Қавлаи таъолӣ : бисмии аллоҳи арраҳмони арраҳим « бисмии аллоҳ » кашфи алкрўб , « бисмии аллоҳ » стар алъиўб , « бисмии аллоҳ » « ғФри алзнўб » .

قوله تعالی: بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ «بسم اللَّه» کشف الکروب، «بسم اللَّه» ستر العیوب، «بسم اللَّه» «غفر الذنوب».

Гуфтор « бисмии аллоҳ » дилро пар нур кунад , сарро масрур кунад , тоъатро мбрўр кунад , гуноҳро мғФўр кунад . Ҳар кро дар дил ва бар забони номи аллоҳи нақш буд , агар чаҳ дар об ва дар оташ буд , айш ӯ бо номи аллоҳи хуш буд . Азизи бандае ки дар дили ваии шавқи аллоҳ буд , бузургвори бандае ки бар забони ваии зикри аллоҳ буд . Бузургони дайн чунин гуфтаанд : ман инси алиўми бкломаҳи инси ғдои бсломаҳ . Ҳар крои дарин сарои роҳат калом ӯст , фардо дар биҳишт ӯро лиззат салом ӯст . Яке аз бузургони дайн дар муноҷот гуфта : илоҳӣ ҳар чаҳ маро аз дунё насибаст , бкоФрони даҳу ончии маро аз уқбо насибаст , бмؤмнони даҳ . Марои дарин ҷаҳони ёду номи ту бас , ва дар он ҷаҳони дидору саломи ту бас ! қавлаи إзои ҷоءи насри аллоҳу алФтҳ чун ин сӯра аз осмон фурӯ омад , расӯли худо ( с ) гуфт : « ё Ҷабраили нъити илои нафасӣ » !

گفتار «بسم اللَّه» دل را پر نور کند، سرّ را مسرور کند، طاعت را مبرور کند، گناه را مغفور کند. هر کرا در دل و بر زبان نام اللَّه نقش بود، اگر چه در آب و در آتش بود، عیش او با نام اللَّه خوش بود. عزیز بنده‌ای که در دل وی شوق اللَّه بود، بزرگوار بنده‌ای که بر زبان وی ذکر اللَّه بود. بزرگان دین چنین گفته‌اند: من انس الیوم بکلامه انس غدا بسلامه. هر کرا درین سرای راحت کلام اوست، فردا در بهشت او را لذّت سلام اوست. یکی از بزرگان دین در مناجات گفته: الهی هر چه مرا از دنیا نصیب است، بکافران ده و آنچه مرا از عقبی نصیب است، بمؤمنان ده. مرا درین جهان یاد و نام تو بس، و در آن جهان دیدار و سلام تو بس! قوله إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ چون این سوره از آسمان فرو آمد، رسول خدا (ص) گفت: «یا جبرئیل نعیت الیّ نفسی»!

Ин сӯра аз вафоти мо хабар медиҳад , ки роҳи фано мебибояд рафт ,у шарбати заҳри марг мебибояд чашид ва дар хоки лаҳад мебибояд хуфт ! Ҷабраил гуфт : эй Сайиди он ҷаҳони туро ба аз ин ҷаҳону ҷавори ҳақи туро ба аз дидори халқ ! эй Сайид , ҳар чанд ки роҳ бадв фаност , аммо фанои тариқ бақоасту бақои васила лақоаст .

این سوره از وفات ما خبر میدهد، که راه فنا می‌بباید رفت، و شربت زهر مرگ می‌بباید چشید و در خاک لحد می‌بباید خفت! جبرئیل گفت: ای سیّد آن جهان ترا به از این جهان و جوار حقّ ترا به از دیدار خلق! ای سیّد، هر چند که راه بدو فناست، امّا فنا طریق بقا است و بقا وسیله لقا است.

