсли Айнӣаи сами қоли иҳшрўни ъушраи аснофи ман умматии аштотои қади мизҳми аллоҳи таъолии ман ҷимоъаи алмуслимӣну бадали сўртҳм , Фбъзҳми алии сувараи алқрдаҳу бъзҳми алии сувараи алхнозиру бъзҳми мнксини арҷлҳми фавқи вҷўҳҳми исҳбўни алайҳоу бъзҳми ъмии итрддўну бъзҳми сами бкми лои иъқлўну бъзҳми имзғўни алснтҳми Фҳии мдлоаҳи алии сдўрҳми исили алқиҳи ман аФўоҳҳми лъобои иқзрҳми аҳли алҷмъу бъзҳми мунқатиъаи аидиҳму арҷлҳму бъзҳми мслбини алии ҷзўъи ман нору бъзҳми أшди нтнои ман алҷиФу бъзҳми илбсўни ҷбобои собғаҳи ман Қатарони лозқаҳи бҷлўдҳм . Фомои аллазӣнаи алии сувараи алқрдаҳи Фолқтоти ман аннос яъне алнмом , ва аммо аллазӣнаи алии сувараи алхнозири Фоҳли алсҳту алмнксўни алии вҷўҳҳми Фоклаҳи алрбўоу алъмии ман иҷўри фии алҳкму алсми албкми алмъҷбўни боъмолҳму аллазӣнаи имзғўни алснтҳм . Фолълмоءу алқсоси аллазӣнаи холови қўлҳми аъмолҳму алмқтъаҳи аидиҳму арҷлҳми аллазӣнаи иўзўни алҷирону алмслбўни алии ҷзўъи ман нори Фолсъоаҳи болноси илои алслтону аллазӣнаи ҳам أшди нтнои ман алҷиФи Фолзини итмтъўни болшҳўоту аллзоту мнъўои ҳақи аллоҳи таъолии ман амўолҳм ,у аллазӣнаи илбсўни алҷбоби Фоҳли алкбру алхилоء .

روی البراء بن عازب قال: کان معاذ بن جبل جالسا قریبا من رسول اللَّه (ص) فی منزل ابی ایّوب الانصاری فقال معاذ: یا رسول اللَّه أ رأیت قول اللَّه عزّ و جلّ. یَوْمَ یُنْفَخُ فِی الصُّورِ فَتَأْتُونَ أَفْواجاً؟ فقال یا معاذ، سألت عن عظیم من الامر ثمّ ارسل عینیه ثمّ قال یحشرون عشرة اصناف من امّتی اشتاتا قد میّزهم اللَّه تعالی من جماعة المسلمین و بدّل صورتهم، فبعضهم علی صورة القردة و بعضهم علی صورة الخنازیر و بعضهم منکّسین ارجلهم فوق وجوههم یسحبون علیها و بعضهم عمی یتردّدون و بعضهم صمّ بکم لا یعقلون و بعضهم یمضغون السنتهم فهی مدلاة علی صدورهم یسیل القیح من افواههم لعابا یقذرهم اهل الجمع و بعضهم منقطعة ایدیهم و ارجلهم و بعضهم مصلّبین علی جذوع من نار و بعضهم أشدّ نتنا من الجیف و بعضهم یلبسون جبابا سابغة من قطران لازقة بجلودهم. فامّا الّذین علی صورة القردة فالقتات من النّاس یعنی النّمّام، و امّا الّذین علی صورة الخنازیر فاهل السّحت و المنکسون علی وجوههم فاکلة الرّبوا و العمی من یجور فی الحکم و الصمّ البکم المعجبون باعمالهم و الّذین یمضغون السنتهم. فالعلماء و القصّاص الّذین خالف قولهم اعمالهم و المقطّعة ایدیهم و ارجلهم الّذین یوذون الجیران و المصلّبون علی جذوع من نار فالسّعاة بالنّاس الی السّلطان و الّذین هم أشدّ نتنا من الجیف فالّذین یتمتّعون بالشّهوات و اللّذات و منعوا حقّ اللَّه تعالی من اموالهم، و الّذین یلبسون الجباب فاهل الکبر و الخیلاء.

Қавла :у фатҳати алсмоءи қрأи аҳли алкўФаҳ : фатҳати болтхФиФу албоқўни болтшдид , эй шққти лнзўли алмлоӣкаҳи Фконти Абуабо , эй зоти абвоб . Ва қил : тнҳлу ттноср ҳатто тсири фӣҳо абвобу туруқу фурӯҷ « ва молҳо алиўми ман фурӯҷ » . Ва қил : ани лкли абди мо байни фии алсмоءи бобои лъмлаҳу бобои лрзқаҳ , Фозои қомати алқёмаҳи анФтҳти алأбўоб .

قوله: وَ فُتِحَتِ السَّماءُ قرأ اهل الکوفة: فتحت بالتّخفیف و الباقون بالتّشدید، ای شقّقت لنزول الملائکة فکانت ابوابا، ای ذات ابواب. و قیل: تنحلّ و تتناثر حتّی تصیر فیها ابواب و طرق و فروج «و مالها الیوم مِنْ فُرُوجٍ». و قیل: انّ لکلّ عبد ما بین فی السّماء بابا لعمله و بابا لرزقه، فاذا قامت القیامة انفتحت الأبواب.

