Ва аммо тариқи муолиҷаи кулия дар амрози нафсонӣа онаст ки баъд аз онкии сабаби онро шинохт , агар сабаби мараз ҷисмонӣ бошад саъй дар муолиҷаи бадани намояд , ва он маразро аз бадан дафъ кунаду чунончии сабаби хориҷӣ ё нафасӣ бошад , тариқи муолиҷаи кулияи он мисли муъолиҷоти амроз ҷисмонӣа бошад .

و اما طریق معالجه کلیه در امراض نفسانیه آن است که بعد از آنکه سبب آن را شناخت، اگر سبب مرض جسمانی باشد سعی در معالجه بدن نماید، و آن مرض را از بدن دفع کند و چنانچه سبب خارجی یا نفسی باشد، طریق معالجه کلیه آن مثل معالجات امراض جسمانیه باشد.

Ва тариқи муъолиҷоти кулия дар амрози ҷисмонӣа онаст ки ибтидо ба ғизоҳое ки табъи онҳо зиди табъ маразаст алоҷ мекунанд , чунончии маразиро ки аз ҳарорат бошад аз ғизоҳои сард медиҳанд ,у ончӣ аз сардӣ бошад аз ғизоҳои гарм мудово мефармойанд пас , агар нохушӣ ҷузъӣ бошад ва ба ин васила дафъ шавад « Фҳўи алмтлўб » , ва агар марази мустаҳкам шуда бошад ва аз ғизои дафъ он нашавад , даво медиҳанд ва шарбатҳои ногувор мечашонанд , ва агар даво низ фоида набахшад ба заҳру сумумоти муолиҷа май намоянд ва баъзе амроз ҳодис мешавад ки ҳеҷ як аз он муъолиҷот муфид нест , ки бояд ба доғ кардану сўзонидн муолиҷа кард , ва гоҳ ҳаст ки бояд узвӣ аз аъзоъро қатъ кард ҳамчунон ки дар шқоқлўс , ва ин охир алоҷаст .

و طریق معالجات کلیه در امراض جسمانیه آن است که ابتدا به غذاهایی که طبع آنها ضد طبع مرض است علاج می کنند، چنانچه مرضی را که از حرارت باشد از غذاهای سرد می دهند، و آنچه از سردی باشد از غذاهای گرم مداوا می فرمایند پس، اگر ناخوشی جزئی باشد و به این وسیله دفع شود «فهو المطلوب»، و اگر مرض مستحکم شده باشد و از غذا دفع آن نشود، دوا می دهند و شربتهای ناگوار می چشانند، و اگر دوا نیز فایده نبخشد به زهر و سمومات معالجه می نمایند و بعضی امراض حادث می شود که هیچ یک از آن معالجات مفید نیست، که باید به داغ کردن و سوزانیدن معالجه کرد، و گاه هست که باید عضوی از اعضاء را قطع کرد همچنان که در شقاقلوس، و این آخر علاج است.

Пас , қоидаи кулия дар муолиҷаи амрози нафсонӣау дафъи сифоти разила низ ҳаминасту баъд аз онкии одамии инҳирофи ахлоқи худро аз ҳад эътидол ёфт ,у сифати бадӣ дар худ дид , бояд ибтидои афъолӣ ки зид онаст ва аз осори сифат ҳамидааст , ки дар муқобил онаст муртакиб шавад ,у мувозибати он афъол кунад ва ин , ба манзалаи ғизои зид маразаст , ҳамчунон ки ҳарорати мизоҷ ба ғизоҳои борада дафъ мешавад , ҳамчунин ҳар сифати фазилатӣ ки дар нафас ҳодис шуд азолаҳи малакаи разила ки зид он аст мекунад .

پس، قاعده کلیه در معالجه امراض نفسانیه و دفع صفات رذیله نیز همین است و بعد از آنکه آدمی انحراف اخلاق خود را از حد اعتدال یافت، و صفت بدی در خود دید، باید ابتدا افعالی که ضد آن است و از آثار صفت حمیده است، که در مقابل آن است مرتکب شود، و مواظبت آن افعال کند و این، به منزله غذای ضد مرض است، همچنان که حرارت مزاج به غذاهای بارده دفع می شود، همچنین هر صفت فضیلتی که در نفس حادث شد ازاله ملکه رذیله که ضد آن است می کند.

