Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими исми ман лами ттътри улқулуби алои бнсими иқбола ,у лами ттФтри алдмўъи алои ллўъаҳи фироқа ӯ рӯҳи висола , Фдмўъҳми алии алҳолтини мнскбаҳу қлўбҳми фии умуми аҳўолҳми мултаҳиба ,у ъқўлҳми фии ғолиби аўқотҳми мнтҳбаҳ .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ اسم من لم تتعطّر القلوب الّا بنسیم اقباله، و لم تتفطّر الدّموع الّا للوعة فراقه او روح وصاله، فدموعهم علی الحالتین منسکبة و قلوبهم فی عموم احوالهم ملتهبة، و عقولهم فی غالب اوقاتهم منتهبة.

То иззат « бисмии аллоҳ » ҷамолу ҷалоли хеши дарин сарои ҳукм ошкоро кард , ҷаҳонёни дил аз хоҷагӣ хеш барграфтанд , то раъйати давлати ин ном аз ғайби зоҳири гашт , аз арши Маҷид то бФрш маед ҳамаи мавҷӯдоти камари истиқбол бар миёни бастанд то дар бтҳоءи Макка ин навохт бони меҳтар олам расед . Ки ақрأи босами рбки касро дарин олами пурвой хеш намонад .

تا عزّت «بسم اللَّه» جمال و جلال خویش درین سرای حکم آشکارا کرد، جهانیان دل از خواجگی خویش برگرفتند، تا رأیت دولت این نام از غیب ظاهر گشت، از عرش مجید تا بفرش مهید همه موجودات کمر استقبال بر میان بستند تا در بطحاء مکه این نواخت بآن مهتر عالم رسید. که اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ کس را درین عالم پروای خویش نماند.

Он азизӣ гуфта дар муноҷот : эй пазирндаи узр ҳар пушаймонӣ , эй созандаи кор ҳар бедармонӣ , кадом диласт ки дар оташи шавқ ту нест ? кадом дидааст ки дар интизори дидор ту нест ? кадом ҷонаст ки дар мхлби бози иззат ту нест ? кадом сараст ки сармасти шароби муҳаббат ту нест ?

آن عزیزی گفته در مناجات: ای پذیرنده عذر هر پشیمانی، ای سازنده کار هر بی درمانی، کدام دلست که در آتش شوق تو نیست؟ کدام دیده است که در انتظار دیدار تو نیست؟ کدام جانست که در مخلب باز عزّت تو نیست؟ کدام سر است که سرمست شراب محبّت تو نیست؟

Дар зовияи даравишони ҳамаи сӯзи талаби ту , дар кӯии хроботёни ҳама дард ноёфт ту , дар килисои тарсоёни ҳамаи нишоти ҷусту ҷӯии ту , дар оташи гоҳи габрони ҳамаи дарди вомондагӣ аз ту :

در زاویه درویشان همه سوز طلب تو، در کوی خراباتیان همه درد نایافت تو، در کلیسای ترسایان همه نشاط جست و جوی تو، در آتش گاه گبران همه درد واماندگی از تو:

Ва аллили إзои иғшии аллоҳи таъолии шабро шарафӣ ва мартабатӣ дод ки дар қуръони Маҷиди онро маҳали қисм худ гардонид гуфт :у аллили إзои иғшӣ ва ин шараф аз он ёфт ки чун шаби даройади дӯстони худоӣу хосгёни даргоҳи подшоҳ дар муноҷот шаванд : танҳо шан дар намоз , дилҳошон дар ниёз , ҷонҳошон дар роз , ҳамаи шаби шароб сафо менӯшанду халъати ризои мипўшнду итоб маҳбӯб менӯшанд . Чун вақт саҳар бошад фармон , расад , то ин дарҳои қуббаи пирӯза боз гушойанд ва доманҳои сродқоти арш Маҷид барандозанду муқаррабони ҳазрати бомари ҳақи ҷли ҷалола хомӯш шаванд . Он гуҳи ҷаббори коинот дар улуввау кбрёءи худ хитоб кунад : алои тдхлои кули ҳабиби бҳбибаҳи Фоини аҳбоӣ » ? ҳар дӯстӣ бо дӯсти худ дар хилват ва шодӣ омаданд , дӯстон ман куҷоанд ?

وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشی‌ اللَّه تعالی شب را شرفی و مرتبتی داد که در قرآن مجید آن را محلّ قسم خود گردانید گفت: وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشی‌ و این شرف از آن یافت که چون شب درآید دوستان خدای و خاصگیان درگاه پادشاه در مناجات شوند: تنها شان در نماز، دلهاشان در نیاز، جانهاشان در راز، همه شب شراب صفا می‌نوشند و خلعت رضا میپوشند و عتاب محبوب می‌نوشند. چون وقت سحر باشد فرمان، رسد، تا این درهای قبّه پیروزه باز گشایند و دامنهای سرادقات عرش مجید براندازند و مقرّبان حضرت بامر حقّ جلّ جلاله خاموش شوند. آن گه جبّار کائنات در علوّ و کبریاء خود خطاب کند: الا تدخلا کلّ حبیب بحبیبه فاین احبّای»؟ هر دوستی با دوست خود در خلوت و شادی آمدند، دوستان من کجااند؟

Ва аллили إзои иғшии як сар аз асрори ин сӯра онаст ки ҳақи ҷли ҷалолаи андарин сӯраи ҳолати ду кас баён карду сират эшон бинишон аён кард : яке абӯи бикри садиқ , ӯ ки « атқӣ » васфу наът ӯ дигари бӯи ҷаҳли пари ҷаҳл , ӯ ки « ашқӣ » ҳолату сифат ӯ . Сари ҳамаи муонидон дар шақовати бӯи ҷаҳлу сифат ӯ дар китоби худо « ашқӣ » . Солору меҳтари ҳамаи муъминони абӯ бикрасту наът ӯ дар китоби осмон « атқӣ » . Абӯи бикри оростаи имону ислому ном ӯ дар ҷаридаи атқё . Бӯи ҷаҳли олӯдаи куфру ширку ном ӯ дар ҷаридаи ашқиё . Аз рӯй ишорат мегуяд чунонк аз аҳли куфр вау зумраи шақовати касро он қсўт ва ҷафо нест ки бӯи ҷаҳлро . Низ аз аҳли имону арбоби маърифати касро он сидқ ва вафо нест ки абӯи бикрро ва дар фотиҳаи сӯра ки раб Алъоламин гуфт :у аллили إзои иғшӣу алнҳори إзои таҷаллии гӯйӣ аз рӯй маънии шабу рӯзро дар қисм аз баҳри он ёд кард дар ифтитоҳи сӯра ки сӯрати ҳол ҳар ду касро дар асноءи сӯра ёд кард . Маънӣ чунонаст ки андари шаби фатрати залолати касро он гумроҳӣ набӯд ки бӯи ҷаҳли шқиро буду андари рӯзи даъвати рисолати касро он сабот қадам набӯд ки абӯи бикри нафйро буд . Аздод дар баробари якдигари камол васф бинмоӣанд .

وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشی‌ یک سرّ از اسرار این سوره آنست که حقّ جلّ جلاله اندرین سورة حالت دو کس بیان کرد و سیرت ایشان بنشان عیان کرد: یکی ابو بکر صدیق، او که «اتقی» وصف و نعت او دیگر بو جهل پر جهل، او که «اشقی» حالت و صفت او. سر همه معاندان در شقاوت بو جهل و صفت او در کتاب خدا «اشقی». سالار و مهتر همه مؤمنان ابو بکر است و نعت او در کتاب آسمان «اتقی». ابو بکر آراسته ایمان و اسلام و نام او در جریده اتقیا. بو جهل آلوده کفر و شرک و نام او در جریده اشقیا. از روی اشارت میگوید چنانک از اهل کفر و و زمره شقاوت کس را آن قسوت و جفا نیست که بو جهل را. نیز از اهل ایمان و ارباب معرفت کس را آن صدق و وفا نیست که ابو بکر را و در فاتحه سوره که ربّ العالمین گفت: وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشی‌ وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّی گویی از روی معنی شب و روز را در قسم از بهر آن یاد کرد در افتتاح سوره که صورت حال هر دو کس را در اثناء سورة یاد کرد. معنی چنانست که اندر شب فترت ضلالت کس را آن گمراهی نبود که بو جهل شقی را بود و اندر روز دعوت رسالت کس را آن ثبات قدم نبود که ابو بکر نفی را بود. اضداد در برابر یکدیگر کمال وصف بنمایند.