Ва сирати алҷболи Фконти сробо эй азилти ани амокинҳо Фсорти колсроб .

وَ سُیِّرَتِ الْجِبالُ فَکانَتْ سَراباً ای ازیلت عن اماکنها فصارت کالسّراب.

Қоли ибни аббос : злк ъанд алФзъи алаввали Фозолҳои ани амокинҳо Фсорти комаи қоли субҳона : тҳсбҳои ҷомидау ҳаии тмри мари алсҳоби сами идркҳои алФзъи ассонии Фсорт « колъҳни алмнФўш » сами идркҳои алФзъи алсолси Фсорти ксибои мҳило , сами идркҳои алФзъи алробъи Фсирти фии аларзу зҳби баҳоу злки қавла : «у إзо алҷбол насуфт » эй азилти бсръаҳ ҳатто лои ибқии асар : إни ҷаҳаннами канти мрсодо эй триқоу ммрои Флои сиблати илои алҷнаҳ ҳатто .

قال ابن عباس: ذلک عند الفزع الاوّل فازالها عن اماکنها فصارت کما قال سبحانه: تَحْسَبُها جامِدَةً وَ هِیَ تَمُرُّ مَرَّ السَّحابِ ثمّ یدرکها الفزع الثّانی فصارت «کَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ» ثمّ یدرکها الفزع الثّالث فصارت کثیبا مهیلا، ثمّ یدرکها الفزع الرّابع فسیّرت فی الارض و ذهب بها و ذلک قوله: «وَ إِذَا الْجِبالُ نُسِفَتْ» ای ازیلت بسرعة حتّی لا یبقی اثر: إِنَّ جَهَنَّمَ کانَتْ مِرْصاداً ای طریقا و ممرّا فلا سبیل الی الجنّة حتّی.

Тқтъи алнору қил : мҳбсоу мавзеи расади колмзмори лҳлбаҳи алхил . Алҳлбаҳи хайли таҷаммуъи ллсбоқи ман кули аўбу алмзмор : алмўзъ . Қоли ибни аббос : ани алии ҷсри ҷаҳаннами сабъаи мҳобси исأл алъбд ъанд аввалҳо ани шҳодаҳи ани лои илоҳи алои аллоҳ , ?фони ҷоءи баҳои томаи ҷаззи илои ассонии Фисأли ани алслоаҳи ?фони ҷоءи баҳои томаи ҷаззи илои алсолси Фисأли ани алзкоаҳ , ?фони ҷоءи баҳои томаи ҷаззи илои алробъ , Фисأли ани алсўми ?фони ҷоء ба томои ҷаззи илои алхомс , Фисأли ани алҳҷи ?фони ҷоءи баҳои томои ҷаззи илои алсодс , Фисأли ани улумраи ?фони ҷоءи баҳои томаи ҷаззи илои алсобъи Фисأли ани алмзолми ?фони харҷи минҳоу алои иқол : анзрўои ?фони кони ?лаи ттўъи акмал ба аъмола , Фозои Фрғ ба антлқи илои алҷнаҳ . Ва алмрсод , мФъоли ман алрсду алмънӣ : анҳо зоти артқоби лоҳлҳои тросдҳми бнколҳо ва уқубатҳо .

تقطع النّار و قیل: محبسا و موضع رصد کالمضمار لحلبة الخیل. الحلبة خیل تجمع للسّباق من کلّ اوب و المضمار: الموضع. قال ابن عباس: انّ علی جسر جهنّم سبعة محابس یسأل العبد عند اوّلها عن شهادة ان لا اله الّا اللَّه، فان جاء بها تامّة جاز الی الثّانی فیسأل عن الصّلاة فان جاء بها تامّة جاز الی الثّالث فیسأل عن الزّکاة، فان جاء بها تامّة جاز الی الرّابع، فیسأل عن الصّوم فان جاء به تامّا جاز الی الخامس، فیسأل عن الحجّ فان جاء بها تامّا جاز الی السّادس، فیسأل عن العمرة فان جاء بها تامّة جاز الی السّابع فیسأل عن المظالم فان خرج منها و الّا یقال: انظروا فان کان له تطوّع اکمل به اعماله، فاذا فرغ به انطلق الی الجنّة. و المرصاد، مفعال من الرّصد و المعنی: انّها ذات ارتقاب لاهلها تراصدهم بنکالها و عقوبتها.

Ллтоғини мобо эй мрҷъои лмни таҷовузи алҳди фии алтғёну алкФр .

لِلطَّاغِینَ مَآباً ای مرجعا لمن تجاوز الحدّ فی الطّغیان و الکفر.

« лобсин » қрои Ҳамзау ёқӯб : « лбсин »у қроءаҳи алъомаҳ « лобсин » бололФ ,у ҳумои луғатон . Фӣҳо أҳқобои ҷамъи ҳқбу ҳўи смонўни санаи кули санаи слоси моӣаҳу сутуни иўмо , кули явми алифи санаи ммои иъдаҳи бнўи одам , ва рӯй нофеъи ани ибни умри ан алнабӣ ( с ) қол : «у аллоҳи лои ихрҷи ман алнори ман дахлҳо ҳатто икўнўои фӣҳо أҳқобоу алҳқби бзъу смонўни санау алснаҳи слосмоӣаҳу сутуни иўмои кули явми колФи санаи ммои тъдўни Флои итклни аҳади алии ани ихрҷи ман алнор .

