Ин сӯраи бист ва панҷ оятаст , сад ва на калимаи чаҳор сад ва сӣ ҳарф , ҷумла ба Макка фурӯ омад , муфассирон дар ?маккейот шимуранд ва дарин сӯраи ҳеҷ носих ва мансӯх нест . Ва ани абии бен каъби қол : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : ман қрأи сӯра « аншқт » аъозаҳи аллоҳи ани иътиаҳ « китобаи вроءи зуҳра » .

این سوره بیست و پنج آیتست، صد و نه کلمه چهار صد و سی حرف، جمله به مکه فرو آمد، مفسّران در مکیّات شمرند و درین سوره هیچ ناسخ و منسوخ نیست. و عن ابی بن کعب قال: قال رسول اللَّه (ص): من قرأ سورة «انشقّت» اعاذه اللَّه ان یعطیه «کِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ».

إзои алсмоءи аншқти тшққту тқтъти зотҳо . Ва қил : тшққти болғмоми кқўлаҳ : «у явми тшққи алсмоءи болғмом » . Ва қоли алии алайҳи ассалом : ттшққи ман алмҷраҳу алмҷраҳи боби алсмоءу иншиқоқи алсмоءи ман ъломоти алқёмаҳ .

إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ تشقّقت و تقطّعت ذاتها. و قیل: تشقّقت بالغمام کقوله: «وَ یَوْمَ تَشَقَّقُ السَّماءُ بِالْغَمامِ». و قال علی علیه السلام: تتشقّق من المجرّة و المجرّة باب السّماء و انشقاق السّماء من علامات القیامة.

Ва أзнти лрбҳо эй самъати амри рабҳо болоншқоқу итоат . Иқол : изни ллшии ءи азои асғии илайҳи изнаи алостмоъ . «у ҳақат » эй ҳақи ллсмоءи ани тстмъи ллаҳу ттиъ .

وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها ای سمعت امر ربّها بالانشقاق و اطاعت. یقال: اذن للشّی‌ء اذا اصغی الیه اذنه الاستماع. «وَ حُقَّتْ» ای حقّ للسّماء ان تستمع للَّه و تطیع.

Ва إзои алأрзи муддат эй бастати Фзиди фӣҳо комаи имди алодим . Ва қоли алзҷоҷ : азилти ани ҳиأтҳои Фбдлт . Ва қил : бастати бондкоки ҷиболҳоу окомҳо ҳатто тсири колсҳиФаҳи алмлсоءи Флои ибқии фӣҳо бноءу лои ҷабал . Ва қол : ибни баҳри мадҳо тФриҷҳои ъмои ттзмн ҳатто ихрҷи мо фии батнҳо . Қол :у маънии злки маънии إзои злзлти алأрзи зилзолҳоу أхрҷти алأрзи أсқолҳо . Ва фии алхбри ан алнабӣ ( с ) қол : « азои кони явми алқёмаҳи мади аллоҳи аларзи мади алодими Фокўни аввали ман идъии Фории Ҷабраили Фоқўл : ё раби ҳозои Ҷабраили арслтаҳи илои Фиқўли аллоҳ : « сидқ , сами ашФъ »

وَ إِذَا الْأَرْضُ مُدَّتْ ای بسطت فزید فیها کما یمدّ الادیم. و قال الزجاج: ازیلت عن هیأتها فبدّلت. و قیل: بسطت باندکاک جبالها و آکامها حتّی تصیر کالصّحیفة الملساء فلا یبقی فیها بناء و لا جبل. و قال: ابن بحر مدّها تفریجها عمّا تتضمّن حتّی یخرج ما فی بطنها. قال: و معنی ذلک معنی إِذا زُلْزِلَتِ الْأَرْضُ زِلْزالَها وَ أَخْرَجَتِ الْأَرْضُ أَثْقالَها. و فی الخبر عن النّبی (ص) قال: «اذا کان یوم القیامة مدّ اللَّه الارض مدّ الادیم فاکون اوّل من یدعی فاری جبرئیل فاقول: یا ربّ هذا جبرئیل ارسلته الیّ فیقول اللَّه:«صدق، ثمّ اشفع»

Фоқўл : ъбодки ъбдўки фии атрофи аларзу ҳўи алмқоми алмҳмўд » . Қавла :у أлқти мо фӣҳо эй ахрҷти аломўоту алкнўзи алмдФўнаҳи фӣҳоу алмъодну тхлти ммои фӣҳо Флми ибқи фӣҳо шеъра .

