Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими исми азизи рдоؤаҳи кбрёؤаҳ , сноؤаҳи ълоؤаҳ , ълоؤаҳи бҳоؤаҳ , ҷалолаи ҷамола , ҷамолаи ҷалола , алмъҳўд манеҳ лутфа , алмأлўФ манеҳ атфа , Киеви мо қисми ллъбд ? Фолъбди абда ! ани ақсоаҳи Фолҳкми ҳукма ,у ани адноаҳи Фолأмри أмраҳ .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اسم عزیز رداؤه کبریاؤه، سناؤه علاؤه، علاؤه بهاؤه، جلاله جماله، جماله جلاله، المعهود منه لطفه، المألوف منه عطفه، کیف ما قسم للعبد؟ فالعبد عبده! ان اقصاه فالحکم حکمه، و ان ادناه فالأمر أمره.

Муъминон дар гуфтори ин номи ду қисманд : қавмиро назар бар ҷамоли лутф ва карам омад , бнозиднди қавмиро назар бар ҷалоли кбрёء қадам омад , биноледанд но?зидани эшон бар умеди висол ва нолидани ӣнон аз бими Фсол . Азои нзрўои илои алҷлоли тошўоу азои нзрўои илои алҷмоли ъошўо . эй мискин ки ном ӯ мишнўӣ ва на аз ҷалол ӯ хабари дорӣ ва на аз ҷамол ӯ асари шиносӣ ,у ҳақи ҷли ҷалола бо ту мегуяд : ибтидои корҳо имрӯзи баном ман кун то ман фардо интиҳои корҳо бком ту кунам . Номӣ ки мӯниси дили ғрибонсту пушту паноҳи осӣон , номӣ ки дил орифон Биҷӯш ораду забони осӣони бФрёду хурӯши орад , номӣ ки ҳар ки онро азиз дорад дар ду ҷаҳон азиз гардад .

مؤمنان در گفتار این نام دو قسم‌اند: قومی را نظر بر جمال لطف و کرم آمد، بنازیدند قومی را نظر بر جلال کبریاء قدم آمد، بنالیدند نازیدن ایشان بر امید وصال و نالیدن اینان از بیم فصال. اذا نظروا الی الجلال طاشوا و اذا نظروا الی الجمال عاشوا. ای مسکین که نام او میشنوی و نه از جلال او خبر داری و نه از جمال او اثر شناسی، و حقّ جلّ جلاله با تو می‌گوید: ابتدای کارها امروز بنام من کن تا من فردا انتهای کارها بکام تو کنم. نامی که مونس دل غریبانست و پشت و پناه عاصیان، نامی که دل عارفان بجوش آرد و زبان عاصیان بفریاد و خروش آرد، نامی که هر که آن را عزیز دارد در دو جهان عزیز گردد.

Башари ҳоФӣ дар шоҳроҳӣ мерафт коғази пора Эй ёфт ки бар ваии номи аллоҳи навишта буд , барграфт онроу ббўии хуши мънбр ва муаттар кард ҳамон шаб дар хоб ӯро гуфтанд : ту номи мо хушбӯӣ кардӣ , мо низ номи ту дар ду ҷаҳон хушбӯӣ кардем . Қавла : إзои алсмоءи аншқт бар қавли баъзе аз муфассирони ӣнҷои тақдим ва таъхирасту алмънӣ : ё أиҳои алإнсони إнки кодҳи إлии рбки кдҳои Фмлоқиаҳи إзои алсмоءи аншқт яъне : эй фарзанди одами рӯзи растохез , рӯзи баъсу нашр , рӯзи фаслу қазо ки аз ҳайбату сиёсати аллоҳ ва аз съўбту азимати растохези осмонҳо шикофта гардаду бнъти тавозуъу сифати тўоъити бФрмони ҳақи даройад ва мнқод шавад ва заминҳо ҳамчунин он рӯз эй одамизод ҳар чаҳ кардае дарин ҷаҳон ва ранҷҳо ки бардае ва хайрҳо ва шарҳо ки андӯхтае , ҳамаи бинӣу ҷазои он сазои кирдору гуфтори хеши ёбӣ . эй мискин ! агар мехоҳӣ ки умрат зойеъ набӯд ,у фардо дар он анҷумани куброу арсаи азмии алии рؤси алошҳоди туро Фзиҳт нарасад , имрӯзи насиҳати он ба пери тариқат бар кори гир ки мурӣди худро мегуфт : дай аз ту гузашти бнодонӣ , ва дарёфтани фардо наме донеи доне ! имрӯзи бғнимти дор ки дар онӣу амали митўонӣ , то фардот набӯд пушаймонӣ . Мард бояд ки соҳиби вақт буд ,у соҳиби вақт касе буд ки шуғли вақташ на бо андеша мозӣ гузорад на бтФкри мстқбл ки тафаккур дар айёми гузаштау тадаббур дар айёми мстқбли тазйиъ вақтаст . Ва ҳар ки вақт хеш бишнохт ,у вақт ӯро дар пазируфт , дар ҳол бо хештан дар дайни чандон кор дорад ки пурвои дай ва фардоаш набошад . Гуфта азиз анаст ки : « алсўФии ибни алўқт » . Марди сӯфӣ дар ҳолати сафои фарзанд хешаст , давр аз ҳар чаҳ табъро бо ӯ ошноӣаст .