«لابِثِینَ» قرا حمزة و یعقوب: «لبثین» و قراءة العامّة «لابثین» بالالف، و هما لغتان. فِیها أَحْقاباً جمع حقب و هو ثمانون سنة کلّ سنة ثلاث مائة و ستّون یوما، کلّ یوم الف سنة ممّا یعدّه بنو آدم، و روی نافع عن ابن عمر عن النّبی (ص) قال: «و اللَّه لا یخرج من النّار من دخلها حتّی یکونوا فِیها أَحْقاباً و الحقب بضع و ثمانون سنة و السّنة ثلاثمائة و ستّون یوما کلّ یوم کالف سنة ممّا تعدّون فلا یتکلنّ احد علی ان یخرج من النّار.

Қоли алҳсн : ани аллоҳи лами иҷъли лоҳли алнори мада , бали қол : лобсини фӣҳо أҳқобои Фўи аллоҳи мо ҳўи алои анаи азои мзии ҳқби дахли охири илои алобди Флиси ллоҳқоби иддаи илои алхлўду ани абди аллоҳи ибни масъӯди қол : луи илми аҳли алнори анҳми илбсўни фии алнори адади ҳсии алднёи лФрҳўоу луи илми аҳли алҷнаҳи анҳми илбсўни фии алҷнаҳи адади ҳсии алднёи лҳзнўоу қоли мақотили бен ҳён : алҳқби алвоҳади сабъи ъушраи алифи сана . Қол :у ҳзаҳи алоиаҳи мансӯхаи нсхтҳои Флни нзидкми إлои ъзобо яъне : ани алъдди қади артФъу алхлўди қади ҳсл . Ва ани холиди бен мъдони қол : ҳзаҳи алоиаҳи фии аҳли алқблаҳи лонаами лои ихлдўни фӣҳо ,у қил : теми алкломи алии қавла : « фӣҳо » сами қол : « аҳқобо » .

قال الحسن: انّ اللَّه لم یجعل لاهل النّار مدّة، بل قال: لابِثِینَ فِیها أَحْقاباً فو اللَّه ما هو الّا انّه اذا مضی حقب دخل آخر الی الابد فلیس للاحقاب عدّة الی الخلود و عن عبد اللَّه ابن مسعود قال: لو علم اهل النّار انّهم یلبثون فی النّار عدد حصی الدّنیا لفرحوا و لو علم اهل الجنّة انّهم یلبثون فی الجنّة عدد حصی الدّنیا لحزنوا و قال مقاتل بن حیّان: الحقب الواحد سبع عشرة الف سنة. قال: و هذه الآیة منسوخة نسختها فَلَنْ نَزِیدَکُمْ إِلَّا عَذاباً یعنی: انّ العدد قد ارتفع و الخلود قد حصل. و عن خالد بن معدان قال: هذه الآیة فی اهل القبلة لانّهم لا یخلدون فیها، و قیل: تمّ الکلام علی قوله: «فیها» ثمّ قال: «احقابا».

Лои изўқўни фӣҳо эй фии ҷаҳаннам « брдо » эй рўҳоу роҳаҳ . Ва қил : албрди алнўми лони алноӣми ибрди ҷўФаҳи азои ном . Ва қоли мақотил : лои изўқўни фӣҳо брдои инФъҳми ман ҳуру лои шробои инФъҳми ман аташ .

لا یَذُوقُونَ فِیها ای فی جهنّم «بَرْداً» ای روحا و راحة. و قیل: البرد النّوم لانّ النّائم یبرد جوفه اذا نام. و قال مقاتل: لا یذوقون فیها بردا ینفعهم من حرّ و لا شرابا ینفعهم من عطش.

إлои ҳмимои моءи ҳорои иҳрқи мо иأтии алайҳ . Ва қил : ҳўи дмўъи ъиўни аҳли алнор «у ғсоқо » . Қоли ибни аббос : алғсоқ : алзмҳрири иҳрқҳми ббрдаҳ . Ва қили ҳўи алсдид ва мо соли ман ҷилавади аҳли алнор . Ва қил : ҳўи алмнтни алосўд ,у қоли шаҳри бен ҳўшб : алғсоқи воади фии алнори фӣаи слоси моӣаҳу слосўни шъбои фии кули шуъаби слоси моӣаҳу слосўни битои фии кули байти арбъи завоё , фии кули зовияи шуҷоъи коъзми мо халқи аллоҳи ман алхлқ , фии раъси кули шуҷоъи сам .

إِلَّا حَمِیماً ماء حارّا یحرق ما یأتی علیه. و قیل: هو دموع عیون اهل النّار «وَ غَسَّاقاً». قال ابن عباس: الغسّاق: الزّمهریر یحرقهم ببرده. و قیل هو الصّدید و ما سال من جلود اهل النّار. و قیل: هو المنتن الاسود، و قال شهر بن حوشب: الغسّاق واد فی النّار فیه ثلاث مائة و ثلاثون شعبا فی کلّ شعب ثلاث مائة و ثلاثون بیتا فی کلّ بیت اربع زوایا، فی کلّ زاویة شجاع کاعظم ما خلق اللَّه من الخلق، فی رأس کلّ شجاع سم.