فاقول: عبادک عبدوک فی اطراف الارض و هو المقام المحمود». قوله: وَ أَلْقَتْ ما فِیها ای اخرجت الاموات و الکنوز المدفونة فیها و المعادن وَ تَخَلَّتْ ممّا فیها فلم یبق فیها شعرة.

Ва أзнти лрбҳои итоату қобилати амри рабҳо болсмъу алқбўлу ҳақи лҳои ани тФъли злку лӣси ҳозои бткрори ?фони алаввали ллсмоءу ассонии ллорзу ҷавоби қавла : إзои алсмоءи аншқти мҳзўФи идли алайҳи алмънӣу тақдира : азои канти ҳзаҳи алошёءи илми алкоФри ани мо ахбр ба аллоҳи ъзу ҷл ва алрасул ( с ) ман амри албъси ҳақу сидқ . Ва қил : ҷавоби қавла : إзои алсмоءи аншқти мо идли алайҳи қавла : « Фмлоқиаҳ » яъне : азои кони явми алқёмаҳи лақии алонсони амалау раъии мо қадами ман хайру шар . Ва қил : фии алоиаҳи тақдиму таъхири маъноа : ё أиҳои алإнсони إнки кодҳи إлии рбки кдҳои Фмлоқиаҳи إзои алсмоءи аншқту қил : маънии алоиаҳ : азкри азои алсмоءи аншқти Флои иҳтоҷи фӣаи илои тақдири ҷавоб .

وَ أَذِنَتْ لِرَبِّها اطاعت و قابلت امر ربّها بالسّمع و القبول و حقّ لها ان تفعل ذلک و لیس هذا بتکرار فانّ الاوّل للسّماء و الثّانی للارض و جواب قوله: إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ محذوف یدلّ علیه المعنی و تقدیره: اذا کانت هذه الاشیاء علم الکافر انّ ما اخبر به اللَّه عزّ و جلّ و الرّسول (ص) من امر البعث حقّ و صدق. و قیل: جواب قوله: إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ ما یدلّ علیه قوله: «فَمُلاقِیهِ» یعنی: اذا کان یوم القیامة لقی الانسان عمله و رأی ما قدّم من خیر و شرّ. و قیل: فی الآیة تقدیم و تأخیر معناه: یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلی‌ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقِیهِ إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ و قیل: معنی الآیة: اذکر اذا السماء انشقت فلا یحتاج فیه الی تقدیر جواب.

ё أиҳои алإнсони إнки кодҳ эй омили соъ амалану съёи доӣбо .

یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ ای عامل ساع عملا و سعیا دائبا.

Ва фии алхбри анҳми қолўо : ё расӯли аллоҳи фӣами нкдҳу қади ҷуфти алоқлому мзти алмқодир ? Фқол : « аъмлўои Фкли муяссари лмои халқи ?ла » .

و فی الخبر انّهم قالوا: یا رسول اللَّه فیم نکدح و قد جفّت الاقلام و مضت المقادیر؟ فقال: «اعملوا فکلّ میسّر لما خلق له».

إлии рбки кдҳо эй омили лрбк амалан мстқблои савобау уқоба « Фмлоқиаҳ » эй млоқи кдҳк эй ҷзоؤаҳи хирои кон ӯ шро . Ва қил : Фмлоқ « рбк » .

إِلی‌ رَبِّکَ کَدْحاً ای عامل لربّک عملا مستقبلا ثوابه و عقابه «فَمُلاقِیهِ» ای ملاق کدحک ای جزاؤه خیرا کان او شرّا. و قیل: فملاق «ربّک».