Пас агар ин амал фоида набахшид , дар мақоми сарзанишу маломат нафас барояд ва дар дилу забони худро накӯҳиш кунад , ва бадӣҳоу нохўшиҳои он сифатро дар дил бигузоранд ва тасаввур кунад ва ба забон оварад ва бо худ итоб ва хитоб кунад , ва бигӯед : эй нафас « аммора » ва « макора » маро ва худро ҳалок кардӣ , ва дар маърази ғазаби парвардгори даровардӣ , ва аз подшоҳӣ безавол , худро маҳрӯми сохтӣ , ва то чашм бар ҳам май зании замон рафтану вақт мурданаст , ва бояд дар оташи ҷаҳаннам бо мору каждуми қарин , ва бо ашрор ва шаётин ҳамнишин буд , ва ин , биҷои давоу мъоҷин ва шарбатҳоаст .

پس اگر این عمل فایده نبخشید، در مقام سرزنش و ملامت نفس برآید و در دل و زبان خود را نکوهش کند، و بدیها و ناخوشیهای آن صفت را در دل بگذارند و تصور کند و به زبان آورد و با خود عتاب و خطاب کند، و بگوید: ای نفس «اماره» و «مکاره» مرا و خود را هلاک کردی، و در معرض غضب پروردگار درآوردی، و از پادشاهی بی زوال، خود را محروم ساختی، و تا چشم بر هم می زنی زمان رفتن و وقت مردن است، و باید در آتش جهنم با مار و کژدم قرین، و با اشرار و شیاطین همنشین بود، و این، بجای دوا و معاجین و شربتها است.

Ва чунонкии инҳо низ фоида накард , муртакиби осору аъмоли сифати разилае ки зиди ин разила аст шавад , Маслан агар дар худ сифати бухлро мулоҳиза кард ва ба ҳеҷ ваҷҳ муолиҷа нашуд , хоҳӣ нахоҳӣ моли худро зиёда аз андозаи базл ,у аъмоли мсрФинро зоҳир кунад ва агар сифати ҷубнро мушоҳида кард , худро ба мавозиъ ҳавлнок биндозад , ва аз маҳали хавфу хатар эҳтироз накунад валикин , ҳаргоҳ истинбот кунад ки бухл ё ҷубни наздик ба завол расидаанд , худро нигаҳдорд , ки малакаи исроф ё сифати таҳаввур дар ӯ пайдо нашавад ва ин , ба манзалаи заҳрҳо ва сумумӣаст ки ба марӣз медиҳанд .

و چنانکه اینها نیز فایده نکرد، مرتکب آثار و اعمال صفت رذیله ای که ضد این رذیله است شود، مثلا اگر در خود صفت بخل را ملاحظه کرد و به هیچ وجه معالجه نشد، خواهی نخواهی مال خود را زیاده از اندازه بذل، و اعمال مسرفین را ظاهر کند و اگر صفت جبن را مشاهده کرد، خود را به مواضع هولناک بیندازد، و از محل خوف و خطر احتراز نکند ولیکن، هرگاه استنباط کند که بخل یا جبن نزدیک به زوال رسیده اند، خود را نگهدارد، که ملکه اسراف یا صفت تهور در او پیدا نشود و این، به منزله زهرها و سمومی است که به مریض می دهند.

Ва гоҳ ҳаст ки бояд муртакиб аъмолӣ шавад ки аз барои соҳибони ахлоқи ҳасана писандида нест , балки мунофии шараф ва мардӣаст аммо ҳамчунон ки заҳр дар муолиҷаи бадан мубоҳ мешавад , ин аъмол низ дар муолиҷаи нафас ҷоиз мешавад .

و گاه هست که باید مرتکب اعمالی شود که از برای صاحبان اخلاق حسنه پسندیده نیست، بلکه منافی شرف و مردی است اما همچنان که زهر در معالجه بدن مباح می شود، این اعمال نیز در معالجه نفس جایز می شود.

Ва аз ин қабиласт мутаваҷҷеҳи умӯри ҷузъӣа шудан ки дар шаън ӯ нест , мисли об кашӣдан ,у таом аз бозор харидан ва ба хона овардан , ба ҷиҳати рафъи сифати такаббур ё худро нодони вонмўдну эътироф ба ҷаҳл кардан ба ҷиҳати рафъи разилаи аҷабу ғуруру амсоли инҳо ва агар ба ин муъолиҷот низ нафъӣ ҳосил нашуд , дар он вақт шурӯ кунад ба таҳзиби нафаси худ ба таклифоти шоқау риёзоти саъбаи мушкила .

و از این قبیل است متوجه امور جزئیه شدن که در شأن او نیست، مثل آب کشیدن، و طعام از بازار خریدن و به خانه آوردن، به جهت رفع صفت تکبر یا خود را نادان وانمودن و اعتراف به جهل کردن به جهت رفع رذیله عجب و غرور و امثال اینها و اگر به این معالجات نیز نفعی حاصل نشد، در آن وقت شروع کند به تهذیب نفس خود به تکلیفات شاقه و ریاضات صعبه مشکله.