Ва қил : маънии алоиаҳ « лои изўқўн » фии тлки алоҳқоби إлои ҳмимоу ғсоқои сами илбсўни аҳқобои изўқўни ғайри алҳмиму алғсоқи ман анвоъи алъзоби наҳри тўқити лонўоъи алъзоби лои лмксҳми фии алнор .

و قیل: معنی الآیة «لا یَذُوقُونَ» فی تلک الاحقاب إِلَّا حَمِیماً وَ غَسَّاقاً ثمّ یلبثون احقابا یذوقون غیر الحمیم و الغسّاق من انواع العذاب نهر توقیت لانواع العذاب لا لمکثهم فی النّار.

Ҷзоءи вФоқо эй ҷозиноҳми ҷзоءи воФқи аъмолҳм . Қоли мақотил : воФқи алъзоби алзнби Флои занби аъзами ман алшрку лои азоби аъзами ман алнор , сами васфи аъмолҳми Фқол : إнҳми конўои лои ирҷўни ҳсобо эй лои ихоФўни муҳосибаи аллоҳи аёҳм . Қоли алзҷоҷ : яъне лои иؤмнўни болбъси Фирҷўои савоби ҳисоб .

جَزاءً وِفاقاً ای جازیناهم جزاء وافق اعمالهم. قال مقاتل: وافق العذاب الذّنب فلا ذنب اعظم من الشّرک و لا عذاب اعظم من النّار، ثمّ وصف اعمالهم فقال: إِنَّهُمْ کانُوا لا یَرْجُونَ حِساباً ای لا یخافون محاسبة اللَّه ایّاهم. قال الزّجاج: یعنی لا یؤمنون بالبعث فیرجوا ثواب حساب.

Ва кзбўои боётно эй бмои ҷоءт ба алонбёء « кзобо » эй ткзибоу ҳаии лғаҳи ямонӣаи фасеҳаи иқўлўн : хрқти алқмиси хроқоу қрӣ « кзобо » болтхФиФи масдари козиб .

وَ کَذَّبُوا بِآیاتِنا ای بما جاءت به الانبیاء «کِذَّاباً» ای تکذیبا و هی لغة یمانیّة فصیحة یقولون: خرّقت القمیص خرّاقا و قرئ «کذابا» بالتّخفیف مصدر کاذب.

Ва кули шайъи ءи أҳсиноаҳи ктобо эй кули шайъи ءи ман аъмоли алхлқи биноаи фии аллўҳи алмҳФўзи кқўлаҳ :у кули шайъи ءи أҳсиноаҳи фии إмоми мубин . Қавла :у кули шайъи ءи мансӯби бФъли мзмр , эй аҳсинои кули шайъи ءи аҳсиноаҳ . Ва ктобои насби алии алмсдр . эй ктбноаҳи ктобоу иҷўзи ан икўн насабо алии алзрФ , эй фии китобу ҳўи аллўҳи алмҳФўз . Ва қил : аҳстаҳи алмлоӣкаҳи фии китоб , яъне : фии суҳуфи алоъмол .

وَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ أَحْصَیْناهُ کِتاباً ای کلّ شی‌ء من اعمال الخلق بیّنّاه فی اللّوح المحفوظ کقوله: وَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ أَحْصَیْناهُ فِی إِمامٍ مُبِینٍ. قوله: وَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ منصوب بفعل مضمر، ای احصینا کلّ شی‌ء احصیناه. و کتابا نصب علی المصدر. ای کتبناه کتابا و یجوز ان یکون نصبا علی الظّرف، ای فی کتاب و هو اللّوح المحفوظ. و قیل: احصته الملائکة فی کتاب، یعنی: فی صحف الاعمال.

« Фзўқўо » эй иқоли ?лаами Фзўқўои Флни нзидкми إлои ъзобои сӣли алҳсни анашад ояи фии алқуръони алии аҳли алнори Фқоли алҳсн : сأлнои абои барзаи алослмӣ , Фқол : сأлти расӯли аллоҳ ( с ) Фқол : Фзўқўои Флни нзидкми إлои ъзобои қил : лмои смъўои злки أисўои ман алхурӯҷ . Қавла : إни ллмтқини мФозои алмФози мавзеи алФўзу алФўзи алнҷоаҳ , эй ллзини атқўои ман алшрку алкФр ва алФўоҳш наҷоҳ ман алъзобу вусӯли илои алҷзили ман алсўоб , сами Фсри Фқол : « ҳадоъиқ » ҷамъи ҳдиқаҳ ,у ҳаии албстони алмҳот ба ва « أънобо » , ҷамъи ънб .

«فَذُوقُوا» ای یقال لهم فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِیدَکُمْ إِلَّا عَذاباً سئل الحسن عن اشدّ آیة فی القرآن علی اهل النّار فقال الحسن: سألنا ابا برزة الاسلمی، فقال: سألت رسول اللَّه (ص) فقال: فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِیدَکُمْ إِلَّا عَذاباً قیل: لمّا سمعوا ذلک أیسوا من الخروج. قوله: إِنَّ لِلْمُتَّقِینَ مَفازاً المفاز موضع الفوز و الفوز النّجاة، ای للّذین اتّقوا من الشّرک و الکفر و الفواحش نجاة من العذاب و وصول الی الجزیل من الثّواب، ثمّ فسّر فقال: «حَدائِقَ» جمع حدیقه، و هی البستان المحاط به وَ «أَعْناباً»، جمع عنب.

