Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳими босами ман лои ғарази ?лаи фии афъолау лои ивази анҳу фии ҷалолау ҷамола , босами ман лои иҷди алФқири ман дунаи қророу лои иҷди аҳади ман ҳукмаи Фроро .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ باسم من لا غرض له فی افعاله و لا عوض عنه فی جلاله و جماله، باسم من لا یجد الفقیر من دونه قرارا و لا یجد احد من حکمه فرارا.

Номи худовандӣ ки номаши мӯнис муфлисонаст , ёдаши роҳати дили мридонст , меҳраши қӯти ҷони мштоқонст , ёфташ рӯзи давлати толибону суру сарвари дрўишонст .

نام خداوندی که نامش مونس مفلسان است، یادش راحت دل مریدانست، مهرش قوّت جان مشتاقانست، یافتش روز دولت طالبان و سور و سرور درویشانست.

Азизи қадар ва азим шанаст , малик ӯ ҷовдону иззат ӯ бекронст . Самоъи номаши баҳори ҷони ошиқону рӯҳ рӯҳ дӯстонаст . Худовандӣ ки чароғи тавҳид дар кулбаи дили дӯстони фазл ӯ афрӯзад , сириштҳои пиндошт аз соҳати дӯстони нори адл ӯ сӯзад . Гоҳи нури имон дар пардаи куфр ва зулмат бидорад , гоҳи заҳмати зулмати куфри бнўр имон бардорад .

عزیز قدر و عظیم شانست، ملک او جاودان و عزّت او بی‌کرانست. سماع نامش بهار جان عاشقان و روح روح دوستانست. خداوندی که چراغ توحید در کلبه دل دوستان فضل او افروزد، سرشتهای پنداشت از ساحت دوستان نار عدل او سوزد. گاه نور ایمان در پرده کفر و ظلمت بدارد، گاه زحمت ظلمت کفر بنور ایمان بردارد.

Худои ҳама офаридагон ӯст он кунад ки худ хоҳад . Доранда ва донанда ӯст ҳар касро он диҳад ки сазоӣ ӯ буд . Молик алмалик ӯст , якеро малик диҳад то пайваста дар рӯҳу райҳон буд якеро малик нафас диҳад то ҳамеша дар зулмати исён буд . Тӯбо касеро ки фардои меҳмони дили вафодори некӯкор буд . ?вил бар он кас ки фардо дар зиндони нафаси ғаддори макор буд ! аз адл ӯ барин яке ҳукми шақовати рафтау ҷавр на , аз фазл ӯ бар он яке ҳукми саодати рафтау майл на .

خدای همه آفریدگان اوست آن کند که خود خواهد. دارنده و داننده اوست هر کس را آن دهد که سزای او بود. مالک الملک اوست، یکی را ملک دهد تا پیوسته در روح و ریحان بود یکی را ملک نفس دهد تا همیشه در ظلمت عصیان بود. طوبی کسی را که فردا مهمان دل وفادار نیکوکار بود. ویل بر آن کس که فردا در زندان نفس غدّار مکّار بود! از عدل او برین یکی حکم شقاوت رفته و جور نه، از فضل او بر آن یکی حکم سعادت رفته و میل نه.

ЛإилоФи Қурайш « إилоФҳм . . . » дарин сӯраи асҳоби аилоФ ки сарварон Қурайш буданд , аллоҳи таъолии номи эшон барда ва ҳамчунин хонаи каъба ки қиблаи ъолмёнсти номи барда .

لِإِیلافِ قُرَیْشٍ «إِیلافِهِمْ...» درین سوره اصحاب ایلاف که سروران قریش بودند، اللَّه تعالی نام ایشان برده و همچنین خانه کعبه که قبله عالمیانست نام برده.

Захми адли азалӣ бар асҳоб аилоФ омад , сарафрозӣу меҳтарии эшон бар оламёну қаробати расӯл ( с ) мари эшонро ҳеҷ суд надошт . Асари фазлу лутфи худовандӣ рӯй бидон хонаи сангин беҷон оварад то бад-ӣни тахсӣс ва ин ташрифи мушаррафу макрами гашт ки : раби ҳозои албит ва дар он сӯра дигар гуфт : «у тҳри байтӣ » . Дарин сӯраи азоФти рубубият бо хона кард ки : б ҳозои албити худованди ин хона . Ва дар он сӯраи азоФти хона бо худ кард ки : «у тҳри байтӣ » пок куну поки дори хонаи ман . Ин чунонаст ки хонаро гуфт : ман он туам , ту он ман . Азин аҷабтар ҳар ки қасди хона каъба дорад , бҳҷу умра , эшонро касон хеш хонду зоирон , то бар лисон набувват бирафт ки : « алҳоҷи вФди аллоҳи алии байтау алъмори зуввори аллоҳу ҳақи алии алмзўрони икрми зоира » . Арбоби маорифро андарин маънӣ забонӣ дигараст гуфтанд : ҳаҷи ду навъаст : яке аз хона худ шавад ба байтулҳаром , яке аз ниҳод худ бархезад бадаргоҳи зўи алҷлолу алокром . Он яке то Арафотаст , ва ин яке то бмърФти маърӯф . Онҷои чашма замзамаст , ӣнҷои ақдоҳи шароби лутфи дамодам . Онҷои қадамгоҳ халиласт , ӣнҷои назаргоҳи худованди ҷалил . Онҷои оёт байнотаст ,у ӣнҷои ройоту лоёт . Онҷои рукни шомӣ ва ямонӣаст , ӣнҷои ганҷи маъонӣ . Онҷои бқдми раванд , ӣнҷои баҳами раванд :

