Донистӣ ки ҳақиқати адолат ё лозими он инаст ки ақл ки Халифа худост ғолиб шавад бар ҷамеъи қуво , то ҳар якеро ба корӣ ки бояд ва шояд бидорад ,у низоми мамлакати инсонӣ фосид нашавад пас , бар ҳар инсонӣ воҷибаст ки саъй ва муҷоҳида кунад , ки ақл ки ҳукми ҳокими одилу Халифа аз ҷониб худост , бар қувоӣ ӯ ғолиб шавад ,у ихтилофи қуворо бартараф кунад , ва хоҳишҳои ва ҳавоҳои онҳоро барканор гузорад ,у ҳамаро ба роҳи рост мустақӣм бидорад .

دانستی که حقیقت عدالت یا لازم آن این است که عقل که خلیفه خداست غالب شود بر جمیع قوا، تا هر یکی را به کاری که باید و شاید بدارد، و نظام مملکت انسانی فاسد نشود پس، بر هر انسانی واجب است که سعی و مجاهده کند، که عقل که حکم حاکم عادل و خلیفه از جانب خداست، بر قوای او غالب شود، و اختلاف قوا را برطرف کند، و خواهشهای و هواهای آنها را برکنار گذارد، و همه را به راه راست مستقیم بدارد.

Ва бидон ки касе ки қуввау сифоти худро ислоҳ накарда бошад , ва дар мамлакати бадани худ адолатро зоҳир нанамуда бошад , қобилияти ислоҳи дигарону иҷрои ҳукми адолат дар миёни соири мардумонро надорад , на қобилияти тадбири манзили худро дорад , ва на шойистагии сиёсати мардумро , на лоиқи раёсат шаҳраст ва на сазовори сарварии мамлакат .

و بدان که کسی که قوه و صفات خود را اصلاح نکرده باشد، و در مملکت بدن خود عدالت را ظاهر ننموده باشد، قابلیت اصلاح دیگران و اجرای حکم عدالت در میان سایر مردمان را ندارد، نه قابلیت تدبیر منزل خود را دارد، و نه شایستگی سیاست مردم را، نه لایق ریاست شهر است و نه سزاوار سروری مملکت.

Оре касе ки аз ислоҳи нафаси худ оҷиз бошад , чигуна дайгариро ислоҳ май намояд ,у чароғӣ ки ҳаволии худро равшан нигараданд , чигуна рўшноӣӣ ба давртар мебахшад ?

آری کسی که از اصلاح نفس خود عاجز باشد، چگونه دیگری را اصلاح می نماید، و چراغی که حوالی خود را روشن نگرداند، چگونه روشنائی به دورتر می بخشد؟

Пас ҳар ки қувоу сифоти худро ба ислоҳ оварад ,у таъдил дар шаҳри банди нафас худ намӯд , ва аз тарафи ифроту тафрит даврӣ кард ,у мтобъти ҳўӣу ҳаваси нафаси худро нанамуд , ва бар ҷодаи васати истод , чунин шахсеи қобилияти ислоҳи дигаронро дорад ,у сазовори сарварӣ мардумонаст ,у Халифаи худоу соя парвардгораст дар рӯй замин ва чун чунин шахсе дар миёни мардуми ҳоким ва фармонраво шуд ,у зимоми умӯри эшон дар қабзаи иқтидор ӯ даромад , ҷамеъи мафосид ба ислоҳ меояд ,у ҳамаи билоди равшан ва нӯронӣ мешавад ,у олами обод ва маъмур мегардад ,у чашмаҳо ва наҳрҳо пуроб мегардад ,у заръу маҳсӯли фаровон ,у насл банӣ одам зиёд мешавад ,у баракоти осмон , заминро фурӯ мегирад , ва боронҳои нофеъа нозил мешавад .