Ва фии алхбри ан алнабӣ ( с ) қол : « алнодми интзри алрҳмаҳу алмъҷби интзри алмқту кули омили сиқдми алии мо салаф .

و فی الخبر عن النّبیّ (ص) قال: «النّادم ینتظر الرّحمة و المعجب ینتظر المقت و کلّ عامل سیقدم علی ما سلف.

Фأмои ман أўтии китобаи биминаҳи ФсўФи иҳосби ҳсобои исиро . Қил : алҳсоби алисири أни иғФри зунубау лои иҳосбаҳи баҳо ва ба .

فَأَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ بِیَمِینِهِ فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً. قیل: الحساب الیسیر أن یغفر ذنوبه و لا یحاسبه بها و به.

Қол алнабӣ ( с ) : « алҳсоби алисири алтҷоўзи ани алсиӣоту алоҳтсоби болҳснот » .

قال النّبیّ (ص): «الحساب الیسیر التّجاوز عن السّیّئات و الاحتساب بالحسنات».

Ва қил : алҳсоби алисири ирид ба алързи алии аллоҳ .

و قیل: الحساب الیسیر یرید به العرض علی اللَّه.

Рӯй ибни абии мликаҳи ани ъоӣшаҳи анҳо қолат : қоли расӯли аллоҳ ( с ) : « ман нўқши алҳсоби ъзб » ! Фқлт : ё расӯли аллоҳи ау лӣси иқўли аллоҳи ъзу ҷли ФсўФи иҳосби ҳсобои исиро ? Фқол : « анмои зоки алързу локини ман нўқши алҳсоби иҳлк » .

روی ابن ابی ملیکة عن عائشة انّها قالت: قال رسول اللَّه (ص): «من نوقش الحساب عذّب»! فقلت: یا رسول اللَّه ا و لیس یقول اللَّه عزّ و جلّ فَسَوْفَ یُحاسَبُ حِساباً یَسِیراً؟ فقال: «انّما ذاک العرض و لکن من نوقش الحساب یهلک».

Ва инқлби إлии أҳлаҳи мсрўро эй инқлби ман мақоми алҳсоби илои аҳлаи фии алҷнаҳи ман алҳўри алъайну алодмёт « мсрўро » бмои аўтии ман алхиру алкромаҳ .

وَ یَنْقَلِبُ إِلی‌ أَهْلِهِ مَسْرُوراً ای ینقلب من مقام الحساب الی اهله فی الجنّة من الحور العین و الآدمیّات «مسرورا» بما اوتی من الخیر و الکرامة.

Ва أмои ман أўтии китобаи вроءи зуҳрае иътии китобаи бшмолаҳи ман « вроءи зуҳра »у қоли алклбӣ : иғли ямини алкоФри илои ънқаҳу илўии шимола « вроءи зуҳра » Фиؤтии китобаи бшмолаҳи ман « вроءи зуҳра » .

وَ أَمَّا مَنْ أُوتِیَ کِتابَهُ وَراءَ ظَهْرِهِ ای یعطی کتابه بشماله من «وَراءَ ظَهْرِهِ» و قال الکلبی: یغلّ یمین الکافر الی عنقه و یلوی شماله «وَراءَ ظَهْرِهِ» فیؤتی کتابه بشماله من «وَراءَ ظَهْرِهِ».

ФсўФи идъўои сбўро эй азои қрأи китобаи инодии болўилу алҳлоки Фиқўл :у аҳлкоаҳи вои сбўроаҳ .

فَسَوْفَ یَدْعُوا ثُبُوراً ای اذا قرأ کتابه ینادی بالویل و الهلاک فیقول: و اهلکاه وا ثبوراه.

Ислии съирои идхли ҷаҳаннам , қрأи абӯи ҷаъфару абӯи Амру ёқӯбу ъосму Ҳамза : « ислӣ » бФтҳи алёءи болтхФиФи кқўлаҳ : « ислии алнори алкбрӣ » . Ва қрأи алохрўни бзми алёءу фатҳи алсоду ташдиди аллом , кқўлаҳ : «у тслиаҳ »у кқўлаҳ : « сами алҷҳими слўаҳ » .