эй ҷавонмард агар дар кули кун бо касе мусомиҳа Эй рафтӣ дарин марг , он каси ҷузи Мустафо арабӣ набӯдӣ ! ҳар чанд дар ятем буд он Сайид ( с ) аз садафи қудрат бар омада , офтобии равшан буд аз фалак иқбол битофта , осмону замини бадви ороста бо ин ҳамаи каромат ӯро гуфтанд : « إнк мет ва إнҳм метун » ! эй Сайиди қадам дар ин сарой одам наҳодӣ , олами куни зер қадам оварадӣ . Бози ои бҳзрт ки олами абади равшан бтўаст . Съиди қиёмат дар интизори шафоат туаст ҷамоли фирдавсёни ошиқи чеҳраи ҷамол туаст . Остони ҳазрати мо муштоқи қадами маърифат туаст . эй Сайид : ҳар чаҳ дар офариниши ҳалқаи даргоҳ мо мекубанд , ва то ту ниёеи якеро ҷавоб нест ва ҳечкасро бор нест . эй ҷавонмард , буфот ӯ пушт Ҷабраил бишикаст , банно дидан ӯ дайни ислом хӯн гирист , бмФорқт ӯ имон бмотм бинишаст . Он рӯз ки беморӣ дар сина ӯ бикуфт , айвони калимаи лои илоҳи ало аллоҳ билразед . Ва чаҳ аҷаб ? ! саъди маози яке аз чокарони ҳазрати вай буд , чун аз дунё бирафт , ҳазрати набувват ( с ) ин хабар боз дод ки : « аҳтзи алърши лмўти саъди бен маоз » .

ای جوانمرد اگر در کلّ کون با کسی مسامحه‌ای رفتی درین مرگ، آن کس جز مصطفی عربی نبودی! هر چند درّ یتیم بود آن سیّد (ص) از صدف قدرت بر آمده، آفتابی روشن بود از فلک اقبال بتافته، آسمان و زمین بدو آراسته با این همه کرامت او را گفتند: «إِنَّکَ مَیِّتٌ وَ إِنَّهُمْ مَیِّتُونَ»! ای سیّد قدم در این سرای آدم نهادی، عالم کون زیر قدم آوردی. باز آی بحضرت که عالم ابد روشن بتو است. صعید قیامت در انتظار شفاعت تو است جمال فردوسیان عاشق چهره جمال تو است. آستان حضرت ما مشتاق قدم معرفت تو است. ای سیّد: هر چه در آفرینش حلقه درگاه ما می‌کوبند، و تا تو نیایی یکی را جواب نیست و هیچکس را بار نیست. ای جوانمرد، بوفات او پشت جبرئیل بشکست، بنا دیدن او دین اسلام خون گریست، بمفارقت او ایمان بماتم بنشست. آن روز که بیماری در سینه او بکوفت، ایوان کلمه لا اله الّا اللَّه بلرزید. و چه عجب؟! سعد معاذ یکی از چاکران حضرت وی بود، چون از دنیا برفت، حضرت نبوّت (ص) این خبر باز داد که: «اهتزّ العرش لموت سعد بن معاذ».