«у кўоъб » эй ҷавории изории ҷамъи коъбу ҳаии алноҳдаҳи алтии блғти алнкоҳу зуҳри сдиҳоу нтأи нтўءи алкъб . « أтробо » эй мстўёти фии алсни алии сини слосу слосини сана . Фқил : ?ераади бзлки азўоҷҳни ман алодмёт ,у қил : ҳни алҳўру лӣси алмроди бзлки сғри алсн , локини алмроди рўоءи алшбоб , эй моءи алшбоби ҷори Фиҳни лами ишбну лами итғири ани ҳади алҳсни ҳснҳн .

«وَ کَواعِبَ» ای جواری عذاری جمع کاعب و هی النّاهدة الّتی بلغت النّکاح و ظهر ثدیها و نتأ نتوء الکعب. «أَتْراباً» ای مستویات فی السّنّ علی سنّ ثلاث و ثلاثین سنة. فقیل: اراد بذلک ازواجهنّ من الآدمیّات، و قیل: هنّ الحور و لیس المراد بذلک صغر السّنّ، لکنّ المراد رواء الشّباب، ای ماء الشّباب جار فیهنّ لم یشبن و لم یتغیّر عن حدّ الحسن حسنهنّ.

Ва кأсои дҳоқои мтръаҳи ммлўءаҳи мттобъаҳи софӣа , алдҳоқи масдари доҳқи мдоҳқаҳу дҳоқо , эй тобеъу адҳқти алҳўз эй млأтаҳу алкأси фии алқуръон : ҳаии кأси алхмри ҳисмои вҷдтҳо .

وَ کَأْساً دِهاقاً مترعة مملوءة متتابعة صافیة، الدّهاق مصدر داهق مداهقة و دهاقا، ای تابع و ادهقت الحوض ای ملأته و الکأس فی القرآن: هی کأس الخمر حیثما وجدتها.

Лои исмъўни фӣҳо эй фии алҷнаҳ « лғўо » ботиллои ман алклом «у лои кзобо » яъне :у лои ткзибо , эй лои икзби бъзҳм баъзан . Қрأи алксоӣӣ : « кзобо » болтхФиФи масдари козиб , эй лои икзби бъзҳми маъаи баъз .

لا یَسْمَعُونَ فِیها ای فی الجنّة «لَغْواً» باطلا من الکلام «وَ لا کِذَّاباً» یعنی: و لا تکذیبا، ای لا یکذّب بعضهم بعضا. قرأ الکسائی: «کذابا» بالتّخفیف مصدر کاذب، ای لا یکذب بعضهم مع بعض.

Ҷзоءи ман рбки ътоء эй ҷозоҳми ҷзоءу аътоҳми ътоءи фаҳмои мансӯбони болмсдру қавла : « ҳсобо » эй коФёи воФёи ксирои иқол : аҳсбти Флоно , эй аътитаҳи мо икФиаҳ ҳатто қол : ҳасбӣу алмроди ани ?лаами фии алҷнаҳи ҷамеъи мо иштҳўну қили маънӣ : ътоءи ҳсобо эй алии ҳисоби алъамал ва ъанд аллоҳи алмзид .

جَزاءً مِنْ رَبِّکَ عَطاءً ای جازاهم جزاء و اعطاهم عطاء فهما منصوبان بالمصدر و قوله: «حِساباً» ای کافیا وافیا کثیرا یقال: احسبت فلانا، ای اعطیته ما یکفیه حتّی قال: حسبی و المراد انّ لهم فی الجنّة جمیع ما یشتهون و قیل معنی: عَطاءً حِساباً ای علی حساب العمل و عند اللَّه المزید.

Раби алсмоўоту алأрз ва мо бинҳмои арраҳмон эй холқҳмоу молкҳмоу молики мо бинҳмои арраҳмон . Қрأи аҳли алҳҷозу абӯи Амр : « раб » , болрФъи алии алостиноФ ва « арраҳмон » хубра . Ва қрأи алохрўн : « раб » болҷри атбоъои лқўлаҳ : ман рбк ,у қрأи ибни омиру ъосму ёқӯб : « арраҳмон » болҷри атбоъои лқўлаҳ : « раби алсмоўот »у қрأи алохрўн : « арраҳмон » болрФъу Ҳамзау алксоӣии иқрءон « раб » болхФзи лқрбаҳи ман қавла : ҷзоءи ман рбку иқрءон « арраҳмон » болрФъ лбъдаҳ манеҳ алии алостиноФ . Ва қавла : « лои имлкўн » фии мавзеи хубра . Ва маънии ло имлкўн манеҳ хтобои қоли мақотил : лои иқдри алхлқи алии ани иклмўои алрби алои бознаҳ ,у қоли алклбӣ : лои ишФъи аҳади лоҳди алои бознаҳ .

رَبِّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَیْنَهُمَا الرَّحْمنِ ای خالقهما و مالکهما و مالک ما بینهما الرّحمن. قرأ اهل الحجاز و ابو عمرو: «ربّ»، بالرّفع علی الاستیناف و «الرّحمن» خبره. و قرأ الآخرون: «ربّ» بالجرّ اتباعا لقوله: من ربّک، و قرأ ابن عامر و عاصم و یعقوب: «الرّحمن» بالجرّ اتباعا لقوله: «رَبِّ السَّماواتِ» و قرأ الآخرون: «الرَّحْمنِ» بالرّفع و حمزة و الکسائی یقرءان «رب» بالخفض لقربه من قوله: جَزاءً مِنْ رَبِّکَ و یقرءان «الرّحمن» بالرّفع لبعده منه علی الاستیناف. و قوله: «لا یَمْلِکُونَ» فی موضع خبره. و معنی لا یَمْلِکُونَ مِنْهُ خِطاباً قال مقاتل: لا یقدر الخلق علی ان یکلّموا الرّبّ الّا باذنه، و قال الکلبی: لا یشفع احد لاحد الّا باذنه.

Явми иқўми алрўҳу алмлоӣкаҳи сафои қоли аш-Шаабӣу алзҳок : « алрўҳ » Ҷабраил ( ъ )у қоли ътоءи ани ибни аббос : « алрўҳ » малики ман алмлоӣкаҳи мо халқи аллоҳи мхлўқо аъзам манеҳ Фозои кони явми алқёмаҳи қоми ҳўи вҳдаҳи сафоу қомати алмлоӣкаҳи каллаами сафои воҳдои Фикўни азми халқаи мслҳм . Ва қоли муҷоҳиду қтодаҳу абӯи солеҳ : « алрўҳ » халқи ман халқи аллоҳи алии сувара банӣ одам ?лаамеду арҷлу рؤси иأклўну ишрбўн , лисўои ман алмлоӣкаҳу лои ман алҷну лои ман алонс мо назул ман алсмоءи малики алоу маъаа воҳид манеҳам . Ва қоли ибни масъӯд : « алрўҳ » малики аъзами ман алсмоўот ва ман алҷбол ва ман алмлоӣкаҳу ҳўи фии алсмоءи алробъаҳи исбҳи кули явми аснии ъушри алифи тасбеҳаи ихлқи ман кули тасбеҳаи малики иҷии ءи алқўми явми алқёмаҳ « сафо » вҳдаҳ . Ва қоли алҳсн : ҳам бнўи одам ,у маъноа : зўўи алрўҳ ,у қоли ътиаҳи ани ибни аббос : ҳаии арвоҳи анноси тқўми маъаи алмлоӣкаҳи Фимои байни алнФхтин , қабл антарад алорўоҳи илои алоҷсод . Ва фии рўоиаҳи алзҳоки ани ибни аббос , қол : ани ямини алърши нҳрои ман нур мисли алсмоўоти алсбъ ва аларзин алсбъу албҳори алсбъаҳи идхли Ҷабраил ( ъ ) фӣаи кули саҳари Фиғтсли Физдоди нурои илои нурау ҷмолои илои ҷамолау узамои илои азма , сами интФзи Фихрҷи аллоҳи ман кули қатраи тқъи ман решаи кзоу кзои алифи малик идхл манеҳам кули явми сбъўни алифи малики албити алмъмўру сбъўни алФои алкъбаҳи лои иъўдўни алиҳмои илои ани тқўми алсоъаҳ . Ва қоли вҳб : ани Ҷабраил ( ъ ) воқифи байни ядии аллоҳи ъзу ҷли тръди Фроӣсаҳи ихлқи аллоҳи субҳонау таъолии ман кули раъдаи моӣаҳи алифи малику алмлоӣкаҳи суфӯфи байни ядии аллоҳи ъзу ҷли мнксўои рؤсҳми Фозои изни аллоҳи таъолии ?лаами фии алклом , қолўо : лои илоҳи алои анат ,у ҳўи қавла : явми иқўми алрўҳу алмлоӣкаҳи сафои лои итклмўни إлои ман أзни ?лаи арраҳмони ани итклм ва « қол » фии алднё « сўобо »у сдодои ман алқўл . Ва қил : маъноаи ман қоли лои илоҳи алои аллоҳи фии алднёи иأзни аллоҳи ?лаами фии алқёмаҳи ани итклмўои болшФоъаҳи ФишФъўну болоътзори Фиқбли ъзрҳм , ва аммо алкоФрўни Флои иқбли ъзрҳму лои исмъи шФоътҳм . Ва қоли алҳсн : маъноаи лои ишФъўни лоҳди алои лмни изни аллоҳи ани ишФъи ?лау қоли алмшФўъ : ?лаи фии алднёи сўобои сдқоу ҳўи лои илоҳи алои аллоҳ .

یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا قال الشعبی و الضحاک: «الرّوح» جبرئیل (ع) و قال عطاء عن ابن عباس: «الرّوح» ملک من الملائکة ما خلق اللَّه مخلوقا اعظم منه فاذا کان یوم القیامة قام هو وحده صفّا و قامت الملائکة کلّهم صفّا واحدا فیکون عظم خلقه مثلهم. و قال مجاهد و قتادة و ابو صالح: «الرّوح» خلق من خلق اللَّه علی صورة بنی آدم لهم اید و ارجل و رؤس یأکلون و یشربون، لیسوا من الملائکة و لا من الجنّ و لا من الانس ما نزل من السّماء ملک الّا و معه واحد منهم. و قال ابن مسعود: «الرّوح» ملک اعظم من السّماوات و من الجبال و من الملائکة و هو فی السّماء الرّابعة یسبّح کلّ یوم اثنی عشر الف تسبیحة یخلق من کلّ تسبیحة ملک یجی‌ء القوم یوم القیامة «صفا» وحده. و قال الحسن: هم بنو آدم، و معناه: ذوو الرّوح، و قال عطیّة عن ابن عباس: هی ارواح النّاس تقوم مع الملائکة فیما بین النّفختین، قبل ان تردّ الارواح الی الاجساد. و فی روایة الضحاک عن ابن عباس، قال: عن یمین العرش نهرا من نور مثل السّماوات السّبع و الارضین السّبع و البحار السّبعة یدخل جبرئیل (ع) فیه کلّ سحر فیغتسل فیزداد نورا الی نوره و جمالا الی جماله و عظما الی عظمه، ثمّ ینتفض فیخرج اللَّه من کلّ قطرة تقع من ریشه کذا و کذا الف ملک یدخل منهم کلّ یوم سبعون الف ملک البیت المعمور و سبعون الفا الکعبة لا یعودون الیهما الی ان تقوم السّاعة. و قال وهب: انّ جبرئیل (ع) واقف بین یدی اللَّه عزّ و جلّ ترعد فرائصه یخلق اللَّه سبحانه و تعالی من کلّ رعدة مائة الف ملک و الملائکة صفوف بین یدی اللَّه عزّ و جلّ منکّسوا رؤسهم فاذا اذن اللَّه تعالی لهم فی الکلام، قالوا: لا اله الّا انت، و هو قوله: یَوْمَ یَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِکَةُ صَفًّا لا یَتَکَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ ان یتکلّم و «قال» فی الدّنیا «صوابا» و سدادا من القول. و قیل: معناه من قال لا اله الّا اللَّه فی الدّنیا یأذن اللَّه لهم فی القیامة ان یتکلّموا بالشّفاعة فیشفعون و بالاعتذار فیقبل عذرهم، و امّا الکافرون فلا یقبل عذرهم و لا یسمع شفاعتهم. و قال الحسن: معناه لا یشفعون لاحد الّا لمن اذن اللَّه ان یشفع له و قال المشفوع: له فی الدّنیا صوابا صدقا و هو لا اله الّا اللَّه.

Злки алиўм алҳақ лои ботили фӣау лои зулм , бали интсФи алзъиФи ман алқўӣу мҷиӣаҳи ҳақи коӣни иўҷди лои маҳолау қади конўои фӣаи алии шаки Фмни шоءи атхзи إлии рабаи мобо эй мрҷъои ҳуснои ман тоъаҳи иқдмҳоу зулаи иҷтнбҳои ликўни алмрҷъи илои алсўоб .

ذلِکَ الْیَوْمُ الْحَقُّ لا باطل فیه و لا ظلم، بل ینتصف الضّعیف من القویّ و مجیئه حقّ کائن یوجد لا محالة و قد کانوا فیه علی شکّ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلی‌ رَبِّهِ مَآباً ای مرجعا حسنا من طاعة یقدّمها و زلّة یجتنبها لیکون المرجع الی الثّواب.

Анои أнзрнокми ъзобои қрибо яъне : алъзоби фии алохраҳу кули мо ҳўоти қариб .

انا أَنْذَرْناکُمْ عَذاباً قَرِیباً یعنی: العذاب فی الآخرة و کلّ ما هوآت قریب.

Ва қили ҳўи алқтли ббдр . Ваам инзри алмрءи мо қидмати идоаҳ эй ирии ҷзоءи алзии қадамаи ман хайру шари кқўлаҳ : « явми тҷди кули нафаси мо амалати ман хайри мҳзро » «у أни саъйаи сўФи ирӣ » « лирўои أъмолҳм » . Ва қил : алмрءи ҳоҳнои алмؤмни ирии кули хайри қадамаи фии сҳиФтаҳи иқўли алкоФр ё литнии канти тробо

و قیل هو القتل ببدر.وْمَ یَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ یَداهُ‌ ای یری جزاء الّذی قدّمه من خیر و شرّ کقوله: «یَوْمَ تَجِدُ کُلُّ نَفْسٍ ما عَمِلَتْ مِنْ خَیْرٍ مُحْضَراً» «وَ أَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُری‌» «لِیُرَوْا أَعْمالَهُمْ». و قیل: المرء هاهنا المؤمن یری کلّ خیر قدّمه فی صحیفته یَقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً

Қоли абди аллоҳи бен умр :у азои кони явми алқёмаҳи муддати аларзи мади алодиму ҳашари алдўобу албҳоӣму алўҳши сами иҷъли алқсоси байни албҳоӣм ҳатто тқтси ллшоаҳи алҷмоءи ман алқрноءи нтҳтҳои Фозои Фрғи ман алқсоси қили лҳо : кунии тробо . Фънди злки қавли алкоФр ё литнии канти тробо

قال عبد اللَّه بن عمر: و اذا کان یوم القیامة مدت الارض مدّ الادیم و حشر الدوابّ و البهائم و الوحش ثمّ یجعل القصاص بین البهائم حتّی تقتصّ للشّاة الجمّاء من القرناء نطحتها فاذا فرغ من القصاص قیل لها: کونی ترابا. فعند ذلک‌قُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً

Ва қоли мақотил : иҷмъи аллоҳи алўҳўшу алҳўому алтиру кули шайъи ءи ғайри алсқлини Фиқўл : ман рбкм ? Фиқўлўн : арраҳмони арраҳим .