یَصْلی‌ سَعِیراً یدخل جهنّم، قرأ ابو جعفر و ابو عمرو و یعقوب و عاصم و حمزة: «یصلی» بفتح الیاء بالتّخفیف کقوله: «یَصْلَی النَّارَ الْکُبْری‌». و قرأ الآخرون بضمّ الیاء و فتح الصّاد و تشدید اللّام، کقوله: «و تصلیة» و کقوله: «ثُمَّ الْجَحِیمَ صَلُّوهُ».

إнаҳи кони фии أҳлаҳи мсрўро эй кони фии алднё « мсрўро » бмъосии аллоҳи лои индми алайҳо . Ва ҳозои алкломи имри бки фии мавозиъи ман алқуръони кқўлаҳ : лои иҳби алФрҳин » « лои тФрҳўои бмои отокм » « лои темаши фии алأрзи мрҳо » « إнаҳи лФрҳи Фхўр » . « анқлбўои Фкҳин » «у Фрҳўои болҳёҳи алднё » ,у аллоҳи ъзу ҷли ибғзи алФрҳи болднёу алтмأнинаҳи илоҳо .

إِنَّهُ کانَ فِی أَهْلِهِ مَسْرُوراً ای کان فی الدّنیا «مسرورا» بمعاصی اللَّه لا یندم علیها. و هذا الکلام یمرّ بک فی مواضع من القرآن کقوله: لا یُحِبُّ الْفَرِحِینَ» «لا تَفْرَحُوا بِما آتاکُمْ» «لا تَمْشِ فِی الْأَرْضِ مَرَحاً» «إِنَّهُ لَفَرِحٌ فَخُورٌ». «انْقَلَبُوا فَکِهِینَ» «وَ فَرِحُوا بِالْحَیاةِ الدُّنْیا»، و اللَّه عزّ و جلّ یبغض الفرح بالدّنیا و الطّمأنینة الیها.

إнаҳи занни أни лни иҳўр эй лои ирҷъи баъди алммот эй алҳёҳ ва « ана » ғайри роҷеъи илои рабау илои алохраҳ , Флзлки кони иъмли болмъосӣ . Сами қол : « балӣ » эй лӣси аламри кома « занн » бал « иҳўр » алиноу ибъси إни рабаи кон ба бсиро эй ъолмо қабл ани ихлқаҳ « ан » марҷаъаи илайҳи Фиҷозиаҳи алии аъмола .

إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ یَحُورَ ای لا یرجع بعد الممات ای الحیاة و «انّه» غیر راجع الی ربّه و الی الآخرة، فلذلک کان یعمل بالمعاصی. ثمّ قال: «بلی» ای لیس الامر کما «ظنّ» بل «یحور» الینا و یبعث إِنَّ رَبَّهُ کانَ بِهِ بَصِیراً ای عالما قبل ان یخلقه «انّ» مرجعه الیه فیجازیه علی اعماله.

Флои أқсми болшФқи қоли муҷоҳид : ҳўи алнори каллау фии алқуръони ақсоми боҷзоءи алнҳору алмроди баҳои алнҳор ,у алшФқ : ашшуъоъ ,у ҳўи фии Алъарабияи фии алҳмраҳи аксар . Қоли ибни аббосу аксари алмФсрин : ҳўи алҳмраҳи алтии тбқии фии алоФқи баъди ғуруби алшмс .

فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ قال مجاهد: هو النّار کلّه و فی القرآن اقسام باجزاء النّهار و المراد بها النّهار، و الشّفق: الشّعاع، و هو فی العربیّة فی الحمرة اکثر. قال ابن عباس و اکثر المفسّرین: هو الحمرة الّتی تبقی فی الافق بعد غروب الشّمس.

Ва қоли қавм : ҳўи албёзи алзии иъқби тлки алҳмраҳ .

و قال قوم: هو البیاض الّذی یعقب تلک الحمرة.