پس هر که قوا و صفات خود را به اصلاح آورد، و تعدیل در شهر بند نفس خود نمود، و از طرف افراط و تفریط دوری کرد، و متابعت هوی و هوس نفس خود را ننمود، و بر جاده وسط ایستاد، چنین شخصی قابلیت اصلاح دیگران را دارد، و سزاوار سروری مردمان است، و خلیفه خدا و سایه پروردگار است در روی زمین و چون چنین شخصی در میان مردم حاکم و فرمانروا شد، و زمام امور ایشان در قبضه اقتدار او درآمد، جمیع مفاسد به اصلاح می آید، و همه بلاد روشن و نورانی می شود، و عالم آباد و معمور می گردد، و چشمه ها و نهرها پرآب می گردد، و زرع و محصول فراوان، و نسل بنی آدم زیاد می شود، و برکات آسمان، زمین را فرو می گیرد، و بارانهای نافعه نازل می شود.

Ва аз ин ҷиҳатаст ки болотарин ақсоми адолат ,у ашрафу афзали анвоъи сиёсат , адолат подшоҳаст , балки ҳар адолатии баста ба адолат ӯст , ва ҳар хайру некии манӯт ба хайрят ӯ ва агар , адолат султон набошад , аҳадии мутамаккин аз иҷрои аҳком адолат нахоҳад буд чигуна чунин набошад ,у ҳоли инки таҳзибу таҳсили маорифу касби улӯму таҳзиби ахлоқу тадбири амри манзилу хонау тарбияти аёлу авлод , мавқуфаст ба « фироқи бол » ,у итмӣнони хотир ,у интизоми аҳвол , ва бо ҷаври султону зулми подшоҳ , аҳволи мардуми мухтал ,у авзоъи эшон парешон мегардад ва аз ҳар тарафии фитнаи бармеи хезад ва аз ҳар ҷонибии меҳнатӣ рӯ меоварад ва дилҳо мурда ва хотирҳо афсурда мешавад ва аз ҳар гӯша « оиқӣ » србрмӣ оварад ва дар ҳар канории монеъӣ пайдо мешавад толибин саодату камол дар биёбонҳо ва саҳроҳо ҳайрону саргардон май монандиу арбоби улӯму дониш дар завоёии хафоу гумномӣ мунзавӣ мешаванд на эшонро ба сари манзили камоли роҳӣ , ва на аз барои шоҳ , роҳи ҳидояти роҳнмоӣӣу огоҳии осори ърсоти илму амали мундарис ва куҳна мешавад , ва дару девори манозили донишу бениши тира ва тор мегардад пас , ончӣ лобудаст дар таҳсили саодат аз ҷамеъати хотир ,у интизоми амри маош ки зарурии зиндагонӣ инсонаст , ба ҳам намерасад .

و از این جهت است که بالاترین اقسام عدالت، و اشرف و افضل انواع سیاست، عدالت پادشاه است، بلکه هر عدالتی بسته به عدالت اوست، و هر خیر و نیکی منوط به خیریت او و اگر، عدالت سلطان نباشد، احدی متمکن از اجرای احکام عدالت نخواهد بود چگونه چنین نباشد، و حال اینکه تهذیب و تحصیل معارف و کسب علوم و تهذیب اخلاق و تدبیر امر منزل و خانه و تربیت عیال و اولاد، موقوف است به «فراغ بال»، و اطمینان خاطر، و انتظام احوال، و با جور سلطان و ظلم پادشاه، احوال مردم مختل، و اوضاع ایشان پریشان می گردد و از هر طرفی فتنه برمی خیزد و از هر جانبی محنتی رو می آورد و دلها مرده و خاطرها افسرده می شود و از هر گوشه «عایقی» سربرمی آورد و در هر کناری مانعی پیدا می شود طالبین سعادت و کمال در بیابانها و صحراها حیران و سرگردان می مانند و ارباب علوم و دانش در زوایای خفا و گمنامی منزوی می شوند نه ایشان را به سر منزل کمال راهی، و نه از برای شاه، راه هدایت راهنمائی و آگاهی آثار عرصات علم و عمل مندرس و کهنه می شود، و در و دیوار منازل دانش و بینش تیره و تار می گردد پس، آنچه لابد است در تحصیل سعادت از جمیعت خاطر، و انتظام امر معاش که ضروری زندگانی انسان است، به هم نمی رسد.