Бмўти саъди маози арш раҳмон билразед ! пас нигоҳ кун то бо фироқи Сайиди ҳол чигуна бошад ? ! охиртар назари ваии бсҳобаҳи он буд ки Сайид ( с ) аз ҳуҷра берун омад , ботинаши ҳамаи дарди гирифта , рухсораш зард гашта , тани заъифу наҳиф шуда , як даст бар китфи алӣ ( ъ ) ниҳода ,у дигари даст бар дӯши фазл , аз ҳуҷра бмсҷд омад ду ракаат намоз кард , пушти бмҳроби бози ниҳод , рӯй биорон кард , аз дида ӯ оби равони гашт . Саҳоба донистанд ки Сайид ( с ) видоъ хоҳад кард , ва он дидори боз пасинаст , ки низ ҷамол ӯ нахоҳанд дид . Сухани малеҳ ӯ нахоҳанд шунид . Миҳроб аз ӯ ҷудо хоҳад монад . Ҷаҳон аз рафтани вай торик хоҳад шуд . Ҷабраил низ бсФорт наёяд . Ризвон низ ббшорт наёяд . Сайид ( с ) аз ҳуҷра бхок хоҳад рафт ва аз зибри минбар дар лаҳад хоҳад хуфт . эй дариғо ки он ҷамоли пари камол ки селоати андўҳгнону ороми дили мумтаҳанон буд дар хок хоҳад шуд ,у хок бар сар мо хоҳад нишаст . Мо хабари осмон низ аз ки пурсим ? дармони дарди ҳиҷрон аз ки ҷӯйем ? андешаи дил бо ки гўӣим ? ҳамчунин хурӯши саҳоба дар масҷиди афтодау гирди навмидӣ бар рухсорҳо нишаста ,у чароғи шодӣ дар синаҳо фурӯи мурда , анфоси ҳамгинони оўаҳу оҳ шуда , ҳамаи гӯш фаро дошта то Сайид ( с ) чаҳ гуяд ? Сайиди блФзи ширину сухани пар офарин гуфт : « эй ёрони ман , эй азизон вае ғарибон , эй муҳоҷиру ансор , бадрӯд бошед ки умри моро ниҳоят омаду ҳисоби мо Фзлк шуд ,у дидори мо бо қиёмат афтод . Шуморо бадрӯд мекунаму ҳамаи умматро ки ҳастанд ва хоҳанд буд бадрӯд мекунам . Саломи ман баҳамаи уммати расониду бгўӣид : ки моро орзӯии дидори шумо буд , лекини аҷал камӣн бикшоду марг шабихун оварад , аз ҳазрати омадему боз бҳзрт рафтем , суннати ман нигоҳ доред . Фаризаи ҳақи бгзорид , намоз нигоҳ доред , бандагонро некӯ доред , ятемонро бинавозед ҳамаро бадрӯд кардам , ҳамаро бхдои супурдам . Худовандо ҳамаро бтўи супурдам , ба бӯи бикру умру Усмону алӣ ( ъ ) намесипорам . Одами бФрзнди супурд . Мӯсои ббродри супурд . Худовандо ман ҳамаро бтў месипорам . Нигоҳи дорашон ту бош , ва дар ҳимояту риоят худашон бидор » .

بموت سعد معاذ عرش رحمان بلرزید! پس نگاه کن تا با فراق سیّد حال چگونه باشد؟! آخرتر نظر وی بصحابه آن بود که سیّد (ص) از حجره بیرون آمد، باطنش همه درد گرفته، رخسارش زرد گشته، تن ضعیف و نحیف شده، یک دست بر کتف علی (ع) نهاده، و دیگر دست بر دوش فضل، از حجره بمسجد آمد دو رکعت نماز کرد، پشت بمحراب باز نهاد، روی بیاران کرد، از دیده او آب روان گشت. صحابه دانستند که سیّد (ص) وداع خواهد کرد، و آن دیدار باز پسین است، که نیز جمال او نخواهند دید. سخن ملیح او نخواهند شنید. محراب از او جدا خواهد ماند. جهان از رفتن وی تاریک خواهد شد. جبرئیل نیز بسفارت نیاید. رضوان نیز ببشارت نیاید. سیّد (ص) از حجره بخاک خواهد رفت و از زبر منبر در لحد خواهد خفت. ای دریغا که آن جمال پر کمال که سلوت اندوهگنان و آرام دل ممتحنان بود در خاک خواهد شد، و خاک بر سر ما خواهد نشست. ما خبر آسمان نیز از که پرسیم؟ درمان درد هجران از که جوییم؟ اندیشه دل با که گوئیم؟ همچنین خروش صحابه در مسجد افتاده و گرد نومیدی بر رخسارها نشسته، و چراغ شادی در سینه‌ها فرو مرده، انفاس همگنان آوه و آه شده، همه گوش فرا داشته تا سیّد (ص) چه گوید؟ سیّد بلفظ شیرین و سخن پر آفرین گفت: «ای یاران من، ای عزیزان و ای غریبان، ای مهاجر و انصار، بدرود باشید که عمر ما را نهایت آمد و حساب ما فذلک شد، و دیدار ما با قیامت افتاد. شما را بدرود میکنم و همه امّت را که هستند و خواهند بود بدرود میکنم. سلام من بهمه امّت رسانید و بگوئید: که ما را آرزوی دیدار شما بود، لیکن اجل کمین بگشاد و مرگ شبیخون آورد، از حضرت آمدیم و باز بحضرت رفتیم، سنّت من نگاه دارید. فریضه حقّ بگزارید، نماز نگاه دارید، بندگان را نیکو دارید، یتیمان را بنوازید همه را بدرود کردم، همه را بخدا سپردم. خداوندا همه را بتو سپردم، به بو بکر و عمر و عثمان و علی (ع) نمی‌سپارم. آدم بفرزند سپرد. موسی ببرادر سپرد. خداوندا من همه را بتو می‌سپارم. نگاه دارشان تو باش، و در حمایت و رعایت خودشان بدار».