Ва аллил ва мо всқ эй мо зму ҷамъи иқолу сқтаҳи асқаҳи всқо , эй ҷмътаҳу астўсқти алإбли азои аҷтмъту анзмт . Ва алмънӣ : ҷамъ « аллил » илои масканаи мо кони мнтшрои болнҳори фии мутасаррифау злки ан « аллил » азои ақбли рҷъи кули шайъи ءи илои мустақарау мأўоаҳ .

وَ اللَّیْلِ وَ ما وَسَقَ ای ما ضمّ و جمع یقال و سقته اسقه وسقا، ای جمعته و استوسقت الإبل اذا اجتمعت و انضمّت. و المعنی: جمع «اللّیل» الی مسکنه ما کان منتشرا بالنّهار فی متصرّفه و ذلک انّ «اللّیل» اذا اقبل رجع کلّ شی‌ء الی مستقرّه و مأواه.

Ва алқмри إзои атсқ яъне : азои амтлأу астўӣу астдору теми нурау злки лайлаи слоси ъушрау арбъи ъушра .

وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ یعنی: اذا امتلأ و استوی و استدار و تمّ نوره و ذلک لیلة ثلاث عشرة و اربع عشرة.

Лтркбни тбқои ани тибқи қрأи ибни касӣру Ҳамзау алксоӣӣ « лтркбн » бФтҳи албоء яъне : « лтркбн » ё Муҳамади смоءи фавқи смоءу зоки лайлаи асрӣ ба ва « ан » бмънии баъд , эй « тбқо » баъд « тибқ » ман атбоқи алсмоء . Ва иҷўзи ани икўни дараҷаи баъди дараҷау рутбаи баъди рутбаи фии алқрбаҳи ман аллоҳу алрФъаҳ . Ва қил : яъне алсмоءи явми алқёмаҳи итғири лўнои баъди лавни Фтсири тораи колдҳону тораи колмҳлу тншқу тнФтри болғмому мтўиаҳи бимин аллоҳу қрأи алохрўн : « лтркбн » бзми албоء яъне : банӣ одами иқўл : лтҳўлўни ҳолои баъди ҳоли нутфа , сами мзғаҳ , сами узамо , сами хлқои охири тФло , сами сбё , сами ёФъо , сами шобо , сами кҳло , сами шихо , мризоу сҳиҳо , мсрўроу ҳзино , зоъноу мқимо , ҳаё ва мето . Қолати алҳкмоء : иштмли алонсони ман кунаи нутфаи илои ани иҳрму имўти алии сабъау слосини ҳолоу сабъау слосини асмо : нутфа , сами ълқаҳ , сами мзғаҳ , сами узамо , сами хлқои охир , сами ҷнино , сами влидо , сами рзиъои сами Фтимо , сами ёФъо , сами ношӣо , сами мтръръо , сами хрўро , сами мроҳқо , сами мҳтлмо , сами болғо , сами амрад . Сами торо , сами боқло , сами мситро , сами мтрхмо , сами мхтто , сами смло , сами млтҳё , сами мстўё , сами мсдъо , сами мҷтмъо .

لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ قرأ ابن کثیر و حمزة و الکسائی «لترکبنّ» بفتح الباء یعنی: «لترکبنّ» یا محمد سماء فوق سماء و ذاک لیلة اسری به و «عن» بمعنی بعد، ای «طبقا» بعد «طبق» من اطباق السّماء. و یجوز ان یکون درجة بعد درجة و رتبة بعد رتبة فی القربة من اللَّه و الرّفعة. و قیل: یعنی السّماء یوم القیامة یتغیّر لونا بعد لون فتصیر تارة کالدّهان و تارة کالمهل و تنشقّ و تنفطر بالغمام و مطویة بیمین اللَّه و قرأ الآخرون: «لَتَرْکَبُنَّ» بضمّ الباء یعنی: بنی آدم یقول: لتحوّلون حالا بعد حال نطفة، ثمّ مضغة، ثمّ عظما، ثمّ خلقا آخر طفلا، ثمّ صبیّا، ثمّ یافعا، ثمّ شابّا، ثمّ کهلا، ثمّ شیخا، مریضا و صحیحا، مسرورا و حزینا، ظاعنا و مقیما، حیّا و میّتا. قالت الحکماء: یشتمل الانسان من کونه نطفة الی ان یهرم و یموت علی سبعة و ثلاثین حالا و سبعة و ثلاثین اسما: نطفة، ثمّ علقة، ثمّ مضغة، ثمّ عظما، ثمّ خلقا آخر، ثمّ جنینا، ثمّ ولیدا، ثمّ رضیعا ثمّ فطیما، ثمّ یافعا، ثمّ ناشئا، ثمّ مترعرعا، ثمّ خرّورا، ثمّ مراهقا، ثمّ محتلما، ثمّ بالغا، ثمّ امرد. ثمّ طارا، ثمّ باقلا، ثمّ مسیطرا، ثمّ مطرخمّا، ثمّ مختطا، ثمّ صملا، ثمّ ملتحیا، ثمّ مستویا، ثمّ مصدعا، ثمّ مجتمعا.