Ъиноди бӯи ҷаҳлу эътиқоди абӯи бикр ҳар дуро дар як сӯра баён кард то ҳақиқат шавад аҳли суннатро баёни насу миннати ҳақи ъзу ҷл дар ҳоли бӯи бикри садиқ ва ин анвору осор ки аз вай пайдо шуд , самараи суҳбату адаби муроқибат буду камоли яқин ӯ ки дар овомири ҳақи касро он ртбт амтсол набӯд ки бӯи бикрро буд , ҳам дар муҷоҳида ва ҳам дар мушоҳида ва чандон нури сарвар дар ботини вай истило ёфт ки ҳар чаҳ дошт дар баробари амри ҳақ нисор карду ағёрро бар он эсор кард либоси хеш дар бохт муҷаррад шуд . Ҳтоми дунё ҷумла барандохт муфрад шуд . Сарро ъамома нагузошт , танро ҷома нагузошт , қадамро наълин нагузошт , гуфт : муҳаббати расӯл ( с ) сарморо тоҷи баст , синаи моро либоси тақвои баст ва « либоси алтқўии злки хайр » лои ҷурм аз ҳазрати иззат амр омад бмқрбони осмону зумраи олами малакӯт ки назора кунед мари ҳолати абӯи бикрро !у абӯи бикри бмҷлси Сайид ( с ) расида ва ҳам бар он ҳолати қарори гирифтау Сайиди валади одами назари рأФт бар ахлоқ ӯ гузошта . Он соъати Ҷабраили амин фурӯ омад аз ҳазрати иззат ва гуфт : ё Сайиди малики ҷл ҷалола мегуяд : саломи мо ба абӯ бикр бирасон ва бо ӯ бигӯ ки : « анои ънки рози Фҳли анати ании роз » ? баъд аз анбиёу русул дар табақоти авлиёи ҳаргизи ҳечкасро аз ҳазрати иззати зўи алҷлоли чунин ташриф ва навохт наомад ки абӯи бикрро омад .

عناد بو جهل و اعتقاد ابو بکر هر دو را در یک سوره بیان کرد تا حقیقت شود اهل سنّت را بیان نصّ و منّت حقّ عزّ و جلّ در حال بو بکر صدّیق و این انوار و آثار که از وی پیدا شد، ثمره صحبت و ادب مراقبت بود و کمال یقین او که در اوامر حقّ کس را آن رتبت امتثال نبود که بو بکر را بود، هم در مجاهده و هم در مشاهده و چندان نور سرور در باطن وی استیلا یافت که هر چه داشت در برابر امر حق نثار کرد و اغیار را بر آن ایثار کرد لباس خویش در باخت مجرّد شد. حطام دنیا جمله برانداخت مفرد شد. سر را عمامه نگذاشت، تن را جامه نگذاشت، قدم را نعلین نگذاشت، گفت: محبّت رسول (ص) سرما را تاج بست، سینه ما را لباس تقوی بست و «لِباسُ التَّقْوی‌ ذلِکَ خَیْرٌ» لا جرم از حضرت عزّت امر آمد بمقرّبان آسمان و زمره عالم ملکوت که نظاره کنید مر حالت ابو بکر را! و ابو بکر بمجلس سیّد (ص) رسیده و هم بر آن حالت قرار گرفته و سیّد ولد آدم نظر رأفت بر اخلاق او گذاشته. آن ساعت جبرئیل امین فرو آمد از حضرت عزّت و گفت: یا سیّد ملک جلّ جلاله میگوید: سلام ما به ابو بکر برسان و با او بگو که: «انا عنک راض فهل انت عنّی راض»؟ بعد از انبیا و رسل در طبقات اولیا هرگز هیچکس را از حضرت عزّت ذو الجلال چنین تشریف و نواخت نیامد که ابو بکر را آمد.

Ва бош то фардои қиёмат ки гӯйанд : эй муқаррабони даргоҳ вае човашони боргоҳи иззат ! дасти абӯ бикр гиред ва ӯро дар саропардаи занбӯрӣу қудс илоҳӣ оред то лутфи ҷамоли мо дидаи иштиёқи сидқ ӯро ин тўтёи дркшд ки : итҷлии арраҳмони ллноси оммау лобии бикри хосса .

و باش تا فردای قیامت که گویند: ای مقرّبان درگاه و ای چاوشان بارگاه عزّت! دست ابو بکر گیرید و او را در سراپرده زنبوری و قدس الهی آرید تا لطف جمال ما دیده اشتیاق صدق او را این توتیا درکشد که: یتجلی الرّحمن للنّاس عامّة و لابی بکر خاصّة.