Тамомии қиссаи вафот дар сӯраи алонбёء шарҳ додаем .

تمامی قصّه وفات در سورة الانبیاء شرح داده‌ایم.

إзои ҷоءи насри аллоҳу алФтҳ . Ин « наср » «у фатҳ » ҳамонаст ки онҷо гуфт : насри ман аллоҳу фатҳи қариб бар лисони ишорат , бар завқи аҳли фаҳм , « наср » нусрат диласт бар сипоҳи нафас . Ва « фатҳ » кушоди шаҳристон башариятаст бспоаҳи ҳақиқат . Ва ин нусрат дар хазона ҳикматаст . Ва мифтоҳи ин « фатҳ » дар хазонаи машйат . То ҳар дастӣ бадв нарасад . Дастӣ ки бадв расад , даст саодатаст ки дар остини хирқа башарият набӯд , соиди ин даст аз имон буд . Бозу аз тавҳид , ангуштон аз маърифат . Он гуҳи ин дасти баҳри ҷой ки кашида гардад ин мқръаҳ дар пеш мезанад ки : ҷоءи насри аллоҳи ҳусайни Мансурро гуфтанд : дасти дуои дарозтар ё дасти ибодат ? гуфт : на ин ва на он . Агар даст дуоаст то бдомни насиб беш нарасад , ва он ширки роҳ мардонаст . Ва агар даст ибодатаст то бдомни таклифи шаръӣу шартӣ беш нарасад , ва он даҳлези сарой имонаст . Дастӣ ки аз офариниш бартар расад . Он даст саодатаст дар сарои пардаи анояти мутаворӣ , то худ кӣ бурун ояду даст бар ки наад ? ! шблӣ гуфт : мо дар ҳоли хеш фурӯ монадем , гоҳ бошад ки бики мӯии дидаи хеши кунин аз ҷой бардорем ,у гоҳ буд ки чандон тоқат намонад ки як мӯии хешро ҳмолӣ кунем . Ҳусайни Мансур ӯро гуфт : он ҳол ки кунинро бики мӯӣ аз ҷой бурдорӣ , бардошта аноят бошӣ ва он соъат ки як мӯии хешро ҳмолӣ натавонӣ кард , аз дасти аноят дар афтода бошӣу сӯрату сифати дарҳами шикаста .

إِذا جاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَ الْفَتْحُ. این «نصر» «و فتح» همانست که آنجا گفت: نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَ فَتْحٌ قَرِیبٌ بر لسان اشارت، بر ذوق اهل فهم، «نصر» نصرت دلست بر سپاه نفس. و «فتح» گشاد شهرستان بشریّت است بسپاه حقیقت. و این نصرت در خزانه حکمت است. و مفتاح این «فتح» در خزانه مشیّت. تا هر دستی بدو نرسد. دستی که بدو رسد، دست سعادتست که در آستین خرقه بشریّت نبود، ساعد این دست از ایمان بود. بازو از توحید، انگشتان از معرفت. آن گه این دست بهر جای که کشیده گردد این مقرعه در پیش می‌زند که: جاءَ نَصْرُ اللَّهِ حسین منصور را گفتند: دست دعا درازتر یا دست عبادت؟ گفت: نه این و نه آن. اگر دست دعا است تا بدامن نصیب بیش نرسد، و آن شرک راه مردان است. و اگر دست عبادتست تا بدامن تکلیف شرعی و شرطی بیش نرسد، و آن دهلیز سرای ایمان است. دستی که از آفرینش برتر رسد. آن دست سعادتست در سراپرده عنایت متواری، تا خود کی برون آید و دست بر که نهد؟! شبلی گفت: ما در حال خویش فرو ماندیم، گاه باشد که بیک موی دیده خویش کونین از جای برداریم، و گاه بود که چندان طاقت نماند که یک موی خویش را حمّالی کنیم. حسین منصور او را گفت: آن حال که کونین را بیک موی از جای برداری، برداشته عنایت باشی و آن ساعت که یک موی خویش را حمّالی نتوانی کرد، از دست عنایت در افتاده باشی و صورت و صفت درهم شکسته.