Ва алшбоби иҷмъи злки калла , сами млҳўзо , сами кҳло , сами ашмт , сами шихо , сами ашиб , сами ҳўқло , сами сФтоно , сами ҳумо , сами ҳрмо , сам мето Фҳзои маънии қавлаи таъолӣ : лтркбни тбқои ани тибқи қоли алшоър :

و الشّباب یجمع ذلک کلّه، ثمّ ملهوزا، ثمّ کهلا، ثمّ اشمط، ثمّ شیخا، ثمّ اشیب، ثمّ حوقلا، ثمّ صفتانا، ثمّ همّا، ثمّ هرما، ثمّ میّتا فهذا معنی قوله تعالی: لَتَرْکَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ قال الشّاعر:

Алсбри аҷмлу алднёи мФҷъаҳ

الصّبر اجمل و الدّنیا مفجّعة

Ман зои алзии лами изқи ман айшаи рнқо

من ذا الّذی لم یذق من عیشه رنقا

Азои сФолки ман масрурҳо « тибқ »

اذا صفالک من مسرورها «طبق»

Аҳдии лаки алдҳри ман макрӯҳҳо « тбқо »

اهدی لک الدّهر من مکروهها «طبقا»

Ва қоли мкҳўл : фии ҳзаҳи алоиаҳи фии кули ъушрин ъомои тҳдсўни умарои лами ткўнўои алайҳу ҳозои адли длилои алии ҳдси Алъоламу исботи алсонъ . Ва қил : ман кони алиўми алии ҳолау ғдои алии ҳолаи ахрӣ , Флиълми ани тадбираи илои сўоаҳ . Ва қил : лобии бикри алўроқ : мо алдлили алии ани лҳзаҳи Алъолами сонъо ? Фқол : таҳвили улҳолоту аҷзи алқўаҳу заъфи алоркону фасхи алъзимаҳ . Ва қоли абӯи убайд : фии ҳзаҳи алоиаҳ « лтркбн » сунани ман кони қблкму аҳўолҳму фии маъноаи мо

و قال مکحول: فی هذه الآیة فی کلّ عشرین عاما تحدثون امرا لم تکونوا علیه و هذا ادلّ دلیلا علی حدث العالم و اثبات الصّانع. و قیل: من کان الیوم علی حالة و غدا علی حالة اخری، فلیعلم انّ تدبیره الی سواه. و قیل: لابی بکر الورّاق: ما الدّلیل علی انّ لهذه العالم صانعا؟ فقال: تحویل الحالات و عجز القوّة و ضعف الارکان و فسخ العزیمة. و قال ابو عبید: فی هذه الآیة «لترکبنّ» سنن من کان قبلکم و احوالهم و فی معناه ما

Рӯй абӯи Саиди алхдрии ан алнабӣ ( с ) лттбъни сунани ман қблкми шброи шброу зроъои зроъо ҳатто луи дхлўои ҷҳри зби тбътмўҳм .

روی ابو سعید الخدری عن النّبیّ (ص) لتتبعنّ سنن من قبلکم شبرا شبرا و ذراعا ذراعا حتّی لو دخلوا جحر ضبّ تبعتموهم.