Болҷмлаҳи маноти куллӣ дар таҳсили камолот ,у вусӯл ба маротиби съодот ,у касби маорифу улӯму нашри аҳком , адолат султонаст ,у илтифот ӯ ба аълои калимаи дайн ,у саъй ӯ дар тарвиҷи шариъати Сайиди алмрслини слии аллоҳи алайҳу ?алау силам .

بالجمله مناط کلی در تحصیل کمالات، و وصول به مراتب سعادات، و کسب معارف و علوم و نشر احکام، عدالت سلطان است، و التفات او به اعلای کلمه دین، و سعی او در ترویج شریعت سید المرسلین صلی الله علیه و آله و سلم.

Ва аз ин ҷиҳат дар ахбор воридаст ки « подшоҳи одил шарикаст дар савоб ҳар ибодатӣ ки аз ҳар раиятӣ аз ӯ содир шавад ,у султони золим шарикаст дар гуноҳ ҳар маъсиятӣ ки аз эшон сар занад » .

و از این جهت در اخبار وارد است که «پادشاه عادل شریک است در ثواب هر عبادتی که از هر رعیتی از او صادر شود، و سلطان ظالم شریک است در گناه هر معصیتی که از ایشان سر زند».

Аз Сайиди анбёءи слии аллоҳи алайҳу ?алау силам Марвӣаст ки фармуданд : « муқаррабтарин мардум дар рӯзи қиёмат дар назд худои подшоҳ одиласт ,у дуртарини эшон аз раҳмати худои подшоҳ золимаст »у боз аз он бузургвор Марвӣаст ки « адли соъаҳи хайри ман ибодаи сабъин сана » яъне « адолат кардан дар як соъати беҳтар аз ибодати ҳафтод соласт » .

از سید انبیاء صلی الله علیه و آله و سلم مروی است که فرمودند: «مقرب ترین مردم در روز قیامت در نزد خدا پادشاه عادل است، و دورترین ایشان از رحمت خدا پادشاه ظالم است» و باز از آن بزرگوار مروی است که «عدل ساعه خیر من عباده سبعین سنه» یعنی «عدالت کردن در یک ساعت بهتر از عبادت هفتاد سال است».

Ва сари он инаст ки асари адли як соъат басо бошад ки ба ҷамеъи билод мамлакат бирасад ва дар азмина бисёр боқӣ монад ва баъзе аз бузургон дайн гуфтаанд ки « агар бидонам як дуои ман мустаҷоб мегардад онро дар ҳақ султон мекунам , ки худо ӯро ба ислоҳ оварад , то нафъи дуои ман ом бошаду фоидаи он ба ҳама кас бирасад »у расида ки « бадани султони одил дар қабр аз ҳам наме резад »

و سر آن این است که اثر عدل یک ساعت بسا باشد که به جمیع بلاد مملکت برسد و در ازمنه بسیار باقی ماند و بعضی از بزرگان دین گفته اند که «اگر بدانم یک دعای من مستجاب می گردد آن را در حق سلطان می‌کنم، که خدا او را به اصلاح آورد، تا نفع دعای من عام باشد و فایده آن به همه کس برسد» و رسیده که «بدن سلطان عادل در قبر از هم نمی ریزد»

Ва махфӣ намонад ки ончӣ дар ӣнҷо мазкӯр шуд , адолат ба маънӣ аъамаст , ва аммо адолат ба маънии ахас ки муқобил зулмаст ,у ағлаб ки дар мавриди салотину ҳукком мазкӯр мешавад мурод онаст , ки баъд аз ин дар мақоми чаҳорум мазкӯр хоҳад шуд .

و مخفی نماند که آنچه در اینجا مذکور شد، عدالت به معنی اعم است، و اما عدالت به معنی اخص که مقابل ظلم است، و اغلب که در مورد سلاطین و حکام مذکور می شود مراد آن است، که بعد از این در مقام چهارم مذکور خواهد شد.