و قال مقاتل: یجمع اللَّه الوحوش و الهوامّ و الطّیر و کلّ شی‌ء غیر الثّقلین فیقول: من ربّکم؟ فیقولون: الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ.

Фиқўли ?лаами алрби табораку таъолии баъди мо иқзии бинҳм ҳатто иқтси ллҷмоءи ман алқрноء : анои хлқткму схрткми лабании одаму кантами мутӣъин айёми ҳёткми Форҷъўо , эй алзии кантами кўнўои тробои Фикўнўни тробо . Фозои алтФти алкоФри илои шайъи ءи сори тробои итмнӣ , Фиқўл : ё литнии канти фии алднёи фии сувараи хнзири ризқии крзқаҳу канти алиўми фии алохраҳи тробо . Ва қил : маъноаи литнии лами абъсу канти тробо . Ва қоли ъкрмаҳ : блғнии ани алсбоъу алўҳшу албҳоӣми азои рأини явми алқёмаҳ банӣ одам ва мо ҳам фӣаи ман Улуғаму алҳзни қлн : алҳмди ллаҳи алзии лами иҷълнои мслкми Флои ҷинаи нарҷуу ло норо нхоФ . Ва қоли абӯи алқосми бен ҳабиб : раъйати фии баъзи алтФосири ани алкоФри ҳоҳнои Иблису злки анаи ъоби одам бона халқи ман алтробу аФтхр бона халқи ман алнор , Фозои ъоини явми алқёмаҳи фазл банӣ одаму алмؤмнин ва мо инолўни ман анвоъи алкромоту рои мо ҳўи фӣаи ман алшдаҳу алъзоби итмнӣу иқўл : ё литнии хилқати ман алтробу лами исбнии мо асобнӣ . Қоли абӯи ҳрираҳ : Фиқўли алтроби ллкоФри лоу лои киромаи лак , ман ҷълк мислииу ани абии алзноди абди аллоҳи бен зкўони қоли азои қзии байни анносу амри аҳли алҷнаҳи илои алҷнаҳ ,у аҳли алнори илои алнори қили лсоӣри аломму лмؤмнии алҷн : ъўдўои тробо . Фҳинӣзқўли алкоФр ё литнии канти тробоу қоли умри бен абди алъзиз : ани муъминии алҷни ҳавли алҷнаҳи фии рбзу рҳобу лисўои фӣҳоу алоксрўни алии ани муъминии алҷни маъаи муъминии алонси фии алҷнаҳу ани кофари баҳами маъаи кофарии алонси фии алнор .

فیقول لهم الرّبّ تبارک و تعالی بعد ما یقضی بینهم حتّی یقتصّ للجمّاء من القرناء: انا خلقتکم و سخرتکم لبنی آدم و کنتم مطیعین ایام حیاتکم فارجعوا، ای الّذی کنتم کونوا ترابا فیکونون ترابا. فاذا التفت الکافر الی شی‌ء صار ترابا یتمنّی، فیقول: یا لیتنی کنت فی الدّنیا فی صورة خنزیر رزقی کرزقه و کنت الیوم فی الآخرة ترابا. و قیل: معناه لیتنی لم ابعث و کنت ترابا. و قال عکرمة: بلغنی انّ السّباع و الوحش و البهائم اذا رأین یوم القیامة بنی آدم و ما هم فیه من الغمّ و الحزن قلن: الحمد للَّه الّذی لم یجعلنا مثلکم فلا جنّة نرجو و لا نارا نخاف. و قال ابو القاسم بن حبیب: رأیت فی بعض التّفاسیر انّ الکافر هاهنا ابلیس و ذلک انّه عاب آدم بانّه خلق من التّراب و افتخر بانّه خلق من النّار، فاذا عاین یوم القیامة فضل بنی آدم و المؤمنین و ما ینالون من انواع الکرامات و رای ما هو فیه من الشّدّة و العذاب یتمنّی و یقول: یا لیتنی خلقت من التّراب و لم یصبنی ما اصابنی. قال ابو هریرة: فیقول التّراب للکافر لا و لا کرامة لک، من جعلک مثلی و عن ابی الزّناد عبد اللَّه بن ذکوان قال اذا قضی‌ بین النّاس و امر اهل الجنّة الی الجنّة، و اهل النّار الی النّار قیل لسائر الامم و لمؤمنی الجنّ: عودوا ترابا. فحینئذقُولُ الْکافِرُ یا لَیْتَنِی کُنْتُ تُراباً و قال عمر بن عبد العزیز: انّ مؤمنی الجنّ حول الجنّة فی ربض و رحاب و لیسوا فیها و الاکثرون علی انّ مومنی الجنّ مع مؤمنی الانس فی الجنة و انّ کافر بهم مع کافری الانس فی النّار.