بشر حافی در شاهراهی میرفت کاغذ پاره‌ای یافت که بر وی نام اللَّه نوشته بود، برگرفت آن را و ببوی خوش معنبر و معطّر کرد همان شب در خواب او را گفتند: تو نام ما خوشبوی کردی، ما نیز نام تو در دو جهان خوشبوی کردیم. قوله: إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ بر قول بعضی از مفسّران اینجا تقدیم و تأخیر است و المعنی: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلی‌ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ یعنی: ای فرزند آدم روز رستاخیز، روز بعث و نشر، روز فصل و قضا که از هیبت و سیاست اللَّه و از صعوبت و عظمت رستاخیز آسمانها شکافته گردد و بنعت تواضع و صفت طواعیت بفرمان حقّ درآید و منقاد شود و زمینها همچنین آن روز ای آدمیزاد هر چه کرده‌ای درین جهان و رنجها که برده‌ای و خیرها و شرها که اندوخته‌ای، همه بینی و جزای آن سزای کردار و گفتار خویش یابی. ای مسکین! اگر میخواهی که عمرت ضایع نبود، و فردا در آن انجمن کبری و عرصه عظمی علی رؤس الاشهاد ترا فضیحت نرسد، امروز نصیحت آن به پیر طریقت بر کار گیر که مرید خود را میگفت: دی از تو گذشت بنادانی، و دریافتن فردا نمی‌دانی دانی! امروز بغنیمت دار که در آنی و عمل میتوانی، تا فردات نبود پشیمانی. مرد باید که صاحب وقت بود، و صاحب وقت کسی بود که شغل وقتش نه با اندیشه ماضی گذارد نه بتفکّر مستقبل که تفکّر در ایّام گذشته و تدبّر در ایّام مستقبل تضییع وقت است. و هر که وقت خویش بشناخت، و وقت او را در پذیرفت، در حال با خویشتن در دین چندان کار دارد که پروای دی و فرداش نباشد. گفته عزیز انست که: «الصّوفی ابن الوقت». مرد صوفی در حالت صفا فرزند خویش است، دور از هر چه طبع را با او آشنایی است.

Ҳасан басарӣ гуфт : касонеро ёфтам ки эшон бадунёи ҷавонмард ва сахӣ буданд , ҳамаи дунёи бдодндӣу миннати ннҳодндӣ ,у буқати хеши чунон бахил буданд ки як нафас аз рӯзгори хеш на бпдр додандӣ на бФрзнд . Ва ин он суханаст ки меҳтари олам , Сайиди валади одам ( с ) гуфт : « лии маъаи аллоҳи вақти лои исъи фӣаи малики муқаррабу лои набии мурсал » .