Пас ба ҷиҳати ислоҳи қувваи шҳўиаҳ , манъ кунад худро аз ғизоу обу истироҳату хоб , магар ба қадре ки дар бақои ҳаёти эҳтиёҷ ба онаст ва ҳамчунин дар ғзбиаҳ ва ин амал ба манзалаи қатъ ва доғаст ,у баъд аз таваққуфи дафъи сифоти разила ба он , аз иртикоби он чора нест ,у ҳаргоҳи истеҳкоми сифоти разила ба ҳаддӣ шавад ки дафъи он мавқуф ба ин аъмол бошад , бояд соҳиби он аз иртикоби онҳо музоиқа накунад , ва аз сарзаниши маломат кунандагон наяндешаду лекин ба шартӣ ки по аз доираи шариъати муқаддаса берун наниҳад ,у амалӣ ки дар шаръи ақдас аз он наҳй сариҳ шуда муртакиб нашавад ,у корӣ ки фасоди он зиёдтар аз фасод разила бошад ки дар садади дафъ онаст аз ӯ сар назанад , ва аз инаст ки аз барои солики роҳи саодат лобудаст аз устодии ҳозиқ ки алоҷ ҳар маразиро донад ,у қадари муолиҷаро шиносад .

پس به جهت اصلاح قوه شهویه، منع کند خود را از غذا و آب و استراحت و خواب، مگر به قدری که در بقای حیات احتیاج به آن است و همچنین در غضبیه و این عمل به منزله قطع و داغ است، و بعد از توقف دفع صفات رذیله به آن، از ارتکاب آن چاره نیست، و هرگاه استحکام صفات رذیله به حدی شود که دفع آن موقوف به این اعمال باشد، باید صاحب آن از ارتکاب آنها مضایقه نکند، و از سرزنش ملامت کنندگان نیندیشد و لیکن به شرطی که پا از دایره شریعت مقدسه بیرون ننهد، و عملی که در شرع اقدس از آن نهی صریح شده مرتکب نشود، و کاری که فساد آن زیادتر از فساد رذیله باشد که در صدد دفع آن است از او سر نزند، و از این است که از برای سالک راه سعادت لابد است از استادی حاذق که علاج هر مرضی را داند، و قدر معالجه را شناسد.

Ва аҷаби онкии касоне ки авсоф бҳоему сбоъ ,у ахлоқи шаётин , саропои нафаси эшонро ФрўгрФтаҳаст , рӯзу шаб дар оростани бадани худ чун занон ,у шабу рӯз дар фикри ғизоу шароб чун чаҳорпоён , мусалламин аз аизоу азияти эшон дар фиғон ,у бандагони худо аз зулми эшон ба ҷон , на ҳаром медонанд ва на ҳалол , ва на аз подош метарсанд ва на аз вабол , чунон ки агар ба касе брхўрнд ки ба ҷиҳати халоси нафаси худу аёли худ , ё тавозуъу фурӯтании зиёда аз ҳади шаъни худ , ё худро аз баъзе ғизоҳои муқаввӣ маҳрӯм созад , забони маломат ва « тшниъ ба ӯ дароз мекунанд ва ӯро аз сафеҳ ва беақл мешуморанд , ғофил аз онкии кадоми сафоҳат аз ончӣ муртакиб ҳастанд бадтар ва болотараст .

و عجب آنکه کسانی که اوصاف بهایم و سباع، و اخلاق شیاطین، سراپای نفس ایشان را فروگرفته است، روز و شب در آراستن بدن خود چون زنان، و شب و روز در فکر غذا و شراب چون چهارپایان، مسلمین از ایذا و اذیت ایشان در فغان، و بندگان خدا از ظلم ایشان به جان، نه حرام می دانند و نه حلال، و نه از پاداش می ترسند و نه از وبال، چنان که اگر به کسی برخورند که به جهت خلاص نفس خود و عیال خود، یا تواضع و فروتنی زیاده از حد شأن خود، یا خود را از بعضی غذاهای مقوی محروم سازد، زبان ملامت و «تشنیع به او دراز می کنند و او را از سفیه و بی عقل می شمارند، غافل از آنکه کدام سفاهت از آنچه مرتکب هستند بدتر و بالاتر است.

Ва аммо муъолиҷоти ҷузъӣа ҳар маразии пас ба тафсилӣаст ки дар боби оянда мазкӯр мешавад , аншоءи аллоҳи таъолӣ .

و اما معالجات جزئیه هر مرضی پس به تفصیلی است که در باب آینده مذکور می شود، انشاء الله تعالی.