Қавла : Фмои ?лаами лои иؤмнўн эй мо лкФори амтки лои исдқўни болбъсу алқуръону алнбўаҳи баъди мо взҳи албрҳону зуҳрати алҳҷаҳи даллола , қолаи алии ҷҳаҳи алтъиири ?лаам .

قوله: فَما لَهُمْ لا یُؤْمِنُونَ ای ما لکفّار امّتک لا یصدّقون بالبعث و القرآن و النّبوّة بعد ما وضح البرهان و ظهرت الحجّة دلالة، قاله علی جهة التّعییر لهم.

Ва إзои қрии алайҳими алқуръони лои исҷдўн яъне : қрӣ « алайҳими алқуръон » боломри болсҷўди ллаҳи ъзу ҷлу алъбодаҳи ?ла « лои исҷдўн » ?лау лои ихзъўну лои итиъўну улхитоби ллкФор . Ва ани абии слмаҳи ани абои ҳрираҳи қрأ : إзои алсмоءи аншқти Фсҷди фӣҳо Флмои ансрФи ахбрҳми ани расӯли аллоҳ ( с ) сҷди фӣҳо . Ва ани абии рофеъи қол : слити маъаи абии ҳрираҳи алътмаҳ , Фқрأ : إзои алсмоءи аншқти Фсҷди Фқлти мо ҳзаҳ ? қол : сҷдти баҳои халафи абии алқосм ( с ) Флои азоли асҷди фӣҳо ҳатто илқоа .

وَ إِذا قُرِئَ عَلَیْهِمُ الْقُرْآنُ لا یَسْجُدُونَ یعنی: قرئ «علیهم القرآن» بالامر بالسّجود للَّه عزّ و جلّ و العبادة له «لا یَسْجُدُونَ» له و لا یخضعون و لا یطیعون و الخطاب للکفّار. و عن ابی سلمة انّ ابا هریرة قرأ: إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ فسجد فیها فلمّا انصرف اخبرهم انّ رسول اللَّه (ص) سجد فیها. و عن ابی رافع قال: صلّیت مع ابی هریرة العتمة، فقرأ: إِذَا السَّماءُ انْشَقَّتْ فسجد فقلت ما هذه؟ قال: سجدت بها خلف ابی القاسم (ص) فلا ازال اسجد فیها حتّی القاه.

Бали аллазӣнаи кФрўои икзбўни болқрону албъс .

بَلِ الَّذِینَ کَفَرُوا یُکَذِّبُونَ بالقرآن و البعث.

Ва аллоҳи أълми бмои иўъўн эй измрўну ихФўни фии сдўрҳму иҷмъўни ман алФкру алткзиби болнбӣу алқуръони Фиъзбҳми бзлк .

وَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِما یُوعُونَ ای یضمرون و یخفون فی صدورهم و یجمعون من الفکر و التّکذیب بالنّبیّ و القرآن فیعذّبهم بذلک.

Фбшрҳми бъзоби أлими ахбрҳми бъзоби мўҷъи хброи изҳри таъсираи алии бшртҳм .

فَبَشِّرْهُمْ بِعَذابٍ أَلِیمٍ اخبرهم بِعَذابٍ موجع خبرا یظهر تأثیره علی بشرتهم.

إлои аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти Фонҳми лисўои ммни ибшрўни болъзоб .

إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ فانّهم لیسوا ممّن یبشّرون بالعذاب.

Ва қил : ҳозои астсноءи мунқатиъ , яъне : локини аллазӣнаи омнўоу ъмлўои алсолҳоти ?лаами أҷри ғайри мамнӯн эй « ғайр » мақтӯъу лои мнқўс . Ва қил : « ғайр » мнғси болмни алайҳими фӣаи ?фони алмнаҳи ткдри алнъмаҳ .

و قیل: هذا استثناء منقطع، یعنی: لکن الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَهُمْ أَجْرٌ غَیْرُ مَمْنُونٍ ای «غیر» مقطوع و لا منقوص. و قیل: «غیر» منغص بالمنّ علیهم فیه فانّ المنّة تکدّر النّعمة.