حسن بصری گفت: کسانی را یافتم که ایشان بدنیا جوانمرد و سخی بودند، همه دنیا بدادندی و منّت ننهادندی، و بوقت خویش چنان بخیل بودند که یک نفس از روزگار خویش نه بپدر دادندی نه بفرزند. و این آن سخن است که مهتر عالم، سیّد ولد آدم (ص) گفت: «لی مع اللَّه وقت لا یسع فیه ملک مقرّب و لا نبیّ مرسل».

Яке аз фуқаҳоии уммат дар садри аввали таснифии ҳамеи сохт дар баёни шаръу масоили фиқҳ . Дар он андеша буд ки ногоҳ бонг мурғӣ шунид , аз сари кор биФтод гуфт : ъқрии ҳалқӣ , он мурғи мурдаи ҳамон соъат аз ҳаво фурӯ афтод . Худовандони дилро вақт буд ки хаёли ҳолати эшонро заҳмати орад , ва вақт бошад ки агар ҳамаи ҷаҳон дарҳам уфтад эшонро дар вақти хеш аз он ҳеҷ хабар набошад . Шайхи бӯи Саиди бӯи алхири қудси рӯҳа дар ншобўри занҷири дарҳои хонаро намад бар дӯхтӣ то дар вақти ҷнбонидн , вақти эшонро заҳмат наёраду фии маъноаи аншдўо :

یکی از فقهای امّت در صدر اوّل تصنیفی همی ساخت در بیان شرع و مسائل فقه. در آن اندیشه بود که ناگاه بانگ مرغی شنید، از سر کار بیفتاد گفت: عقری حلقی، آن مرغ مرده همان ساعت از هوا فرو افتاد. خداوندان دل را وقت بود که خیال حالت ایشان را زحمت آرد، و وقت باشد که اگر همه جهان درهم افتد ایشان را در وقت خویش از آن هیچ خبر نباشد. شیخ بو سعید بو الخیر قدّس روحه در نشابور زنجیر درهای خانه را نمد بر دوختی تا در وقت جنبانیدن، وقت ایشان را زحمت نیارد و فی معناه انشدوا:

Шайхи алислом Ансорӣ гуфт раҳмаи аллоҳ : вақт онаст ки ҷуз аз ҳақ дар он нагунҷаду мардон дар он сеанд : вақти яке сабкаст чун барқ ,у вақти яке поянда ,у вақти яке ғолиб . Ончӣ чун барқаст ғосласт шӯянда ,у ончӣ пояндааст шоғиласт машғӯли доранда ,у ончӣ ғолибаст қотиласт кушанда . Ончӣ чун барқаст аз фикрат зояд ,у ончӣ пояндааст аз лиззат зикр ояду ончӣ ғолибаст аз самоъу назари хезад , ончӣ барқаст дунё фаромӯш кунад то зикри охират равшан шавад ,у ончӣ пояндааст аз охират машғӯл дорад то ҳақ мъоин гардад ,у ончӣ ғолибаст русуми инсоният маҳв кунад то ҷуз аз ҳақ намонад .

شیخ الاسلام انصاری گفت رحمه اللَّه: وقت آنست که جز از حقّ در آن نگنجد و مردان در آن سه‌اند: وقت یکی سبک است چون برق، و وقت یکی پاینده، و وقت یکی غالب. آنچه چون برق است غاسل است شوینده، و آنچه پاینده است شاغل است مشغول دارنده، و آنچه غالب است قاتل است کشنده. آنچه چون برق است از فکرت زاید، و آنچه پاینده است از لذّت ذکر آید و آنچه غالب است از سماع و نظر خیزد، آنچه برق است دنیا فراموش کند تا ذکر آخرت روشن شود، و آنچه پاینده است از آخرت مشغول دارد تا حقّ معاین گردد، و آنچه غالب است رسوم انسانیّت محو کند تا جز از حقّ نماند.