زخم عدل ازلی بر اصحاب ایلاف آمد، سرافرازی و مهتری ایشان بر عالمیان و قرابت رسول (ص) مر ایشان را هیچ سود نداشت. اثر فضل و لطف خداوندی روی بدان خانه سنگین بی‌جان آورد تا بدین تخصیص و این تشریف مشرّف و مکرّم گشت که: رب هذَا الْبَیْتِ‌ و در آن سوره دیگر گفت: «وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ». درین سوره اضافت ربوبیّت با خانه کرد که:بَّ هذَا الْبَیْتِ‌ خداوند این خانه. و در آن سوره اضافت خانه با خود کرد که: «وَ طَهِّرْ بَیْتِیَ» پاک کن و پاک دار خانه من. این چنانست که خانه را گفت: من آن توام، تو آن من. ازین عجبتر هر که قصد خانه کعبه دارد، بحجّ و عمره، ایشان را کسان خویش خواند و زائران، تا بر لسان نبوّت برفت که: «الحاجّ وفد اللَّه علی بیته و العمّار زوّار اللَّه و حقّ علی المزوران یکرم زائره». ارباب معارف را اندرین معنی زبانی دیگرست گفتند: حجّ دو نوع است: یکی از خانه خود شود به بیت الحرام، یکی از نهاد خود برخیزد بدرگاه ذو الجلال و الاکرام. آن یکی تا عرفاتست، و این یکی تا بمعرفت معروف. آنجا چشمه زمزم است، اینجا اقداح شراب لطف دمادم. آنجا قدمگاه خلیل است، اینجا نظرگاه خداوند جلیل. آنجا آیات بیّنات است، و اینجا رایات و لآیات. آنجا رکن شامی و یمانی است، اینجا گنج معانی. آنجا بقدم روند، اینجا بهم روند:

Он якеро ҳоҷ Макка гӯйанд , ин якеро ҳоҷи ҳақ . Эшон каъба аз роҳи бодияи ҷустанд , ӣнон аз роҳи дил . Дар хабараст ки Фриштгони ҳоҷи Маккаро истиқбол кунанд , рокибонро мусофаҳа кунанд , пиёдагонро мъонқаҳ кунанд . Аммо ҳоҷи ҳақи он қавм бошанд ки Фриштгони эшонро набенанд , осмону замини буи эшон нашунӯд , аршу курсӣ бар соқи давлат эшон нарасад ! эй мискин агар қӯти он надорӣ ки бо мусофирони роҳи ҳақиқат дар бодияи сифат сафар кунӣ , бории сафари бодияи сӯратро миён дар банд ки аллоҳи таъолӣ чунин мегуяд :у ллаҳи алии анноси ҳаҷи албит кам аз он набошад ки бо сокинони кӯии мо бахонаи мо ое . Агар пел натавонӣ буд , борӣ аз пашшае кам мабош ки бар сӯрат пеласт ! гуяд : агар бқўт пел нестам ки бори кашам , борӣ басӯрат пелам ки бори хеш бар каси ниФкнм .

آن یکی را حاجّ مکّه گویند، این یکی را حاجّ حقّ. ایشان کعبه از راه بادیه جستند، اینان از راه دل. در خبرست که فریشتگان حاجّ مکّه را استقبال کنند، راکبان را مصافحه کنند، پیادگان را معانقه کنند. امّا حاجّ حقّ آن قوم باشند که فریشتگان ایشان را نبینند، آسمان و زمین بوی ایشان نشنود، عرش و کرسی بر ساق دولت ایشان نرسد! ای مسکین اگر قوّت آن نداری که با مسافران راه حقیقت در بادیه صفت سفر کنی، باری سفر بادیه صورت را میان در بند که اللَّه تعالی چنین میگوید: وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ کم از آن نباشد که با ساکنان کوی ما بخانه ما آیی. اگر پیل نتوانی بود، باری از پشّه‌ای کم مباش که بر صورت پیل است! گوید: اگر بقوّت پیل نیستم که بار کشم، باری بصورت پیلم که بار خویش بر کس نیفکنم.