ё أиҳои алإнсони إнки кодҳи إлии рбки кдҳои Фмлоқиаҳ . Пери бӯи алии сиёҳ вақте дар бозор мерафт , соилӣ мегуфт : баҳақи рӯзи бузурги маро чизе диҳед . Пер аз ҳуш бирафт ! чун бҳўш боз омад , ӯро гуфтанд : эй шайхи турои ин соъат чаҳ рӯй намӯд ? гуфт ҳайбату азимати он рӯзи бузург . Он гуҳ гуфт : воҳзноаҳи алии қуллаи алҳзн , воҳсртоаҳи алии қуллаи алтҳср , вои андўҳо аз беандӯҳӣ , вои ҳсрто аз беҳасратӣ ! олимии машғӯли ботлолу русум ,у холии бгзоштаҳи ҳазрати он ҳии қиўми худ ҳечкас дар андешаи ин оят нест ки : إнки кодҳи إлии рбки кдҳои Фмлоқиаҳ . Яке арӯси табиати пеши нишондау бзру зевару рангу буии машғӯл шуда , ва он гуҳ мехоҳад ки салотини шариъату шоҳони ҳақиқат ӯро бсродқоти сару хайём бар худ роҳ диҳанд . Ҳайҳоти яке қртаҳи ҷафои пӯшидау теғ ҳўӣ кашида ва мехоҳад ки бо ҷавонмардони тариқати бсФаҳи сафоу қуббаи бақо фурӯ ояд куллану лмо :

یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلی‌ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ. پیر بو علی سیاه وقتی در بازار میرفت، سایلی میگفت: بحقّ روز بزرگ مرا چیزی دهید. پیر از هوش برفت! چون بهوش باز آمد، او را گفتند: ای شیخ ترا این ساعت چه روی نمود؟ گفت هیبت و عظمت آن روز بزرگ. آن گه گفت: واحزناه علی قلّة الحزن، واحسرتاه علی قلّة التّحسّر، وا اندوها از بی اندوهی، وا حسرتا از بی‌حسرتی! عالمی مشغول باطلال و رسوم، و خالی بگذاشته حضرت آن حیّ قیّوم خود هیچکس در اندیشه این آیت نیست که: إِنَّکَ کادِحٌ إِلی‌ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ. یکی عروس طبیعت پیش نشانده و بزر و زیور و رنگ و بوی مشغول شده، و آن گه میخواهد که سلاطین شریعت و شاهان حقیقت او را بسرادقات سرّ و خیام برّ خود راه دهند. هیهات یکی قرطه جفا پوشیده و تیغ هوی کشیده و میخواهد که با جوانمردان طریقت بصفّه صفا و قبّه بقا فرو آید کلّا و لمّا:

Агар мехоҳӣ ки фардои кӯҳли лутфи латифа « вуҷӯҳи иўмӣзи нозраҳ » дар дидаи ту кашанд , имрӯзи грдснби барроқи шаръ дар дидаи ақли каш ,у пой аз қайду доми Муҳамади расӯли аллоҳи беруни макаш , аҳволи худро муроқиб бош , ва бар адоءи Фроӣзу навофил мувозиб бошу қадами худро бгзорди ҳуқуқи ҳақ матолиб бош , ва бо нафаси хеши базроту ҳуботи бҳкми эҳтиёти роҳи дайн муҳосиб бош , то фардои ҳақоиқи ФсўФи иҳосби ҳсобои исироу инқлби إлии أҳлаҳи мсрўро бар ту кашф кунанду латоифи ғайбӣ аз пардаи лтркбни тбқои ани тибқ аз баҳри ту ошкоро кунанду турои бойени маҳал рафеъ расонанд ки : ?лаами أҷри ғайри мамнӯни лои мақтӯъу лои мнқўс . Ва гуфтаанд : лтркбни тбқои ан тибқ ишоратаст бмқомоти Мустафо ( с ) . Раби алъзаҳи ҷли ҷалолаи пеш аз онкии ҷони мутаҳҳари мунаввари вай дар садафи хоки ниҳод , ӯро бар се мақоми бдошт : бар мақоми қурб то инс ёфт , ва бар мақоми лутф то инбисот ёфт , ва бар мақоми ҳайбат то адаб ёфт , блтФи худ кораш бипардохт , бқрбши бнўохт , ба ҳайбаташ дар бутаи хашяти бгдохт . Пас чун дарин олам омад , ҳар ки дар вай назар кард аз мақоми ҳайбат ӯ хавф ёфт , ва аз мақоми инс ӯ раҷо ёфт , ва аз мақоми қурб ӯ меҳр ёфт , баъзе муфассирон гуфтанд : лтркбни тбқои ан тибқ ишоратаст бдрҷоту манозили рифъату қурбат ӯ ( с ) . Дар шаби миъроҷ ки ҳақи ҷли ҷалолаи сари вайро ҷазб карду сари ваии мари рӯҳи вайро ҷазб кард ,у рӯҳи ваии қалби вайро ҷазб кард ,у қалби ваии нафаси вайро ҷазб кард . Куни ҷӯёни нафаси гашт , нафаси ҷӯёни қалби гашт , қалби ҷӯёни рӯҳи гашт , рӯҳи ҷӯёни сари гашт , сари ҷӯёни мушоҳидаи ҳақи гашти кун бФрёд омад ки нафаси кӯ ? маро бе нафаси қарор на , нафас бФрёд омад ки қалби кӯ ? маро бе қалби қарор на , қалби бФрёд ки рӯҳи кӯ ? маро бе рӯҳи қарор на , рӯҳ бФрёд омад ки : сари кӯ ?

اگر میخواهی که فردا کحل لطف لطیفه «وُجُوهٌ یَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ» در دیده تو کشند، امروز گردسنب براق شرع در دیده عقل کش، و پای از قید و دام محمد رسول اللَّه بیرون مکش، احوال خود را مراقب باش، و بر اداء فرائض و نوافل مواظب باش و قدم خود را بگزارد حقوق حقّ مطالب باش، و با نفس خویش بذرّات و حبّات بحکم احتیاط راه دین محاسب باش، تا فردا حقایق فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً وَ یَنْقَلِبُ إِلی‌ أَهْلِهِ مَسْرُوراً بر تو کشف کنند و لطایف غیبی از پرده لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ از بهر تو آشکارا کنند و ترا باین محلّ رفیع رسانند که: لَهُمْ أَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ لا مقطوع و لا منقوص. و گفته‌اند: لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ اشارتست بمقامات مصطفی (ص). ربّ العزّة جلّ جلاله پیش از آنکه جان مطهّر منوّر وی در صدف خاک نهاد، او را بر سه مقام بداشت: بر مقام قرب تا انس یافت، و بر مقام لطف تا انبساط یافت، و بر مقام هیبت تا ادب یافت، بلطف خود کارش بپرداخت، بقربش بنواخت، به هیبتش در بوته خشیت بگداخت. پس چون درین عالم آمد، هر که در وی نظر کرد از مقام هیبت او خوف یافت، و از مقام انس او رجا یافت، و از مقام قرب او مهر یافت، بعضی مفسّران گفتند: لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ اشارتست بدرجات و منازل رفعت و قربت او (ص). در شب معراج که حقّ جلّ جلاله سرّ وی را جذب کرد و سرّ وی مر روح وی را جذب کرد، و روح وی قلب وی را جذب کرد، و قلب وی نفس وی را جذب کرد. کون جویان نفس گشت، نفس جویان قلب گشت، قلب جویان روح گشت، روح جویان سرّ گشت، سرّ جویان مشاهده حقّ گشت کون بفریاد آمد که نفس کو؟ مرا بی‌نفس قرار نه، نفس بفریاد آمد که قلب کو؟ مرا بی قلب قرار نه، قلب بفریاد که روح کو؟ مرا بی روح قرار نه، روح بفریاد آمد که: سرّ کو؟

Маро бе сари қарор на , сар бФрёд омад ки : мушоҳидаи ҳақи кӯ ? маро бе мушоҳидаи ҳақи қарор на Динои бнФсаҳи Фтдлии бқлбаҳи факони қоби қавсин брўҳаҳ ӯ аднии басара . Ҳозои маънии қавла : лтркбни тбқои ани тибқ

مرا بی سرّ قرار نه، سرّ بفریاد آمد که: مشاهده حقّ کو؟ مرا بی‌مشاهده حقّ قرار نه دنا بنفسه فتدلّی بقلبه فکان قاب قوسین بروحه او ادنی بسرّه. هذا معنی قوله: لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ‌